“Ο χώρος πίσω από τα παραβάν που κλεινόμαστε για να ψηφίσουμε είναι μόνο για ένα άτομο, πολύ μικρός για να μας χωρέσει” (1)
«Όσοι άνδρες και γυναίκες συντάχθηκαν με τους Ισοπεδωτές στα τέλη της δεκαετίας του 1640 (στη διάρκεια της Αγγλικής Επανάστασης) πέρασαν στη λήθη με την εδραίωση της μεσοβασιλείας του Κρόμγουελ. Δεν χάθηκε όμως και το πολιτικό τους ιδεώδες για “μια συμφωνία του λαού αποδεκτή από τη γενική θέληση”», όπως παρατηρεί ο Χ. Ν. Μπραίηλφορντ. «Διέσχισε τον Ατλαντικό… και έφερε ώριμους καρπούς. Ηττημένη στην Ευρώπη, η Αγγλική Επανάσταση θριάμβευσε και κορυφώθηκε στην Αμερική». Είχε λοιπόν βαθιές ρίζες η Αμερικανική Επανάσταση. Μάλιστα απαλλαγμένοι από τα φεουδαρχικά δεσμά και τις αριστοκρατικές κοινωνικές δομές της Ευρώπης που τροχοπεδούσαν την πολιτική της εξέλιξη, οι έποικοι της Αμερικής, συγκροτούσαν τοπικές συνελεύσεις στις συνοικίες και στις κωμοπόλεις μέσω των οποίων είχαν άμεση ενεργή συμμετοχή στην αυτοδιοίκηση. Μετά την επικύρωση του συντάγματος όμως όσα ακολούθησαν αναιρούσαν αυτές τις πολιτικές κατακτήσεις. Ο Τόμας Τζέφερσον, ο τρίτος πρόεδρος των ΗΠΑ, ήταν αυτός που κατανόησε τη σημασία του προβλήματος. Προς το τέλος της σταδιοδρομίας του, πρότεινε να χωριστούν οι κομητείες σε συνοικίες σε «στοιχειώδεις δημοκρατίες» στις οποίες ο ίδιος ο λαός, όχι μόνον οι αντιπρόσωποί του, θα μπορούσε να εκφράσει τη δημόσια ελευθερία του. Αυτό δεν ήταν πρωτοφανής καινοτομία για την Αμερική, όπως προαναφέρθηκε.. Οι περιγραφές του συστήματος των συνοικιών που έκανε, άρχιζαν πάντα υπενθυμίζοντας πώς το σθένος της επανάστασής στο ξεκίνημά της οφειλόταν στις «μικρές Δημοκρατίες», πώς είχαν «ωθήσει ολόκληρο το έθνος σε ενεργητική δράση» και πώς, αργότερα, είχε νιώσει «τα θεμέλια της κυβέρνησης να τρίζουν κάτω από τα πόδια του από τους δήμους της Νέας Αγγλίας». Η «δυναμική αυτής της οργάνωσης» ήταν τόσο μεγάλη, ώστε «δεν υπήρχε ούτε ένας άνθρωπος στις Πολιτείες των δήμων αυτών που το σώμα του να μην παρασύρεται σε δράση από αυτή την ορμή». Εν τούτοις απέτυχε να δημιουργήσει εκείνους τους πολιτικούς θεσμούς μέσω των οποίων θα ασκούσαν αυτή την ελευθερία οι μελλοντικές γενιές.
Τί ακολούθησε; Θα πρέπει να διαβάσει κανείς το πρόσφατο βιβλίο των Στίβεν Λεβίτσκι και Ντάνιελ Ζίμπλατ, διδασκόντων στο Χάρβαρντ “Πώς πεθαίνουν οι δημοκρατίες” για να αντιληφθεί πώς απεμπόλησαν οι ΗΠΑ τις πολιτικές κατακτήσεις απαξιώνοντας βαθμιαία τη δημοκρατία. Οι κανόνες, γράφουν, που θα οδηγούσαν στην ομαλή λειτουργία της αμερικανικής δημοκρατίας και στην εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία ήταν απόρροια αντιδημοκρατικών ρυθμίσεων. Διαμορφώθηκαν σε συμφραζόμενα αποκλεισμού ολόκληρων μερίδων του πληθυσμού και περιορισμού των πολιτικών δικαιωμάτων. Οφειλόταν στον συμβιβασμό του 1877 μεταξύ των δύο κομμάτων που μετέτρεψε τους Αφροαμερικανούς του Νότου σε πολίτες δεύτερης κατηγορίας στερημένους από το δικαίωμα της ψήφου και από άλλα πολιτικά δικαιώματα. Διότι ο συμβιβασμός ήταν ενάντια στον Νόμο για την Ανασυγκρότηση και τη 15η Τροπολογία του Συντάγματος, με τα οποία απαγορεύτηκε ο αποκλεισμός της ψήφου με φυλετικά κριτήρια, επειδή θα ανέτρεπε τους συσχετισμούς στις Πολιτείες του Νότου, όπου υπερείχαν πληθυσμιακά οι μαύροι. Η συμμαχία των δύο κομμάτων έκλεισε τον κύκλο της με την ψήφιση του Civil Rights Act του 1964 και του Voting Rights Act του 1965 με τους οποίους έγιναν μεγάλα βήματα στον εκδημοκρατισμό του Νότου. Από τότε ξεκίνησε η πολιτική πόλωση που οξύνονταν διαρκώς για να κορυφωθεί σήμερα. Γιαυτό η εισβολή στο Καπιτώλιο δεν θα πρέπει να αποδοθεί σε ένα πρόσωπο αλλά στα αδιέξοδα του πολιτικού συστήματος που επιδεινώνονται. ραγδαία.
Υπήρξαν βέβαια και άλλοι παράγοντες που συνέτειναν στην αποδυνάμωση της δημοκρατίας. Η διάλυση της ΕΣΣΔ εξάλειψε το αντίπαλος δέος που ανάγκαζε τη Δύση να δώσει έμφαση στη δημιουργία ενός κοινωνικού και δημοκρατικότερου κράτους. Όπως διαπιστώνει ο Eric Hobsbawm στην “Εποχή των άκρων”: στην περίοδο της ειρήνης μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ΕΣΣΔ «ανάγκασε τη Δύση να αυτομεταρρυθμιστεί για ν’ ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις της συστημικής αντιπαράθεσης καπιταλισμού – σοσιαλισμού».
Παράλληλα η εκθετική ανάπτυξη της τεχνολογίας έδωσε φρενήρη δυναμική στις κοινωνικές εξελίξεις εκτινάσσοντας την ανισότητα. Ο Ντάρον Ατζέμογλου, καθηγητής στο ΜΙΤ, σε πρόσφατη συνέντευξη του σε αθηναϊκή εφημερίδα ήταν σαφής: «Αν με ρωτούσατε πριν από 12 χρόνια από ποιον κινδυνεύουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, θα αναφερόμουν στην ελίτ του χρηματοπιστωτικού τομέα. Και κατά τη χρηματοπιστωτική κρίση είδαμε την αποκρουστική αλήθεια του πόσο ισχυροί ήταν». Σήμερα, όμως, σύμφωνα με τον ίδιο, η καρδιά του προβλήματος δεν βρίσκεται στη Wall Street. «Η μεγαλύτερη απειλή σήμερα είναι η ελίτ της Σίλικον Βάλεϊ», λέει. Ο Ατζέμογλου έχει ασχοληθεί εις βάθος με τις παθογένειες της αμερικανικής οικονομίας που έχουν επιτρέψει στους τιτάνες της τεχνολογίας να κερδοσκοπούν ιλιγγιωδώς με επιχειρηματικά μοντέλα που βασίζονται ολοένα και περισσότερο στην αυτοματοποίηση και την αντικατάσταση της εργασίας από το κεφάλαιο που εκτοξεύει ανισότητες και ανεργία.
Η διαπίστωση είναι ότι σε αυτές σε επιταχυνόμενες κοινωνικές μεταβολές η κοινοβουλευτική δημοκρατία δεν μπορεί να ανταποκριθεί ως έχει. Η ψήφος έχει τον χαρακτήρα εκχώρησης λευκής επιταγής χωρίς ενεργό συμμετοχή στη διαμόρφωση των αποφάσεων, με τον πολίτη θεατή. Γιαυτό ίσως το κεφάλαιο και η κοινοβουλευτική δημοκρατία, συρρικνωμένη στην εκλογική διαδικασία, πάνε μαζί. Η κοινοβουλευτική δημοκρατία έδινε απαντήσεις σε μια κοινωνία αργά εξελισσόμενη. Σήμερα απαιτείται μια ανώτερη έκφρασή της για να δίνει απαντήσεις στις κοινωνικές εξελίξεις. Ίσως οι σκέψεις του Τζέφερσον είναι η απάντηση. Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει σε αυτή την κατεύθυνση, με τη συμμετοχή όλων.
(1) Richard Bernstein “Γιατί πρέπει να διαβάζουμε Χάνα Άρεντ”, Εκδ. Επίκεντρο.
Μάλλον αυτό απέδειξε η προσωρινή κατάληψη του αμερικανικού Καπιτωλίου από τους υποστηρικτές του Ντόναλντ Τραμπ. Η απόρριψη των εμβολίων, η πίστη στο υπερφυσικό, η εμπιστοσύνη στις μαγικέςλύσεις των λαϊκιστών και η παράνοια των συνωμοσιολόγων όντως δείχνουν ότι η λογική απουσιάζει. Την θέση της επιχειρεί να πάρει ο τραμπικός «κυριαρχισμός» της ακροδεξιάς Διεθνούς.
Ας θυμηθούμε όμως για λίγο τι περιελάμβανε η αρχαιοελληνική λογική : τη σύνεση, τη δικαιοσύνη, το θάρρος και την ιδιοσυγκρασία που συγκροτούσαν τις τέσσερις βασικές αρετές που όριζαν το «ειλικρινές», σύμφωνα με τον Κικέρωνα. Ο δυτικός πολιτισμός τις χρωστάει τα μαθηματικά, το ορθολογικό νομικό δόγμα, τη μουσική αρμονία, τα περιοδικώς εκλεγμένα κοινοβούλια και στη συνέχεια την οικονομική ευημερία, σημείωσε ο οικονομολόγος MaxWeber. Σήμερα, στις αρχές του 21ου αιώνα, το 2021, δεν χάνουμε αυτές τις αρετές, δηλαδή αυτό που ονομάστηκε η «ελληνική λογική»; Δεν είμαστε απελπιστικά ελκυόμενοι από το σκοτάδι του παραλογισμού, του αντιεπιστημονισμού, από το συναίσθημα, από τον φόβο και από τη βία ; Η επίθεση στο Καπιτώλιο από υποστηρικτές του Ντόναλντ Τραμπ είναι μια τρανή απόδειξη αυτής της πικρής αλήθειας. Και είναι πολύ λυπηρή, διότι ψηφίστηκε ο Τράμπ, ύστερα από 4 χρόνια στην εξουσία, από 74 εκατ. Αμερικανούς κι έχει συμπαθούντες : τον Πούτιν, τον Ερντογάν, τον Ορμπάν, τον Σαλβίνι, της Μαρίν Λεπέν, κλπ, εξ ου και η αργοπορία τους να αναγνωρίσουν την αναμφισβήτητη εκλογική νίκη του Τζο Μπάϊντεν.
Από τους τελευταίους ας πάρουμε την περίπτωση της Μαρίν Λεπέν η οποία θεωρητικά και πρακτικά θα μπορούσε να εκλεγεί πρόεδρος της Γαλλίας στις προσεχείς εκλογές του 2022 με τη θέληση των Γάλλων ψηφοφόρων, ως αντίπαλος του Μακρόν του οποίου την αρχική αίγλη έχει φθείρει η άσκηση της εξουσίας.
Η πρόεδρος του «Εθνικού Συναγερμού» περίμενε την Πέμπτη 7-1-2021, μετά τα γεγονότα της προηγούμενης ημέρας στο Καπιτώλιο, για να αναγνωρίσει επιτέλους τη νίκη του Δημοκρατικού Τζο Μπάιντεν. Ενώ ο ThierryMariani και τα ριζοσπαστικά εξαπτέρυγά της, του πρώην Εθνικού Μετώπου (FN), υποστηρίζουν ακόμα τους ταραχοποιούς του Τραμπ, όπως αναφέρει ο TristanBerteloot, στην ηλεκτρονική στην Libération στις 7-1-2021 με τίτλο : «Η Marine Le Pen κατέληξε να παραδεχτεί την ήττα του Ντόναλντ Τραμπ με μισόλογα» (Marine Le Pen finit par admettre la défaite de Donald Trump, du bout des lèvres).
Πράγματι, η MarineLePen περίμενε μέχρι και την Πέμπτη το Αμερικανικό Κογκρέσο να πιστοποιήσει την εκλογή του JoeBiden, δηλαδή δύο μήνες μετά τις εκλογές, για να «παραδεχτεί» τελικά τη νίκη του Δημοκρατικού ως επικεφαλής των Ηνωμένων Πολιτειών. Μέχρι τότε, η αρχηγός του «Εθνικού Συναγερμού» είχε εκμεταλλευτεί τις κατηγορίες για καλπονοθεία από τον άλλο υποψήφιο, τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, τον αγαπημένο της, για να μην αναγνωρίσει το αποτέλεσμα, «απολύτως όχι», επέμεινε να λέει. Ήταν μια «από αυτούς που δεν συνεχάρησαν τον μελλοντικό πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, γιατί», δήλωσε, «δεν θεωρώ ότι το παιχνίδι τελείωσε, μέχρι να λήξει και η παράταση». Αν και δεν υπήρξε καμία απόδειξη μαζικής καλπονοθείας στις ΗΠΑ, η MarineLePen θεώρησε ότι «όταν υπάρχουν προσφυγές, η δικαιοσύνη πρέπει να μπορεί να αποφασίσει πριν να πούμε αυτό το οποίο βγήκε από τις κάλπες».
Μια λεπενική αντιπροσωπεία συμμετείχε στην τελευταία συγκέντρωση του Τραμπ
Η αλλαγή στάσης της Λεπέν έγινε με μισόλογα. Την Πέμπτη 7-1-2021, στο κανάλι France 2, περιορίστηκε να πει ότι «από τη στιγμή που πραγματοποιήθηκε η πιστοποίηση των ψήφων, δεν έχω καμία δυσκολία, όπως και κανένας άλλος, να παραδεχτώ ότι ο κ. Μπάιντεν είναι πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών». Την προηγουμένη, μετά από μια μέρα βίας στην Ουάσινγκτον, οι υποστηρικτές του Ντόναλντ Τραμπ είχαν σπείρει το χάος μέσα στο Καπιτώλιο, τον ναό της αμερικανικής δημοκρατίας, προκαλώντας την ομόφωνη καταδίκη από ολόκληρη την πολιτική τάξη. «Πρέπει να σεβόμαστε τη δημοκρατική διαδικασία», δήλωσε η MarineLePen, η οποία είπε ότι «σοκαρίστηκε». «Είμαι η πρόεδρος του Εθνικού Συναγερμού, ένα κόμμα που σύντομα θα είναι 50 ετών και που γνώρισε ήττες. Αλλά τις είχαμε πάντα αποδεχθεί με μεγάλο σεβασμό για τη δημοκρατική διαδικασία».
Κάποιοι στο στρατόπεδό της πρέπει να ασφυκτιούν : μέχρι στιγμής, αρκετά στελέχη του Εθνικού Συναγερμού (RN) αμφισβήτησαν δημόσια την εκλογή του Τζο Μπάιντεν. Και το ακροδεξιό κόμμα, το οποίο έστειλε αντιπροσωπεία για να παρευρεθεί στην τελευταία συγκέντρωση του Ντόναλντ Τραμπ στην Πενσυλβάνια, δεν έκανε τίποτα για να τους σταματήσει. Την Πέμπτη, ο γερουσιαστής StéphaneRavier, ο οποίος είχε συμμετάσχει σε αυτήν την αποστολή και, από τότε, διαβεβαίωνε ότι ο Τραμπ ήταν «θύμα μαζικής καλπονοθείας», αρκέστηκε στο να αναπαράξει το twit της αρχηγού του: «Κάθε δράση βίας που αποσκοπεί στην υπονόμευση της δημοκρατικής διαδικασίας είναι απαράδεκτη».
«Απελπισμένοι και σαστισμένοι οι Αμερικανοί»
Η ριζοσπαστική ακροδεξιά, πρώην Εθνικό Μέτωπο FN, όπως ο AlexandreGabriac και ο YvanBenedetti (οι δυο δίπλα), ή τα μέλη του γκρουπούσκουλου της Ταυτοτικής γενιάς (Generation Identity) εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τις εκπληκτικές σκηνές που τραβήχτηκαν από το Καπιτώλιο. Οι αρμόδιοι του κόμματος, αυτοί, κράτησαν χαμηλό προφίλ. Όπως ο LouisAliot, δήμαρχος του Περπινιάν, που θεώρησε ότι «δημοκρατία είναι οι κάλπες. Η βία δεν έχει καμία σχέση με τη δημοκρατική συζήτηση. Τα δικαστήρια είναι αυτά που τιμωρούν την καλπονοθεία και όχι το πεζοδρόμιο». Ο GilbertCollard, άλλο υψηλόβαθμο στέλεχος, με διαφορετικό στιλ, δήλωσε ότι «η δημοκρατία πρέπει να γίνει σεβαστή ακόμη και ενάντια σε πιθανούς καλπονοθευτές». Μόνο ο ThierryMariani, πρώην μέλος του κόμματος της παραδοσιακής Δεξιάς (UMP) και νυν αιρετός ευρωβουλευτής με το κόμμα της Λεπέν, δήλωσε ότι οι φίλοι του Τραμπ που φωτογραφήθηκαν στα γραφεία των αμερικανών βουλευτών έμοιαζαν«περισσότερο με απελπισμένους και σαστισμένους Αμερικανούς παρά με επικίνδυνους πολιτοφύλακες». Η MarineLePen, αντιθέτως, εξήγησε ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι «εξτρεμιστές, που επιχείρησαν να διακόψουν μια δημοκρατική διαδικασία. Δεν συγχέω αυτούς τους εξτρεμιστές με τα 74 εκατομμύρια Αμερικανούς που ψήφισαν τον Ντόναλντ Τραμπ και που δεν θέλουν να ταυτίζονται με αυτό το είδος συμπεριφοράς».
Στην πολιτική, όλα αυτά μαζί ονομάζονται ακροδεξιά κακοφωνία.
The storming of the US Capitol by predominantly white supporters of President Donald Trump was in keeping with a long tradition of mob violence directed by white elites in the service of their own interests. The difference this time is that the rioters turned on their own.
NEW YORK – The storming of the US Capitol on January 6 is easily misunderstood. Shaken by the ordeal, members of Congress have issued statements explaining that America is a nation of laws, not mobs. The implication is that the disruption incited by President Donald Trump is something new. It is not. The United States has a long history of mob violence stoked by white politicians in the service of rich white Americans. What was unusual this time is that the white mob turned on the white politicians, rather than the people of color who are usually the victims.
In the past, such mob violence has been aimed at more traditional targets of white hate: African-Americans trying to vote or desegregate buses, housing, lunch counters, and schools; Native Americans trying to protect their hunting lands and natural resources; Mexican farmworkers demanding occupational safety; the Chinese immigrant laborers who previously built the railways and worked the mines. These groups were the targets of mob violence stoked by Americans from President Andrew Jackson and the frontiersman Kit Carson in the nineteenth century to Alabama Governor George Wallace in the twentieth.
Viewed in this historical light, the mob of righteously indignant “good old boys” who stormed the Capitol had a familiar appearance. As Trump put it in his speech fomenting the riot, they were out to “save” America. “Let the weak [politicians] get out. This is a time for strength,” he declared, deploying familiar riffs. “They also want to indoctrinate your children in school by teaching them things that aren’t so. They want to indoctrinate your children. It’s all part of the comprehensive assault on our democracy.”
Throughout American history, most mob violence has come not as a spasmodic explosion of protest from below, but rather as structural violence from above, instigated by white politicians preying on the fears, hatreds, and ignorance of the white underclass. As the historian Heather Cox Richardson documents in her brilliant new book, How the South Won the Civil War, this variety of mob violence has been a critical part of upper-class white America’s defense of a hierarchical society for more than 150 years.
America’s culture of white mob violence goes hand in hand with its gun culture. The hundreds of millions of privately owned firearms in the US disproportionately belong to whites; and as the historian Roxanne Dunbar-Ortiz points out powerfully in Loaded: A Disarming History of the Second Amendment, “gun rights” have long been invoked by vigilante white mobs to suppress blacks and Native Americans.
Stoking mob violence against people of color is typically how rich whites channel poor whites’ grievances away from themselves. Far from being a specifically Trumpian tactic, it is the oldest trick in the American political playbook. Want to pass a regressive tax cut for the rich? Just tell economically struggling whites that blacks, Muslims, and immigrants are coming to impose socialism.
Trump has done precisely this throughout his presidency, warning that without him in office, Americans will “have to learn to speak Chinese.” At his rallies, he routinely champions the Second Amendment and rails against nonwhites, telling congresswomen of color to “go back” to the “totally broken and crime infested places from which they came.” He has urged his followers to manhandle opposition demonstrators, and to throw them out – not just from his rallies, but from the country itself. He has praised white supremacists as “very fine people.” After his Confederate-flag-waving mob stormed the Capitol, he said, “We love you, you’re very special.”
The Republican Party fully backed Trump and his politics of incitement right up until the afternoon of January 6, when the mob swarmed the Capitol. But Republican leaders’ fealty to Trump has not been driven merely by his hold on the party’s base. Trump represents the essence of the American right. His assigned role has always been clear: to stack the judiciary, cut taxes for corporations and the rich, and push back against demands for social spending and environmental regulation, all while inciting the baying mob to fight “socialism.”
January 6 went awry because the white mob turned on the white politicians themselves. This was unacceptable, but not unpredictable. Trump has repeatedly told his followers that they are losing America; and the Republicans’ loss of Georgia’s two Senate seats to an African-American and a Jew doubtless added to the rage.
Trump may have been unusually crude in his race-baiting, but his approach has been perfectly in keeping with that of the Republican Party at least since the party’s “Southern strategy” in the 1968 election, in the wake of that decade’s civil-rights legislation. Until last year, Trump was getting the job done for his party’s plutocrat donors, bosses, and business allies. The 2020 election was his to lose – and lose it he did. But the reason was not that he was too racist toward people of color; it was that he was overwhelmingly malevolent and incompetent in the face of a killer pandemic.
In the grand sweep of history, America is indeed turning the corner on its past of racism and white mob violence. Barack Obama was elected to the presidency twice, and when Trump won in 2016, he received fewer votes than his opponent. Between Kamala Harris’s election as vice president and Georgia’s Senate elections this week, there is strong evidence to show that America is gradually shifting away from white oligarchic rule. By 2045, non-Hispanic whites will constitute only around half of the population, down from around 83% in 1970. After that, America will become a “majority-minority” country, with non-Hispanic whites accounting for around 44% of the population by 2060.
