Στη δικτατορία η DW έπαιζε απαγορευμένα τραγούδια του. Στη Γερμανία κάθε του συναυλία ήταν θρίαμβος. Αλησμόνητη η βραδιά στο Πανεπιστήμιο της Βόννης με τη Χορωδία της DW…
Η Χορωδία της DW στη συναυλία της Βόννης, φόρος τιμής για τον αντιστασιακό Θεοδωράκη
Ήταν ο πιο γνωστός συνθέτης ελληνικής μουσικής, ο πιο διάσημος Έλληνας. Με τη μουσική για το φιλμ “Αλέξης Ζορμπάς” η φήμη του πέρασε το 1964 τα σύνορα της χώρας. Και ποιος δεν έχει χορέψει το γνωστό μακρόσυρτο συρτάκι… Όμως στη μνήμη και τις καρδιές όλων δεν θα μείνει μόνο για τα τραγούδια του ή το συμφωνικό του έργο, αλλά κυρίως για το ρόλο του ως αντιστασιακού και πολιτικού. Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που, καθηλωμένος στο αναπηρικό καροτσάκι, εμφανίστηκε δημόσια για να αντιταχθεί σθεναρά στη Συμφωνία των Πρεσπών. Η καταγωγή του ήταν από την Κρήτη και τη Μικρά Ασία.
Αντίσταση με τη βοήθεια της Deutsche Welle
Ο Θεοδωράκης στο Ανατολικό Βερολίνο το 1980 προσκεκλημένος στο Φεστιβάλ Πολιτικού Τραγουδιού
Ο ίδιος γεννήθηκε στην Χίο το 1925. Επειδή όμως ο πατέρας ήταν δημόσιος υπάλληλος, η οικογένειά του άλλαζε τόπο διαμονής κάθε δύο, τρία χρόνια. ‘Έτσι ο μικρός Μίκης δεν είχε τη δυνατότητα να συναναστρέφεται συνομήλικούς τους. Και στράφηκε προς της μουσική σε μικρή ηλικία. Ήδη 12 χρονών λέγεται ότι έγραψε το πρώτο του τραγούδι. Κατά τη γερμανική κατοχή παίρνει μέρος στην αντίσταση κατά των κατακτητών. Μετά την αποχώρηση της Βέρχμαχτ το 1944 και το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου ο Θεοδωράκης πολεμά με τους κομμουνιστές και μετά την ήττα τους εξορίζεται. Είναι η εποχή που τον στιγματίζει ως σκεπτόμενο άνθρωπο, καλλιτεχνικό δημιουργό.
Όπως έλεγε, ολόκληρη η πολιτική του δράση αποτελούσε αντίδραση στη δυσαρμονία και το χάος
Πολλά χρόνια αργότερα την δεκαετία του 2000 ο Θεοδωράκης περιέγραψε τη θεωρία ζωής και καλλιτεχνικής δράσης του σε ένα συμπόσιο στην Κρήτη με θέμα “Συμπαντική Αρμονία και Μουσική”, τονίζοντας ότι ολόκληρη η πολιτική του δράση αποτελεί αντίδραση στη δυσαρμονία και το χάος. “Μπορείτε να εξηγήσετε σχετικά εύκολα τις πολιτικές μου αποφάσεις με την αντίθεση ανάμεσα στην αρμονία και τη δυσαρμονία. Ακόμη κι όταν έκανα λάθος. Ήταν πάντα ύψιστη επιταγή”. Η δικτατορία των αντισυνταγματαρχών το 1967 απαγορεύει την πώληση και μετάδοση των τραγουδιών του. Γίνεται μέλος του ΠΑΜ, συλλαμβάνεται και εξορίζεται.
Το 1996 σε πρόβα με την Ορχήστρα Δωματίου του Gewandhaus της Λειψίας
Παρά τη σκληρή κριτική από πολιτικούς αντιπάλους ή ακόμη και συνοδοιπόρους του, παρέμεινε πιστός στα οράματα και τις αρχές του και δεν δίσταζε να τις επικοινωνεί δημόσια, ακόμη κι όταν πολιτικά, συχνά μάλιστα και ανθρώπινα, βρέθηκε απομονωμένος, όταν για παράδειγμα δραστηριοποιήθηκε υπέρ της ελληνοτουρκικής φιλίας. Στο θέμα της ονομασίας της Βόρειας Μακεδονία αντιτάχθηκε σθεναρά. Τι ήταν εκείνο που ώθησε έναν τόσο προοδευτικό άνθρωποι να υπερασπιστεί με σθένος μία τόσο συντηρητική άποψη, παραμένει αναπάντητο. Ο Θεοδωράκης αφήνει μια τεράστια πολιτιστική παρακαταθήκη. Εκτός από τα απειράριθμα τραγούδια του αφοσιώθηκε και στην συμφωνική μουσική. Πέντε όπερες, συμφωνίες, κοντσέρτα για σόλο όργανα και ορχήστρα, μπαλέτα και μουσική δωματίου. Όμως μπορεί ο συνθέτης του “Ζορμπά” να έχει γράψει και σημαντικές συμφωνίες; Για το ίδιο δεν ήταν καν θέμα, γιατί δεν ξεχώριζε ανάμεσα στην λεγόμενη σοβαρή και ελαφρά μουσική, παρά μόνο ανάμεσα στην καλή και κακή μουσική.
Το 2005 στο Άαχεν ο Θεοδωράκης παραλαμβάνει το βραβείο μουσικής της UNESCO από τον τότε δήμαρχο Γκιούργκεν Λίντεν
Παραλαμβάνοντας το 2002 στη Βόννη το βραβείο Erich Wolfgang-Korngold για την κινηματογραφική του μουσική δημιουργία, είχε πει σε συνέντευξη στη DW ότι στόχος του ως συνθέτης είναι να κάνει καλύτερο τον άνθρωπο. Επέκρινε το ότι η μουσική στη σύγχρονη εποχή προορίζονταν περισσότερο για κατανάλωση και διασκέδαση, συχνά σε πολύ χαμηλό επίπεδο. “Ο δικός μου στόχος όμως είναι να βοηθήσω τον άνθρωπο να αναπτυχθεί, πιστεύω βαθιά ότι η τέχνη και ο πολιτισμός συμβάλει θετικά σε αυτό”, τόνιζε. Η σχέση του Θεοδωράκη με την DW δεν περιορίστηκε μόνο στα δύσκολα χρόνια της δικτατορίας. Ο ίδιος επισκέφθηκε τον σταθμό, όταν ακόμη η έδρα της ήταν στην Κολωνία.Και πάντα και παντού όπου έδινε συναυλίες στη Γερμανία και ήταν ο ίδιος φυσικά παρών, η ελληνική σύνταξη ήταν εκεί και κατέγραφε άλλη μια βραδιά αποθέωσης από το γερμανικό και το ελληνικό κοινό.
Η σοπράνο Αλεξάνδρα Βούλγαρη και ο Γιώργος Κανάρης το 2017 στην Αίθουσα Τελετών του Πανεπιστημίου της Βόννης ερμηνεύουν τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη
Το γήπεδο έβγαζε αχνούς κι ανέβαζε ένα μεγάλο καρδιοχτύπι κοινό. Χτυπούσαν χιλιάδες καρδιές, γελούσαν χιλιάδες πρόσωπα. Αυτή η τρελή καρδιά σ’ έκανε να σηκώνεσαι όρθιος, να θέλεις να χορέψεις και ν’ αγκαλιάσεις όλους τους άλλους, που ήσουν ένα μαζί τους. Αν έσβυνες τη μουσική θα έβλεπες ευτυχισμένους ανθρώπους, μεθυσμένους από τα αισθήματα που προκαλούσε η μουσική και τα λόγια των ποιητών, όπως μεθάει κανείς, όταν βρίσκεται σε κατανυκτική λειτουργία. Ο Μίκης δεν χαλούσε το χατήρι κι έδινε το πρόσταγμα και γι’ άλλο και γι’ άλλο τραγούδι, μέχρι που δεν άντεχε πια με τις ανοιχτές φτερούγες του να αναδεύει τον αέρα, τραγουδώντας κοφτά. Ο καιρός πέρασε και το κοινό καρδιοχτύπι χάθηκε. Η μουσική είναι πάντα ωραία, με ένα γύρισμα παράπονου ή έξαλλης χαράς, μα εδώ και πολλά χρόνια πονάει. Η Ελλάδα που βαλάντωσε το Θεοδωράκη και τον έκανε να βγάλει ροδόσταμο τα τραγούδια του είναι από καιρό πεθαμένη. Ατύχησε να δει το μακρύ θανατό της και τη διάψευση του άστρου της ελπίδας. Τα συμφωνικά έργα του τα γνωρίζω λίγο, από μια-δυό συναυλίες. Ίσως αυτά να έχουν άλλη ζωή, χωρίς το φαρμάκι της παρακμής, της άνοιξης που δεν έγινε καλοκαίρι. Θα παίζονται σε αίθουσες συναυλιών, όπου τα νιάτα που πήγαν άδικα δεν θα πονούν κανένα, μουσική καθαρή, χωρίς το αβάσταχτο φορτίο της προδομένης αγάπης, προς τη ζωή και την πατρίδα, που από μάνα λατρευτή την καταντήσαμε γριά ανοϊκή που τη στέλνει το ένα παιδί στο άλλο να την ξεφορτωθεί για να τελειώσει. Πόση αγάπη δέχτηκε στη ζωή του ο Μίκης! Πόσους ανθρώπους είχε το θείο δώρο να συγκλονίσει! Ποιός θα σηκώνει τώρα το μύθο του ελληνισμού, που κινδυνεύει να κρυφτεί στα βαθιά σαν το θαλασσινό τριφύλλι, μέχρι μια άλλη καρδιά, ικανή και επιδέξια να τον πιάσει και να πλέξει παρακάτω. Απόψε θρηνούμε, αυτόν που κάρφωσε την ψυχή μας στα ουράνια.