For good reason, younger Americans are more cognizant of racism than previous generations were. The Trumpian virulence on display at the Capitol may have been dismaying. But it should be seen as a desperate, pathetic last gasp. Fortunately, the America of racist white rule is receding, if still far too slowly, into history.
Γιατί ζητήθηκαν από όλες τις υποψήφιες επιχειρήσεις η υποβολή στοιχείων για την απασχόληση του προσωπικού τους, τα οποία όμως δεν χρησιμοποιήθηκαν καθόλου κατά την αξιολόγηση, μιας και ο έλεγχος της απασχόλησης έγινε από το ΕΡΓΑΝΗ; Γιατί ταλαιπωρήθηκαν τζάμπα λογιστές, σύμβουλοι, επιχειρήσεις για το τίποτα; (κλασική περίπτωση ψηφιακής γραφειοκρατίας)
Γιατί δεν έγινε το ίδιο με τα πιστοποιητικά πρωτοδικείου; Γιατί όλες οι υποψήφιες προτάσεις (19.448) έπρεπε να τρέξουν μέσα σε 15 ημέρες να τα βγάλουν ενώ μπορούσαν μαζικά να αντληθούν από τα πρωτοδικεία, μόνο για όσες τελικώς εγκρίθηκαν; Πόσες χαμένες εργατοώρες απαιτήθηκαν από δικηγόρους, δικαστικούς υπαλλήλους, επιχειρηματίες; (κλασική περίπτωση αναλογικής γραφειοκρατίας)
Πόσα τέτοια πιστοποιητικά έχουν εκδοθεί λάθος από τα πρωτοδικεία και τώρα ταλαιπωρούνται επιχειρηματίες για να αποδείξουν ότι ενώ αυτοί το ζήτησαν σωστά, αυτά εκδόθηκαν λάθος;
Φίλο νομικοί με ενόχλησαν καθώς έχουν απορριφθεί γιατί δεν υπέβαλαν πιστοποιητικά μη πτώχευσης, τα οποία και να θέλουν δεν μπορούν να πάρουν, μιας και νομικά δεν πτωχεύουν. Τι πρέπει να αποδείξουν ότι δεν είναι ελέφαντες;
Γιατί όταν αποφασίστηκε η λήψη ανάλογων πιστοποιητικών από το ΓΕΜΗ, δεν έγινε αυτή μαζικά; Για να μαζέψουν τα επιμελητήρια χρήματα; Και πόσο έγκυρη είναι αυτή η επιλογή, καθώς το ΓΕΜΗ δεν είναι ενημερωμένο άμεσα με το εάν μια επιχείρηση έχει μπει σε καθεστώς πτώχευσης;
Και γιατί απαιτείται να γίνεται έλεγχος εάν μια επιχείρηση έχει πτωχεύσει κατά το στάδιο της υποβολής μιας πρότασης (όπου μπορεί να κοπεί) και όχι στην φάση της εκταμίευσης, καθώς μέχρι τότε μπορεί όντως να έχει χρεωκοπήσει;
Είναι συμβατή με τους κανόνες της ΕΕ η εκθετική βαθμολογία που επιλέχθηκε; Δηλαδή μια επιχείρηση με πτώση τζίρου 90% έπαιρνε 60 βαθμούς στο ανάλογο κριτήριο, με πτώση 80% έπαιρνε 30 και ούτω καθεξής. Αυτό οδήγησε την έγκριση επιχειρήσεων που πρακτικά δεν άνοιξαν ποτέ μετά το πρώτο lockdown και στην απόρριψη όσων άνοιξαν και προσπάθησαν να επιβιώσουν. Και ενώ είχαν εργαζόμενους και στόματα να θρέψουν.
Και γιατί δεν έγινε χρηματοδότηση των εξόδων που έγιναν το 2019 και επελέγη η χρηματοδότηση δαπανών που θα γίνουν, εάν γίνουν; Γιατί εάν πάρει κάποιος την επιδότηση μέσα στον Ιανουάριο και βαρέσει λουκέτο τον Απρίλιο, άντε βρές τον για να πάρεις τα λεφτά πίσω…
Καθώς οι ΗΠΑ αποτελούν τη δυτική κοινωνία εντός της οποίας έχει πραγματωθεί στον μέγιστο βαθμό η νεωτερικότητα, αποτελούν, παρά τις εθνικές τους ιδιομορφίες, μια πυξίδα που μας δείχνει προς τα πού βαδίζει ο δυτικός κόσμος συνολικά. Υπό την έννοια αυτή, ακόμα κι οι αμερικανικές εκλογές έχουν πάντοτε ιδιαίτερη σημασία, καθώς εκφράζουν βαθύτερα κοινωνικά φαινόμενα και μάλιστα με τρόπο πιο καθαρό απ’ ό,τι οι αντίστοιχες ευρωπαϊκές – τουλάχιστον κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Οι εκλογές του περασμένου Νοεμβρίου αποτελούν μια πολύ καλή ευκαιρία για να υπογραμμίσουμε ορισμένες βασικές όψεις των αλλαγών στον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτή η πολιτική εντός της Δύσης.
Η Δεξιά απέναντι στο meltingpot
Η παρανοϊκή στάση του Τραμπ που ευθύς εξαρχής, αλλά και για αρκετό καιρό μετά την ήττα του, συνέχισε να ισχυρίζεται πως η ήττα αυτή υπήρξε προϊόν μαζικής εκλογικής νοθείας, οργανωμένης από τους Δημοκρατικούς, δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει. Πρώτον, διότι από καιρό προσπαθούσε να μπλοκάρει τη λεγόμενη επιστολική ψήφο, γνωρίζοντας πως θα την επέλεγαν κατά βάση ψηφοφόροι των Δημοκρατικών, οι οποίοι δεν αμφισβητούν την ύπαρξη του κορωνοϊού∙ δεύτερον και –βασικότερο–, επειδή πρόκειται για μια πιο γκροτέσκα και σουρεαλιστική εκδοχή της πάγιας στρατηγικής που ακολουθούν οι Ρεπουμπλικανοί εδώ και κάμποσα χρόνια. Όπως τονίζαμε πριν κάποιον καιρό, ως κόμμα που απευθύνεται πλειοψηφικά σε Λευκούς συντηρητικούς ψηφοφόρους, οι Ρεπουμπλικανοί αδυνατούν ν’ αντιμετωπίσουν εκλογικά την ολοένα και μεγαλύτερη μετατροπή των ΗΠΑ σε πολυεθνική κοινωνία. Απέναντι στην αύξηση της πληθυσμιακής βαρύτητας των μειονοτήτων, και δεδομένου ότι ως σήμερα τη μειονοτική ψήφο τη μονοπωλούν οι Δημοκρατικοί, έστησαν έναν ολόκληρο μηχανισμό, βασισμένο στην ιδέα της προληπτικής άμυνας απέναντι στα δήθεν σχέδια των Δημοκρατικών για οργάνωση καλπονοθείας, με στόχο τον αποκλεισμό πολλών μειονοτικών ψηφοφόρων.
Όχι μόνο παλιότερα οργάνωσαν οι ίδιοι νοθεία όπου χρειάστηκε (έτσι νίκησε ο Μπους τον Γκορ το 2004) και κέρδισαν δύο εκλογικές αναμετρήσεις δίχως να έχουν κερδίσει τη λεγόμενη «λαϊκή ψήφο», μα τείνουν πλέον ν’ αποδέχονται και σε επίπεδο αρχών ότι μπορείς να κυβερνάς αρκεί να σε έχουν εκλέξει οι εκλέκτορες κι όχι η πλειοψηφία του εκλογικού σώματος. Όπως τόνιζε πρόσφατα ένας γερουσιαστής από τη Γιούτα, «τελικός στόχος δεν είναι η δημοκρατία, αλλά ατομική ελευθερία, η ειρήνη και η ευημερία. Επιθυμούμε την πλήρη ανάπτυξη του ανθρώπου, όμως η διεφθαρμένη δημοκρατία μπορεί να εμποδίσει τούτη την ανάπτυξη»[1]. Ο δε Τραμπ στήριξε την προεκλογική του καμπάνια αποκλειστικά και μόνο στην προσπάθεια να διασφαλίσει την ψήφο μιας Λευκής μειοψηφίας, φλερτάροντας γι’ αυτό ανοιχτά με την Ακροδεξιά.
Ωστόσο, όπως έχουν τονίσει ορισμένοι οξύνοες συντηρητικοί σχολιαστές, οι Ρεπουμπλικανοί δεν έχουν πλέον ανάγκη να καταφεύγουν σε τέτοια τερτίπια: μια μερίδα από όσους σκοπίμως παραγκωνίζουν εκλογικά δείχνει πλέον να στρέφεται, αργά αλλά σταθερά, προς αυτούς. Όπως τονίζει ένας Αμερικανός μεγαλοδημοσιογράφος ινδικής καταγωγής και Δημοκρατικών πεποιθήσεων: «Ως μεγαλύτερη απογοήτευση θα πρέπει σίγουρα να λογίζεται το γεγονός πως, σε μια χρονιά που οι Δημοκρατικοί εγκολπώθηκαν πλήρως την ιδέα της πολυπολιτισμικότητας και στήριξαν κινήματα όπως το Black Lives Matter, ο Τραμπ δείχνει να κερδίζει μεγαλύτερο κομμάτι της μειονοτικής ψήφου απ’ οποιονδήποτε άλλο Ρεπουμπλικάνο υποψήφιο από τη δεκαετία του ’60 και μετά. Πήρε τις περισσότερες αφροαμερικανικές ψήφους από το 1996 (παρ’ όλο που τον ψήφισαν μόνο περίπου 12% των Μαύρων ψηφοφόρων), ενώ μια μέτρηση δείχνει πως κέρδισε 35% της ψήφου των μουσουλμάνων ψηφοφόρων». Αντίστοιχα, ο Τραμπ ενίσχυσε το ποσοστό του εντός της ισπανόφωνης κοινότητας σε σχέση με τις εκλογές του 2016, ενώ το ίδιο συνέβη και με άλλες εθνοτικές ομάδες όπως οι ασιατικής καταγωγής Αμερικανοί.
Όπως σημειώναμε και με αφορμή τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ και τη γενικότερη αστυνομική βία στις ΗΠΑ, η ιδέα πως τα μέλη των μειονοτήτων προσδιορίζοντα αποκλειστικά και μόνον ως Μαύροι, Ισπανόφωνοι, Ασιάτες, κ.ο.κ., τουλάχιστον πρωταρχικά, αποτελεί κομμάτι του αντιρατσιστικού ιδεολογήματος των Λευκών αριστερών διανοούμενων αλλά και των ανώτερων στρωμάτων της εκάστοτε μειονότητας, τα οποία, πολύ συχνά, χρωστούν την κοινωνική τους άνοδο είτε στις πολιτικές θετικών διακρίσεων του αμερικανικού κράτους είτε, γενικότερα, στη χρήση του αντιρατσισμού ως εργαλείου εξουσίας εντός της κοινότητας καταγωγής τους[2]. Για τον μέσο Αφροαμερικανό ή ισπανόφωνο Αμερικανό τα βασικά προβλήματα άπτονται περισσότερο ζητημάτων μισθού και καθημερινής επιβίωσης παρά φυλετικής ταυτότητας. Όπως ακριβώς και στην περίπτωση ενός Λευκού εργάτη ή μικροαστού, μπορούν κι αυτοί με τη σειρά τους, για τους ίδιους ή παρεμφερείς λόγους, να γοητευτούν από την τραμπική ρητορική. Σε κάθε περίπτωση τέτοιου είδους αυταπάτες δεν θα πρέπει να μας ξαφνιάζουν ως κάτι το αδιανόητο: ο ρατσισμός του Τραμπ απασχολεί κυρίως τους Λευκούς αντιρατσιστές κι όχι τόσο τα μέλη των μειονοτήτων (και δη των χαμηλότερων, ταξικά, στρωμάτων τους), μιας και είναι παρών κυρίως στη ρητορική κι όχι στις συγκεκριμένες πολιτικές του, οι οποίες επηρεάζουν τη ζωή των δεύτερων[3].
Δυστυχώς, ακόμα και στις καλύτερες εκδοχές της, η αριστερή πτέρυγα των Δημοκρατικών είναι τόσο εμμονικά προσκολλημένη στον αντιρατσισμό, που αδυνατεί ν’ αντιδράσει στην κατάσταση αυτή. Όπως σωστά έχει ειπωθεί, «έγιναν κάποιες απόπειρες […], μέσω του κινήματος του Μπέρνι Σάντερς, για να διαμορφωθεί μια αριστερή πολιτική που θα λάμβανε υπόψη της την αποδοχή που έχει ο δεξιός ποπουλισμός. Ωστόσο, η βαρυτική έλξη της πολιτιστικής Αριστεράς ήταν τόσο δυνατή, που τράβηξε τον Σάντερς μακριά τόσο από τον σκεπτικισμό του απέναντι στην πολιτική ταυτοτήτων όσο και από το αρχικό του πολιτικό μήνυμα, σύμφωνα με το οποίο πρωτεύον ζήτημα είναι η οικονομία∙ τελικά τον οδήγησε προς έναν σοσιαλισμό της πολιτικής ορθότητας, τον οποίο απέρριψε τόσο η Λευκή εργατική τάξη όσο κι οι Αφροαμερικανοί ψηφοφόροι που αμφότεροι έδωσαν το Δημοκρατικό χρίσμα τον Μπάιντεν. Με την ήττα του Σάντερς και εκμεταλλευόμενη τη δύναμη που κατέχει μέσα σε θεσμούς της ολιγαρχίας και της δημόσιας διοίκησης, η Αριστερά στράφηκε σε πιο ανώδυνους στόχους, οι οποίοι βάζουν σε δεύτερο πλάνο την ταξική πολιτική».
Με τον τρόπο αυτό, άθελά της, η ταυτοτική Αριστερά απλώς οξύνει τις τάσεις που ευνοούν τη δεξιά ψήφο. Αναφερόμαστε στη νέου τύπου κοινωνική και γεωγραφική διαίρεση μεταξύ παγκοσμιοποιημένων πόλεων και αποβιομηχανοποιημένων μικρών πόλεων ή αγροτικής υπαίθρου. Από τη μια μεριά έχουμε πόλεις που αποτελούνται από τη Λευκή χίπστερ ολιγαρχία, η οποία συνδέεται άμεσα με την παγκοσμιοποιημένη οικονομία του τριτογενή τομέα κι έχει νεωτεριστικά και κοσμοπολίτικα γούστα – πρόκειται για «περιοχές που αντιστοιχούν στα δύο τρίτα του ΑΕΠ της Αμερικής… περιοχές που είναι αισιόδοξες, πολυπολιτισμικές, δυναμικές και προοδευτικές» σύμφωνα με παλιότερες δηλώσεις της Χίλαρι Κλίντον[4]. Τόσο αυτή η ολιγαρχία κι οι ιδεολογικοί της ακόλουθοι όσο και οι μεταναστευτικές μειονότητες των μεγάλων πόλεων που, πολύ συχνά, αποτελούν το υπηρετικό της προσωπικό, ψηφίζουν Δημοκρατικούς. Αντίθετα, οι μεσαίες πόλεις και η ύπαιθρος επιλέγουν τους Ρεπουμπλικάνους. Είναι χαρακτηριστικό πως τα υψηλότερα ποσοστά του ο Τραμπ τα πήρε σε πολιτείες σαν το Ουάιομινγκ και την Ανατολική Βιρτζίνια, με την ιδιαίτερα χαμηλή τους αστικοποίηση, ενώ ακόμη και σε πολιτείες που κέρδισε με μεγάλη άνεση ο Μπάιντεν –και συνιστούν παραδοσιακά Δημοκρατικά προπύργια, σαν τη Νέα Υόρκη, την Καλιφόρνια και το Όρεγκον–, τη νίκη τη δώσανε οι πόλεις, μιας και στην ύπαιθρο επικράτησε ο Τραμπ.
Η πόλωση αυτή μεταξύ metro και retro (δηλαδή «μητροπολιτικής» κι «οπισθοδρομικής» ή ξεπερασμένης) Αμερικής[5] εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και την αντίθεση μεγάλου μέρους των οπαδών του Τραμπ στα υγειονομικά μέτρα περιορισμού των μετακινήσεων τύπου λοκντάουν. Προφανώς, όπως θα δούμε στη συνέχεια, πίσω από την αντίθεση αυτή υπάρχει μια ολόκληρη συνωμοσιολογική παράδοση, ωστόσο εν προκειμένω υφίσταται και μια πολύ σημαντική ταξική παράμετρος. Όπως σωστά υπογραμμίζει ένας σχολιαστής που ήδη παραθέσαμε, «η ιστορία ξεκινά με τις εκκλήσεις της πολιτικής ηγεσίας και των ειδικών, τέλη άνοιξης-αρχές καλοκαιριού, για άνευ προηγουμένου θυσίες, με καραντίνες και κλεισίματα που επηρέασαν δυσανάλογα μικρές επιχειρήσεις, εκκλησίες και οικογένειες με παιδιά, δηλαδή συντηρητικές κοινωνικές ομάδες και θεσμούς. Αντίθετα, οι Προοδευτικοί εκπρόσωποι των εξειδικευμένων επαγγελμάτων, που συνέχιζαν να εργάζονται μέσω Zoom, βρίσκονταν σε πολύ καλύτερη μοίρα, με τους ισχυρούς της Σίλικον Βάλεϊ μάλιστα ν’ αυξάνουν τον πλούτο και την επιρροή τους».
Είναι χαρακτηριστικό ότι μια πολιτεία που θεωρείται προπύργιο του αντι-τραμπικού αγώνα και η οποία έδωσε συντριπτική νίκη στον Μπάιντεν, η Καλιφόρνια, κέντρο της ψηφιακής οικονομίας, είναι ταυτοχρόνως χαρακτηριστικά νεοφιλελεύθερη στα οικονομικά θέματα, μιας και σε πρόσφατα δημοψηφίσματα καταψήφισε κοινωνικές πολιτικές σε μια σειρά ζητήματα. Ουσιαστικά αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της νοοτροπίας των σημερινών ολιγαρχιών: προοδευτική στα ήθη (και, κατά συνέπεια, Δημοκρατική και αντι-Ρεπουμπλικανή για λόγους πολιτιστικούς και φυλετικούς) αλλά νεοφιλελεύθερη στην οικονομία. Είναι αυτή η λιμπερτάριαν ολιγαρχία που στήριξε την Κάμαλα Χάρις, η οποία διατηρεί στενότατες σχέσεις με την Uber, στην οποία εργάζονται στενοί της συγγενείς.
Διόλου τυχαία –αρχής γενομένης από τη Χάρις– ο Μπάιντεν θα εφαρμόσει τον Προοδευτικό νεοφιλελευθερισμό του περιστοιχιζόμενος από συμβούλους και υπουργούς προερχόμενους, συχνά, από μειονότητες αλλά και από τον γυναικείο πληθυσμό της χώρας: «Θα εκπροσωπεί την ποικιλομορφία των εθνοτήτων που απαρτίζουν τον πληθυσμό των ΗΠΑ […]. Κομβικές θέσεις αναλαμβάνουν γυναίκες και εκπρόσωποι της λατινόφωνης και της ασιατικής κοινότητας των ΗΠΑ». Γι’ αυτό και συχνά οι αναθέσεις πόστων, υπό την πίεση των σχετικών λόμπι και της κοινής γνώμης, γίνονται με αποκλειστικό κριτήριο την εθνοτική και φυλετική ποικολομορφία[6]. Χαρακτηριστικότερη, ίσως, ενσάρκωση τούτου του Προοδευτικού, αντιρατσιστικού νεοφιλελευθερισμού είναι ο βουλευτής της Λουιζιάνα, Σέντρικ Ρίτσμοντ, που θα λάβει θέση ανώτερου συμβούλου του Μπάιντεν: Αφροαμερικανός, που δεν διστάζει να εμφανίζεται με αθλητικά παπούτσια Air Jordan, άνθρωπος του πετρελαϊκού λόμπι, «από τους ελάχιστους Δημοκρατικούς που ψήφισαν υπέρ της επέκτασης του διαβόητου πετρελαϊκού αγωγού Keystone XL». Όπως γίνεται αντιληπτό, κύριο αφήγημα της κυβερνητικής πολιτικής θα είναι η εφαρμογή ενός αντιρατσιστικού προγράμματος με στόχο όχι μια σοσιαλδημοκρατικού τύπου προσπάθεια περιορισμού των κοινωνικο-οικονομικών και ταξικών ανισοτήτων, αλλά της άρσης των φυλετικών, έμφυλων και λοιπών «διακρίσεων»[7]. Μάλιστα ακόμα και η κεφαλαιώδης σημασία που αποδίδει ο Μπάιντεν στην καταπολέμηση του κορωνοϊού, παρ’ όλο που είναι καθ’ όλα εύλογη, εντός των αμερικανικών συμφραζομένων πρέπει να ερμηνευτεί και ως προφανέστατα ταξικά και πολιτιστικά προσδιορισμένη: κατά βάση εκφράζει τις προτεραιότητες των ανώτερων στρωμάτων, τα οποία μπορούν να συνεχίσουν να δουλεύουν αλλά και να κερδίζουν χρήματα ακόμη κι υπό συνθήκες καραντίνας, δίχως φυσικά ν’ ανησυχούν για το αν τα παιδιά τους διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισμό για την παρακολούθηση μαθημάτων μέσω τηλεκπαίδευσης, όπως συμβαίνει με τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα.
Όπως είδαμε, όμως, παραπάνω, όσο κι αν το αντιρατσιστικό αφήγημα έχει αποδώσει καρπούς για τους Δημοκρατικούς κατά τις τελευταίες δεκαετίες, σε εκλογικό και πολιτικό επίπεδο, σύντομα θα χάσει την αποτελεσματικότητά του, μιας κι οι μειονότητες δείχνουν πλέον να καταπίνουν με λιγότερη προθυμία το δόλωμα τα τελευταία δέκα χρόνια. Ίσως γι’ αυτό κι ορισμένοι συντηρητικοί να θέτουν πλέον ως στόχο τη δημιουργία ενός «πολυεθνικού συντηρητισμού». Αν αυτό επιτευχθεί, η αντιρατσιστική εμμονή της Αριστεράς δε θα έχει πλέον ιδιαίτερο νόημα.
Τσαρλατανισμός, συνωμοσιολογία και κριτική στις ελίτ της γνώσης
Ένα ακόμα στοιχείο που θα πρέπει να κρατήσουμε είναι η τρανταχτή, πλέον, επιβεβαίωση όσων –μεταξύ των οποίων κι εμείς– παραμένουν σκεπτικοί απέναντι στα ευχολόγια περί του δήθεν απελευθερωτικού και χειραφετητικού ρόλου του διαδικτύου και της ψηφιακής τεχνολογίας, γενικότερα. Η συνωμοσιολογία (εξίσου με τον τσαρλατανισμό και τον κομπογιαννιτισμό) συνιστά βασική συνιστώσα της αμερικανικής πολιτικής ζωής, μιας κι αποτελεί τη σκοτεινή και παραληρηματική όψη μιας καθ’ όλα θεμιτής και ορθής δημοκρατικής καχυποψίας απέναντι στη μονοπώληση της γνώσης από τεχνοκρατικά κονκλάβια κι επαΐοντες κάθε είδους. Αποτελεί κομμάτι της λεγόμενης ποπουλιστικής παράδοσης, δηλαδή μιας πρωταρχικής και βαθιάς πίστης στις ικανότητες των απλών ανθρώπων, η οποία δεν πρέπει να συγχέεται με τον λατινοαμερικανικό ή ευρωπαϊκό λαϊκισμό: δηλαδή με την τυφλή λατρεία «ηγετών» και «μεγάλων ανδρών», τουτέστιν λαοπλάνων που παρουσιάζονται ως φίλοι του λαού[8].