Την απώλεια του Μίκη Θεοδωράκη θρηνεί ο ελληνισμός. Ο μεγάλος μουσικοσυνθέτης, έφυγε από τη ζωή στις 8:35 το πρωί, Πέμπτη 2ας Σεπτεμβρίου 2021, σε ηλικία 96 ετών. Η είδηση του θανάτου του πυροδοτεί εύλογη συγκίνηση σε κάθε άκρη της Ελλάδας, σε κάθε γωνιά του Ελληνισμού.
Την απώλεια του Μίκη Θεοδωράκη θρηνεί ο ελληνισμός.
Ο μεγάλος μουσικοσυνθέτης, έφυγε από τη ζωή στις 8:35 το πρωί, Πέμπτη 2ας Σεπτεμβρίου 2021, σε ηλικία 96 ετών.
Η είδηση του θανάτου του πυροδότησε πρωτοφανή και συγκίνηση σε κάθε άκρη της Ελλάδας, σε κάθε γωνιά του Ελληνισμού.
Ο θάνατος του Μίκη, του τελευταίου μεγάλου των Ελλήνων όπως ευλόγως τον έχρισε ο Διονύσης Σαββόπουλος, γνωστοποιήθηκε περί τις 10 το πρωί και αμέσως μονoπώλησε κάθε ειδησεογραφικό δίκτυο, πλημμύρισε με τις νότες των τραγουδιών του τα ερτζιανά, σκέπασε με τις εικόνες του τους τηλεοπτικές δέκτες.
Έξω από το σπίτι του Μίκη στη συμβολή των οδών Επιφανούς και Γαριβάλδι κάτω από την Ακρόπολη, φίλοι, συγγενείς, γείτονες, καλλιτέχνες, έσπευσαν για να αποχαιρετίσουν τον μεγάλο μουσικοσυνθέτη κρατώντας άσπρα και κόκκινα λουλούδια.
Ανάμεσά τους, ο Γιώργος Νταλάρας με τη σύζυγό του Άννα Νταλάρα, ο Γιώργος Λιάνης και ο Βασίλης Λέκκας.
Χειροκροτήματα και βαθιά συγκίνηση και τη στιγμή που το φέρετρο με τη σορό του Μίκη εγκατέλειπε την οικία του. Ο κόσμου έξω από το σπίτι του ξέσπασε σε χειροκροτήματα, φωνάζοντας «αθάνατος». Την ώρα που απομακρυνόταν η νεκροφόρα η Μαρίζα Κωχ αποχαιρέτησε τον μεγάλο μουσικοσυνθέτη ρίχνοντας κλαδιά βασιλικού.
mikistheodorakis.gr
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κήρυξε τριήμερο εθνικό πένθος,κατά τη διάρκεια του οποίου οι σημαίες θα κυματίζουν μεσίστιες. Ενώπιον του υπουργικού συμβουλίου ανέφερε:
«Τη σημερινή μας συνεδρίαση σκιάζει δυστυχώς μία πολύ θλιβερή είδηση: Ο Μίκης Θεοδωράκης περνά πια στην αιωνιότητα. Η φωνή του σίγησε και μαζί του σίγησε και ολόκληρος ο Ελληνισμός. Όπως είχε γραφτεί και για τον Παλαμά, «όλοι είχαμε ξεχάσει πως είναι θνητός». Όμως, μας αφήνει παρακαταθήκη τα τραγούδια του, την πολιτική του δράση, αλλά και την εθνική του προσφορά σε κρίσιμες στιγμές.
Σχεδόν ταυτόχρονα, στην Ολομέλεια της Βουλής τηρείτο ενός λεπτού σιγή.
mikistheodorakis.gr
Τελευταία επιθυμία του Μίκη Θεοδωράκη , όπως την εξωτερίκευσε σ επιστολή του (τον Οκτώβριο του 2020) προς τον ΓΓ του ΚΚΕ Δημ. Κουτσούμπα ήταν η νεκρώσιμη ακολουθία και η ταφή να πραγματοποιηθούν στην πατρίδα του, τον Γαλατά Χανίων.
«Τώρα στο τέλος της ζωής μου, την ώρα των απολογισμών, σβήνουν απ’ το μυαλό μου οι λεπτομέρειες και μένουν τα “Μεγάλα Μεγέθη”. Έτσι βλέπω ότι τα πιο κρίσιμα, τα δυνατά και τα ώριμα χρόνια μου τα πέρασα κάτω από τη σημαία του ΚΚΕ. Για το λόγο αυτό θέλω να αφήσω αυτόν τον κόσμο σαν κομουνιστής», ανέφερε στην ίδια επιστολή.
mikistheodorakis.gr
Πλήθος καλλιτεχνών, μεταξύ των οποίων η Μαρία Φαραντούρη, ο Μανώλης Μητσιάς, αποχαιρέτησαν και αποχαιρετούν τον Μίκη
«Είχα τη χαρά και την τιμή να υπηρετήσω το μεγάλο του έργο, μια ολόκληρη ζωή, να μοιραστώ μαζί του συγκινητικές στιγμές, την επαφή με τόσους λαούς, τους αγώνες και την ιστορία τους δίνοντας συναυλίες σε ελληνικά και παγκόσμια ακροατήρια.
Ο Μίκης είχε την τύχη πριν φύγει να ζήσει την αθανασία του.
Μας χάρισε το ωραίο ταξίδι, για αυτό θα είναι πάντα κοντά μας σαν να μην έφυγε ποτέ.
mikistheodorakis.gr
Με τη μουσική και τα τραγούδια του θα ενώνει τις καρδιές μας, θα μας ανοίγει καινούργιους κόσμους όπως κάνει κάθε μεγάλη τέχνη που συνομιλεί με την εποχή της και την Ιστορία.
Μίκη μου, με τα χέρια-φτερά σου, όσο ζω θα σε βλέπω πάντα να διευθύνεις τα τραγούδια μας και τα όνειρά μας.» έγραψε η Μαρία Φαραντούρη.
Από την πλευρά του ο Διονύσης Σαββόπουλος σε ανάρτησή του στο facebook ανέφερε: «Εφυγε σήμερα ο τελευταίος των μεγάλων. Των τελευταίων μεγάλων Ελλήνων. Είναι ημέρα πένθους, βαθιάς συγκίνησης αλλά και πνευματικής ανάτασης νομίζω, γιατί μετά τον θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι, του Γιώργου Σεφέρη, του Γιάννη Ρίτσου, του Οδυσσέα Ελύτη, και όλων των άλλων πνευματικών ηγετών μας, έρχεται τώρα και η αναχώρηση του Μίκη Θεοδωράκη, στην 200η επέτειο της Ανεξαρτησίας, σαν να μας λέει “κοιτάξτε τι έχει πραγματική αξία σε όλη αυτή την πορεία και αφήστε τα μικρά και τα ασήμαντα”.
Ηταν παράφορος. Δεν τον χωρούσε ο τόπος. Ξεχείλιζε από μουσική, αιώνια νιάτα, πάθος και ρομαντισμό. Ηταν ένας μεγαλοφυής, ένας λεοντόκαρδος, ένας άνθρωπος αναγεννησιακός. Ενας οικουμενικός άνθρωπος.
Θα ζει πάντα στην μνήμη της Αντίστασης, στην τραγική μνήμη του εμφυλίου και της εξορίας, στους αγώνες της δεκαετίας του ΄60, στην φυλακή του αντιδικτατορικού αγώνα.
Μα πάνω από όλα θα ζει πάντα στο αιώνιο τραγούδι της ελληνικής λαλιάς με την συναρπαστική και θυελλώδη μουσική του».
Η ζωή του
Ο Μιχαήλ (Μίκης) Θεοδωράκης γεννήθηκε στη Χίο στις 29 Ιουλίου 1925, από πατέρα Κρητικό και μητέρα Μικρασιάτισσα. Ο πατέρας του ήταν ανώτερος δημόσιος υπάλληλος, γι’ αυτό πέρασε τα παιδικά του χρόνια μετακινούμενος σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας, από τη Μυτιλήνη, τη Σύρο και την Αθήνα έως τα Ιωάννινα, το Αργοστόλι, την Πάτρα, τον Πύργο και την Τρίπολη. Τα πρώτα του μουσικά ακούσματα ήταν οι ψαλμωδίες της ορθόδοξης εκκλησίας, στις οποίες έπαιρνε μέρος σαν ψάλτης.