Είναι επίσης γνωστό ότι από τη δεκαετία του ’70 κι εξής, με την απομάκρυνση του Δημοκρατικού κόμματος από τη λαϊκή του βάση και τη σταδιακή κυριάρχησή του από τη Λευκή, σπουδαγμένη ολιγαρχία των πανεπιστημίων και των εξειδικευμένων επαγγελμάτων, ως κόμμα του λαού προβάλλονται πλέον οι Ρεπουμπλικανοί– ενάντια προφανώς σε κάθε οικονομική και κοινωνιολογική λογική. Όπως έξοχα συνοψίζει την κατάσταση ο Τόμας Φρανκ, «όταν οι Δημοκρατικοί εγκατέλειψαν την παράδοση της κοινωνικής πλειοψηφίας, οι Ρεπουμπλικανοί έσπευσαν να τη διεκδικήσουν. Για τα τελευταία 30 χρόνια ήταν η Δεξιά, όχι η Αριστερά, που διαμαρτυρόταν κατά των “ελίτ” και υποστήριζε τις λαϊκές αξίες σε πείσμα των διασήμων που τις χλεύαζαν. Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης του 2008, ήταν οι συντηρητικοί στην πραγματικότητα που ξεκίνησαν ένα κίνημα διαμαρτυρίας από το προαύλιο του χρηματιστηρίου του Σικάγο. Στην εκστρατεία τού 2016 χαρακτήρισαν τον αθυρόστομο ηγέτη τους, τον Τραμπ, ως τον “δισεκατομμυριούχο των εργατών”, συγγενή και προστάτη των χαμηλών κοινωνικών στρωμάτων».
Κι επειδή ακριβώς πρόκειται για έναν ποπουλισμό που δεν έχει κανένα ταξικό έρεισμα –εφόσον ένα νεοφιλελεύθερο κόμμα που προωθεί τα συμφέροντα των πλουσίων και καταργεί κάθε είδους κοινωνική προστασία της εργατικής τάξης και των αδυνάτων προσπαθεί να προσεταιριστεί τον λαό–, ο προσεταιρισμός αυτός γίνεται μέσω της ταυτοτικής και πολιτιστικής οδού, διαμέσου των περίφημων «πολιτιστικών πολέμων» (culture wars): αντί, με άλλα λόγια, η σύγκρουση μεταξύ συντηρητικών και προοδευτικών να παίζεται στο πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, ασχολούμαστε με καθαρά συμβολικού τύπου ζητήματα όπως η οπλοκατοχή, οι αμβλώσεις, η θεωρία της εξέλιξης των ειδών, η χρήση μάσκας κ.ο.κ. Βασικό κομμάτι όμως τούτων των πολιτιστικών πολέμων είναι και μια παρανοϊκού τύπου συνωμοσιολογία, μέσω της οποίας ο νεοσυντηρητισμός αυτός προσπαθεί, κόντρα σε κάθε λογική, να εξηγήσει για ποιον λόγο πραγματικός εχθρός του λαού δεν είναι οι εκπρόσωποί του, ως οπαδοί της απελευθέρωσης της αγοράς και της παγκοσμιοποίησης, αλλά οι liberals, που ζητούν την επιβολή σοσιαλδημοκρατικών πολιτικών – τούτα τα ανθρωπόμορφα και διεφθαρμένα τέρατα που δεν σταματούν να εξυφαίνουν τις πιο τρελές συνωμοσίες ενάντια στον απλό λαό[9].
Υπό αυτή την έννοια, τόσο ο τραμπισμός, γενικώς, όσο κι οι αρνητές μάσκας συνιστούν φυσικό επακόλουθο αυτής της κατάστασης, ως συνέχεια των παλιότερων αντι-εμβολιαστικών θεωριών, του κινήματος ενάντια στη χλωρίωση του νερού ή των παρανοϊκών σεναρίων της δεκαετίας του ’90 σχετικά με το ζεύγος Κλίντον και φυσικά της άρνησης της υπερθέρμανσης του πλανήτη αλλά και της σφαιρικότητας της γης από τους περίφημους οπαδούς της θεωρίας ότι ο πλανήτης μας είναι επίπεδος (flat-earthers)[10].
Η ψηφιακή τεχνολογία ως κατεξοχήν εργαλείο αλλοτρίωσης
Εγώ έχω δίπλωμα από το Πανεπιστήμιο της Google!
Τζένι Μακάρθι
(Αμερικανίδα ηθοποιός και γνωστή αντι-εμβολιάστρια)
Ως νέο στοιχείο αυτής της ακατάσχετης συνωμοσιολογίας θα πρέπει να λογίζεται η ολοένα και μεγαλύτερη διάδοση τέτοιων θεωριών αλλά κι ο απενοχοποιημένα παρανοϊκός τους χαρακτήρας – με αποκορύφωμα την περίφημη αποκρυφιστική θεωρία QAnon, που μιλά για σατανιστικές σέχτες και πλανητικά δίκτυα παιδεραστίας των οποίων προΐστανται μεγαλόσχημοι Δημοκρατικοί σαν τον Ομπάμα και τη Χίλαρι. Πίσω από αυτή την εξέλιξη κρύβεται, φυσικά, το ίντερνετ, καθώς «μαζί με τη συνδρομητική τηλεόραση μάς επιτρέπει να ζούμε σε μια “φούσκα” η οποία φιλτράρει τις πληροφορίες και επιτρέπει να εισέρχονται μόνο αυτές με τις οποίες ήδη συμφωνούμε». Αυτό δεν ήταν δυνατό κατά την προδιαδικτυακή εποχή, όσο κι αν ο καθένας διάβαζε και τότε την εφημερίδα της προτίμησής του, άκουγε τον ραδιοφωνικό σταθμό που ταίριαζε περισσότερο με τις απόψεις του και παρακολουθούσε το αντίστοιχο κανάλι της εθνικής εμβέλειας, μη συνδρομητικής τηλεόρασης. Το διαδίκτυο, τέκνο της μεταμοντέρνας κοινωνίας, ευνοεί σε βαθμό αδιανόητο ως σήμερα τούτο τον ναρκισσισμό, διότι του επιτρέπει να λαμβάνει δημόσια έκφραση και απήχηση.
Την κατάσταση αυτή την εκμεταλλεύεται δεόντως τούτη η πιο μαχητική εκδοχή λαϊκιστικής Δεξιάς στην οποία βασίστηκε ο τραμπισμός. Άλλωστε κι ο ίδιος ο μεγάλος Ηγέτης είναι αρειμάνιος χρήστης των κοινωνικών δικτύων, τα οποία παρουσιάζει ως αντιστάθμισμα στην κυριαρχία του μηντιακού τοπίου από τα Προοδευτικά ΜΜΕ (ασχέτως αν στις ΗΠΑ το ραδιόφωνο κι η τηλεόραση ελέγχονται σε μεγάλο βαθμό από τη Δεξιά, μέσω δημοφιλέστατων παραγωγών σαν τον Ρας Λίμπο και καναλιών σαν το επάρατο Fox). Είναι στο διαδίκτυο που ευδοκίμησε κι ανδρώθηκε η περίφημη Alt Right, μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα και παραληρηματικά βίντεο στο Youtube.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα το κίνημα QAnon, που, όπως εύστοχα έχει επισημανθεί, αποτελεί «ένα πολύ δραστήριο οικοσύστημα. Στα ηλεκτρονικά φόρουμ αφθονούν οι μαρτυρίες απελπισμένων Αμερικανών που έχασαν κάθε επαφή μ’ έναν οικείο τους που αφομοιώθηκε από τη “συνωμοσία”. Δίχως απαραιτήτως να το έχει επιδιώξει, ο “Q” [σ.σ.: ο ανώνυμος λογαριασμός που άρχισε να διαδίδει τη συγκεκριμένη συνωμοσιολογία] γέννησε μια θεωρία πλήρως προσαρμοσμένη στα κοινωνικά δίκτυα: ταυτοχρόνως συμμετοχική και οριζόντια, επιτρέπει στον καθένα να ερμηνεύει με τον δικό του τρόπο το εκάστοτε μήνυμα. Ένα από τα συνθήματα του QAnon είναι το “Ψάξ’ το μόνος σου!”. Το κίνημα ανανεώνεται ασταμάτητα βάσει των “drops” και της επικαιρότητας, που προσφέρουν διαρκώς νέα σημάδια τα οποία πρέπει να ερμηνευτούν» .
Υπό αυτήν την έννοια, ένα από τα καλά τόσο της πανδημίας όσο και των αμερικανικών εκλογών είναι πως έδειξαν, μέχρι και στους πιο δύσπιστους, τον πραγματικό ρόλο της ψηφιακής τεχνολογίας: αποβλάκωση του πληθυσμού, ενθάρρυνση της αγελαίας συμπεριφοράς, αναπαραγωγή φημών, fake news και συνωμοσιολογιών κάθε είδους – υπό το επιχείρημα, μάλιστα, πως ξεσκεπάζουν το ψέμα των επίσημων ΜΜΕ και «του Συστήματος». Αν είσαι αριστερός, βέβαια, μπορείς ακόμη να εθελοτυφλείς και να θεωρείς ότι το πρόβλημα είναι απλά και μόνο οικονομικής φύσεως: τουτέστιν πρόβλημα που έχει να κάνει με το ποιος κατέχει κι ελέγχει την τεχνολογία κι όχι με την ενδογενή της φύση και τις τάσεις που προωθεί κι επιβάλλει το ίδιο το εργαλείο («Αν τα κράτη συνειδητοποιήσουν ότι όσο συμπεριφέρονται ως πρόθυμα πελατάκια τους θα τους καταπιούν τα αδηφάγα νέφη τους, ίσως αποφασίσουν να βάλουν φρένο και να αποδώσουν στην τεχνολογία τον αληθινά ανθρωπιστικό, απελευθερωτικό χαρακτήρα της»). Πρόκειται για την παλιά αφελή πίστη στην ουδετερότητα της τεχνικής – στην πίστη ότι ο τεϊλορισμός είναι σύστημα απάνθρωπο όταν το εφαρμόζει ο Φορντ αλλά καθίσταται απελευθερωτικό και «σοσιαλιστικό», όταν το εξυμνεί και το υιοθετεί ο Λένιν.
Δυστυχώς ακόμα και σοβαρές ελευθεριακές προσεγγίσεις δεν είναι απρόσβλητες από τις ψευδαισθήσεις αυτές. Διαβάζουμε, λ.χ., ότι στο Παρίσι, κατά τις διαδηλώσεις ενάντια στο κατάπτυστο «Άρθρο 24» του νομοσχεδίου περί «Συνολικής Ασφάλειας» –που ποινικοποιεί δρακοντείως τη βιντεοσκόπηση των οργάνων της τάξης–, συντελέστηκε ένας «εκδημοκρατισμός της τεχνολογίας», καθώς «ο λαός ξεχύθηκε στους δρόμους και αντέδρασε και έτσι η τεχνολογία θα υπακούσει την κοινωνική επιταγή». Μπορώντας, δηλαδή, να τεκμηριώνουμε και να καταγγέλλουμε, μέσω βίντεο, τα περιστατικά αστυνομικής βίας και αυθαιρεσίας, χρησιμοποιούμε δήθεν με χειραφετητικό τρόπο μια τεχνολογία σχεδιασμένη για άλλους σκοπούς.
Προφανώς η κυκλοφορία βίντεο και εικόνων που στοιχειοθετούν την αστυνομική αυθαιρεσία είναι σημαντική – ειδικά σε μια χώρα σαν τη σημερινή Ελλάδα, με τον πλήρη έλεγχο της ενημέρωσης από το σύστημα Μητσοτάκη. Ωστόσο, το ζήτημα αυτό αποκτά τέτοια σημασία ακριβώς επειδή βρισκόμαστε σε μια περίοδο βαθιάς κοινωνικής οπισθοδρόμησης και υποχώρησης του δημοκρατικού κινήματος, προσπαθώντας απλά ν’ αποφύγουμε τα χειρότερα. Άλλωστε, είναι αυτή η ίδια τεχνολογία που, σε μεγάλο βαθμό, ευθύνεται για την παθητικότητα και τον κυνισμό των πληθυσμών σήμερα, όπως επίσης και για μια σειρά παθογένειες εντός των κινηματικών μειοψηφιών, οι οποίες, με τη σειρά τους, οξύνουν το γενικότερο πρόβλημα.
Καθώς η τεχνική δεν είναι εργαλειακή, παρά συνιστά, κάθε φορά, ενσάρκωση συγκεκριμένων βλέψεων, η «εκτροπή» της χρήσης της προς πιο απελευθερωτικές κατευθύνσεις έρχεται πάντοτε με υψηλό τίμημα – στον βαθμό που είναι δυνατή. Εν προκειμένω, όλη αυτή η μανία με τη βιντεοσκόπηση, τις αναρτήσεις βίντεο και φωτογραφιών από πορείες και διαδηλώσεις συνιστά περισσότερο έκφραση ενός τεχνοφιλικού φετιχισμού που συχνά συνομιλεί με μια lifestyle επαναστατικότητα, παρά «αθώο» μέσο που επιβάλλει η πραγματική ανάγκη.
Τραμπισμός κι εναλλακτική Ακροδεξιά
Δεδομένων των ιδιομορφιών της αμερικανικής ιστορίας, το αμερικανικό πολιτικό σύστημα είναι από πολλές απόψεις πιο δημοκρατικό από τ’ αντίστοιχα των φιλελεύθερων ολιγαρχιών της Ευρώπης. Στις ΗΠΑ, σε αντίθεση με ότι συμβαίνει στα καθ’ ημάς, τα κόμματα δεν έχουν «λενινιστική» δομή. Αντιθέτως σ’ εμάς τέτοια δομή έχουν, πάνω κάτω, ακόμα και τα «αστικά» κόμματα, εφόσον βασίζονται στην κομματική πειθαρχία, τις διαγραφές και την απόλυτη αφοσίωση στον Ηγέτη. Αντιστοίχως, στις ΗΠΑ ο αρχηγός του πλειοψηφούντος κόμματος δεν είναι απαραιτήτως και αρχηγός του κράτους, όπως συμβαίνει στην Ευρώπη, όπου, κατά κανόνα, μπορεί κανείς να είναι ταυτοχρόνως αρχηγός κόμματος, αρχηγός κράτους και κυρίαρχος μέσα στο νομοθετικό σώμα[11]. Η κατάσταση αυτή καθορίζει και τη στάση των ψηφοφόρων απέναντι στα κόμματα: περισσότερο «ατομικιστές» και πραγματιστές, οι Αμερικανοί αλλάζουν συχνά κομματική προτίμηση, αναλόγως των διακυβευμάτων και των υποψηφίων, σε αντίθεση με τους Ευρωπαίους για τους οποίους η κομματική προτίμηση παραμένει, σε σημαντικό βαθμό, και ζήτημα αξιακό. Υπό αυτή την έννοια, ένα εξαιρετικό δείγμα της αυξανόμενης πόλωσης της αμερικανικής κοινωνίας είναι το πέρασμα σ’ ένα μοντέλο «ευρωπαϊκό», όπου η κομματική προτίμηση συνιστά ζήτημα αρχών και συνολικής πολιτικής και πολιτιστικής ταυτότητας – τη στιγμή, μάλιστα, που στην Ευρώπη, λόγω του προϊόντος κυνισμού των πληθυσμών αλλά και της διαφθοράς των πολιτικών, επικρατεί όλο και περισσότερο η λεγόμενη «ψήφος α λα καρτ».
Παρ’ όλα αυτά, ο υγιής αμερικανικός πολιτικός πραγματισμός δεν έχει πεθάνει. Έτσι, κρίσιμο κομμάτι της εργατικής τάξης που το 2016 ψήφισε Τραμπ, το έκανε για καθαρά ταξικούς λόγους, επειδή ήταν ο μόνος υποψήφιος που προεκλογικά μιλούσε ενάντια στην παγκοσμιοποίηση και το ελεύθερο εμπόριο. Γι’ αυτό κι έχουν δίκιο όσοι τονίζουν ότι, «αν ο Τραμπ είχε κυβερνήσει ακολουθώντας τον οικονομικό ποπουλισμό στον οποίο βάσισε την προεκλογική εκστρατεία του 2016, πιθανότατα θα είχε επανεκλεγεί. Αντιθέτως, προτίμησε να υπαναχωρήσει στην παλιά, γνωστή Ρεπουμπλικανική συνταγή». Γι’ αυτό, επίσης, ο Μπάιντεν ανέκτησε την Πενσυλβάνια, το Μίσιγκαν και το Ουισκόνσιν, παραδοσιακά Δημοκρατικές πολιτείες, των οποίων η εργατική τάξη είχε απορρίψει τον ανενδοίαστο Προοδευτικό νεοφιλελευθερισμό της Χίλαρι: τούτη τη φορά οι ψηφοφόροι απέρριψαν τον Τραμπ, καθώς είδαν ότι οι προεκλογικές του διακηρύξεις ήταν απλά φούμαρα, επιστρέφοντας στις Δημοκρατικές τους συνήθειες.
Την ίδια στιγμή, προβεβλημένα στελέχη των Ρεπουμπλικανών, τα οποία το 2016 απέρριπταν την υποψηφιότητα του Τραμπ, πλέον τον στηρίζουν αναφανδόν, όπως και το σύνολο του κομματικού μηχανισμού. Αφενός πιστεύουν πως βρήκαν τον ιδεώδη ηγέτη που θα τους επιτρέψει να δημιουργήσουν την εκλογική συμμαχία η οποία θα αντισταθεί στη μακροπρόθεσμη κυριαρχία των Δημοκρατικών, δεδομένων των πληθυσμιακών ανακατατάξεων της αμερικανικής κοινωνίας∙ αφετέρου αντιλαμβάνονται, επιπλέον, ότι η κοινωνική βάση του τραμπισμού είναι πλέον κυρίαρχη δύναμη μέσα και γύρω από το κόμμα.
Μέσα στα 74 εκατομμύρια που ψήφισαν υπέρ του Τραμπ –και τα οποία δεν είναι διόλου όλα τους «τραμπικά»– σταθεροποιείται ο σκληρός πυρήνας των υποστηρικτών του φοροφυγά δισεκατομμυριούχου: κοινωνικά στρώματα τα οποία είναι πρωτίστως οπαδοί του και δευτερευόντως ψηφοφόροι ή υποστηρικτές των Ρεπουμπλικανών. Γι’ αυτό και πολύ συχνά εκπλήσσουν με τη συμπεριφορά και το ύφος τους ακόμα και το κατεστημένο του Ρεπουμπλικανικού κόμματος – όπως κι ο ίδιος ο Τραμπ άλλωστε[12]. Ιδού πώς συνοψίζει την κατάσταση ένας Αμερικανός δημοσιογράφος: «σύμφωνα με ορισμένους πολιτικούς επιστήμονες ο Τραμπ “ενδεχομένως να κομίζει κάτι νέο στο Ρεπουμπλικανικό κόμμα, κάτι που δεν είναι διόλου συντηρητικό […]”. Πρόκειται για μια προτίμηση για “σκληρούς, επιθετικούς, αδιάλλακτους ανθρώπους. Τα χαρακτηριστικά αυτά συνήθως δεν είναι γνωρίσματα ούτε του συντηρητικού ούτε του προοδευτικού τρόπου σκέψης. […] Οι άνθρωποι που χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα από τα εν λόγω γνωρίσματα τείνουν να τα μεταδίδουν και στα παιδιά τους, ενώ δείχνουν να είναι οι πιο αμετανόητοι οπαδοί του Τραμπ. […] Αυτό που έχει μεγάλο ενδιαφέρον είναι πως τα χαρακτηριστικά τους αυτά δεν έχουν καμία σχέση με άλλες πτυχές του συντηρητισμού, όπως π.χ. ο σεβασμός απέναντι στην παράδοση και τις παραδοσιακές ιεραρχίες”. Δεδομένου ότι οι πολιτικοί επιστήμονες που έκαναν τη σχετική έρευνα δεν “έχουν ξανασυναντήσει αυτές τις τάσεις, δε γνωρίζουμε αν οι άνθρωποι αυτοί προέρχονται από τους Ρεπουμπλικάνους ή τους Δημοκρατικούς ή αν δεν ασχολούνταν καν με την πολιτική» .
Ανεξαρτήτως του αν ο Τραμπ επιδιώξει να ξαναεκλεγεί υποψήφιος για Πρόεδρος το 2024, η κοινωνική βάση που κατάφερε να συσπειρώσει έχει έρθει για να μείνει. Δεδομένου, άλλωστε, πως ηττήθηκε ακριβώς επειδή απώλεσε τη στήριξη του πιο ορθολογικού κομματιού των ψηφοφόρων του τού 2016 (όπως ένα κρίσιμο μέρος της εργατικής τάξης της «Ζώνης της Σκουριάς» που φέτος ξαναψήφισε Δημοκρατικούς), η βάση αυτή συγκεντρώνει τα πιο «ανορθολογικά» της κομμάτια – αυτά που κρίνουν αποκλειστικά με όρους ταυτοτικούς (και πολύ συχνά συνωμοσιολογικούς). Η μετατροπή αυτών των στοιχείων σε βασικά χαρακτηριστικά μιας νέας πολιτικής δύναμης συνιστά την καινοτομία της τρέχουσας περιόδου.
Το σημερινό πολιτικό διακύβευμα
Αν όλα αυτά έχουν κάποια σημασία είναι γιατί, τηρουμένων των αναλογιών, το φαινόμενο δεν είναι αποκλειστικά αμερικανικό, αλλά αφορά, αντιθέτως, το σύνολο της Δύσης. Η παλιότερη, φιλελεύθερη Δεξιά έχει υποσκελιστεί από μια «ταυτοτική», εθνικιστική Δεξιά, που προσδιορίζεται ως αντίπαλο δέος της παγκοσμιοποίησης και των πολιτιστικών της εκφράσεων: κοσμοπολιτισμός, πολιτική ορθότητα, προοδευτικές αξίες. Ταυτόχρονα, πρόκειται για μια λαϊκιστική Δεξιά, που παρουσιάζεται ως προστάτιδα των φτωχών και των κατατρεγμένων με όρους κατά κανόνα ταυτοτικούς-πολιτιστικούς. Σε κοινωνιολογικό επίπεδο συνιστά έκφραση ενός τυφλού κι ανορθολογικού θυμού και μιας αυτοκαταστροφικής, συχνά, απελπισίας.