Τη διετία 1937-1939 πήρε τα πρώτα μαθήματα βιολιού στο Ωδείο Πατρών και δημιούργησε τα πρώτα του τραγούδια, συνθέσεις οι οποίες βασίστηκαν σε στίχους των Σολωμού, Παλαμά, Δροσίνη και Βαλαωρίτη, τους οποίους έβρισκε άλλοτε στα σχολικά βιβλία και άλλοτε στη βιβλιοθήκη του σπιτιού του. Στην Τρίπολη, μόλις 17 ετών, δίνει την πρώτη του συναυλία παρουσιάζοντας το έργο του «Κασσιανή» και παίρνει μέρος στην αντίσταση κατά των κατακτητών. Στη μεγάλη διαδήλωση της 25ης Μαρτίου 1943 συλλαμβάνεται για πρώτη φορά από τους Ιταλούς και βασανίζεται.
Διαφεύγει στην Αθήνα, όπου το 1943 ξεκινάει μουσικές σπουδές στο Ωδείο Αθηνών και γνωρίζεται με την έντεχνη ευρωπαϊκή μουσική. Ως εκείνη την εποχή, έχει επηρεαστεί από τη βυζαντινή μουσική, έχει σχηματίσει χορωδία και έχει συνθέσει τραγούδια και κομμάτια για βιολί και πιάνο. Παράλληλα αναπτύσσει αντιστασιακή δράση. Εντάσσεται στην ΕΠΟΝ και το 1944 γίνεται γραμματέας εκπολιτισμού. Τον ίδιο χρόνο εντάσσεται στον εφεδρικό ΕΛΑΣ Αθηνών και λαμβάνει μέρος σε μάχες κατά των Γερμανών και των Ταγμάτων Ασφαλείας, καθώς και στα Δεκεμβριανά. Λόγω των προοδευτικών του ιδεών, καταδιώκεται από τις αστυνομικές αρχές. Για ένα διάστημα ζει παράνομος στην Αθήνα χωρίς να σταματήσει την επαναστατική του δράση. Το 1947 εξορίζεται στην Ικαρία και ένα χρόνο αργότερα μεταφέρεται στη Μακρόνησο, από την οποία απολύεται τον Αύγουστο του 1949.
Εξαιτίας της πολιτικής του δράσης και των διώξεων που υπέστη καθυστέρησε να πάρει το δίπλωμά του από το Ωδείο στην αρμονία, την αντίστιξη και τη φούγκα, γεγονός που συνέβη το 1950. Από το 1954 μέχρι το 1957, σπούδασε στο Παρίσι με υποτροφία και συνέγραψε τις τρεις μουσικές μπαλέτου «Αντιγόνη», «Les Amants de Teruel» και «Le Feu aux Poudres», οι οποίες γνώρισαν επιτυχία στη γαλλική πρωτεύουσα και στο Λονδίνο, ενώ την ίδια περίοδο συνέθεσε και το έργο «Οιδίπους Τύραννος». Το 1957 λαμβάνει το χρυσό μετάλλιο στο Φεστιβάλ της Μόσχας για την «Πρώτη Συμφωνία για πιάνο και ορχήστρα».
Το 1960 επέστρεψε στην Ελλάδα. Ήδη από το Παρίσι είχε πάρει τις μεγάλες μουσικές αποφάσεις του. Διαφωνώντας ριζικά με τις νέες τάσεις και φορτωμένος συναισθηματισμό, λυρισμό και παράδοση, συνέθεσε το 1958 τον «Επιτάφιο», σε στίχους Γιάννη Ρίτσου, έργο που έμελλε να επηρεάσει σοβαρά την εξέλιξη της ελληνικής λαϊκής μουσικής.
Το «Άξιον εστί» θα γίνει το πρώτο μεγάλο έργο του με χορωδία, το οποίο ο συνθέτης ονομάζει «λαϊκό ορατόριο – μετασυμφωνικό», χαρακτηρισμός που δηλώνει «όχι τόσο την χρονική απόσταση όσο την ποιοτική διαφορά ανάμεσα στη δυτική και την νεοελληνική μουσική τέχνη». Έμπνευσή του είναι η ποίηση του Ελύτη, αλλά και το δημοτικό τραγούδι, ενώ πολλά είναι τα νεωτεριστικά στοιχεία που πλαισιώνουν το έργο, όπως η ταυτόχρονη παρουσία αφενός του αφηγητή-ψάλτη και του λαϊκού τραγουδιστή και αφετέρου της κλασικής και της λαϊκής ορχήστρας.
Το 1963 ιδρύει μαζί με τον Μάνο Χατζιδάκι τη Μικρή Συμφωνική Ορχήστρα Αθηνών και δίνει πολλές συναυλίες σ’ όλη την Ελλάδα προσπαθώντας να εξοικειώσει τον κόσμο με τα αριστουργήματα της συμφωνικής μουσικής. Στο μεταξύ, συνεχίζει την πολιτική του δράση. Γίνεται ιδρυτικό μέλος της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, της οποίας διετέλεσε και πρόεδρος (1964-67), ενώ το 1963 συλλαμβάνεται επειδή έλαβε μέρος στην 1η Μαραθώνια Πορεία Ειρήνης και ενώ ήταν ήδη γνωστός ως συνθέτης και μάλιστα με μεγάλη δημοτικότητα.
Το 1964 εκλέγεται για πρώτη φορά βουλευτής της ΕΔΑ στη Β’ εκλογική περιφέρεια Πειραιά και, ένα χρόνο αργότερα, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής του ίδιου κόμματος. Το 1967, η δικτατορία των συνταγματαρχών απαγορεύει την εκτέλεση, την πώληση και την ακρόαση των τραγουδιών του. Την ίδια χρονιά (1967) γίνεται ιδρυτικό μέλος της αντιστασιακής οργάνωσης «Πατριωτικό Αντιδικτατορικό Μέτωπο» (ΠΑΜ) και λόγω της δράσης του συλλαμβάνεται τον Αύγουστο του 1967. Ακολουθεί η φυλάκισή του στην οδό Μπουμπουλίνας, η απομόνωση, οι φυλακές Αβέρωφ, η μεγάλη απεργία πείνας, το νοσοκομείο, η αποφυλάκιση και ο κατ’ οίκον περιορισμός, η εκτόπιση με την οικογένειά του στη Ζάτουνα Αρκαδίας και, τέλος, το στρατόπεδο Ωρωπού. Όλο αυτό το διάστημα συνθέτει συνεχώς, ενώ πολλά από τα έργα του κατορθώνει με διάφορους τρόπους να τα στέλνει στο εξωτερικό, όπου ερμηνεύονται από τη Μαρία Φαραντούρη και τη Μελίνα Μερκούρη.
Στον Ωρωπό η κατάσταση της υγείας του επιδεινώνεται επικίνδυνα. Στο εξωτερικό ξεσηκώνεται θύελλα διαμαρτυριών. Προσωπικότητες, όπως οι Ντμίτρι Σοστακόβιτς, Άρθουρ Μίλερ, Λόρενς Ολιβιέ και Ιβ Μοντάν, δημιουργούν επιτροπές για την απελευθέρωσή του. Τελικά, το 1970, υπό τις πιέσεις αυτές και με τη μεσολάβηση του Γάλλου πολιτικού και συγγραφέα Ζαν Ζακ Σρεβάν Σρεμπέρ, η δικτατορία τον αφήνει να φύγει στο Παρίσι.
Το ίδιο έτος γίνεται πρόεδρος του ΠΑΜ και μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕεσ. Από την απελευθέρωσή του και μέχρι την πτώση της δικτατορίας τον Αύγουστο του 1974, δίνει συναυλίες σε όλο τον κόσμο προπαγανδίζοντας την αντίσταση του ελληνικού λαού και ζητώντας την πτώση της δικτατορίας. Ταυτόχρονα, στην Ελλάδα τα τραγούδια του ακούγονται παράνομα και γίνεται σύμβολο αντίστασης.
Το 1972 ιδρύει την πολιτική κίνηση «Νέα Ελληνική Αριστερά» και γίνεται συνιδρυτής του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης. Το 1974 ήταν υποψήφιος βουλευτής Β΄ Πειραιά με την «Ενωμένη Αριστερά». Το 1975 επανεξελέγη μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΔΑ, ενώ το 1978 συμμετείχε στις δημοτικές εκλογές ως υποψήφιος δήμαρχος Αθηναίων υποστηριζόμενος από το ΚΚΕ. Έναν χρόνο αργότερα έγινε ιδρυτικό μέλος της Κίνησης για την Ενότητα της Αριστεράς (ΚΕΑ).
Μουσικά, στο διάστημα 1967 έως 1980 στρέφεται ιδιαίτερα στη σύνθεση κύκλων τραγουδιών, συνθέτοντας 22 κύκλους, ανάμεσά τους και τα «Τραγούδια του αγώνα», «Ο ήλιος και ο χρόνος», «Μυθιστόρημα», «Αρκαδίες I, II, III, IV, VIII, X, XI», «Μπαλάντες» και άλλα. Αξιομνημόνευτη είναι η σύνθεση του Canto General, ένα παγκοσμίως αγαπημένο έργο βασισμένο στο ποίημα του Πάμπλο Νερούντα. Το έργο άρχισε να συντίθεται στο Παρίσι το 1972, όπου πρωτοπαρουσιάστηκε στο φεστιβάλ της Humanité τον Σεπτέμβριο του ’74, ενώ στην Ελλάδα ακούστηκε για πρώτη φορά στις μεγάλες συναυλίες που έγιναν στο Στάδιο Καραϊσκάκη και στο Γήπεδο του Παναθηναϊκού τον Αύγουστο του 1975.