Ένας από τους πιο οξυδερκείς αναλυτές των δημογραφικών μεταβολών που βρίσκονται πίσω από αυτές τις πολιτικές και ιδεολογικές ανακατατάξεις, ο Κριστόφ Γκιλουί, δείχνει να πιστεύει ότι η διαμόρφωση τούτης της νέας Δεξιάς δεν ανταποκρίνεται στις πραγματικές πολιτικές απόψεις των υποστηρικτών της. Θεωρεί ότι τα λαϊκά στρώματα εκλέγουν συνειδητά, ως έσχατη αντίδραση, λαϊκιστές απατεώνες για να βραχυκυκλώσουν το «Σύστημα», δίχως όμως να πιστεύουν πραγματικά σε αυτούς. Το σενάριο αυτό μάς φαίνεται ιδιαίτερα αισιόδοξο, καθώς παραβλέπει μια σειρά από κρίσιμους παράγοντες: την παρακμή της πολιτικής συνείδησης των λαϊκών στρωμάτων –απότοκο της εξαφάνισης του εργατικού κινήματος, της μαζικής ανεργίας και της γενικότερης κοινωνικής αποσύνθεσης που πλήττει τα στρώματα αυτά- ή τον αποχαυνωτικό ρόλο της ψηφιακής τεχνολογίας – απότοκο της κοινωνίας της κατανάλωσης που αναδύεται σταδιακά κατά τον 20ό αιώνα κι επικρατεί πλήρως στις μέρες μας. Εντούτοις, και αληθές να ήταν το σενάριο αυτό, καταδεικνύει γλαφυρά το σύγχρονο πολιτικό αδιέξοδο: το μόνο που απομένει πλέον στα θύματα της παγκοσμιοποίησης είναι να στηρίζουν τις πιο ανορθολογικές και ψευτο-«αντάρτικες» μερίδες της ολιγαρχίας (όπως ο Τραμπ εν προκειμένω).
Αυτή είναι, σε κάθε περίπτωση, η νέα λαϊκή Δεξιά. Όχι ο φασισμός, αλλά η τάση να εκλέγουμε ηγέτες και κόμματα που δεν οδηγούν σε συνταγματική εκτροπή και «φασιστικοποίηση», μα κυβερνούν, αναλόγως των αντιστάσεων σ’ επίπεδο κοινωνίας και της ανθεκτικότητας των φιλελεύθερων ολιγαρχικών θεσμών, με τρόπο ολοένα και πιο συγκεντρωτικό, καθιστώντας την οικογενειοκρατία και τον νεποτισμό δομικά χαρακτηριστικά του τρόπου άσκησης της εξουσίας. Στις ΗΠΑ, με τη βαθιά δημοκρατική παράδοση, οι θεσμοί και οι συνταγματικές και άλλες δικλείδες ασφαλείας έδειξαν ν’ αντέχουν, ενώ κι η δεξιά στροφή του Μακρόν στη Γαλλία αντιμετωπίζει προς το παρόν αντιστάσεις από την πλευρά της κοινωνίας και του Τύπου. Σε χώρες που δεν χαρακτηρίζονται από τέτοια παράδοση, όπως η Ελλάδα, η Ουγγαρία ή η Πολωνία, η κατάσταση φαίνεται πολύ πιο δυσοίωνη.
Ένα είναι πάντως σίγουρο: ότι η άνοδος αυτής της νέας Δεξιάς/Ακροδεξιάς δεν μπορεί ν’ αντιμετωπιστεί, από την πλευρά των δημοκρατικών δυνάμεων, μέσα από την παρόξυνση των τάσεων που συνέβαλλαν στη γιγάντωσή της. Δηλαδή, στην προκειμένη περίπτωση, της αντιαυταρχικής κι αποδομιστικής παράνοιας, της φοβίας απέναντι στον λαό και τα «σκουλήκια μικροαστούς» αλλά και της μετατροπής της πολιτικής σε ταυτοτικό κι «επιτελεστικό» χάπενινγκ που ενδιαφέρεται όχι ν’ αλλάξει την κοινωνία, μα να διατρανώσει την πολιτιστική της ιδιαιτερότητα, αυξάνοντας την «ορατότητά» της. Το μόνο που κάνουν οι τάσεις αυτές –λογική κατάληξη των οποίων είναι η εκνευριστική συνήθεια ν’ αρνούμαστε να αναλύσουμε τα φαινόμενα που εδώ συζητάμε επαναλαμβάνοντας τσιτάτα περί «φασιστικοποίησης» ή/και «καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης»– είναι να ρίχνουν νερό στον μύλο τούτης της ταυτοτικής Δεξιάς. Η μετατροπή της πολιτικής σε πολιτιστικό πόλεμο υποτάσσει τις δημοκρατικές ιδέες στον Προοδευτικό νεοφιλελευθερισμό και δίνει ένα περαιτέρω άλλοθι στο νεοδεξιό παραλήρημα, αφήνοντας παράλληλα αναπάντητες τη νεοφιλελεύθερη επίθεση και τη νεοτεχνολογική επέλαση που επ’ αφορμή του κορωνοϊού θα πλήξουν έτι παραπάνω τα πιο αδύναμα στρώματα.
(Το κείμενο γράφτηκε πριν τα γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου στο Καπιτώλιο της Ουάσινγκτον και δημοσιεύθηκε λίγες ώρες πριν αυτά λάβουν χώρα. Εξ ου κι η έλλειψη κάθε σχετικής αναφοράς. Μόνον οι φωτογραφίες της δημοσίευσης κι η παρούσα διευκρίνιση προστέθηκαν κατόπιν εορτής.)
[2] Βλ. σχετικά την ανάλυση του Άντολφ Ριντ, «Μια νέα ερμηνεία της αφροαμερικανικής ιδιαιτερότητας», Πρόταγμα, τ. 11, Νοέμβριος 2018, σσ. 174-175, 198-199.
[5] Σύμφωνα με την έκφραση ενός θεωρητικού του μάνατζμεντ που παραθέτει ο Φρανκ: «Οι χίπστερ και οι τραπεζίτες θα πρέπει να είναι φίλοι», Πρόταγμα, τ. 10, Ιούνιος 2017, σ. 171.
[6] Όπως π.χ. στην περίπτωση του νέου υπουργού Υγείας, μαξικανικής καταγωγής, Χαβιέρ Μπεσέρα ή –ακόμα πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα- στην περίπτωση του νέου υπουργού Άμυνας, του Αφροαμερικανού πρώην στρατηγού, Λόυντ Όστιν. Ο συγκεκριμένος διορισμός προκάλεσε πολιτικό αλλά και νομικό-συνταγματικό ζήτημα, μιας και πρόκειται για πρώην στρατηγό, τον δεύτερο που θα διοικήσει το συγκεκριμένο υπουργείο μέσα στα τελευταία 4 χρόνια, γεγονός που ενέχει τον κίνδυνο ο έλεγχος του συγκεκριμένου υπουργείου να περιέλθει στα χέρια της στρατιωτικής ιεραρχίας. Παρ’ όλες τις αντιδράσεις, όμως, ο Μπάιντεν επέμεινε στην επιλογή κατά βάση επειδή ο Όστιν είναι Αφροαμερικανός.
[7] Για τον αντιρατσισμό ως κυρίαρχη ιδεολογία αλλά και τη διαφορά μεταξύ ανισότητας και «διακρίσεων», βλ. το κείμενό μας, «Με αφορμή την αστυνομική βία στις ΗΠΑ…».
[10] Όπως σημείωνε το National Geographic σ’ ένα παλιότερο άρθρο του με τον εύγλωττο τίτλο «Η εποχή της δυσπιστίας απέναντι στην επιστήμη», «η αποφυγή του εμβολιασμού γνωρίζει άνοδο στις ΗΠΑ: 46 πολιτείες αναγνωρίζουν τη δυνατότητα εξαίρεσης από τον υποχρεωτικό εμβολιασμό για θρησκευτικούς λόγους, ενώ 19 πολιτείες για φιλοσοφικούς λόγους».
[11] Από την άποψη αυτή, ο καθαρά διακοσμητικός χαρακτήρας του Προέδρου της Δημοκρατίας αλλά και η ο μη διαχωρισμός των βουλευτικών εκλογών από τις εκλογές για την ανάδειξη του Πρωθυπουργού, καθιστούν το νεοελληνικό πολιτικό σύστημα εξόχως συγκεντρωτικό κι αντιδημοκρατικό, μιας κι ο πρόεδρος ενός κόμματος που κερδίζει τις εκλογές έχοντας την παντοδυναμία, κυβερνά ως απόλυτος άρχων, εφόσον ελέγχει πλήρως τόσο το κόμμα του όσο και το κράτος και τη Βουλή, δίχως να μοιράζεται την εξουσία με κανέναν σε θεσμικό επίπεδο. Ο συγκεντρωτισμός του περίφημου «επιτελικού (παρα)κράτους», που έχει στήσει η σημερινή κυβέρνηση και βάσει του οποίου τα πάντα υπάγονται στον άμεσο έλεγχο του Πρωθυπουργού και όλα λύνονται «με εντολή Μητσοτάκη», συνιστά την πιο ακραία εκδοχή αυτού του φαινομένου.
[12] Παραδοσιακού τύπου «συντηρητικοί» αστέρες των Ρεπουμπλικανών, όπως ο Τεντ Κρουζ –που τώρα βέβαια πίνει νερό στο όνομα του Τραμπ– ή ο Τζεμπ Μπους κι ο Μάρκο Ρούμπιο, είχαν βιώσει στο πετσί τους τα νέα αυτά πολιτικά ήθη, έχοντας επανειλημμένως αποτελέσει στόχο προσβολών, ειρωνειών και, γενικώς, της απρεπούς συμπεριφοράς του Τραμπ κατά τη διάρκεια των ντιμπέιτ για το χρίσμα του Ρεπουμπλικανού υποψηφίου κατά τις εσωτερικές εκλογές του κόμματος, πίσω στο 2016. Ο Τραμπ τούς αντιμετώπιζε τότε με τον ίδιο τρόπο που αντιμετώπισε στη συνέχεια τη Χίλαρι και τον Μπάιντεν.
Ενώ στην πατρίδα μας ακόμη συζητάμε για τις αμυντικές μας αναγκαιότητες στο Πολεμικό Ναυτικό, ο εχθρός μας ανακοίνωσε τη συνέχιση κατασκευής της πρώτης φρεγάτας κατηγορίας Istanbul F515 στα Ναυπηγεία της Κωνσταντινούπολης σε συνεργασία με πολλές τουρκικές εταιρείες υπό την αιγίδα της τουρκικής εταιρείας STM. Η φρεγάτα F515 κατηγορίας Istanbul θα έχει ολοκληρωθεί τον Ιανουάριο του 2021. Μαζί με τα 6 Υποβρύχια που αναμένεται να παραληφθούν από τη Γερμανία τύπου 214, αντιλαμβανόμαστε ότι πλέον δεν μπορούμε να θεωρούμε την ισορροπία ισχύος ως θέσφατο.
Η κλάση Istanbul είναι μια νέα γενιά φρεγατών που αναπτύσσεται στο πλαίσιο του τουρκικού πολεμικού προγράμματος MILGEM ως φρεγάτες κατηγορίας Ι. Από το 2018, το πρόγραμμα MILGEM καλύπτει τέσσερις κορβέτες αντι-υποβρυχιακού πολέμου κατηγορίας Ada, μία κορβέτα ELINT, τέσσερις φρεγάτες πολλαπλών χρήσεων κατηγορίας Istanbul και αντιτορπιλικά αντι-αεροπορικού πολέμου κατηγορίας TF2000 που προορίζονται για το Τουρκικό Ναυτικό, και τέσσερις φρεγάτες κατηγορίας Jinnah για το Ναυτικό του Πακιστάν.
Το πρόγραμμα φρεγατών κατηγορίας Istanbul F515 υπογράφηκε το 2017. Η Τουρκία έχει παραγγείλει τέσσερις φρεγάτες κατηγορίας Istanbul με την ονομασία TCG İstanbul F-515, TCG Izmir F-516, TCG İçel F-517 και TCG İzmit F-518.
Η φρεγάτα κατηγορίας Istanbul, που αναφέρεται επίσης ως TF100 και TF2000, έχει σχεδιαστεί για να εκτελεί αποστολές αντιαεροπορικού πολέμου γι’ αυτό μεταφέρουν πυραύλους ESSM καθώς και πολέμου επιφανείας. Το πλοίο έχει μήκος 113,2 m, πλάτος 14,40 m, βύθισμα 4,05 m και εκτόπισμα 3.000 τόνων. Το κύριο σύστημα πρόωσης είναι τύπου CODAG που περιλαμβάνει 1 κινητήρα αεριοστρόβιλου και 2 πετρελαιοκινητήρες. Το πλοίο μπορεί να φτάσει σε τελική ταχύτητα 29 κόμβους με μέγιστη απόσταση πλεύσης 6.570 νμ. Θα έχει πλήρωμα 125 στελεχών.
Επίσης θα έχει επιχειρησιακή ικανότητα 15 ημερών χωρίς αναπλήρωση. Το πλοίο διαθέτει υπόστεγο και κατάστρωμα προσγείωσης για να μεταφέρει ελικόπτερο S-70B Seahawk ASW (Anti-Submarine Warfare) και μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα (UAV). Ο οπλισμός της περιλαμβάνει ένα πυροβόλο όπλο Oto Melara Super Rapid 76 mm (3 in), δύο όπλα 25 mm (0,98 in) Aselsan που λειτουργούν εξ αποστάσεως, ένα CIWS (Close-In), 16 Mk 41 VLS (Vertical Launching System) ικανό να εκτοξεύσει πυραύλους Harpoon ή Atmaca, 16Mk.41 VLS για ESSM σχεδιασμένο για την αντιμετώπιση υπερηχητικών πυραύλων κατά των πλοίων και δύο εκτοξευτές Double Torpedo.
Λέγονται και γράφονται πολλά για την περίφημη σύγκρουση του ηττημένου προέδρου Τραμπ με το Αμερικανικό κατεστημένο. Και φυσικά στις πλείστες όσες εκδοχές αυτής της σύγκρουσης, αυτό που κατέχει κυρίαρχη θέση είναι το στοιχείο της μυθοπλασίας…
Φυσικά το γεγονός ότι αυτή η ιδιότυπη προσέγγιση τροφοδότησε το φαινόμενο του ακροδεξιού λαϊκισμού και ουσιαστικά δημιούργησε μαζί του το φαινόμενο των συγκοινωνούντων (και πλήρως αλληλοεξαρτώμενων) δοχείων, είναι απολύτως ερμηνεύσιμο και σχετίζεται πρωτίστως με την επικοινωνιακή διαχείριση στην βάση της οποίας δομήθηκε συνολικά η προεκλογική του εκστρατεία. Και βεβαίως, η αντικειμενική βάση που μετέτρεψε αυτήν την επικοινωνιακή διαχείριση σε κρίσιμη παράμετρο της εκλογικής του νίκης, ήταν η ίδια η τραγική κατάσταση στην οποία είχε βρεθεί η Αμερικανική κοινωνία, μετά την σαρωτική οικονομική κρίση του 2008.
Έχουμε λοιπόν την εμφάνιση ενός «αντισυμβατικού» διεκδικητή του προεδρικού αξιώματος, ο οποίος υπήρξε εξόχως αποτελεσματικός στην επικοινωνιακή διαχείριση της «αντισυμβατικότητάς» του, γεγονός που δημιούργησε ένα αυξημένο επίπεδο προσδοκιών γύρω από κρίσιμα ζητήματα της εποχής, το οποίο μετουσιώθηκε στο γνωστό σύνθημα “AMERICA FIRST” και ο εθνοκεντρικός δυναμισμός που απέπεμψε, αγκάλιασε με την σειρά του μεγάλα τμήματα της Αμερικανικής κοινωνίας και φυσικά διαχύθηκε σχετικά εύκολα και γρήγορα και στην παγκόσμια κοινότητα.
Υπάρχουν όμως δυο κρίσιμα ζητήματα…
Που διαφοροποιούν ποιοτικά την ανέμελη προεκλογική καμπάνια, από τις ευθύνες που σχετίζονται με την προεδρική διαχείριση και τα οποία βεβαίως πέρασαν σε δεύτερη μοίρα αν μέσω αλαλαγμών και πανηγυρισμών για τις μεγάλες ανατροπές που προσδοκούσαν οι πάντες από την προεδρική του θητεία.
Το πρώτο έχει να κάνει με την ίδια την υπόσταση του μεγιστάνα Τραμπ, ο οποίος είναι αυθεντικό συστημικό δημιούργημα, με τον συστημισμό άρρηκτα ενσωματωμένο στο DNA του και με τις πολυδαίδαλες διαδρομές που συνθέτουν αυτόν τον συστημισμό, να διαπερνούν και να αλληλοδιαπλέκονται με το σύνολο των προσωπικών και επιχειρηματικών του δραστηριοτήτων.
Έχουμε λοιπόν έναν πρόεδρο ο οποίος πέρα και πάνω από τις όποιες αντισυστημικές του φλυαρίες, παραμένει στην ουσία όμηρος του συστήματος που τον γέννησε στο περιβάλλον του οποίου μεγαλούργησε και έχτισε την αυτοκρατορία του.
Το δεύτεροαφορά στην ίδια την πολιτική ικανότητα του ανδρός να διαχειριστεί από θέση ευθύνης τις μεγάλες και σύνθετες προκλήσεις της εποχής. Πρόκειται για μια παράμετρο που δεν μπορεί να υποκατασταθεί ούτε από τις επιχειρηματικές του επιδόσεις, ούτε βεβαίως από τον επικοινωνιακό φερετζέ που διαπέρασε με τρόπο κυρίαρχο ολόκληρη την πολιτική του διαδρομή.
Από αυτήν την άποψη δεν ήταν διόλου τυχαίο το γεγονός ότι η εικόνα ενός επικοινωνιακά χειραφετημένου ανδρός, άρχισε να ξεφτίζει στην πράξη και σταδιακά να αντικαθίσταται από την εικόνα φαιδρότητας ενός ασταθούς και κλυδωνιζόμενου προέδρου που αυτοακυρώνεται διαρκώς μέσα από τις αλληλοαναιρούμενες αποφάσεις του και την καταφανή πλέον πολιτική του ανικανότητα να διαχειριστεί επιτυχώς κρίσιμες και σύνθετες προκλήσεις.
Όταν λοιπόν επιχειρεί κάποιος να κάνει μια σοβαρή αποτίμηση για τα έργα και τις ημέρες της προεδρίας Τραμπ, το πρώτο πράγμα που οφείλει είναι να διαχωρίσει την γοητεία των συνθημάτων και το αυξημένο ειδικό βάρος των προσδοκιών πάνω στις οποίες στήριξε την εκλογή και την επικοινωνιακή υποστήριξη της προεδρικής θητείας του, από την απόλυτη πολιτική ανικανότητά του να διαχειριστεί με σοβαρότητα και ευθύνη ακόμη και τα αυτονόητα κατά την διάρκεια αυτής της θητείας.
Έτσι… Η εκλογή Τραμπ υπήρξε στην ουσία της έκφραση και προϊόν της ανάγκης των ανθρώπων για πολιτικές ανατροπές και για την εφαρμογή μιας άλλης πολιτικής που θα αντιστρατεύεται πραγματικά τις κυρίαρχες συστημικές αντιλήψεις. Ωστόσο, η ολοκληρωτική αποτυχία του να διεκπεραιώσει αποτελεσματικά το βαρύ φορτίο των προσδοκιών που επενδύθηκαν στην εκλογή του (και δεν πρέπει εδώ να ξεγελά η προσωρινή και εξόχως ασταθής βελτίωση ορισμένων δεικτών στην Οικονομία) υπήρξε αποτέλεσμα του βαθέως συστημισμού του και της καραμπινάτης πολιτικής του ανικανότητας να διαχειριστεί ακόμη και τα στοιχειώδη.
Όσοι λοιπόν σπεύδουν να πανηγυρίσουν ασυλλόγιστα για τον ασυμβίβαστο δήθεν αντισυστημισμό του κ. Τραμπ, ίσως είναι προτιμότερο να φροντίσουν να προμηθευτούν μικρότερο καλάθι. Το Αμερικανικό σύστημα εξουσίας, το διαπερνούν οριζόντια σοβαρές συγκρουσιακές αντιθέσεις που αφορούν στην ίδια την φυσιογνωμία του, στην κυρίαρχη αντίληψή του για τον σύγχρονο κόσμο, στις στρατηγικές ιεραρχήσεις του που σχετίζονται με τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την επιδίωξή του να διαιωνίσει τον ηγεμονικό του ρόλο. Πρόκειται για αντιθέσεις συνυφασμένες με τα ίδια τα ταυτοτικά του χαρακτηριστικά. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως πρόκειται για ένα κατεστημένο ανόητο, που στερείται στρατηγικής σκέψης και αδυνατεί να συνειδητοποιήσει τους κινδύνους που απειλούν την στρατηγική του επιβίωση.
Και μπορεί η αδυναμία του να διαχειριστεί επιτυχημένα την κορυφαία στρατηγική σύγκρουση να είναι εμφανής, μιας και πρόκειται για αδυναμία η οποία οφείλεται πρωτίστως στο ότι απέναντί του έχει πλέον συγκροτημένους και ολοκληρωμένους σχεδιασμούς των στρατηγικών του των αντιπάλων, η ικανότητά του όμως να αντιλαμβάνεται αυτά που συντελούνται στο εσωτερικό των ΗΠΑ είναι δεδομένη και αδιαμφισβήτητη.
Το Αμερικανικό κατεστημένο λοιπόν…
Αυτό που ξέρει ακόμη και δολοφονεί Αμερικανούς προέδρους, αντελήφθη γρήγορα ότι ο Τραμπ ως πρόεδρος των ΗΠΑ, ήταν ο πλέον κατάλληλος άνθρωπος για να «κάψει» με εργαλείο την προσωπική του ανικανότητα, τις ίδιες τις προσδοκίες που τον ανέδειξαν και που είχαν σημαντικότατο μερίδιο μέσα στην αμερικανική κοινωνία. Έκανε λοιπόν το απλούστερο. Του επέτρεψε να τις κάψει.
Η αντιφατική του πολιτική και η αστάθεια στις πολιτικές αποφάσεις του ποδαριού στις οποίες κατέφευγε, ελαχιστοποιούσαν τα όποια ωφελήματα και μεγιστοποιούσαν ζημιές, κινδύνους και αντιπαραθέσεις, που έσυραν σταδιακά τις ΗΠΑ σε έναν ιδιότυπο απομονωτισμό. Είναι άλλωστε χαρακτηριστικές οι συνέπειες που ανέκυψαν από τις δασμολογικές πολιτικές και τα ήξεις αφήξεις του «εμπορικού πολέμου». Πρόκειται για συνέπειες – μπούμερανγκ σε βάρος ακόμη και των ίδιων των αμερικανικών μονοπωλιακών επιχειρήσεων.
Την ίδια στιγμή… Με σειρά ανόητων πειραματισμών στους οποίους κατέφυγε, λειτούργησε άθελά του ως καταλύτης για την μελέτη κρίσιμων αντιδράσεων στην διεθνή διπλωματία. Πρωταγωνίστησε σε διπλωματικό πείραμαενώ ο ίδιος πίστευε ότι κυβερνούσε. Έτσι, για πρώτη φορά ίσως στις παρούσες συνθήκες δόθηκε η δυνατότητα στο Αμερικανικό κατεστημένο, να σταθμίσει τις αντιδράσεις των στρατηγικών του αντιπάλων για συγκεκριμένης ποιότητας επιθετικές πολιτικές και μάλιστα σε πραγματικό χρόνο και με πραγματικά δεδομένα παραμέτρων. Και αυτή η λίστα με τα αυθόρμητα διπλωματικά πειράματα, υπήρξε ιδιαιτέρως διαφωτιστική, μιας και στην πράξη εκδηλώθηκε και έναντι παραδοσιακών φίλων και συμμάχων (ΝΑΤΟ, ΕΕ) αλλά και έναντι αντιπάλων των ΗΠΑ.
Η διαχείριση του κορωνοϊού ήταν αυτή που επί της ουσίας έφερε για πρώτη φορά σοβαρά σε αντιπαράθεση το Αμερικανικό κατεστημένο με έναν πολιτικά ανόητο πρόεδρο. Ήταν η στιγμή που είχε πάψει πλέον να είναι εργαλείο αυτοκαταστροφής των ίδιων του των ιδεών και των προσδοκιών τις οποίες εναπόθεσαν σε αυτόν οι ψηφοφόροι του και ήταν ο πρόεδρος που δυστυχώς έπαιρνε αποφάσεις οι οποίες δολοφονούσαν και δολοφονούν καθημερινά χιλιάδες Αμερικανούς πολίτες.
Η αρχή του τέλους είχε γίνει πλέον ορατή και στον ίδιο. Από κει και μετά το μόνο που του έμενε να κάνει, ήταν να προσπαθήσει κάψει μαζί του και την ίδια την Αμερική. Αυτό και έκανε επιστρατεύοντας διάφορες ακροδεξιές σέχτες και ένοπλες εγκληματικές συμμορίες, με αποκορύφωμα τα γεγονότα της προχθεσινής νύχτας.
Επίλογος…
Για τον εαυτό του και για τους ψεκασμένους θαυμαστές του, ο Τραμπ ήταν και παραμένει ένας ονειρεμένος πρόεδρος. Για κάθε λογικά σκεπτόμενο άνθρωπο όμως, όπως και για κάθε στοιχειωδώς σκεπτόμενο Αμερικανό, ο Τραμπ είναι ο ορισμός του απόλυτα αποτυχημένου πολιτικού τυχοδιώκτη, η θητεία του οποίου σηματοδότησε την οριστική και μάλλον αμετάκλητη κατάρρευση του Αμερικανικού ονείρου.
Αυτός ο ανίκανος πολιτικός άνδρας, κατάφερε με τα βίτσια του να μετατρέψει το “Πρώτα η Αμερική” σε Αμερικανικό Βατερλό, σε πλήρη και ολοκληρωτική κατάρρευση του Αμερικανικού γοήτρου. Κατάφερε να επισφραγίσει και τυπικά το τέλος της Αμερικανικής παντοδυναμίας. Κατάφερε να μετατρέψει μέσα σε ένα βράδυ, την αμερικανική πρώην υπερδύναμη σε ρεντίκολο του πλανήτη.
Είναι φανερό ότι από σήμερα και μετά, κανένα σοβαρό γεωπολιτικό μέγεθος και κανένας ηγέτης που σέβεται τον εαυτό του, δεν μπορεί να πάρει στα σοβαρά μια μεγάλη χώρα την οποία κατεξευτέλισε ο ίδιος ο πρόεδρός της, λίγο πριν ολοκληρώσει και τυπικά την θλιβερή του πολιτική διαδρομή.
Το “Πρώτα η Αμερική”, έγινε μέσα σε μια νύχτα “Για τα πανηγύρια”. Την επιμονή μας λοιπόν να σταθμίζουμε πολιτικά και μόνον πολιτικά τα τεκταινόμενα, την δικαίωσαν πλέον οι ίδιες οι εξελίξεις. Αλλά αυτό είναι το λιγότερο. Το σημαντικό είναι να κατανοήσουμε επιτέλους, ότι τα όνειρα δεν χτίζονται στην άμμο και ότι καμία σοβαρή προσδοκία δεν μπορεί να επαφίεται σε τυχάρπαστους γυρολόγους που παίζουν με τζούφια συνθήματα, επενδύοντας στην αξιοπιστία των αφελών.
Και έχει σημασία να το κατανοήσουμε αυτό, όχι μονάχα γιατί η χώρα μας παραμένει στο μάτι του Κυκλώνα εν όψει απροσδιόριστων εξελίξεων της επόμενης μέρας κατά την διάρκεια της οποίας πολλοί περιφερειακοί δρώντες θα σπεύσουν να καλύψουν το κενό της όποιας παρατεταμένης αμερικανικής εσωστρέφειας που πρόκειται να ακολουθήσει…
Όχι μονάχα γιατί η αναγκαία μεταστροφή στην επιθετική διπλωματική και γεωπολιτική εξωστρέφεια στην οποία μοιραία θα καταφύγει η Αμερική – μετά από το πρώτο σοκ – στην προσπάθειά της να ανακτήσει μέρους του χαμένου εδάφους, είναι μια εξέλιξη με καθ όλα απρόβλεπτες προεκτάσεις…
Αλλά και διότι, η σπορά της ανοησίας και του καιροσκοπισμού έχει απλώσει τα πλοκάμια της και στην χώρα μας, και δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να της επιτραπεί να πρωταγωνιστήσει σε επιζήμιους τυχοδιωκτισμούς που θα έχουν βαρύτατο τίμημα για όλους…
Όταν βρίσκονται στην εξουσία, οι λαϊκιστές προσπαθούν διαρκώς να υπονομεύσουν τους θεσμούς. Πέρα από την προσωπική ψυχολογία του Τραμπ, ο απερχόμενος πρόεδρος εμφανίζεται ως η πραγματική ενσάρκωση του λαού, σε σημείο που να μην αναγνωρίζει την ήττα του. Ο λαϊκισμός εισάγει μια μόνιμη απειλή στους κόλπους των δημοκρατικών θεσμών. Και μας δείχνει πόσο πορώδη είναι τα όρια ανάμεσα σε διάφορες μορφές αυταρχισμού.
Ο Ντόναλντ Τραμπ πρώτα οργάνωσε μια διαμαρτυρία μπροστά στο Καπιτώλιο για να φανατίσει τους οπαδούς του κι ύστερα απηύθυνε εκκλήσεις για ηρεμία. Είναι ένα επικίνδυνο παιχνίδι που τροφοδοτεί μια διαρκή ένταση. Ο Τραμπ απέτυχε. Οι αμερικανικοί θεσμοί αποδείχθηκαν ανθεκτικοί. Αν όμως δεν κοιτάξουμε μόνο τους ακτιβιστές που βρέθηκαν στην Ουάσινγκτον, και διευρύνουμε τη ματιά μας στους οπαδούς του Τραμπ, θα διαπιστώσουμε ότι ένα μεγάλο μέρος των Αμερικανών πιστεύει πως η νίκη του Μπάιντεν είναι προϊόν κλοπής. Ο Μαρσέλ Προυστ έλεγε: τα γεγονότα δεν διεισδύουν στον κόσμο των πεποιθήσεών μας. Η επίθεση στο Καπιτώλιο θα αφήσει ίχνη στην Αμερική. Ο τραμπισμός δεν έχει τελειώσει.
Πολλοί συγκρίνουν τα γεγονότα στην Ουάσινγκτον με τις κινητοποιήσεις των Κίτρινων Γιλέκων στη Γαλλία. Περιγράφοντας εκείνες τις διαδηλώσεις, είχα μιλήσει για «λαϊκισμό από τα κάτω» που δεν ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένο πολιτικό αίτημα, έστω κι αν ορισμένα κόμματα έλαβαν μέρος στο κίνημα. Δεν υπήρχε ηγέτης ούτε κάποιο λεπτομερές πρόγραμμα. Στην Ουάσινγκτον, αντίθετα, το σύνθημα για την κινητοποίηση δόθηκε από τον πρόεδρο και υπήρχε μια μορφή πολιτικής συνοχής. Η βιαιότητα των αμερικανικών γεγονότων εντάσσεται σε μια διαδικασία πολιτικής ριζοσπαστικοποίησης που δεν περιορίζεται στην Αμερική.
Τον Μάη του ΄68, οι γάλλοι διαδηλωτές περνούσαν μπροστά από τη Γαλλική Εθνοσυνέλευση χωρίς να της επιτεθούν γιατί δεν τη θεωρούσαν στόχο. Σήμερα, η αμφισβήτηση της δημοκρατίας στρέφεται εναντίον συμβολικών τόπων της εξουσίας, με βάση την ιδέα ότι πρόκειται για κτίρια που ανήκουν στον λαό και όχι στους αντιπροσώπους των θεσμών. Όταν λοιπόν οι λαϊκιστές αναλαμβάνουν την κυβέρνηση, υπάρχει κίνδυνος όχι μόνο να υπονομεύσουν τους θεσμούς, αλλά και να αρνηθούν να αναγνωρίσουν την ήττα τους όταν χάνουν την εξουσία.
Ως ιστορικός, μου έρχεται στο μυαλό η συζήτηση που γινόταν στη Γαλλία και την Ιταλία μέχρι τη δεκαετία του ’70 για την περίπτωση νίκης των κομμουνιστικών κομμάτων. Η ανησυχία δεν αφορούσε μόνο τη σχέση τους με τη Σοβιετική Ενωση, αλλά και τον σεβασμό που θα έδειχναν στην εναλλαγή της εξουσίας. Στη Γαλλία ή στην Ιταλία θα έπρεπε να ρωτήσουμε σήμερα τη Μαρίν Λεπέν, τον Ματέο Σαλβίνι ή την Τζόρτζια Μελόνι αν θα ήταν διατεθειμένοι μια μέρα να εγκαταλείψουν την εξουσία αποδεχόμενοι μια εκλογική ήττα. Η, αντιθέτως, αν θα κατήγγελλαν συνωμοσίες των αντιπάλων τους προκειμένου να παραμείνουν στην κυβέρνηση. Το γεγονός ότι η Λεπέν περίμενε μέχρι την τελευταία στιγμή για να αναγνωρίσει την ήττα του Τραμπ προκαλεί προβληματισμό. Σε σχέση με το παρελθόν, οι λαϊκιστές εμφανίζονται ως δημοκράτες, κάτι που δεν σημαίνει ότι είναι πραγματικοί φιλελεύθεροι με την πολιτική έννοια του όρου.
Μετά το πραξικόπημα του Γιαρουζέλσκι στην Πολωνία, ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ είχε μιλήσει για την «εξάντληση της προωθητικής δύναμης της Οκτωβριανής Επανάστασης». Σήμερα βλέπουμε την εξάντληση της προωθητικής δύναμης της φιλελεύθερης και αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση που αντιμετωπίζει όχι μόνο η Αμερική, αλλά και η Γαλλία και η Ιταλία: να ανανεωθούν οι θεσμοί και να αποκατασταθεί η σχέση τους με ένα μέρος του πληθυσμού.
Το μεγάλο μάθημα των αμερικανικών εκλογών, όπου 74 εκατομμύρια ψηφοφόροι ψήφισαν Τραμπ, είναι ότι οι δυτικές δημοκρατίες πρέπει να αποκαταστήσουν μια σχέση εμπιστοσύνης σε δύο κατευθύνσεις: από τους πολίτες προς τους πολιτικούς θεσμούς, αλλά και από τους πολιτικούς προς τους πολίτες.
(*) Ο Μαρκ Λαζάρ είναι γάλλος πολιτικός αναλυτής και καθηγητής στη Sciences Po
ΣΗΜΕΙΩΣΗ “ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΩΝ”. Στις 22 Νοεμβρίου 2019 οι “Ανιχνεύσεις” είχαν αναδημοσιεύσει σε μετάφραση ένα κείμενο από τον αμερικανικό ιστοχώρο “The Atlantic” με τίτλο “Πως τελειώνει η Αμερική”. Ο τίτλος ήταν του Αμερικανικού περιοδικού.
Λόγω του ενδιαφέροντος που παρουσιάζει το δημοσιεύουμε και σήμερα, μετά τα γεγονότα στο Καπιτώλιο. Είναι μια βαθιά ανάλυση των κοινωνικών αιτιών της αμερικανικής παρακμής.
Η δημοκρατία εξαρτάται από τη συγκατάθεση των ηττημένων. Για το μεγαλύτερο μέρος του 20ου αιώνα, τα κόμματα και οι υποψήφιοι στις Ηνωμένες Πολιτείες ανταγωνίζονταν στις εκλογές με την αποδοχή ότι οι εκλογικές ήττες δεν είναι ούτε μόνιμες ούτε ανυπόφορες. Οι ηττημένοι θα μπορούσαν να δεχτούν το αποτέλεσμα, να προσαρμόσουν τις ιδέες και τους συνασπισμούς τους και να προχωρήσουν στον αγώνα για τις επόμενες εκλογές. Οι ιδέες και οι πολιτικές θα μπορούσαν να αμφισβητηθούν, μερικές φορές κατάφωρα, ωστόσο, παρά την εξημμένη ρητορική, η ήττα δεν εξομοιώνεται γενικά με την πολιτική εξόντωση. Η διακύβευση είναι υψηλή αλλά, σπάνια, υπαρξιακή. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, που άρχισαν πριν την εκλογή Τράμπ και επιταχύνθηκαν, αυτό έχει αλλάξει.
“Οι ριζοσπάστες Δημοκρατικοί αντίπαλοί μας, οδηγούνται από το μίσος, τις προκαταλήψεις και την οργή”, δήλωσε ο Trump στο πλήθος στην εκδήλωση για την επανεκλογή του στο Ορλάντο τον Ιούνιο. «Θέλουν να σας καταστρέψουν και θέλουν να καταστρέψουν τη χώρα μας όπως την γνωρίζουμε». Αυτός είναι ο πυρήνας τoυ προεδρικού παροξυσμού προς τους υποστηρικτές του: Αυτός είναι που στέκεται ανάμεσα σε αυτούς και στην άβυσσο.
Τον Οκτώβριο, με το φάσμα της καταγγελίας (Trump impeachment) να διαγράφεται εναντίον του, έγραψε θυμωμένα στο Twitter: «Αυτό που συμβαίνει δεν είναι μια καταγγελία, είναι ένα πραξικόπημα, που αποσκοπεί να πάρει τη δύναμη του λαού, την ψήφο του, τις Ελευθερίες του, τη Δεύτερη Τροποποίηση , Θρησκεία, Στρατό, συνοριακό τείχος και τα δικαιώματα που τους έδωσε ο Θεός ως Πολιτών των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής” !
Επιπροσθέτως, ανέφερε επίσης μια σκοτεινή πρόβλεψη ενός υποστηρικτή του ότι η καταγγελία “θα προκαλέσει εμφύλιο πόλεμο, σαν κάταγμα στο Έθνος από το οποίο η χώρα δεν θα θεραπευθεί ποτέ. ”
Η αποκαλυπτική ρητορική του Trump ταιριάζει με το κλίμα των καιρών. Το πολιτικό σώμα είναι πιο περιθωριακό από οποτεδήποτε στο πρόσφατο παρελθόν.
Τα τελευταία 25 χρόνια, τόσο οι κόκκινες όσο και οι μπλε περιοχές έχουν γίνει όλο και πιο βαθιές με τους Δημοκρατικούς να συγκεντρώνονται σε πόλεις και προάστια και τους Ρεπουμπλικανούς να γεμίζουν αγροτικές περιοχές και περιοχές εκτός των προαστίων των πόλεων. Στο Κογκρέσο, όπου τα δύο κόμματα υπερκαλύπτονταν ιδεολογικά, ο διαχωριστικός διάδρομος έχει μετατραπεί σε χάσμα.
Καθώς τα κόμματα έχουν απομακρυνθεί γεωγραφικά και ιδεολογικά, έχουν γίνει πιο εχθρικά μεταξύ τους. Το 1960, λιγότερο από το 5% των Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικάνων δήλωναν ότι θα ήταν δυσαρεστημένοι εάν τα παιδιά τους παντρεύονταν κάποιον από το άλλο κόμμα. Σήμερα, το ποσοστό είναι 35% των Ρεπουμπλικανών και 45% των Δημοκρατικών, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Θρησκευτικών Ερευνών / δημοσκόπηση του Atlantic, πολύ υψηλότερο από τα ποσοστά που αντιτίθενται στους γάμους μεταξύ ανθρώπων διαφορετικών φυλών και θρησκειών.
Καθώς η εχθρότητα αυξάνεται, η εμπιστοσύνη των Αμερικανών σε πολιτικούς θεσμούς, και μεταξύ των, μειώνεται. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε από το ερευνητικό κέντρο Pew τον Ιούλιο διαπίστωσε ότι μόνο οι μισοί από τους ερωτηθέντες πίστευαν ότι οι συμπολίτες τους θα αποδέχονταν τα αποτελέσματα των εκλογών ανεξάρτητα από το ποιος θα κέρδιζε. Πιο περιθωριακά, η δυσπιστία έχει γίνει φυγόκεντρη: Οι ακροδεξιοί ακτιβιστές στο Τέξας και οι αριστεροί ακτιβιστές στην Καλιφόρνια έχουν ξαναρχίσει να μιλάνε για απόσχιση.
Πρόσφατη έρευνα από πολιτικούς επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο Vanderbilt και σε άλλα ιδρύματα έχει βρει τόσο τους Ρεπουμπλικάνους όσο και τους Δημοκρατικούς, δυστυχώς, πρόθυμους να χαρακτηρίσουν κτήνη τα μέλη του αντιθέτου κόμματος. “Οι κομματικοί είναι πρόθυμοι να δηλώσουν ρητά ότι τα μέλη του αντιτιθέμενου κόμματος είναι σαν τα ζώα, που στερούνται βασικών ανθρώπινων χαρακτηριστικών”, κατέληξαν οι ερευνητές.
Ο πρόεδρος ενθαρρύνει και εκμεταλλεύεται τέτοιους φόβους. Αυτή είναι μια επικίνδυνη γραμμή για να περάσει. Όπως γράφουν οι ερευνητές, “ο αποανθρωπισμός (αποκτήνωση) μπορεί να χαλαρώσει τους ηθικούς περιορισμούς που κανονικά θα μας εμπόδιζαν να βλάψουμε άλλο ανθρώπινο ον.”
Αναμφισβήτητα η πολιτική βία παραμένει σημαντικά σπανιότερη από ό, τι σε άλλες περιόδους κομματικών διαχωρισμών, μεταξύ των οποίων και τα τέλη της δεκαετίας του 1960. Αλλά η υπέρθερμη ρητορική βοήθησε να ριζοσπαστικοποιηθούν μερικά άτομα. Ο Cesar Sayoc, ο οποίος συνελήφθη επειδή στόχευε πολλούς εξέχοντες Δημοκρατικούς με βόμβες σωλήνων, ήταν ένας άπληστος τηλεθεατής του Fox News. Σε δικαστικές υποθέσεις, οι δικηγόροι του είπαν ότι εμπνεύστηκε από την υπέρμετρη ρητορική του Trump υπέρ των λευκών. “Είναι αδύνατον- έγραψαν- να διαχωρίσουμε το πολιτικό κλίμα απο την ψυχική ασθένεια του Sayoc” .
Ο James Hodgkinson, ο οποίος πυροβόλησε Ρεπουμπλικανούς νομοθέτες (και τραυμάτισε άσχημα τον βουλευτή Steve Scalise) σε αγώνα μπέιζμπολ, ήταν μέλος της ομάδας του Facebook «Τερματίστε το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα» και «ο δρόμος προς την κόλαση είναι γεμάτος με Ρεπουμπλικάνους». Σε άλλες περιπτώσεις, οι πολιτικές διαμαρτυρίες έγιναν βίαιες, κυρίως στο Charlottesville της Βιρτζίνια, όπου ο συνασπισμός «Unite the Right» («Ενώστε τη Δεξιά»), οδήγησε στη δολοφονία μιας νεαρής γυναίκας. Στο Πόρτλαντ, το Όρεγκον και αλλού, το αριστερό κίνημα “antifa” συγκρούστηκε με την αστυνομία. Η βία εξτρεμιστικών ομάδων παρέχει όπλα σε ιδεολόγους που επιδιώκουν να προκαλέσουν φόβο στην άλλη πλευρά.
Τι έχει προκαλέσει τέτοια έχθρα; Οι πιέσεις μιας παγκοσμιοποιημένης, μετα-βιομηχανικής οικονομίας. Αυξανόμενη οικονομική ανισότητα. Η υπερβολική δύναμη των κοινωνικών μέσων. Γεωγραφική ταξινόμηση. Οι δημαγωγικές προκλήσεις του ίδιου του προέδρου. Όπως και στη δολοφονία στο Orient Express, κάθε ύποπτος έχει βάλει χέρι στο έγκλημα.
Αλλά ο μεγαλύτερος παράγων μπορεί να είναι η δημογραφική αλλαγή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες υφίστανται μια μετάβαση την οποία, ίσως, να μην έχει βιώσει καμία πλούσια και σταθερή δημοκρατία: η ιστορικά κυρίαρχη ομάδα της βρίσκεται στη διαδικασία να γίνει πολιτική μειονότητα και οι μειονοτικές της ομάδες διεκδικούν ισοδύναμα δικαιώματα και συμφέροντα.
Αν υπάρχουν προηγούμενες τέτοιες μεταβάσεις, συνέβησαν εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου κυριαρχούσαν αρχικά οι λευκοί Άγγλοι και η κυρίαρχη ομάδα βρίσκεται στο στάδιο διαπραγμάτευσης από τότε. Ωστόσο, αυτό το παρελθόν δεν είναι παρήγορο. Πολλές από αυτές τις επαναδιαπραγματεύσεις πυροδότησαν πολιτική σύγκρουση ή ανοιχτή βία, και λίγες ήταν τόσο βαθιές όσο αυτή που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Στη ζωντανή μνήμη των περισσότερων Αμερικανών, η πλειοψηφία των κατοίκων της χώρας ήταν λευκοί Χριστιανοί. Αυτό δεν συμβαίνει πλέον, και οι ψηφοφόροι δεν είναι αδιάφοροι στην αλλαγή – σχεδόν το ένα τρίτο των συντηρητικών λένε ότι αντιμετωπίζουν “πολλές” διακρίσεις για τις πεποιθήσεις τους, όπως και οι περισσότεροι από τους μισούς λευκούς ευαγγελιστές.
Αλλά περισσότερο σημαντικό από την αλλαγή που έχει ήδη συμβεί είναι η αλλαγή που πρόκειται να έρθει: Κάποια στιγμή στο επόμενο τέταρτο του αιώνα, περίπου, ανάλογα με τα ποσοστά μετανάστευσης και τις φαντασιοπληξίες της εθνοτικής και φυλετικής ταύτισης, οι μη λευκοί θα γίνουν πλειοψηφία στις Η.Π.Α. Για μερικούς Αμερικανούς, η αλλαγή αυτή θα αποτελέσει αιτία για εορτασμό. Για άλλους, μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Αλλά η μετάβαση έχει ήδη προκαλέσει μια απότομη πολιτική αντίδραση, την οποία εκμεταλλεύεται και επιδεινώνει ο πρόεδρος.