Το 1981 εξελέγη βουλευτής Β΄ Πειραιά με το ψηφοδέλτιο του ΚΚΕ και το 1985 βουλευτής Επικρατείας πάλι με το ΚΚΕ. Το 1987 υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ελληνοτουρκικής Επιτροπής Φιλίας. Το 1989 γίνεται, μαζί με τον σκηνοθέτη Θεόδωρο Αγγελόπουλο, ιδρυτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου, η οποία απονέμει τα βραβεία «Φελίξ». Στις 16 Οκτωβρίου 1989 συμπεριλήφθηκε στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας της Νέας Δημοκρατίας. Εξελέγη στις εκλογές της 5ης Νοεμβρίου και επανεξελέγη στις εκλογές του Απριλίου του 1990. Και στις δύο περιπτώσεις κατέθεσε δήλωση ανεξαρτήτου βουλευτή, συνεργαζόμενου με τη ΝΔ. Όπως είχε δηλώσει στον Τύπο, στρατεύτηκε με τη ΝΔ «η οποία είναι η ισχυρή έπαλξη που μπορεί να βγάλει τον τόπο από τα εθνικά αδιέξοδα στα οποία οδηγήθηκε από την οκτάχρονη πολιτική του ΠΑΣΟΚ». Από τις 29 Νοεμβρίου 1989, έως τις εκλογές της 8ης Απριλίου 1990 υπήρξε ανεξάρτητος βουλευτής συνεργαζόμενος με τη Νέα Δημοκρατία.
Τον Απρίλιο του 1990 ανέλαβε για πρώτη φορά κυβερνητικό αξίωμα ως υπουργός Άνευ Χαρτοφυλακίου στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, μέχρι τον Αύγουστο του 1991, οπότε ανέλαβε υπουργός Επικρατείας. Στις 30 Μαρτίου 1992, παραιτήθηκε από το αξίωμα του υπουργού για να αφοσιωθεί, όπως ανέφερε, στο συνθετικό του έργο. Ταυτόχρονα, δήλωσε υποστήριξη στην κυβέρνηση Μητσοτάκη και συμμετοχή στις εργασίες της Βουλής ως ανεξάρτητος βουλευτής συνεργαζόμενος με τη ΝΔ.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1992 υπέβαλε την παραίτησή του από την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κινηματογράφου, επειδή δέχθηκε στο διαγωνιστικό της τμήμα ταινία προερχόμενη από τη δημοκρατία των Σκοπίων, ως προερχόμενη από τη «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Το 1992 συνέθεσε τον ύμνο των Ολυμπιακών Αγώνων της Βαρκελώνης και την ίδια χρονιά, στις 12 Οκτωβρίου, κατέθεσε δήλωση ανεξαρτησίας στο προεδρείο της Βουλής, τερματίζοντας τη συνεργασία του με την κοινοβουλευτική ομάδα της ΝΔ, δηλώνοντας ταυτόχρονα ότι στηρίζει την πολιτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Στις 9 Μαρτίου 1993 παραιτήθηκε από βουλευτής και ανέλαβε γενικός διευθυντής των μουσικών προγραμμάτων της ΕΡΤ.
Στις 16 Ιουνίου 1994 παραιτήθηκε από τη θέση του γενικού διευθυντή των μουσικών συνόλων της ΕΡΤ, καταγγέλλοντας την κυβέρνηση του Α. Παπανδρέου και τη γενική διεύθυνση της ΕΡΤ για προσπάθεια θανάτωσης του οργανισμού δια της μεθόδου της ασφυξίας. Η παραίτησή του έγινε δεκτή από το ΔΣ της ΕΡΤ στις 5 Οκτωβρίου. Τον Ιούνιο του 1996, ορίστηκε μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Τουρισμού που συστάθηκε από την υπουργό Ανάπτυξης Βάσω Παπανδρέου.
Την 1η Δεκεμβρίου του 2010 ανακοίνωσε την ίδρυση Κίνησης Ανεξάρτητων Πολιτών με το όνομα «Σπίθα» ενάντια στο καθεστώς του «Μνημονίου», με στόχο τη συμμετοχή του κάθε ανεξάρτητου πολίτη για την έξοδο της χώρας από τη βαθιά κρίση, στην οποία την υποχρέωσαν η διεθνής κρίση του καπιταλισμού και οι εξαρτημένοι από διεθνή κέντρα εξέχοντες πολιτικοί και οικονομικοί κύκλοι. Την 1η Φεβρουαρίου 2012 μαζί με τον Μανώλη Γλέζο και τον καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου Γιώργο Κασιμάτη παρουσίασαν την πολιτική κίνηση «ΕΛΑΔΑ» (Ενιαία Λαϊκή Δημοκρατική Αντίσταση) με σκοπό τη συγκρότηση ενός μεγάλου αντιμνημονιακού μετώπου.
Στις 19 Σεπτεμβρίου του 2013 ανακοίνωσε την «αποστρατεία» του από την πολιτική ζωή της χώρας, χωρίς ωστόσο να σταματήσει τις παρεμβάσεις ως το τέλος, όπως όταν τον Μάιο του 2017, μαζί με άλλους ανθρώπους του πνεύματος, καλούσε τον κόσμο να κατέβει στο Σύνταγμα για να διαμαρτυρηθεί «ενάντια στο πραξικοπηματικό και καταστροφικό 4ο μνημόνιο».
Τέλος, δυο σημαντικά μουσικά γεγονότα σημάδεψαν το 2017 όσον αφορά τον σπουδαίο συνθέτη: Η συναυλία που έδωσε στις 24 Μαΐου 2017 στο Ντίσελντορφ της Γερμανίας η ιστορική ορχήστρα της πόλης, παίζοντας τρία συμφωνικά έργα του Μίκη Θεοδωράκη (2η και 3η Συμφωνία και το «Οιδίπους Τύραννος») υπό τη διεύθυνση του Baldur Brönnimann, καθώς και η παράσταση – αφιέρωμα «ΟΛΗ Η ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΙΚΗ» στο Καλλιμάρμαρο στις 19 Ιουνίου. Για πρώτη φορά 1.000 χορωδοί από 30 πόλεις της Ελλάδας σχημάτισαν μία πελώρια χορωδία, η οποία με τη συνοδεία Συμφωνικής Μαντολινάτας απέδωσαν μερικά από τα αριστουργήματα του μεγάλου δημιουργού.
Βραβεία και διακρίσεις
Ο Μίκης Θεοδωράκης έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία και διακρίσεις, όπως το βραβείο ειρήνης «Λένιν» της Σοβιετικής Ένωσης (1983), το παράσημο του Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος που του απονεμήθηκε στις 24 Ιουλίου 1995 από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο , καθώς και το παράσημο του αξιωματικού της Λεγεώνας της Τιμής, ανώτατη διάκριση της Γαλλικής Δημοκρατίας (Μάρτιος 1996). Στις 27 Μαΐου 1996 το Πανεπιστήμιο Αθηνών τον αναγόρευσε «ομοθύμως» επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Μουσικών Σπουδών και τον Μάρτιο του 2000 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Μουσικών Σπουδών στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ). Τον Ιούλιο του 2002 τιμήθηκε με το γερμανικό μουσικό βραβείο «Έριχ Κόρνγκολντ» και τον Μάιο του 2005 με το διεθνές βραβείο μουσικής για το 2005 από το Διεθνές Συμβούλιο Μουσικής και την UNESCO. Επίσης, τον Μάρτιο του 2007 τιμήθηκε με τον Ταξιάρχη της Λεγεώνας της Τιμής της Γαλλικής Δημοκρατίας, ενώ τον Μάιο του 2013 η Ολομέλεια της Ακαδημίας Αθηνών τον εξέλεξε επίτιμο μέλος της και τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους έγινε η επίσημη τελετή υποδοχής του.
Το συγγραφικό έργο
Πλούσιο είναι και το συγγραφικό έργο του Μίκη Θεοδωράκη. Μεταξύ άλλων έγραψε τα βιβλία «Το χρέος» (δύο τόμοι), εκδ. Τετράδια της Δημοκρατίας 1970-1971, «Μουσική για τις μάζες», εκδ. Ολκός, 1972, «Στοιχεία για μια νέα πολιτική», «Δημοκρατική και συγκεντρωτική αριστερά», εκδ. Παπαζήση, 1976, «Οι μνηστήρες της Πηνελόπης», εκδ. Παπαζήσης, 1976, «Περί Τέχνης», 1976, εκδ. Παπαζήση, «Η αλλαγή. Προβλήματα ενότητας της Αριστεράς», 1978, «Μαχόμενη Κουλτούρα», 1982, «Για την ελληνική μουσική», 1983 (το 1986 επανεκδόθηκε από τις εκδόσεις Καστανιώτη), «Ανατομία της σύγχρονης μουσικής», εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1983, «Star Sυstem», εκδ. Κάκτος, 1984, «Οι δρόμοι του αρχάγγελου» (αυτοβιογραφία σε πέντε τόμους), εκδ. Κέδρος, 1986-1995, «Ζητείται Αριστερά», εκδ. Σιδέρη, 1989, «Αντιμανιφέστο», εκδ. Γνώσεις, «Πού πάμε;», εκδ. Γνώσεις, 1989, «Ανατομία της Μουσικής», εκδ. Αλφειός, 1990, «Να μαγευτώ και να μεθύσω», 2000, εκδ. Λιβάνη, «Το μανιφέστο των Λαμπράκηδων», εκδ. Ελληνικά Γράμματα, 2003, η τριλογία «Πού να βρω την ψυχή μου…», 2003, εκδ. Λιβάνη, με αποσπάσματα από συνεντεύξεις, άρθρα και ομιλίες του της τελευταίας δεκαετίας, «Μάνου Χατζηδάκι εγκώμιον», 2004, εκδ. Ιανός, «Σπίθα για μια Ελλάδα ανεξάρτητη και δυνατή», εκδ. Ιανός, 2011, «Διάλογοι στο λυκόφως-90 συνεντεύξεις», εκδ. Ιανός, 2016, και «Μονόλογοι στο λυκαυγές», εκδ. Ιανός, 2017.
Επίσης, συνέγραψε πολλούς κύκλους ποιημάτων που μελοποίησε ο ίδιος, μεταξύ των οποίων και «Το τραγούδι του νεκρού αδελφού», «Ο Ήλιος και ο Χρόνος», «Αρκαδία Ι», «Αρκαδία VI» και «Αρκαδία X» και το «Τραγούδι της γης» από τη συμφωνία Νο 2. Έχει επίσης δημοσιεύσει πολλά έργα στα Γαλλικά.
Μίκης, ο πολιτικός
Η εμπλοκή του Μίκη Θεοδωράκη με την πολιτική ξεκίνησε από πολύ νωρίς, όταν αμέσως μετά τα Δεκεμβριανά άρχισε να διώκεται από τις αστυνομικές Αρχές. Το 1947, σε ηλικία 27 ετών, συνελήφθη και εστάλη στην Ικαρία, απ’ όπου και απέτυχε, παρά την οργανωμένη προσπάθεια, να αποδράσει. Με τη γενική αμνηστία που έδωσε η κυβέρνηση του Θεμιστοκλή Σοφούλη, ο Θεοδωράκης περνάει στην παρανομία και συμμετέχει στη δράση του Δημοκρατικού Στρατού. Καταλήγει εκ νέου στην Ικαρία, ύστερα από τη σύλληψή του στο πατρικό του σπίτι, όπου κατέφυγε άρρωστος από πλευρίτιδα. Ακολουθεί εκτοπισμός στη Μακρόνησο, όπου και υπομένει πολύ σκληρά βασανιστήρια. Μετά από παρέμβαση του πατέρα και του θείου του, που ήταν ανώτεροι δημόσιοι υπάλληλοι, ο Μίκης θα απελευθερωθεί ως ανάπηρος (τα βασανιστήρια του προκάλεσαν παράλυση). Το 1963 ιδρύεται η Νεολαία Λαμπράκη, ως αντίδραση στη δολοφονία του βουλευτή της Αριστεράς Γρηγόρη Λαμπράκη, και ο Θεοδωράκης εκλέγεται πρόεδρος. Σύντομα θα εκλεγεί και βουλευτής της ΕΔΑ.
Τα χρόνια της δικτατορίας
Με την επιβολή της δικτατορίας, στις 21 Απριλίου του 1967, ο Θεοδωράκης περνάει και πάλι στην παρανομία και έναν μήνα αργότερα ιδρύει την αντιστασιακή οργάνωση ΠΑΜ, κηρύσσοντας πανστρατιά εναντίον του καθεστώτος. Το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς φυλακίζεται στο κτίριο της Ασφάλειας επί της οδού Μπουμπουλίνας. Τα γεγονότα είναι πυκνά και διαδέχονται με ταχύτητα το ένα το άλλο: απομόνωση, φυλακές Αβέρωφ, μεγάλη απεργία πείνας, αποφυλάκιση και κατ’ οίκον περιορισμός, εκτόπιση με την οικογένειά του στη Ζάτουνα και, τέλος, στρατόπεδο Ωρωπού.
Στον Ωρωπό ο Θεοδωράκης αντιμετωπίζει εκ νέου προβλήματα με την υγεία του ενώ στο εξωτερικό ξεσπά θύελλα διαμαρτυριών. Πρόσωπα όπως ο Άρθουρ Μίλερ, ο Ιβ Μοντάν, ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς και ο Λόρενς Ολίβιε ζητούν επιτακτικά την απελευθέρωσή του κι έτσι καταλήγει εν έτει 1970 στο Παρίσι, απ’ όπου και απευθύνει ξανά έκκληση για την ανάγκη πτώσης του δικτατορικού καθεστώτος. Το 1972 συναντά τον Γιασέρ Αραφάτ στο Ισραήλ, όπου πηγαίνει για να δώσει συναυλίες, και ενθαρρύνει τις συνομιλίες μεταξύ Παλαιστινίων και Ισραηλινών.
Δράση και πρωτοβουλίες κατά τη διάρκεια της μεταπολίτευσης
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, όταν πλέον η χούντα έχει καταρρεύσει, ο Θεοδωράκης έχει μετατραπεί σε κάτι περισσότερο από το σύμβολο της Αριστεράς που εκπροσωπούσε κατά τη διάρκεια των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών. Απαλλαγμένος από κομματικές δεσμεύσεις, μιλάει για τα λάθη της Αριστεράς, υπερασπίζεται όμως την ενότητά της και αποτελεί μια κορυφαία προσωπικότητα του αντιδικτατορικού αγώνα που απευθύνεται σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων οι οποίοι δεν υπάγονται στη σφαίρα της αριστερής επιρροής. Πρόκειται πλέον για ένα πρόσωπο με διεθνή αναγνώριση και καταξίωση, που θεωρεί ότι η λύση του Κωνσταντίνου Καραμανλή είναι η μόνη η οποία μπορεί να εγγυηθεί τη διαδικασία μετάβασης στη δημοκρατία. Ο Θεοδωράκης θα βάλει υποψηφιότητα για τη Β’ Πειραιά με τον σχηματισμό της Ενωμένης Αριστεράς, αλλά δεν θα εκλεγεί. Παρόλα αυτά συνεχίζει την πολιτική του δραστηριότητα, αναλαμβάνοντας, μεταξύ άλλων, να προσκαλέσει στην Ελλάδα τον Φρανσουά Μιτεράν. Τον Οκτώβριο του 1978 θα κατέβει ως υποψήφιος δήμαρχος Αθηναίων με το ΚΚΕ, λαμβάνοντας ποσοστό 16,7% των ψήφων. Εν συνεχεία συγκροτεί την Κίνηση για Ενιαία Αριστερά (ΚΕΑ), φιλοδοξώντας να συσπειρώσει ανθρώπους που επιθυμούν μιαν ανεξάρτητη, χωρίς κομματική ένταξη, συνεργασία με το ΚΚΕ. Το 1981 εκλέγεται βουλευτής με το ΚΚΕ στη Β΄ Πειραιά και το 1985, πάντα με το ΚΚΕ, εκλέγεται βουλευτής Επικρατείας. Έναν χρόνο αργότερα θα παραιτηθεί.
Το 1986 δημιουργούνται οι επιτροπές ελληνοτουρκικής φιλίας στην Ελλάδα με πρόεδρο τον ίδιο και στην Τουρκία με τη συμμετοχή μορφών της τέχνης και της λογοτεχνίας όπως ο Αζίζ Νεσίν, ο Γιασάρ Κεμάλ και ο Ζουλφί Λιβανελί. Ο Θεοδωράκης δίνει πολλές συναυλίες στην Τουρκία και μεταφέρει μηνύματα των πρωθυπουργών Ανδρέα Παπανδρέου και Κωνσταντίνου Μητσοτάκη προς την τουρκική κυβέρνηση. Το 1988 διοργανώνονται στην τότε Δυτική Γερμανία με δική του πρωτοβουλία δύο συνέδρια για την ειρήνη, το ένα στο Τίμπινγκεν και το άλλο στην Κολωνία. Το 1990 δίνει συναυλίες σ’ όλη την Ευρώπη, υπό την αιγίδα της Διεθνούς Αμνηστίας, για την ηλιακή ενέργεια, όπως και κατά του αναλφαβητισμού και των ναρκωτικών. Παράλληλα δίνει μάχη για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε χώρες όπως η Αλβανία και η Τουρκία.
Στη Βουλή ο Θεοδωράκης θα επανέλθει ως ανεξάρτητος, συνεργαζόμενος με τη Νέα Δημοκρατία, τον Νοέμβριο του 1989. Επανεκλεγείς τον Απρίλιο του 1990, θα αναλάβει χρέη, για δυόμισι χρόνια, υπουργού Άνευ Χαρτοφυλακίου και στη συνέχεια υπουργού Επικρατείας, για να παραιτηθεί όμως για άλλη μια φορά τον Οκτώβριο του 1992 από υπουργός και τον Μάρτιο του 1993 από βουλευτής.
Τον Δεκέμβριο του 2010 ο Θεοδωράκης ανακοινώνει την ίδρυση Κινήματος Ανεξάρτητων Πολιτών με την ονομασία «Σπίθα». Τον Σεπτέμβριο του 2013 αποστρατεύει εαυτόν από τη «Σπίθα». Το 2015 συμπαρατάσσεται με την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά αργότερα της ασκεί έντονη κριτική. Η τελευταία πολιτική πράξη του Θεοδωράκη είναι η συμμετοχή του στο αθηναϊκό συλλαλητήριο του Ιανουαρίου του 2018 για τη Μακεδονία, που προκάλεσε πολύ διαφορετικές αντιδράσεις, με καταγωγή από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα.