Το 2016, λευκοί ψηφοφόροι της εργατικής τάξης, οι οποίοι δήλωσαν ότι η διάκριση κατά των λευκών είναι σοβαρό πρόβλημα ή ότι αισθάνονται ξένοι στη χώρα τους, είχαν σχεδόν διπλάσιες πιθανότητες να ψηφίσουν τον Τράμπ, απο εκείνους που δεν πίστευαν το ίδιο.
Τα δύο τρίτα των ψηφοφόρων του Trump συμφώνησαν ότι “οι εκλογές του 2016 αντιπροσώπευαν την τελευταία ευκαιρία να σταματήσουν την παρακμή της Αμερικής“. Στον Trump βρήκαν έναν υπoστηρικτή.
Το 2002, ο πολιτικός επιστήμονας Ruy Teixeira και ο δημοσιογράφος John Judis εξέδωσαν ένα βιβλίο, “Η αναδυόμενη δημοκρατική πλειοψηφία”, στο οποίο υποστήριξαν ότι οι δημογραφικές αλλαγές – το καφετί της Αμερικής, μαζί με το κίνημα περισσότερων γυναικών, επαγγελματιών και νέων στο Δημοκρατικό μαντρί – σύντομα θα εισέλθουν σε μια “νέα προοδευτική εποχή” που θα καθιστούσε τους Ρεπουμπλικάνους μόνιμη πολιτική μειονότητα. Το βιβλίο υποστήριξε, κάπως θριαμβευτικά, ότι η νέα αναδυόμενη πλειοψηφία ήταν αδυσώπητη και αναπόφευκτη.
Μετά την επανεκλογή του Μπαράκ Ομπάμα, το 2012, ο Teixeira ενίσχυσε τον ισχυρισμό του γράφοντας στο “The Atlantic” ότι «η δημοκρατική πλειοψηφία θα μπορούσε να είναι εδώ για να μείνει». Δύο χρόνια αργότερα, αφού οι Δημοκρατικοί έχασαν στις ενδιάμεσες εκλογές του 2014 ο Judis αναδιπλώθηκε, εν μέρει, υποστηρίζοντας ότι η αναδυόμενη δημοκρατική πλειοψηφία αποδείχθηκε ότι είναι χίμαιρα και ότι η αυξανόμενη υποστήριξη του GOP (σ.σ. Grand Old Party, Μεγάλο Παλιό Κόμμα, παρατσούκλι του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος) από τη λευκή εργατική τάξη θα παρείχε στους Ρεπουμπλικάνους ένα μακροπρόθεσμο πλεονέκτημα. Οι εκλογές του 2016 φάνηκαν να το επιβεβαιώνουν.
Τώρα, όμως, πολλοί συντηρητικοί, καταγράφοντας τις δημογραφικές τάσεις, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο Teixeira δεν έκανε λάθος – απλώς, τα είπε πρόωρα. Μπορούν να δουν την πτώση του GOP ανάμεσα στους νεότερους ψηφοφόρους και να αισθανθούν ότι η κουλτούρα στρέφεται εναντίον τους, κατηγορώντας τους σήμερα για απόψεις που ήταν συνηθισμένες χθες. Χάνουν την πεποίθηση ότι μπορούν να κερδίσουν εκλογές στο μέλλον. Οι πιθανότητες είναι σκοτεινές.
Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα έχει αντιμετωπίσει τη θητεία του Trump περισσότερο σαν ένα διάλειμμα παρά ως αναβίωση, μια σύντομη ανάπαυλα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να επιβραδύνει την πτώση του. Αντί να αμφισβητεί, απλώς, τις εκλογές, το GOP έχει διπλασιάσει τις προσπάθειές του για να περιορίσει το εκλογικό σώμα και να αυξήσει τις πιθανότητες να διαμορφώσει νομοθετικές πλειοψηφίες με μειοψηφία ψήφων.
Την πρώτη πενταετία αφότου συντηρητικοί δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου κατήργησαν μια βασική διάταξη του νόμου για τα Δικαιώματα Ψήφου το 2013, 39% των πολιτειών που προηγουμένως ο νόμος περιόριζε, μείωσαν τον αριθμό των εκλογικών κέντρων. Και ενώ ο έλεγχος μιας εκλογικής περιφέρειας για να ευνοηθεί ένα κόμμα είναι μια υπερκομματική αμαρτία, την τελευταία δεκαετία οι Ρεπουμπλικάνοι έχουν επιδοθεί σε αυτό πιο έντονα.
Στο Ουισκόνσιν το περασμένο έτος, οι Δημοκρατικοί κέρδισαν το 53% των ψήφων στις πολιτειακές νομοθετικές εκλογές, αλλά μόνο το 36 τοις εκατό των εδρών. Στην Πενσυλβάνια, οι Ρεπουμπλικανοί προσπάθησαν να καταγγείλουν τους δικαστές του πολιτειακού Ανωτάτου Δικαστηρίου οι οποίοι είχαν καταρρίψει μια προσπάθεια του GOP να ελέγξει τις εκλογές για το κογκρέσο στην πολιτεία. Ο Λευκός Οίκος του Τράμπ προσπάθησε να αποκρύψει μετανάστες για την απογραφή του 2020, για να μειώσει την εκλογική τους δύναμη. Όλα τα πολιτικά κόμματα κάνουν ελιγμούς προς όφελός τους, αλλά μόνο ένα κόμμα που έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν μπορεί να κερδίσει την ψήφο μεγάλου αριθμού πολιτών θα προσπαθήσει να τους αποτρέψει να ψηφίσουν για να διασωθεί.
Η ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών είναι πλούσια σε παραδείγματα κυρίαρχων, κάποτε, ομάδων που προσαρμόζονται στην άνοδο των περιθωριοποιημένων πληθυσμών – μερικές φορές με χάρη, πιο συχνά πικρά και περιστασιακά βίαια. Οι συνασπισμοί κομμάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες αναστέλλονται συνεχώς, επαναπροσδιορίζοντας τους νέους άξονες. Κάποτε- άκαμπτα, τα όρια πίστης, εθνικότητας και τάξης, συχνά πλέον, αποδεικνύονται εύπλαστα. Τα ζητήματα κερδίζουν αξιοπιστία ή ξεθωριάζουν. Χθεσινοί αντίπαλοι γίνονται αυριανοί σύμμαχοι.
Αλλά μερικές φορές, αυτή η διαδικασία ανακατάταξης χαλάει. Αντί να προσεγγίσει και να προσκαλέσει νέους συμμάχους στο συνασπισμό της, η πολιτική δεξιά σκληραίνει, στρεφόμενη εναντίον των δημοκρατικών διαδικασιών που φοβάται ότι θα την υποτάξουν. Ένας συντηρητισμός που προσδιορίζεται ιδεολογικά μπορεί να κρατήσει τη δική του ιδεολογία εναντίον του προοδευτισμού, νικώντας μετατρέπει τις αρχές του και εξελίσσεται σε κάθε γενιά. Ένας συντηρητισμός που ορίζεται από την ταυτότητα μειώνει τον πολύπλοκο λογισμό της πολιτικής σε ένα απλό αριθμητικό ερώτημα – και σε κάποιο σημείο, οι αριθμοί δεν προστίθενται πλέον.
Φωτογραφία: Sam Kaplan, πρότυπο στύλ: Brian Byrne
Ο Τράμπ οδήγησε το κόμμα του σε αυτό το αδιέξοδο και ίσως του κοστίσει την επανεκλογή, υποθέτοντας ότι δεν θα αποφύγει την καταγγελία που διερευνάται εναντίον του. Αλλά η ήττα του Προέδρου πιθανόν, μόνο, να εμβαθύνει την απελπισία που τροφοδότησε την άνοδό του, επιβεβαιώνοντας τον φόβο των υποστηρικτών του ότι η δημογραφική παλίρροια στρέφεται εναντίον τους.
Αυτός ο φόβος είναι η μοναδική μεγαλύτερη απειλή που αντιμετωπίζει η αμερικανική δημοκρατία, η δύναμη που ήδη καταστρέφει τα προηγούμενα, ισοπεδώνει τους κανόνες και ρίχνει τα προστατευτικά κιγκλιδώματα.
Όταν μια ομάδα που έχει ασκήσει παραδοσιακά την εξουσία, πιστεύει ότι η έκλειψή της είναι αναπόφευκτη και ότι θα ακολουθήσει η καταστροφή όλων των αξιών της, θα αγωνιστεί για να διατηρήσει αυτό που έχει – ανεξάρτητα από το κόστος.
Ο Adam Przeworski, πολιτικός επιστήμονας που μελέτησε τις μαχόμενες δημοκρατίες στην Ανατολική Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική, ισχυρίστηκε ότι για να επιβιώσουν, οι δημοκρατικοί θεσμοί «πρέπει να δώσουν σε όλες τις σχετικές πολιτικές δυνάμεις την ευκαιρία να κερδίσουν από καιρό σε καιρό στον ανταγωνισμό των συμφερόντων και των αξιών. “Αλλά, προσθέτει, πρέπει να κάνουν και κάτι άλλο, εξίσου σημαντικό:” Πρέπει να αδιαφορούν αν χάσουν κάτω απο ένα δημοκρατικό καθεστώς, το οποίο είναι πιο ελκυστικό απο ένα μέλλον μη δημοκρατικών εκβάσεων.
“Το ότι οι συντηρητικοί – παρά τη σημερινή κατοχή του Λευκού Οίκου , της Γερουσίας, και πολλών πολιτειακών κυβερνήσεων – χάνουν την πίστη τους στην ικανότητά τους να κερδίσουν εκλογές στο μέλλον απειλεί την ομαλή λειτουργία της αμερικανικής δημοκρατίας. Το ότι πιστεύουν ότι αυτές οι εκλογικές απώλειες θα οδηγήσουν στην καταστροφή τους είναι ακόμα πιο ανησυχητικό. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί στην υπερεκτίμηση των κινδύνων.
Δεν είναι και πάλι το 1860 στις Ηνωμένες Πολιτείες – δεν είναι ούτε καν το 1850. Πολλά παραδείγματα από την αμερικανική ιστορία – κυρίως από τον προπολεμικό νότο- προσφέρουν μια ιστορική προειδοποίηση για το πόσο γρήγορα μπορεί να αποδυναμωθεί μια ισχυρή δημοκρατία όταν ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού πείθεται ότι δεν μπορεί να συνεχίσει να κερδίζει εκλογές, αλλά επίσης ότι δεν έχει την πολυτέλεια να τις χάσει. Και ότι δεν μπορεί να τις χάσει.
Η κατάρρευση του κύριου Ρεπουμπλικανικού Κόμματος απέναντι στον Τραμπισμό είναι προϊόν εξαιρετικά ιδιαίτερων περιστάσεων και μιας ενοχλητικής ηχούς από άλλα γεγονότα. Στην πρόσφατη μελέτη του για την εμφάνιση της δημοκρατίας στη Δυτική Ευρώπη, ο πολιτικός επιστήμονας Daniel Ziblatt παραπέμπει σε έναν καθοριστικό παράγοντα που διακρίνει τα κράτη που πέτυχαν δημοκρατική σταθερότητα από εκείνα που έπεσαν θύματα εξουσιαστικών παρορμήσεων: Η βασική μεταβλητή δεν ήταν η δύναμη ή ο χαρακτήρας της πολιτικής αριστεράς ή οι δυνάμεις που πιέζουν για μεγαλύτερο εκδημοκρατισμό, όσο η βιωσιμότητα της κεντροδεξιάς. Ένα ισχυρό κεντροδεξιό κόμμα θα μπορούσε να απομακρύνει ακροδεξιά κινήματα, αποκλείοντας τους ριζοσπάστες που επιτέθηκαν στο ίδιο το πολιτικό σύστημα.
Η αριστερά σε καμιά περίπτωση δεν έχει ανοσία στις αυταρχικές παρορμήσεις. Ορισμένες από τις χειρότερες υπερβολές του 20ού αιώνα πραγματοποιήθηκαν από τα ολοκληρωτικά αριστερά καθεστώτα. Αλλά τα δεξιά κόμματα αποτελούνται συνήθως από ανθρώπους που έχουν απολαύσει ισχύ και εξουσία σε μια κοινωνία. Μπορεί να περιλαμβάνουν δυσανάλογους αριθμούς ηγετών – μεγιστάνων επιχειρήσεων, στρατιωτικών αξιωματούχων, δικαστών, κυβερνητών – από τους οποίους εξαρτάται η πίστη και η υποστήριξη της κυβέρνησης. Αν ομάδες που κατά παράδοση απολάμβαναν προνομιούχες θέσεις βλέπουν ένα μέλλον για τον εαυτό τους σε μια πιο δημοκρατική κοινωνία, διαπιστώνει ο Ziblatt, θα προσχωρήσουν σ ‘αυτό. Αλλά αν “οι συντηρητικές δυνάμεις πιστεύουν ότι η εκλογική πολιτική θα τους αποκλείσει μόνιμα από την κυβέρνηση, είναι πιο πιθανό να απορρίψουν την δημοκρατία εντελώς”.
Ο Ziblatt δείχνει τη Γερμανία στη δεκαετία του 1930 -ήταν η πιο καταστροφική κατάρρευση μιας δημοκρατίας τον 20ό αιώνα- ως απόδειξη ότι η μοίρα της δημοκρατίας βρίσκεται στα χέρια των συντηρητικών. Όταν η κεντροδεξιά πάει καλά, μπορεί να υπερασπιστεί τα συμφέροντα των οπαδών της, εξοντώνοντας πιο ριζοσπαστικές κινήσεις υποστήριξης. Στη Γερμανία, όπου τα κεντροδεξιά κόμματα εξασθένισαν, «όχι η δύναμή τους, αλλά η αδυναμία τους» έγινε η κινητήρια δύναμη της κατάρρευσης της δημοκρατίας.
Φυσικά, η πιο καταστροφική κατάρρευση μιας δημοκρατίας τον 19ο αιώνα έλαβε χώρα εδώ στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία προκάλεσε τις ανησυχίες των λευκών ψηφοφόρων που φοβήθηκαν την παρακμή της δικής τους εξουσίας μέσα σε ένα διαφοροποιημένο έθνος.
Ο Νότος που διατηρούσε τους δούλους άσκησε δυσανάλογη πολιτική εξουσία στην πρώιμη δημοκρατία. Οι πρώτοι Αμερικανοί πρόεδροι – εξαιρουμένων μόνο εκείνων που ονομάζονταν Adams – είχαν δούλους. Δώδεκα από τους πρώτους 16 υπουργούς εξωτερικών προέρχονταν από πολιτείες που διατηρούσαν δούλους. Ο Νότος, αρχικά, κυριάρχησε στο Κογκρέσο, ενισχύθηκε από το γεγονός ότι αριθμούσε τα τρία πέμπτα των υπόδουλων που κρατούνταν ως περιουσιακά στοιχεία για σκοπούς κατανομής.
Η πολιτική στην πρώιμη δημοκρατία ήταν κομματική και φίλερις, κυριαρχείτο από διακεκριμένα συμφέροντα. Αλλά καθώς οι βόρειες πολιτείες εγκατέλειψαν τυπικά τη δουλεία και εν συνεχεία αγκάλιασαν την επέκταση προς τη δύση, αυξήθηκαν οι εντάσεις μεταξύ των πολιτειών που εκθείαζαν την ελεύθερη εργασία και εκείνων των οποίων η τύχη συνδέονταν άμεσα με τη δουλεία, φέρνοντας στο προσκήνιο τη σύγκρουση. Μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, τα δημογραφικά στοιχεία ήταν σαφώς στην πλευρά των ελεύθερων πολιτειών, όπου ο πληθυσμός επεκτάθηκε ταχέως. Οι μετανάστες ξεχύθηκαν σε ολόκληρο τον Ατλαντικό, βρίσκοντας θέσεις εργασίας στα εργοστάσια του Βορρά και εγκαταστάθηκαν στις μεσοδυτικές φάρμες. Με το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου, οι αλλοδαποί θα είναι το 19% του πληθυσμού των Βόρειων πολιτειών, αλλά μόνο το 4% του πληθυσμού του Νότου.
Η νέα δυναμική έγινε αισθητή για πρώτη φορά στη Βουλή των Αντιπροσώπων, το δημοκρατικότερο θεσμικό όργανο της αμερικανικής κυβέρνησης – και η απάντηση στο Νότο ήταν μια συντονισμένη προσπάθεια να εξαλειφθεί το θέμα της δουλείας από τη συζήτηση. Το 1836, οι Νότιοι Κόγκρεσμαν και οι σύμμαχοί τους επιβλήθηκαν στο Σώμα, αποκλείοντας την εξέταση των αναφορών που μνημόνευαν τη δουλεία, που θα παρέμενε άλλα εννέα χρόνια. Όπως δείχνει ο ιστορικός Joanne Freeman στο πρόσφατο βιβλίο της “Το Πεδίο του Αίματος: Βία στο Κογκρέσο και ο δρόμος για τον εμφύλιο πόλεμο”, οι εκπρόσωποι στην Ουάσινγκτον των πολιτειών στις οποίες ίσχυε η δουλεία στράφηκαν επίσης σε εκφοβισμό, κραδαίνοντας όπλα, προκαλώντας σε μονομαχίες εκείνους που τολμούσαν να αποτρέψουν τον ιδιόρρυθμο θεσμό, ή απλά να τους επιτεθούν στη Βουλή με γροθιές ή καλάμια. Το 1845, μια ομιλία κατά της δουλοχτησίας απο τον Joshua Giddings απο το Οχάιο, αναστάτωσε τόσο τον John Dawson της Λουιζιάνα που ετοίμασε το πιστόλι του και ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να σκοτώσει τον συνάδελφό του. Σε μια σκηνή περισσότερο Σέρτζιο Λεόνε παρά Φρανκ Κάπρα, άλλοι αντιπρόσωποι – τουλάχιστον τέσσερις από αυτούς με δικά τους όπλα – όρμησαν σε άλλες πλευρές, σε μια τεταμένη ατμόσφαιρα. Μέχρι τα τέλη του 1850, η απειλή της βίας ήταν τόσο διαδεδομένη, που τα μέλη εισήρχοντο, συχνά, στο Σώμα οπλισμένα.
Δεδομένου ότι οι πολιτικοί του Νότου αντιλήφθηκαν ότι οι δημογραφικές τάσεις άρχισαν να ευνοούν τον Βορρά, άρχισαν να θεωρούν την ίδια τη δημοκρατία απειλή. “Ο Βορράς έχει αποκτήσει αποφασιστική υπεροχή πάνω σε κάθε τμήμα αυτής της κυβέρνησης”, προειδοποίησε ο Γερουσιαστής της Νότιας Καρολίνας Τζον Γ. Κάλχουμ το 1850, μια «δεσποτική» κατάσταση, στην οποία τα συμφέροντα του Νότου πρέπει να θυσιάζονται, “ωστόσο καταθλιπτικές συνέπειες μπορεί να υπάρξουν.” “Με τη Βουλή να τείνει εναντίον τους, οι πολιτικοί του Νότου επικεντρώθηκαν στη Γερουσία, επιμένοντας ότι η αποδοχή οποιωνδήποτε ελεύθερων πολιτειών θα εξισορροπείτο απο πολιτείες με δούλους, για να διατηρείται ο έλεγχός τους στο σώμα. Κοίταξαν στο Ανώτατο Δικαστήριο – το οποίο μέχρι την δεκαετία του 1850 είχε πλειοψηφία πέντε δικαστών απο τις πολιτείες που διατηρούσαν δούλους- για να προστατεύσουν τη δύναμή τους. Και, μοιραίως, επέστρεψαν στην εξουσία των Βορείων για να καθορίσουν τους κανόνες των δικών τους κοινοτήτων, ξεκινώντας μια μετωπική επίθεση στα δικαιώματα των πολιτειών.
Όμως, ο Νότος και οι συνδιαλεγόμενοι σύμμαχοί του υπερέβησαν τα εσκαμμένα. Μια κεντροδεξιά συναίνεση, βασιζόμενη στους ιδιοκτήτες των Νότιων φυτειών σε συνδυασμό με τους επιχειρηματίες του Βορρά, κράτησε, για καιρό, την Ένωση άθικτη. Δεδομένου ότι τα δημογραφικά στοιχεία στράφηκαν εναντίον του Νότου, οι πολιτικοί του άρχισαν να εγκαταλείπουν την ελπίδα να πείσουν τους βόρειους γείτονές τους για το ηθικό δίκαιο της θέσης τους ή για έναν πραγματικό συμβιβασμό.
Αντί να ενισχύσουν την πίστη τους στη δημοκρατία για να προστατεύσουν τον τρόπο ζωής τους, χρησιμοποίησαν την καταναγκαστική δύναμη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης για να αναγκάσουν τον Βορρά να στηρίξει τον θεσμό της δουλείας, επιμένοντας ότι όποιος παρέχει άσυλο σε δούλους, ακόμη και σε ελεύθερες πολιτείες, θα τιμωρηθεί: Η Πράξη για τους Φυγόδικους Δούλους του 1850 απαιτούσε από τους αξιωματούχους επιβολής του νόμου στο Βορρά να συλλάβουν όσους διέφυγαν από τις φυτείες του Νότου και να επιβάλλουν κυρώσεις στους πολίτες που τους παρείχαν καταφύγιο.
Το σύμπλεγμα καταδίωξης του Νότου κατάφερε να πετύχει εκεί που οι απολυταρχικοί ακτιβιστές είχαν αποτύχει για δεκαετίες, προκαλώντας την ίδια εχθρότητα προς τη δουλεία που οι Νότιοι φοβήθηκαν. Το θέαμα των ένοπλων στρατιωτών που διαχώριζαν οικογένειες και οδηγούσαν τους γείτονές τους στη δουλεία προκάλεσε την ηθική οργή του Βορρά.
Η ώθηση-έλξη της δημοκρατικής πολιτικής είχε προκαλέσει αποτυχίες στο Νότο τις προηγούμενες δεκαετίες, αλλά η απομάκρυνση του Νότου από την εκλόγιμη δημοκρατία η επιλογή του υπέρ της πολιτικής των διαχωρισμών θα αποδειχθεί καταστροφική.
Σήμερα, ένα ρεπουμπλικανικό κόμμα που απευθύνεται κυρίως σε λευκούς χριστιανούς ψηφοφόρους μάχεται για μια χαμένη μάχη. Το Εκλογικό Κολλέγιο, το Ανώτατο Δικαστήριο και η Γερουσία μπορεί να καθυστερήσουν την ήττα για κάποιο χρονικό διάστημα, αλλά δεν μπορούν να την αναβάλουν για πάντα.