Μετέχοντας στις τάξεις της Αριστεράς, ο Θεοδωράκης υπερασπίστηκε πάντοτε σθεναρά τις αρχές της: τη σημασία της ως ηγετικής δύναμης που μάχεται για το έθνος, την ικανότητά της να συζητήσει και να λύσει το Κυπριακό, μέσα από μια ζωτική συνεννόηση με την Τουρκία, όπως και το βάρος της στη θεμελίωση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Θα πρέπει, βεβαίως, να προστεθεί ότι υψηλή παρέμεινε η πίστη του και στις κοινωνικές αξίες της Αριστεράς, όπως ο αγώνας κατά της οικονομικής ανισότητας και το αίτημα για μια δίκαιη αναδιανομή των εισοδημάτων.
Τα λόγια του καλλιτεχνικού χώρου για τον Μίκη Θεοδωράκη είναι δηλωτικά για το μέγεθος σπουδαίου μουσικοσυνθέτη που «έφυγε» σήμερα σε ηλικία 96 ετών.
Κώστας Καζάκος
Έζησε ευτυχώς πολλά χρόνια μαζί μας και προλάβαμε, όσοι τον αγαπούσαν και εκείνοι που η δουλειά του τους συγκινούσε και οι μεμψίμοιροι, να φτιάξουμε μια εικόνα που μας στήριξε σε δύσκολες ώρες. Ο Μίκης Στήριξε τον ελληνικό λαό με τη δουλειά του, την παρουσία του, το πάθος, τον ψυχικό και πνευματικό πλούτος που έβγαινε από μέσα του. Έγινε ένα κομμάτι της ζωής μας, είναι από τα ακριβά και πολύτιμα κομμάτια της ζωή μας. Ο καθένας μας παίρνει από αυτό τον πλούτο που έχουμε συλλέξει τόσα χρόνια στη συνείδηση μας. Όταν είχες την τύχη να συνεργαστείς μαζί του και στη μουσική και στο θέατρο, όταν είχες μια φιλική σχέση μαζί του ήταν ένας πλούτος. Μια ευτυχισμένη συνάντηση.
Μανώλης Μητσιάς
Σήμερα ορφάνεψε πολιτιστικά η Ελλάδα όσο ποτέ άλλοτε. Έφυγε μια κολώνα του Παρθενώνα, ο μέγιστος των Ελλήνων. Ο Μίκης ήταν μια πολυσχιδής προσωπικότητα, μουσικά, πολιτικά, ήταν άνθρωπος των αγώνων, της Δημοκρατίας και της αλήθειας. Ήταν μέγας μουσικός, τα τραγούδια του χρωμάτισαν όλη μας τη ζωή. Προσωπικά, ήταν η αιτία που έγινα τραγουδιστής, έχω ζήσει μεγάλες στιγμές μαζί του. Υπήρξε ο πολιτισμός, η Ελλάδα γενικότερα.
Μίλτος Πασχαλίδης
Όσοι είμαστε λίγο πιο κοντά στον Μίκη ξέραμε ότι δεν είναι καλά. Είχαμε προετοιμαστεί μέσα μας. Αυτοί οι άνθρωποι δεν φεύγουν ποτέ για εμάς, φεύγουν για τους οικείους τους. Είναι τόσο μεγάλο το έργο τους και τόσο χειμαρρώδης η προσωπικότητα αυτών των ανθρώπων που έχουν αφήσει ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα στη χώρα. Ο Μίκης ήταν μια παγκόσμια προσωπικότητα.
Όπως έγραψε ένας φίλος έφυγε ο μεγαλύτερος όλων των εν ζωή Ελλήνων του 21 αιώνα. Ο μουσικός πατέρας όλων των Ελλήνων από αριστερά έως τα δεξιά. Μία προσωπικότητα τόσο οικεία μουσικά που όλοι τον προσφωνούσαν με το μικρό του όνομα. Η μουσική του παρακαταθήκη είναι γνωστή σε όλους και πρέπει να είναι κάποιος άμουσος η εμπαθής για να μην υποκλιθεί στην παγκοσμίου εμβέλειας μουσική διάνοια του Μίκη.
Όμως η εθνική και πολιτική παρακαταθήκη του Μίκη ήταν η τελευταία δημόσια εμφάνιση και ομιλία του για την Μακεδονία μας.
Μια ομιλία που ένωσε τον πατριωτικό χώρο και τους Έλληνες που αγαπούν την πατρίδα πέρα και έξω από κόμματα και πολιτικές σκοπιμότητες.
Μια ομιλία που θα εμπνέει τους πατριώτες από την αριστερά έως την δεξιά. Μια ομιλία ορόσημο απέναντι στον εθνομηδενιστικό αριστεροδέξιο φασισμό των πολιτικών και οικονομικών ελίτ του Αθηνοκεντρικού μορφώματος.
Όλων αυτών που βρίσκονται σε όλα τα κόμματα της Βουλής και συνιστούν την οριζόντια παράταξη εκπροσώπησης των γεωστρατηγικών σχεδιασμών της ιστορικά αμετανόητης Γερμανικής ελίτ.
Αυτών που βάλθηκαν να μας στερήσουν την ιστορία μας και να μας αφελληνίσουν.
Ο Μίκης έδωσε την απάντηση σε όλους αυτούς απευθυνόμενος ενωτικά στα εκατομμύρια συγκεντρωμένων και τηλεθεατών παρά τον πόλεμο λάσπης που δέχτηκε για την νοητική του ικανότητα λόγω ηλικίας.
Η γνώριμη φωνή του Μίκη που μετέδωσε την πατριωτική σπίθα στις ψυχές όλων των Ελλήνων.
Μία φωνή αγάπης προς την πατρίδα και τον Ελληνικό Λαό, που υπερέβη την λυσσώδη αντίδραση ενός ολόκληρου συστήματος των Αθηναϊκών διαπλεκόμενων ΜΜΕ που δεν μετέδωσαν τον ιστορικό λόγο του Μίκη.
Ένα φλογερό λόγο που θα εμπνέει τους Έλληνες και θα στοιχειώνει με εφιάλτες τους φανερούς και κρυφούς υποστηρικτές όχι μόνο της κατάπτυστης συμφωνίας των Πρεσπών αλλά και της υποχωρητικότητας έναντι του τουρκικού ισλαμοφασισμού.
Ο Μίκης σώπασε. Πλέον θα μιλάνε για αυτόν τα μουσικά του έργα, οι πράξεις του και η φιλοπατρία του τελευταίου δημόσιου λόγου του.
Μίκη …. Σώπα όπου να ναι θα σημάνουν οι Καμπάνες…..
Σάββας Σακ. Πεταλάς
Υ.Γ. Ο σύνδεσμος από την ιστορική ομιλία του Μίκη στο συλλαλητήριο για την Μακεδονία μας το 2018.
Της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη, (δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «δημοκρατία» την 1.9.2001 ==================================================================
Το Αφγανιστάν, μετά από 20 χρόνια αμερικανικής κατοχής και φαινομενικής ηρεμίας επανέρχεται δυναμικά στο διεθνές προσκήνιο, αναγγέλλοντας κοσμοϊστορικές γεωπολιτικές ανατροπές.
Με την ευκαιρία αυτών των εξελίξεων ανέτρεξα στο σύγγραμμά μου του 2004, που φέρει τον τίτλο «Τα παιδιά της παγκοσμιοποίησης, τρομοκρατία και φασισμός», καθώς εκεί καταγράφονται και αναλύονται τα συγκλονιστικά γεγονότα, που προηγήθηκαν και που ακολούθησαν την έναρξη του Γ’ παγκόσμιου Πολέμου, εναντίον της τρομοκρατίας (σύμφωνα με τους όρους που επέλεξε για τον πόλεμο αυτόν ο τότε πρόεδρος Μπους). Επρόκειτο για πόλεμο, με απροσδιόριστο εχθρό, ο οποίος έμοιαζε με κινούμενη άμμο, και ο οποίος άρχισε, αλλά ουδέποτε περατώθηκε. Ωστόσο, με βάση αυτόν τον πόλεμο, η Αμερική μπόρεσε να παρατείνει την παγκόσμια αυτοκρατορία της και να δικαιολογήσει τη σκλήρυνση της στρατηγικής της στον έξω κόσμο.
Μετά την τρομοκρατική επίθεση εναντίον των δίδυμων πύργων, στις 11 Σεπτεμβρίου του 2011, φιγούραραν ως ένοχοι οι Ταλιμπάν με τον φερόμενο ως αρχηγό τους Οσάμα μπιν Λάντεν, σε εκείνα τα κράτη, που ο τότε Αμερικανός πρόεδρος κατέταξε στον «άξονα του κακού», στα «κράτη-αλήτες», στα «κράτη-κακοποιοί». Ο στόχος αυτού του πολέμου ήταν η σύλληψη του Οσάμα μπιν Λάντεν (που δεν πραγματοποιήθηκε τότε), αλλά και η δυτικοποίηση του Ισλάμ, η οποία κακώς εκλαμβάνεται ως συνώνυμη με την ανάπτυξή του, και μετέρχεται μεθόδους συχνά προσβλητικές για τη θρησκεία τα ήθη και έθιμά του. Ωστόσο, είναι σαφές ότι η πρόοδος και η ανάπτυξη του Ισλάμ ακολουθεί, αλλά και θα ακολουθήσει, αναγκαστικά, διαφορετική πορεία από αυτήν της Δύσης. Αλλά, και πέρα από την πάγια αυτή πολιτική της Αμερικής να θεωρεί ως μοναδικό πολιτισμό τον δυτικό, και να εμμένει στην υιοθέτησή του από ολόκληρη την υφήλιο, οι ανομολόγητοι λόγοι της εξόντωσης του Αφγανιστάν ήταν η πρόκληση αναστάτωσης στην κεντρική Ασία, προκειμένου να εξασθενίσουν η Κίνα και η Ρωσία.
Εγκλήματα
Στην προσπάθειά τους να γονατίσουν την κυβέρνηση των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, παρότι αυτή ήταν στις αρχές φιλοαμερικανική, οι ΗΠΑ, με τη βοήθεια των δυτικών συμμάχων τους:
*βομβάρδισαν ανηλεώς τη χώρα, που ισοπεδώθηκε, προκαλώντας το θάνατο 100.000 αμάχων, σύμφωνα με σχετικές εκτιμήσεις,
*κατέστρεψαν την οικονομία της με την υπόσχεση ότι θα την ανασυγκροτήσουν,
*επέβαλαν καθεστώς λιμοκτονίας και αυστηρών κυρώσεων στο λαό του Αφγανιστάν,
* παράκαμψαν σιωπηρώς, εδάφια της Συνθήκης της Γενεύης, που προβλέπουν, μεταξύ άλλων, ότι οι «αιχμάλωτοι πολέμου δεν ανακρίνονται», και γι’ αυτό χρειάστηκε να αποδοθούν στους αιχμαλώτους Ταλιμπάν ιδιότητες, που δεν περιλαμβάνονται στο Διεθνές Δίκαιο, όπως «παράνομοι μαχητές» ή «μαχόμενοι εχθροί», παρότι είχαν πολεμήσει για τη νόμιμη κυβέρνηση της χώρας τους.
Η απόγνωση, στην οποία είχε έτσι περιέλθει ο λαός του Αφγανιστάν αποτελεί, προφανώς, την απάντηση για το πως ολόκληρη η χώρα καταλήφθηκε από τους Ταλιμπάν σε ελάχιστο χρόνο (1 Μαίου-18 Αυγούστου 2021) και χωρίς την παραμικρή αντίσταση των κατοίκων. Όπως φάνηκε, η φιλοαμερικανική κυβέρνηση αυτών των 20 ετών θεωρήθηκε κατοχική, ο πακτωλός των χρημάτων που ξοδεύτηκε στο Αφγανιστάν δεν ήταν αρκετός για να κερδίσει τους κατοίκους, καθώς ήταν κενός αξιών και ιδεολογιών, και έτσι οι Ταλιμπάν θεωρήθηκαν ως απελευθερωτές του. Οι ΗΠΑ υπέστησαν συντριπτική και ταπεινωτική ήττα.
Γίνεται πολύς λόγος για «λάθος» των Αμερικανών, γιατί όπως υποστηρίζεται, δεν έπρεπε να αποχωρήσουν εσπευσμένως ή, ακόμη, θα ήταν προτιμότερο να συμφωνήσουν με τους Ταλιμπάν, και όχι με την κατοχική/φιλοαμερικανική κυβέρνηση. Το «λάθος» ωστόσο, των Αμερικανών, αλλά και ολόκληρης της Δύσης δεν αφορά στην αποχώρησή τους από το Αφγανιστάν, που ήταν επιβεβλημένη και που όφειλε να γίνει νωρίτερα. Αλλά ούτε και η γενική δικαιολογία της αποχώρησης τους, ότι δηλαδή το Αφγανιστάν έπαυσε να βρίσκεται στο επίκεντρο των αμερικανικών ανησυχιών, γιατί τώρα αυτό συγκεντρώνεται στην Κίνα και στη Ρωσία μπορεί να θεωρηθεί σοβαρή, δεδομένου ότι ακριβώς η αναχώρησή τους καθιστά κυρίαρχες τις δύο αυτές χώρες στο διεθνές προσκήνιο. Η εγκατάλειψη του Αφγανιστάν, με τις συνθήκες που έγινε, άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου, προσκομίζοντας έναν νέο κόσμο με αξίες και πολιτισμό, που φέρει την Κίνα, συνοδευόμενη από τη Ρωσία, και όχι μόνο, στην κορυφή του, εκτοπίζοντας έτσι τη Δύση. Το ερώτημα που πλανάται, παραμένοντας προς το παρόν αναπάντητο, είναι το πως και το γιατί οι εξαιρετικές μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ δεν απέδωσαν τη δέουσα βαρύτητα στο γεγονός, ότι οι Ταλιμπάν, από την επομένη της ήττας τους, άρχισαν να προετοιμάζονται μεθοδικά για την αντεπίθεσή τους. Και, ακόμη, το πως συνέβη ώστε αυτές οι υπηρεσίες, δεν κατάφεραν να εκτιμήσουν το μέγεθος αυτής της απειλής για την αμερικανική αυτοκρατορία.
Η αποχώρηση των Αμερικανών, με τις συνθήκες που αυτή έλαβε χώρα, αποτελεί προάγγελο εγκάρσιων ανακατατάξεων, στην παγκόσμια σκακιέρα, που επιταχύνουν την παρακμή της Δύσης και φέρνουν το τέλος της οικονομικής της κυριαρχίας. Στη θέση της Δύσης, στο διεθνές προσκήνιο, εισβάλει η Ανατολή (αναφέρομαι σε σχετικές αναλύσεις, στο σύγγραμμά μου, με τίτλο «Το τέλος της οικονομικής κυριαρχίας της Δύσης και η εισβολή της Ανατολής, 2019»).
Εκτός απρόοπτων γεγονότων η Ασία, με επικεφαλής την Κίνα, θα είναι η κυρίως ευνοημένη από τις γεωπολιτικές ανατροπές, καθώς θα αναρριχηθεί στην κορυφή του κόσμου, συνοδευόμενη και από τη Ρωσία, και μάλιστα πολύ ταχύτερα από ότι είχε αρχικά προβλεφθεί. Ήδη ο εκπρόσωπος Τύπου των Ταλιμπάν ανακοίνωσε στα επίσημα κινέζικα ΜΜΕ ότι η Κίνα που είναι μια ισχυρή οικονομία, αναγνωρίζεται ως φίλη του Αφγανιστάν και η συμμετοχή της στην ανασυγκρότησή του είναι καλοδεχούμενη. Ταυτόχρονα, τα κινέζικα ΜΜΕ υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ «δεν αποβλέπουν στην ανασυγκρότηση, αλλά στην καταστροφή του Αφγανιστάν». Σύμφωνα, εξάλλου, με πληροφορίες η Κίνα και η Ρωσία συνομιλούν, ήδη, με τους Ταλιμπάν, και επί πλέον η Κίνα έχει διατηρήσει στο Αφγανιστάν την πρεσβεία της, σε πείσμα της αναταραχής. Η Κίνα, εξάλλου, που το κύριο ενδιαφέρον της επικεντρώνεται στην όσο γίνεται μεγαλύτερη επιτυχία και διάδοση του νέου δρόμου του μεταξιού, πρότεινε στο Αφγανιστάν να επικαιροποιήσει τη συμμετοχή του εκεί, που χρονολογείται από το 2016, με την υπόσχεση ότι θα προβεί σε σημαντικές επενδύσεις έργων υποδομής. Μια σπουδαία επένδυση για την Κίνα, θα είναι ασφαλώς η εξόρυξη των τεραστίων αποθεμάτων λιθίου στο Αφγανιστάν, για να τα χρησιμοποιήσει στα ηλεκτρικά της αυτοκίνητα, για τα οποία είναι η πρώτη παραγωγός στον κόσμο. Η μοναδική εγγύηση που απαίτησε η Κίνα για τις επενδύσεις της στο Αφγανιστάν είναι η διασφάλιση των συνόρων της από τρομοκρατικές επιθέσεις. Παρότι οι Ταλιμπάν έχουν σχέσεις αίματος με την τρομοκρατία, ελπίζεται ότι δεν θα επιδοθούν και πάλι σε αυτήν, και ότι θα τηρήσουν τις υποσχέσεις που έδωσαν στη Δύση, εφόσον αποβλέπουν σε διεθνή αναγνώρισή τους. Η αιματηρή, ωστόσο, επίθεση στο αεροδρόμιο της Καμπούλ δημιουργεί, ήδη, σοβαρές αμφιβολίες σχετικά με την τήρηση αυτής της υπόσχεσης.
Ο νέος δρόμος του μεταξιού αποβλέπει καταρχήν στην οικονομική επικράτηση της Κίνας, με απώτερο στόχο, την επίτευξη της παγκόσμιας κυριαρχίας της, χάρη σε αυτόν.