Οι προσπάθειες του GOP να προσκολληθεί στην εξουσία με εξαναγκασμό και όχι με πειθώ, έχει δείξει τους κινδύνους να προσδιορίζεται ένα πολιτικό κόμμα, σε μια πλουραλιστική δημοκρατία, με βάση την κοινή κληρονομιά και όχι αξίες ή ιδανικά. Δείτε την πίεση του Trump να επιβραδύνει τον ρυθμό της μετανάστευσης, ο οποίος (ρυθμός) έχει εκτιναχθεί θεαματικά, πως μετέβαλε την θέση της κοινής γνώμης η οποία είναι κατά του περιορισμού που επιχειρεί ο Τράμπ. Πριν ο Trump ανακοινώσει την προεδρική του υποψηφιότητα, το 2015, λιγότερο από το ένα τέταρτο των Αμερικανών πίστευε ότι η νόμιμη μετανάστευση πρέπει να αυξηθεί. Σήμερα, περισσότερο από ένα τρίτο αισθάνεται διαφορετικά. Όποια και αν είναι τα πλεονεκτήματα των συγκεκριμένων προτάσεων του Trump για τη μετανάστευση, έχει κάνει λιγότερο πιθανό να τεθούν σε εφαρμογή.
Για έναν λαϊκιστή, ο Trump είναι, αξιοσημείωτα, μη δημοφιλής. Αλλά κανείς δεν πρέπει να νοιώθει άνετα με αυτό το γεγονός. Όσο πιο πολύ ριζοσπαστικοποιεί τους αντιπάλους του κατά την ατζέντα του, τόσο φοβίζει τους υποστηρικτές του. Οι υπερβολές της αριστεράς δένουν τους υποστηρικτές του πιο σφιχτά σ αυτόν, ακόμα κι όταν οι υπερβολές της δεξιάς καθιστούν πιο δύσκολο το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα να διαχειριστεί την υποστήριξη της πλειοψηφίας, επιβεβαιώνοντας τον φόβο ότι το κόμμα περνάει στην έκλειψη, σε έναν φαύλο κύκλο.
Φωτογραφία: Sam Kaplan, πρότυπο στύλ: Brian Byrne
Η δεξιά και η χώρα μπορούν να επανέλθουν από αυτό. Η ιστορία μας είναι γεμάτη απο επιρροές ομάδων που, αφού απορρίπτουν τη δέσμευσή τους στις δημοκρατικές αρχές σε μια προσπάθεια να διατηρήσουν την κατοχή της εξουσίας, χάνουν τη μάχη και στη συνέχεια ανακαλύπτουν ότι θα μπορούσαν να ευδοκιμήσουν στην πολιτική τάξη που τόσο φοβήθηκαν. Οι Φεντεραλιστές ψήφισαν τις πράξεις περί Αλλοδαπών και Κατασταλτικών Στάσεων, ποινικοποιώντας την κριτική από τη διοίκησής τους. Την εποχή της απελευθέρωσης οι Δημοκρατικοί στέρησαν τους μαύρους ψηφοφόρους απο το δικαίωμα ψήφου, και οι Προοδευτικοί Ρεπουμπλικανοί απομάκρυναν από την διακυβέρνηση των δήμων τους μετανάστες ψηφοφόρους. Κάθε ένας απέρριπτε τη δημοκρατία εκτός απο το φόβο ότι θα χάσει στις ψηφοφορίες, και απο τον τρόμο του τι θα μπορούσε να προκύψει στη συνέχεια. Και σε κάθε περίπτωση η δημοκρατία επικράτησε, τελικά, χωρίς τραγική επίδραση στους χαμένους. Το αμερικανικό σύστημα λειτουργεί πιο συχνά από το να μη λειτουργεί.
Τα χρόνια γύρω από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο αποτελούν ένα άλλο παράδειγμα. Μια πλημμύρα μεταναστών, ιδιαίτερα από την Ανατολική και τη Νότια Ευρώπη, έκανε πολλούς λευκούς Προτεστάντες να αισθάνονται απειλούμενοι. Γρήγορα, το έθνος θέσπισε την Ποτοαπαγόρευση, εν μέρει για να ρυθμίσει τις κοινωνικές συνήθειες αυτών των νέων πληθυσμών, σκηνοθετώντας τις Επιδρομές Palmer, οι οποίες συγκέντρωσαν χιλιάδες πολιτικούς ριζοσπάστες και απελάθηκαν εκατοντάδες, είδε την αναβίωση της Ku Klux Klan ως εθνικής οργάνωσης με εκατομμύρια μέλη, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων χιλιάδων που πορεύθηκαν προς την Ουάσινγκτον D.C . και πέρασε νέους νόμους περί μετανάστευσης, κλείνοντας τις πόρτες προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Κάτω από τον Πρόεδρο Woodrow Wilson, το Δημοκρατικό Κόμμα ήταν στην πρώτη γραμμή αυτής της τοπικής αντίδρασης. Τέσσερα χρόνια μετά την αποχώρηση του Wilson, το κόμμα αντιμετώπισε μια μάχη μεταξύ του γαμπρού του Wilson και του Al Smith για την προεδρική υποψηφιότητα. Ο Al Smith ήταν ένας Καθολικός ιρλανδικής, γερμανικής και ιταλικής ιθαγένειας της Νέας Υόρκης, ο οποίος αντιτάχθηκε στην Ποτοαπαγόρευση και κατήγγειλε την καταδίκη σε θάνατο χωρίς δίκη. Η σύμβαση δεν πέρασε για περισσότερες από 100 ψήφους, καταλήγοντας τελικά σε έναν σκοτεινό υποψήφιο. Αλλά στον επόμενο αγώνα υποψηφιότητας, τέσσερα χρόνια αργότερα, ο Σμιθ επικράτησε, παραγκωνίζοντας τις τοπικές δυνάμεις στο κόμμα. Συγκέντρωσε τις γυναίκες που απελευθερώθηκαν πρόσφατα και τους εθνοτικούς ψηφοφόρους των αναπτυσσόμενων βιομηχανικών πόλεων. Οι Δημοκρατικοί έχασαν τον προεδρικό αγώνα το 1928 – αλλά κέρδισαν τους επόμενους πέντε, σε μία από τις κυριότερες διαδρομές στην αμερικανική πολιτική ιστορία. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να προστατεύσουν τα πράγματα που αγαπούσαν, όπως ανακάλυψαν καθυστερημένα οι Δημοκρατικοί πολιτικοί, δεν ήταν να κλειδώνουν τους μετανάστες έξω από το κόμμα, αλλά να τους καλούν μέσα.
Εάν το αμερικανικό πολιτικό σύστημα σήμερα μπορεί να αντέξει χωρίς να κατακερματιστεί περαιτέρω, η έρευνα του Daniel Ziblatt υποδηλώνει ότι μπορεί να εξαρτάται από τις επιλογές που κάνει η κεντροδεξιά τώρα. Αν η κεντροδεξιά αποφασίσει να αποδεχτεί κάποιες εκλογικές ήττες και στη συνέχεια επιδιώξει να κερδίσει τους υποστηρικτές της μέσα από την επιχειρηματολογία και την έλξη – και, ουσιαστικά, αποφύγει να καταστήσει τη φυλετική κληρονομιά οργανωτική της αρχή – τότε το GOP μπορεί να παραμείνει ζωντανό. Οι ρωγμές του θα θεραπευθούν και οι προοπτικές του θα βελτιωθούν, όπως και αυτές του Δημοκρατικού Κόμματος στη δεκαετία του 1920, μετά από τον Wilson. Η δημοκρατία θα διατηρηθεί.
Αν όμως η κεντροδεξιά, βλέποντας την δημογραφική αναστάτωση και βρίσκοντας την προοπτική των εκλογικών απωλειών απαράδεκτη, διαρρήξει τις σχέσεις της με τον Τραμπισμό και μια ακροδεξιά που έχει τις ρίζες της στον εθνο-εθνικισμό, (ethno-nationalism) τότε είναι καταδικασμένη σε ένα μικρότερο ποσοστό ψηφοφόρων και κινδυνεύει να επαναθεωρήσει τα πιο άσχημα κεφάλαια της ιστορίας μας.
Δύο έγγραφα μετά την ήττα του Mitt Romney το 2012, και πριν από την εκλογή του Trump το 2016, θέτουν τα διακυβεύματα και τις επιλογές. Μετά την ήττα του Romney στις προεδρικές εκλογές, η Ρεπουμπλικανική Εθνική Επιτροπή αποφάσισε ότι, εάν έμενε στην πορεία που είχε χαράξει, προοριζόταν για πολιτική εξορία.
Εξέδωσε μια έκθεση που καλεί το GOP να κάνει περισσότερα για να κερδίσει τους “ισπανόφωνους, ασιάτες και νησιώτες του Ειρηνικού Ωκεανού, αφροαμερικάνους, ινδούς Αμερικανούς, ιθαγενείς Αμερικανούς, γυναίκες και νεολαίους”. Υπήρξε ένας ακραίος πανικός σ αυτήν τη σύσταση. Αυτές οι ομάδες αντιπροσώπευαν τα τρία τέταρτα των ψήφων στις εκλογές του 2012.
“Αν το RNC (Republican National Committee) δεν σοβαρευτεί για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, θα χάσουμε τις μελλοντικές εκλογές”, προειδοποίησε η έκθεση. “Τα δεδομένα δείχνουν αυτό.” Αλλά δεν ήταν μόνο οι πραγματιστές μέσα στο GOP που αισθάνθηκαν αυτόν τον πανικό.
Στην πιο ισχυρή δήλωση της δεξιάς πτέρυγας για υποστήριξη του Τράμπ, ο συντηρητικός συγγραφέας Michael Anton δήλωσε στην επισκόπηση των βιβλίων Claremont ότι “το 2016 είναι η εκλογή του Flight 93: φορτώνετε το θάλαμο διακυβέρνησης ή πεθαίνετε.” Η κραυγή απελπισίας του προσέφερε μια ζοφερή ηχώ της δημογραφικής ανάλυσης του RNC. “Αν δεν το έχετε παρατηρήσει, η πλευρά μας έχει χάσει σταθερά από το 1988”, γράφει, υποστηρίζοντας ότι “το κατάστρωμα στοιβάζεται συντριπτικά εναντίον μας.” Κατηγορούσε «την αδιάκοπη εισαγωγή ξένων απο τον Τρίτο Κόσμο», που είχε θέσει τους Δημοκρατικούς ” στο χείλος μιας μόνιμης νίκης που θα απομακρύνει για πάντα την [ανάγκη] τους να προσποιούνται ότι σέβονται τις δημοκρατικές και συνταγματικές λεπτότητες ».
Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα αντιμετώπισε μια επιλογή μεταξύ αυτών των δύο ανταγωνιστικών οραμάτων στις τελευταίες προεδρικές εκλογές. Η έκθεση μετά το 2012 περιέγραψε το ιδεολογικό περιθώριο του GOP, προτρέποντας τους ηγέτες του να προσεγγίσουν νέες ομάδες, να τονίσουν τις κοινές αξίες και να ανοικοδομήσουν το κόμμα σε μια οργάνωση ικανή να κερδίσει την πλειοψηφία των ψήφων σε προεδρικό αγώνα. Αντίθετα, το δοκίμιο του Anton όριζε το κόμμα ως υπερασπιστή του “λαού, ενός πολιτισμού” που απειλείται από την αυξανόμενη ποικιλομορφία της Αμερικής. Οι προσπάθειες του GOP για διεύρυνση του συνασπισμού του, φώναξε δυνατά, ήταν μια άθλια παράδοση. Αν χάσει τις επόμενες εκλογές, οι συντηρητικοί θα υποβληθούν σε “εκδικητική δίωξη κατά της αντίστασης και της διαφωνίας”.
Ο Anton και περίπου 63 εκατομμύρια άλλοι Αμερικανοί κατηγόρησαν το πιλοτήριο. Οι σημαιοφόροι του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος ηττήθηκαν από έναν υποψήφιο που δεν είχε ξοδέψει ποτέ μια μέρα σε δημόσιο αξίωμα και που περιφρονούσε τις δημοκρατικές διαδικασίες. Αντί να προσεγγίσει ένα διαφοροποιημένο εκλογικό σώμα, ο Donald Trump συνέχισε πιο έντονα στον πυρήνα των Ρεπουμπλικανικών εκλογικών περιφερειών, υποσχέθηκε να τους προστατεύσει από έναν πολιτισμό και μια πολιτεία που, όπως είπε, στρέφονται εναντίον τους.
Όταν η προεδρία του Trump φθάσει στο τέλος της, το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα θα αντιμετωπίσει την ίδια επιλογή που αντιμετώπισε πριν από την άνοδό του, ακόμη με πιο επείγοντα τρόπο. Το 2013, οι ηγέτες του κόμματος είδαν την πορεία του με σαφήνεια και παρότρυναν τους Ρεπουμπλικάνους να προσεγγίσουν ψηφοφόρους με διαφορετικό υπόβαθρο, των οποίων οι αξίες ταιριάζουν με τα «ιδανικά, τη φιλοσοφία και τις αρχές» του GOP. Ο Τραμπισμός δεν έχει ως προτεραιότητα τις συντηρητικές ιδέες και αρχές και είναι υπέρ του εθνικού-εθνικισμού. (Ethno-nationalism).
Οι συντηρητικές αρχές της πολιτικής κληρονομιάς της Αμερικής – μια προκατάληψη υπέρ της συνέχειας, μια αγάπη για τις παραδόσεις και τα θεσμικά όργανα, ένας υγιής σκεπτικισμός των αιχμηρών αναχωρήσεων – παρέχουν στο έθνος ένα απαραίτητο έρμα. Η Αμερική είναι ταυτόχρονα μια χώρα συνεχούς αλλαγής και ένα έθνος ισχυρής συνέχειας. Κάθε νέο κύμα μετανάστευσης στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει αλλάξει τον πολιτισμό του, αλλά οι ίδιοι οι μετανάστες έχουν αγκαλιαστεί και έτσι διατηρούν πολλές από τις βασικές τους παραδόσεις. Προς τεράστια απογοήτευση των κληρικών τους, Εβραίοι, Καθολικοί και Μουσουλμάνοι που φτάνουν σε αυτές τις ακτές εκκλησιάζονται λιγότερο, μετατοπίζοντας την εξουσία από τους άμβωνες στα στασίδια. Οι αγρότες και οι εργάτες έγιναν πιο επιχειρηματικοί. Πολλές νέες αφίξεις έγιναν πιο ισότιμες. Και όλα έγιναν πιο αμερικανικά.
Αποδεχόμενοι αυτούς τους μετανάστες και προσκαλώντας τους να προσυπογράψουν τα ιδρυτικά ιδεώδη της χώρας, οι αμερικανικές ελίτ αποφεύγουν την μετατόπιση. Η κυρίαρχη κουλτούρα της χώρας επαναπροσδιορίζεται συνεχώς, διευρύνοντας τα όριά της για να διατηρήσει την πλειοψηφία του μεταβαλλόμενου πληθυσμού. Όταν δημιουργήθηκαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι περισσότεροι Αμερικανοί ήταν λευκοί, Προτεστάντες και Άγγλοι. Αλλά η ασυγκράτητη διαφορά μεταξύ ενός Ουαλού και ενός Σκωτσέζου σύντομα έγινε ολοένα μη ανιχνεύσιμη. Η ίδια η λευκότητα αποδείχθηκε ελαστική, αποκλείοντας πρώτα τους Εβραίους, τους Ιταλούς και τους Ιρλανδούς, και έπειτα επεκτάθηκε για να τους συμπεριλάβει. Οι καθιερωμένες εκκλησίες έδωσαν τη θέση τους σε μια ποικιλία προτεσταντικών αιρέσεων και ο πολλαπλασιασμός άλλων θρησκειών καθιστούσε τη «Χριστιανική» μια συνεκτική κατηγορία, που επεκτάθηκε και στην ιουδαιοχριστιανική παράδοση. Εάν η λευκή χριστιανική πλειοψηφία της Αμερικής εκλείψει, τότε κάποια νέα πλειοψηφία αναδύεται ήδη για να πάρει τη θέση της – κάποιος νέος, πιο ευρύς τρόπος κατανόησης του τι είναι να ανήκεις στο αμερικανικό κύριο ρεύμα.
Τόσο ισχυρή είναι η έλξη της αμερικανικής ιδέας που μολύνει ακόμα και τους αντιφρονούντες. Οι σουφραζέτες στο Seneca Falls, ο Martin Luther King Jr. στα βήματα του Μνημείου του Λίνκολν και ο Harvey Milk μπροστά από το δημαρχείο του Σαν Φρανσίσκο αναφέρθηκαν στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μια ισχυρή ριζοσπαστική παράδοση, αλλά τα πιο επιτυχημένα κοινωνικά κινήματά τους υιοθέτησαν γενικά τη γλώσσα του συντηρητισμού, διαμορφώνοντας τις εκκλήσεις τους για αλλαγή ως έκφραση των ιδεών ίδρυσης της Αμερικής και όχι ως απόρριψη τους.
Ακόμη και σήμερα, μεγάλος αριθμός συντηρητικών διατηρούν το θάρρος των πεποιθήσεών τους, πιστεύοντας ότι μπορούν να κερδίσουν νέους υποστηρικτές στην υπόθεσή τους. Δεν έχουν απογοητευθεί από τoυς επικρατούντες στις κάλπες και δεν είναι διατεθειμένοι να εγκαταλείψουν την ηθική επίθεση υπέρ του εξαναγκασμού. Αγωνίζονται για να ανακτήσουν το κόμμα τους από έναν πρόεδρο του οποίου η επιτυχία χτίστηκε με το επιχείρημα που έπεισε ότι η χώρα τους γλιστρά μακρυά απο αυτούς.
Τα διακυβεύματα σε αυτή τη μάχη στα δεξιά είναι πολύ υψηλότερα από τις επόμενες εκλογές. Εάν οι Ρεπουμπλικανοί ψηφοφόροι δεν μπορούν να πεισθούν ότι οι δημοκρατικές εκλογές θα συνεχίσουν να τους προσφέρουν μια βιώσιμη πορεία προς τη νίκη, ότι θα μπορούν να ευδοκιμήσουν μέσα σε ένα διαφοροποιημένο έθνος και ότι ακόμα και να χάσουν τα βασικά τους δικαιώματα θα προστατευθούν, τότε ο Τραμπισμός θα επεκταθεί, πολύ αφότου ο Τράμπ αφήσει το γραφείο – και η δημοκρατία μας θα υποφέρει από αυτό.
Ο YONI APPELBAUM είναι ανώτερος συντάκτης στο The Atlantic, όπου επιβλέπει το τμήμα Ιδέες.
Multiple European security officials told Insider that President Donald Trump appeared to have tacit support among US federal agencies responsible for securing the Capitol complex in Wednesday’s coup attempt.
Insider is reporting this information because it illustrates the serious repercussions of Wednesday’s events: Even if they are mistaken, some among America’s international military allies are now willing to give credence to the idea that Trump deliberately tried to violently overturn an election and had help from some federal law-enforcement agents.
“We train alongside the US federal law enforcement to handle these very matters, and it’s obvious that large parts of any successful plan were just ignored,” one source told us.
Insider spoke with three officials on Thursday morning: a French police official responsible for public security in a key section of central Paris, and two intelligence officials from NATO countries who directly work in counterterrorism and counterintelligence operations involving the US, terrorism, and Russia.
They said the circumstantial evidence available pointed to what would be openly called a coup attempt in any other nation. None were willing to speak on the record because of the dire nature of the subject.
While they did not furnish evidence that federal agency officials facilitated the chaos, Insider is reporting this information because it illustrates the scale and seriousness of Wednesday’s events: America’s international military and security allies are now willing to give serious credence to the idea that Trump deliberately tried to violently overturn an election and that some federal law-enforcement agents — by omission or otherwise — facilitated the attempt.
‘Today I am briefing my government that we believe with a reasonable level of certainty that Donald Trump attempted a coup’
One NATO source set the stage, using terms more commonly used to describe unrest in developing countries.
“The defeated president gives a speech to a group of supporters where he tells them he was robbed of the election, denounces his own administration’s members and party as traitors, and tells his supporters to storm the building where the voting is being held,” the NATO intelligence official said.
“The supporters, many dressed in military attire and waving revolutionary-style flags, then storm the building where the federal law-enforcement agencies controlled by the current president do not establish a security cordon, and the protesters quickly overwhelm the last line of police.
“The president then makes a public statement to the supporters attacking the Capitol that he loves them but doesn’t really tell them to stop,” the official said. “Today I am briefing my government that we believe with a reasonable level of certainty that Donald Trump attempted a coup that failed when the system did not buckle.
“I can’t believe this happened.”
A law-enforcement official who trains with US forces believes someone interfered with the proper deployment of officers around Congress
The French police official said they believed that an investigation would find that someone interfered with the deployment of additional federal law-enforcement officials on the perimeter of the Capitol complex; the official has direct knowledge of the proper procedures for security of the facility.
The security of Congress is entrusted to the US Capitol Police, a federal agency that answers to Congress.
It is routine for the Capitol Police to coordinate with the federal Secret Service and the Park Police and local police in Washington, DC, before large demonstrations. The National Guard, commanded by the Department of Defense, is often on standby too.
On Wednesday, however, that coordination was late or absent.
‘It’s obvious that large parts of any successful plan were just ignored’
“You cannot tell me I don’t know what they should have done. I can fly to Washington tomorrow and do that job, just as any police official in Washington can fly to Paris and do mine,” the official said. The official directs public security in a central Paris police district filled with government buildings and tourist sites.
“These are not subtle principles” for managing demonstrations, “and they transfer to every situation,” the official said. “This is why we train alongside the US federal law enforcement to handle these very matters, and it’s obvious that large parts of any successful plan were just ignored.”
Kim Dine, who was the chief of the Capitol Police from 2012 to 2016, told The Washington Post that he was surprised that the Capitol Police allowed demonstrators on the steps of the Capitol. He said he was also mystified that few rioters were arrested on the spot.
Larry Schaefer, who worked for the Capitol Police for more than 30 years, told ProPublica something similar: “We have a planned, known demonstration that has a propensity for violence in the past and threats to carry weapons — why would you not prepare yourself as we have done in the past?”
The Capitol Police did not immediately respond to Insider’s request for comment.
Systematic failures
The French police official detailed multiple lapses they believe were systematic:
Large crowds of protesters needed to be managed far earlier by the police, who instead controlled a scene at the first demonstration Trump addressed, then ignored the crowd as it streamed toward the Capitol.
“It should have been surrounded, managed, and directed immediately, and that pressure never released.”
Because the crowd was not managed and directed, the official said, the protesters were able to congregate unimpeded around the Capitol, where the next major failure took place.
“It is unthinkable there was not a strong police cordon on the outskirts of the complex. Fences and barricades are useless without strong police enforcement. This is when you start making arrests, targeting key people that appear violent, anyone who attacks an officer, anyone who breaches the barricade. You have to show that crossing the line will fail and end in arrest.”
“I cannot believe the failure to establish a proper cordon was a mistake. These are very skilled police officials, but they are federal, and that means they ultimately report to the president. This needs to be investigated.”
“When the crowd reached the steps of the building, the situation was over. The police are there to protect the building from terrorist attacks and crime, not a battalion of infantry. That had to be managed from hundreds of meters away unless the police were willing to completely open fire, and I can respect why they were not.”
‘Thank God it didn’t work, because I can’t imagine how hard it would be to sanction the US financial system’
The third official, who works in counterintelligence for a NATO member, agreed that the situation could only be seen as a coup attempt, no matter how poorly considered and likely to fail, and said its implications might be too huge to immediately fathom.
“Thank God it didn’t work, because I can’t imagine how hard it would be to sanction the US financial system,” the official said. By sanctions, he means the imposition of the diplomatic, military, and trade blockages that democratic nations usually reserve for dictatorships.
“The broader damage around the world will be extensive in terms of reputation, and that’s why Putin doesn’t mind at all that Trump lost. He’s got to be happy to take his chips and count his winnings, which from the Trump era will be a shockingly quick decline in American prestige and moral high ground.
“Every moment the Americans spend on their own self-inflicted chaos helps China, it helps Putin, and, to a lesser extent, it helps the mini-dictators like [Turkish President Recep Tayyip] Erdogan and [Hungarian Prime Minister Viktor] Orban, who breathe cynicism about politics, human rights, and democracy as their air,” the official said. “They won’t miss Trump; they’ll be glad to see his drama leave so they can enjoy the poisoned political climate.”
Τα γεγονότα στο Καπιτώλιο έδειξαν με τον πλέον εμφανή τρόπο ποσό εύθραυστη είναι η Δημοκρατία και συνεπώς ποσό πιστά και με όλες μας τις δυνάμεις πρέπει να την περιφρουρούμε όσοι την πιστεύουμε σαν το μοναδικό πολίτευμα που αρμόζει στην ανθρώπινη ύπαρξη. Επίσης έδειξε πόσο σημαντική είναι η ψήφος μας. Η ψήφος είναι σαν την σφαίρα, όταν πυροβολήσεις πρέπει να ξέρεις που στοχεύεις γιατί δεν θα γυρίσει πίσω και θα υποστείς τις συνέπειες της πράξης σου.
Η εκλογή του Προέδρου Trump σε κάποιους φάνταζε σαν χτύπημα στο σύστημα και στον καθωσπρεπισμό, σε άλλους που βλέπουν την ζωή με λογική και ρεαλισμό έμοιαζε σαν την απόλυτη επιβεβαίωση της φράσης “Elect a clown, expect a circus”. Η αλλαγή Προέδρου, θα δούμε αν ο νέος Πρόεδρος είναι άξιος της θέσης που αναλαμβάνει μην πανηγυρίζουμε πρόωρα, του έβγαλε την χειρότερη μορφή του clown όπως εκείνος έχει εμφανιστεί στη ομώνυμη ταινία θρίλερ. Όταν το πράγμα έφτασε στο μη παρέκει για τον Trump μετά από τρεις μήνες με αμφισβητήσεις των αποτελεσμάτων και εμπρηστικές δηλώσεις, ο Πρόεδρος οδηγήθηκε στην εργαλειοποίηση του όχλου (το έχουμε δει και στην Ελλάδα πολλές φορές, όχι όμως σε αυτό το σημείο) γιατί είχε ένα σημαντικό μειονέκτημα που λέγεται βαθύ σκληρό και καλά ριζωμένο State Department που δεν τον άφησε να κάνει χρήση και άλλων μέσων, ο νοών νοείτω.
Αυτό όμως δεν υπάρχει στην Τουρκία η οποία έχει μπροστά της εκλογές που διαφαίνονται αμφίρροπες. Ο Πρόεδρος Ερντογάν ελέγχει ό,τι είναι συστημικό, φοβάται όμως πάρα πολύ ό,τι δεν είναι.
Συμπέρασμα λοιπόν, ίσως οι S400 και η ανοχή από τον Πρόεδρο Trump να μην είναι για προστασία από τους εχθρούς εκτός των τειχών αλλά εντός. Αυτό γίνεται ξεκάθαρο αν δούμε τις θέσεις που έχουν τοποθετηθεί (από όσο μπορούμε να γνωρίζουμε) και το ανάγλυφο της επιφάνειας τόσο προς την μεριά της εμβέλειας που περιλαμβάνει Ελληνική Επικράτεια όσο όμως και Τουρκική. Τα ραντάρ του συστήματος είναι σχεδόν άχρηστα προς τη μεριά μας μα καθόλα χρήσιμα προς τη μεριά της Άγκυρας.[*]
Αν θυμηθούμε και την επίθεση μαχητικού κατά τη διενέργεια του πραξικοπήματος το σκεπτικό έρχεται και δένει και κάνει τους S400 τον πιο πιστό και ισχυρό φύλακα του καθεστώτος του. Ίσως η Τουρκία να είναι και ένα ασφαλές καταφύγιο Plan B για το φίλο Trump. Το μέλλον θα δείξει, αλλά ας είναι όλοι έτοιμοι για ενδεχόμενη μεγάλη αποσταθεροποίηση στην Τουρκία όταν και όποτε γίνουν οι εκλογές. Το κύμα θα είναι τόσο μεγάλο που υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να επηρεάσει σαν τσουνάμι και την Χώρα μας σε μια σειρά από μέτωπα όπως το μεταναστευτικό, το αμυντικό, το “μειονοτικό” αλλά και το οικονομικό.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ στο Λευκό Οίκο με την υπουργό Συγκοινωνιών Ελέιν Τσάο, που παραιτήθηκε λόγω της εισβολής στο Καπιτώλιο. EPA, SHAWN THEW
Σκηνές που θύμιζαν εμφύλιο πόλεμο ή καλύτερα εξεγέρσεις σε απολυταρχικά κράτη έζησε η Αμερική. H μεγαλύτερη παγκόσμια δύναμη έζησε μία από τις πιο σκοτεινές μέρες εδώ και δεκαετίες.
Ενα οργισμένο πλήθος υποστηρικτών του απερχόμενου προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να εφορμά στο Καπιτώλιο. Στην καρδιά της Ουάσιγκτον! Και όχι σε κάποια απόμακρη γωνιά της χώρας. Δεν ήταν διαδήλωση, ούτε απλή διαμαρτυρία από τους λεγόμενους «πατριώτες».
Ούτε φυσικά απόπειρα πραξικοπήματος. Ηταν μια τρομοκρατική επίθεση στο κέντρο της αμερικανικής δημοκρατίας. Αναμφίβολα, εμπνευσμένη και υποκινούμενη από τον Τραμπ. Ηταν ο όχλος του Τραμπ που δεν μπορεί να αποδεχτεί την αλλαγή στην προεδρική εξουσία.
Όπως γράφει εύστοχα η γερμανική Die Zeit «αυτός ο όχλος δεν μπορούσε να δεχτεί τους νέους κατακτητές της εξουσίας μετά από έναν πόλεμο , να ξαπλώνουν σε χρυσές καρέκλες στα παλάτια των κατακτημένων». Ηταν το αποτέλεσμα «πολλών χρόνων συστηματικής προσπάθειας εκ μέρους του εθνικο-λαϊκιστή μεγιστάνα για την προώθηση της πόλωσης στην αμερικανική κοινωνία» γράφει η ισπανική El Pais.
Αυτό που συνέβη στο Καπιτώλιο το φοβόντουσαν πολλοί μήνες πριν, ανεξάρτητα από την πόλωση των τελευταίων ημερών. Δείχνει ότι και χωρίς τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπισμός δεν έχει πεθάνει. Αλλωστε, πάνω από 73 εκατομμύρια Αμερικανοί ,το 47,5% των ψηφοφόρων, έδειξαν ότι τους άρεσε η πολιτική Τραμπ.
Σχεδόν ο ένας στους δύο Αμερικανούς πολίτες έχει ενστερνιστεί το ρεύμα του εθνικισμού, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, που βρήκε στον Τραμπ έναν ιδανικό εκφραστή. Ηταν αυτοί που δεν είχαν πρόβλημα να βλέπουν τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών επί τέσσερα χρόνια να θεοποιεί την αστυνομική βία και να καθυβρίζει τους διαδηλωτές, να εγκωμιάζει ακροδεξιές συμμορίες και να λοιδωρεί ξένους λαούς.
Ετσι, χιλιάδες θερμοκέφαλοι δεν είχαν πρόβλημα να κατακλύσουν την Ουάσιγκτον την περασμένη Τετάρτη, όταν τους κάλεσε ο Τραμπ. Γιατί αυτό το ρεύμα του Τραμπισμού φαίνεται ότι θα παραμείνει ισχυρό και απειλητικό στο ορατό μέλλον. Οχι μόνο στην Αμερική αλλά και στην Ευρώπη
Όπως γράφει η γερμανική Tagesschau «επί τέσσερα χρόνια ο Τραμπ μπόρεσε με τη γλώσσα και το ένστικτό του, να προσεγγίσει τις ψυχές εκατομμυρίων ανασφαλών ανθρώπων .Επεισε περισσότερους από 73 εκατομμύρια ανθρώπους ότι προδόθηκαν και έχασαν την αξιοπρέπεια τους από αλαζονικές ελίτ στην πολιτική, στην οικονομία και στα Μέσα ενημέρωσης. Τους έπεισε ότι αυτός τους δίνει πίσω αυτήν την αξιοπρέπεια.
Γι ‘αυτό είναι ευγνώμονες σε αυτόν, γι’ αυτό τον ψήφισαν, και για πήγαν τώρα στην Ουάσιγκτον για να τον βοηθήσουν, τον ήρωά τους» τονίζει η γερμανική εφημερίδα.
Τεκτονικό κοινωνικό ρήγμα
Αλλωστε, ο σεισμός της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης τις τελευταίες δεκαετίες έχει προκαλέσει στην αμερικανική κοινωνία, όπως και στον υπόλοιπο καπιταλιστικό κόσμο, ένα βαθύ ρήγμα: Ανάμεσα στους λίγους κερδισμένους και τους συντριπτικά πολλούς χαμένους. Ένα ρήγμα που θα βαθαίνει ακόμη περισσότερο τα επόμενα χρόνια καθώς οι οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της πανδημίας θα προστεθούν σε εκείνες της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 και το μείγμα θα αποδειχτεί εκρηκτικό.
Ο Τζάκ Ράσμους, συγγραφέας του πρόσφατα εκδοθέντος βιβλίου «The Scourge of Neoliberalism: US Economic Policy from Reagan to Trump»( Η Μάστιγα του Νεοφιλελευθερισμού: Η αμερικανική οικονομική πολιτική από τον Ρέιγκαν στον Τραμπ), γράφει ότι «το μόνο που χρειαζόταν για αυτήν την πολιτική πυρκαγιά ήταν η κατάλληλη σπίθα για να αγκαλιάσει δεκάδες εκατομμύρια Αμερικανούς που ήταν απελπισμένοι από την παγκοσμιοποίηση».
Και αυτή την πολιτική πυρκαγιά αποπειράθηκε να εκφράσει η Αμερικανική κεντρο-αριστερά με τον Γερουσιαστή Σάντερς, αλλά χωρίς επιτυχία, γιατί το βαθύ σύστημα δεν το θέλησε. Το κατάφερε λοιπόν, η ακροδεξιά ρητορεία του Τραμπ.
Η καταστροφή εκατομμυρίων αξιοπρεπών θέσεων εργασίας, η υποχώρηση της βιομηχανικής Αμερικής και της μεσαίας τάξης, η καταστροφή των συνδικάτων και η αντικατάσταση των καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας με δουλειές μερικής απασχόλησης, ήταν το εύφλεκτο υλικό που βρήκε πρόσφορο έδαφος η πολιτική του Τραμπ. Από τη μεγάλη ύφεση του 2008-09, δεκάδες εκατομμύρια Αμερικανοί δεν ανέκαμψαν ποτέ. Ενώ την ίδια ώρα οι τράπεζες και οι εταιρείες διασώθηκαν γρήγορα από φορολογικές και νομισματικές πολιτικές που επιτάχυναν τις εισοδηματικές ανισότητες και το χάσμα του πλούτου στην Αμερική.
Όπως λέει ο Τζάκ Ράσμους ,«καθώς δεκάδες εκατομμύρια πολίτες αγωνίστηκαν να παραμείνουν στη ζωή κατά τη διάρκεια της αποκαλούμενης «ανάκαμψης του Ομπάμα», οι εταιρείες προχωρούσαν στη διανομή ενός …τρισεκατομμυρίου δολαρίων κάθε χρόνο για μια δεκαετία κατά μέσο όρο – σε μερίσματα στους επενδυτές και σε αμοιβές των Golden Boys.
Οι πολιτικές της εποχής του Ομπάμα όχι μόνο δεν κατάφεραν να βελτιώσουν τις συνθήκες για τους απλούς πολίτες, αλλά τις επιδείνωσαν, δίνοντας έτσι ακόμη μεγαλύτερη ιδεολογική τροφή για την ακροδεξιά και την ισχυροποίηση της πολιτικής βάσης του Τραμπ».
Η αποτυχία αυτή εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί υπάρχει τόσο έντονο πολιτικό μίσος προς τις ελίτ της Αμερικής και στροφή σε ακροδεξιές εναλλακτικές λύσεις για ευρεία τμήματα του αμερικανικού πληθυσμου. «Η δημοκρατία δεν λειτούργησε για αυτούς, γιατί λοιπόν να την υπερασπιστούν;» διερωτάται ο Αμερικανός συγγραφέας.
Στόχος του Τραμπ η «διπλή εξουσία»;
Οι ιδεολόγοι γύρω από τον Τραμπ πίστευαν λοιπόν ότι δημιουργώντας ένα πιο ορατό χάος πριν την ορκωμοσία του νέου προέδρου Τζο Μπάιντεν θα είχαν την ευκαιρία να βάλουν τα θεμέλια για ένα ακόμη πιο ακραίο κίνημα το 2021-22, με αυξανόμενη επιρροή τόσο στο Κογκρέσο όσο και στον πληθυσμό.
Αναμφίβολα, πολλά θα κριθούν απο την πολιτική που θα ακολουθήσει ο Μπαιντεν. Ο νέος Πρόεδρος έχει δεσμευτεί για μια σειρά μέτρα, οπως η αύξηση του κατώτατου ωρομίσθιου , που η υλοποίησή τους θα βοηθήσει τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα και να να αντιμετωπίσει την επίθεση των οπαδών του Τραμπ.
Οι Τραμπιστές θα επιχειρήσουν πάντως την απο-νομιμοποίηση του νέου Προέδρου, αλλά και του Κογκρέσου που ελέγχεται πλήρως πλέον από τους Δημοκρατικούς μετά την εξασφάλιση και των δύο Γερουσιαστικών εδρών στην Τζόρτζια. Είναι πιθανό ότι οι δυνάμεις του Τραμπ που θα εξασφαλίζουν στο εξής εκλεγμένες θέσεις σε Ομοσπονδιακά και πολιτειακά σώματα , να αρνηθούν να συνεργαστούν σε διάφορα επίπεδα με την νέα κυβέρνηση Μπάιντεν.
Αυτή η απόπειρα «απο-νομιμοποίησης» της εκλεγμένης εξουσίας θα οδηγήσει σε μια κατάσταση που ονομάζεται «διπλή εξουσία», που έχει να εμφανιστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες από το δεκαετία του 1850, όταν τα νομοθετικά σώματα στα ομόσπονδα κράτη του Νότου απλώς αγνόησαν τους ομοσπονδιακούς νόμους και τις εκτελεστικές οδηγίες από την Ουάσινγκτον και κυβερνούσαν ανεξάρτητα για μια περίοδο. Ηταν αυτό που πυροδότησε στη συνέχεια τη στρατιωτική φάση του εμφυλίου πολέμου.
Οδεύει λοιπόν η Αμερική σε έναν νέο εμφύλιο;
Το σίγουρο είναι ότι ο 46ος πρόεδρος Τζο Μπάιντεν θα δυσκολευτεί πολύ να κλείσει το βαθύ κοινωνικό ρήγμα στην Αμερική σε μια τετραετία αβέβαιη από πολλές πλευρές . Οι υποστηρικτές του Τραμπ εμφανίζονται έτοιμοι να να βοηθήσουν το είδωλό τους με κάθε τρόπο. Είναι η βάση εξουσίας με την οποία ο Τραμπ μπορεί ενδεχομένως να επιβάλει τη θέλησή του στο Ρεπουμπλικανικό κόμμα και στην τετραετία που έρχεται.
Οπως γράφει η γερμανική Tagesschau «δεν πρέπει να υποτιμηθούν οι δεξιότητες του Ντόναλντ Τραμπ ,η στρατηγική του ικανότητα, η συνέπεια και η επιμονή του. Πολύ πριν από αυτόν, ουδείς πολιτικός μπόρεσε να δεσμεύσει συναισθηματικά και να πείσει τους υποστηρικτές του να αγωνιστούν για αυτόν»…
με τον Κικέρωνα. Ο δυτικός πολιτισμός τις χρωστάει τα μαθηματικά, το ορθολογικό νομικό δόγμα, τη μουσική αρμονία, τα περιοδικώς εκλεγμένα κοινοβούλια και στη συνέχεια την οικονομική ευημερία, σημείωσε ο οικονομολόγος Max Weber. Σήμερα, στις 
αρχές του 21ου αιώνα, το 2021, δεν χάνουμε αυτές τις αρετές, δηλαδή αυτό που ονομάστηκε η «ελληνική λογική»; Δεν είμαστε απελπιστικά ελκυόμενοι από το σκοτάδι του παραλογισμού, του αντιεπιστημονισμού, από το συναίσθημα, από τον φόβο και από τη βία ; Η επίθεση στο Καπιτώλιο από υποστηρικτές του Ντόναλντ Τραμπ είναι μια τρανή απόδειξη αυτής της πικρής αλήθειας. Και είναι πολύ λυπηρή, διότι ψηφίστηκε ο Τράμπ, ύστερα από 4 χρόνια στην εξουσία, από 74 εκατ. Αμερικανούς κι έχει συμπαθούντες : τον Πούτιν, τον Ερντογάν, τον Ορμπάν, τον Σαλβίνι
, της Μαρίν Λεπέν, κλπ, εξ ου και η αργοπορία τους να αναγνωρίσουν την αναμφισβήτητη εκλογική νίκη του Τζο Μπάϊντεν.
Thierry Mariani και τα ριζοσπαστικά εξαπτέρυγά της, του πρώην Εθνικού Μετώπου (FN), υποστηρίζουν ακόμα τους ταραχοποιούς του Τραμπ, όπως αναφέρει ο 
εκλογή του Joe Biden, δηλαδή δύο μήνες μετά τις εκλογές, για να «παραδεχτεί» τελικά τη νίκη του Δημοκρατικού ως επικεφαλής των Ηνωμένων Πολιτειών. Μέχρι τότε, η αρχηγός του «Εθνικού Συναγερμού» είχε εκμεταλλευτεί τις κατηγορίες για καλπονοθεία από τον άλλο υποψήφιο, τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, τον αγαπημένο της, για να μην αναγνωρίσει το αποτέλεσμα, «απολύτως όχι», επέμεινε να λέει. Ήταν μια «από αυτούς που δεν συνεχάρησαν τον μελλοντικό πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, γιατί», δήλωσε, «δεν θεωρώ ότι το παιχνίδι τελείωσε, μέχρι να λήξει και η παράταση». Αν και δεν υπήρξε καμία απόδειξη μαζικής καλπονοθείας στις ΗΠΑ, η Marine Le Pen θεώρησε ότι «όταν υπάρχουν προσφυγές, η δικαιοσύνη πρέπει να μπορεί να αποφασίσει πριν να πούμε αυτό το οποίο βγήκε από τις κάλπες».
και κανένας άλλος, να παραδεχτώ ότι ο κ. Μπάιντεν είναι πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών». Την προηγουμένη, μετά από μια μέρα βίας στην Ουάσινγκτον, οι υποστηρικτές του Ντόναλντ Τραμπ είχαν σπείρει το χάος μέσα στο Καπιτώλιο, τον ναό της αμερικανικής δημοκρατίας, προκαλώντας την ομόφωνη καταδίκη από ολόκληρη την πολιτική τάξη. «Πρέπει να σεβόμαστε τη δημοκρατική διαδικασία», δήλωσε η Marine Le Pen, η οποία είπε ότι «σοκαρίστηκε». «Είμαι η πρόεδρος του Εθνικού Συναγερμού, ένα κόμμα που σύντομα θα είναι 50 ετών και που γνώρισε ήττες. Αλλά τις είχαμε πάντα αποδεχθεί με μεγάλο σεβασμό για τη δημοκρατική διαδικασία».
Συναγερμού (RN) αμφισβήτησαν δημόσια την εκλογή του Τζο Μπάιντεν. Και το ακροδεξιό κόμμα, το οποίο έστειλε αντιπροσωπεία για να παρευρεθεί στην τελευταία συγκέντρωση του Ντόναλντ Τραμπ στην Πενσυλβάνια, δεν έκανε τίποτα για να τους σταματήσει. Την Πέμπτη, ο γερουσιαστής Stéphane Ravier, ο οποίος είχε συμμετάσχει σε αυτήν την αποστολή και, από τότε, διαβεβαίωνε ότι ο Τραμπ ήταν «θύμα μαζικής καλπονοθείας», αρκέστηκε στο να αναπαράξει το twit της αρχηγού του: «Κάθε δράση βίας που αποσκοπεί στην υπονόμευση της δημοκρατικής διαδικασίας είναι απαράδεκτη».
δυο δίπλα), ή τα μέλη του γκρουπούσκουλου της Ταυτοτικής γενιάς (Generation Identity) 
εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τις εκπληκτικές σκηνές που τραβήχτηκαν από το Καπιτώλιο. Οι αρμόδιοι του κόμματος, αυτοί, κράτησαν χαμηλό προφίλ. Όπως ο Louis Aliot, δήμαρχος του Περπινιάν, που θεώρησε ότι «δημοκρατία είναι οι κάλπες. Η βία δεν έχει καμία σχέση με τη δημοκρατική συζήτηση. Τα δικαστήρια είναι αυτά που τιμωρούν την καλπονοθεία και όχι το πεζοδρόμιο». Ο Gilbert Collard, άλλο υψηλόβαθμο στέλεχος, με διαφορετικό στιλ, δήλωσε ότι «η δημοκρατία πρέπει να γίνει σεβαστή ακόμη και ενάντια σε πιθανούς καλπονοθευτές». Μόνο ο Thierry Mariani, πρώην μέλος του κόμματος της παραδοσιακής
Δεξιάς (UMP) και νυν αιρετός ευρωβουλευτής με το κόμμα της Λεπέν, δήλωσε ότι οι φίλοι του Τραμπ που φωτογραφήθηκαν στα γραφεία των αμερικανών βουλευτών έμοιαζαν «περισσότερο με απελπισμένους και σαστισμένους Αμερικανούς παρά με επικίνδυνους πολιτοφύλακες». Η Marine Le Pen, αντιθέτως, εξήγησε ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι «εξτρεμιστές, που επιχείρησαν να διακόψουν μια δημοκρατική διαδικασία. Δεν συγχέω αυτούς τους εξτρεμιστές με τα 74 εκατομμύρια Αμερικανούς που ψήφισαν τον Ντόναλντ Τραμπ και που δεν θέλουν να ταυτίζονται με αυτό το είδος συμπεριφοράς».
του Δημήτρη Τσαϊλά Υποναυάρχου ε.α.
του Κ. ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
Ο YONI APPELBAUM είναι ανώτερος συντάκτης στο The Atlantic, όπου επιβλέπει το τμήμα Ιδέες.
του Ισαάκ Κωφίδη**