Η επάνοδος της κυριαρχίας στο Αφγανιστάν, των Ταλιμπάν, με την απορρύθμιση των μέχρι τώρα ισορροπιών του πλανήτη, και τον σχηματισμό νέων παραμέτρων, αμφισβητεί πολύ σοβαρά τη συνέχιση της αμερικανικής αυτοκρατορίας, αλλά και του δυτικού πολιτισμού. Η Κίνα, δεν θα βασιλεύσει μοναχική στο θρόνο της, αλλά αντιθέτως θα περιβάλλεται και από τους εχθρούς της Δύσης, αυτούς που στοχεύουν στην εξόντωσή της. Πρόκειται, εκτός από την Κίνα, για τη Ρωσία, το Πακιστάν, το Ιράν, το Ιράκ, το Κατάρ, αλλά πιθανότατα και για την Ινδία, ύστερα από σχετική μεσολάβηση του Kατάρ. Πρόκειται, όμως, δυστυχώς και για την Τουρκία, που ήδη συνομιλεί με τους Ταλιμπάν, προσφέροντας ταυτόχρονα τις υπηρεσίες της και στις ΗΠΑ και λειτουργώντας όπως συνήθως σε πολλά επίπεδα
Για την Ελλάδα, με τα πολυάριθμα μέτωπα και τους υποτιθέμενους συμμάχους της, των οποίων η συμπαράσταση περιορίζεται σε διφορούμενα λόγια και αόριστες υποσχέσεων, ένα νέο μοίρασμα των εξουσιών της παγκόσμιας τράπουλας θα μπορούσε να αποδειχθεί σωτήριο. Όμως, για μια τέτοια ευνοϊκή, για τη χώρα μας, εξέλιξη, θα απαιτούνταν προϋποθέσεις, που δυστυχώς δεν ανιχνεύονται ούτε για δείγμα, ειδικά αυτά τα τελευταία χρόνια, μέσα στον κυκεώνα αυτής της ανείπωτης υποτέλειας. Αν είχαμε κάποια, έστω μικρή δόση εθνικής ανεξαρτησίας, θα σπεύδαμε να αδράξουμε αυτή την από Θεού ευκαιρία, και θα προσπαθούσαμε να δημιουργήσουμε νέες συμμαχίες ή να προσδώσουμε περιεχόμενο σε ήδη υπάρχουσες. Θα επιδιώκαμε σύναψη συμφωνιών με ρήτρες, που να αναγνωρίζουν και να ανταποδίδουν τις όποιες δικές μας προσφορές. Η εκτοξευόμενη Κίνα, με το νέο δρόμο του μεταξιού, έχει προ πολλού υπογραμμίσει το πόσο πολύ ενδιαφέρεται για τη γεωγραφική θέση της χώρας μας, πόσο πολύ σέβεται και θαυμάζει τον πολιτισμό μας, αλλά και πόσο πολύ επιθυμεί να καταστήσει το λιμάνι του Πειραιά κυρίαρχο πέρασμα του 60% τουλάχιστον των προϊόντων της προς την Ευρώπη. Όσα μειονεκτήματα και αν επιχειρηθεί να προβληθούν, εναντίον μιας τέτοιας προοπτικής, τα πλεονεκτήματα ειναι σίγουρα πολλαπλάσια. Δυστυχώς, όλα συνηγορούν στο συμπέρασμα ότι εξακολουθεί να επικρατεί μια ανεκδιήγητη μιζέρια, που ελαχιστοποιεί τα αναμενόμενα θετικά αποτελέσματα, που καρκινοβατεί την υλοποίηση των αναγκαίων επενδύσεων και που υποχρέωσε τους Κινέζους να στραφούν προς ιταλικά λιμάνια, εξαιτίας της μερικής αδράνειας των δυνητικών δραστηριοτήτων στο λιμάνι του Πειραιά.
Ρεαλιστική υπόθεση
Με τα σημερινά δεδομένα, και με την απαισιόδοξη αλλά δυστυχώς ρεαλιστική υπόθεση ότι δεν πρόκειται να δραστηριοποιηθούμε για να βελτιώσουμε τη θέση μας, στη νέα διεθνή κατάσταση, κινδυνεύουμε σοβαρά για επιδείνωση των προοπτικών μας. Αν εξακολουθήσουμε να παραμένουμε αδρανείς, στις ορδές μεταναστών και λαθρομεταναστών που προτιμούν τα νησιά και τις πόλεις μας, ο πληθυσμός μας θα πνιγεί σε μικρό διάστημα από σήμερα μέσα στις αλλόφυλες φυλές. Ήδη, διαπιστώνεται ότι ένα 40% των μεταναστών στα νησιά μας είναι Αφγανοί. Αναφορικά με τα καθαρώς εθνικά μας θέματα, όπως θα ήταν αναμενόμενο, η Τουρκία έχει ταχύτατα δραστηριοποιηθεί, με επιτυχή και ταχύτατα διπλωματικά αντανακλαστικά, και έχει αναλάβει το ρόλο διαμεσολαβητή στις μυστικές συνομιλίες Ουάσιγκτον και Ταλιμπάν. Μεταξύ άλλων στην Τουρκία έχει ανατεθεί η ασφάλεια του αεροδρομίου της Καμπούλ. Μετά από τις επιτυχημένες κινήσεις της Τουρκίας, που κατέστησαν απαραίτητη την τουρκική παρουσία στην κρίση με το Αφγανιστάν, ποιος θα τολμήσει αλήθεια να την επιπλήξει για τις ατασθαλίες της στο Αιγαίο, εναντίον Ελλάδας και Κύπρου; Το μέλλον της πατρίδας μας σκοτεινιάζει ακόμη περισσότερο, εξαιτίας των συμβάντων στο Αφγανιστάν, αλλά φευ και τις δικής μας απύθμενης εξάρτησης, που μας κρατά αλυσοδεμένους. Ένα ακόμη τρένο στην ιστορία μας, θα περάσει και θα χαθεί, χωρίς να προφτάσουμε να επιβιβαστούμε σε αυτό.
Ένα νέο αμερικανικό στρατιωτικό κομβόι έφτασε στη Συρία, αναφέρει το συριακό αραβικό πρακτορείο ειδήσεων SANA σήμερα 1 Σεπτεμβρίου.
Το κομβόι πέρασε από το παράνομο συνοριακό πέρασμα Αλ Γουαλίντ που βρίσκεται στα σύνορα με το Ιράκ.
Η στρατιωτική αποστολή αποτελούταν από 30 φορτηγά, ψυγεία και φορτηγά με άρματα μάχης. Προορίζονται για την αμερικανική στρατιωτική βάση που βρίσκεται στην περιοχή Ας Σαντάντι στα νότια της επαρχίας Χασάκα.
Πρόσφατα έφθασε ένα άλλο αμερικανικό κομβόι 24 φορτηγών στη Συρία.
Η βορειοανατολική Συρία ελέγχεται από τις «Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις», οι οποίες αποτελούνται κυρίως από Κούρδους.
Οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις βοηθούν τις Ηνωμένες Πολιτείες να πραγματοποιήσουν την παράνομη εξαγωγή συριακού πετρελαίου στο Ιράκ.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν επίσης στρατιωτική παρουσία στη βορειοανατολική Συρία και δεν σκοπεύουν να αποχωρήσουν σύντομα από εκεί.
Αυτή την εβδομάδα, πολλές εθνικές ομάδες παίζουν ξανά για την πρόκρισή τους στο Παγκόσμιο Κύπελλο 2022 που θα διοργανωθεί στο Κατάρ.
Το εξαιρετικά πλούσιο εμιράτο στον Κόλπο έχει επικριθεί επανειλημμένα μετά την ανάθεση του Παγκόσμιου Κυπέλλου – στα τέλη του 2010 – κυρίως λόγω της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των συνθηκών διαβίωσης των ξένων εργαζομένων. Τώρα το ενδιαφέρον επικεντρώνεται και στην σχέση του Κατάρ με τους ακραίους ισλαμιστές Ταλιμπάν, οι οποίοι ανέλαβαν την εξουσία στο Αφγανιστάν και διατηρούν εδώ και χρόνια αυτό που είναι γνωστό ως το πολιτικό τους γραφείο στην πρωτεύουσα του Κατάρ, Ντόχα. Σημαίνει όμως αυτό ότι η διοργανώτρια χώρα του Παγκοσμίου Κυπέλλου υποστηρίζει τους Ταλιμπάν;
Λίγο μετά την κατάληψη της πρωτεύουσας Καμπούλ, αεροπλάνο του Εμιράτου μετέφερε στο Αφγανιστάν τον συνιδρυτή, δεύτερο στην ιεραρχία των Ταλιμπάν και επικεφαλής του πολιτικού τους γραφείου στο Κατάρ, μουλά Αμπντούλ Γάνι Μπαραντάρ. Στην Γερμανία, οι φωνές για μποϊκοτάζ του Παγκοσμίου Κυπέλλου δυνάμωσαν. Σε αυτές συμπεριλαμβάνεται και εκείνη της υποψήφιας καγκελαρίου των Πρασίνων Αναλένα Μπέρμποκ, ενώ και ο υποψήφιος καγκελάριος Χριστιανοδημοκρατών και Χριστιανοκοινωνιστών (CDU/CSU) Άρμιν Λάσετ επέκρινε επίσης την διοργανώτρια χώρα του Παγκοσμίου Κυπέλλου.
Το Κατάρ πράγματι έχει μια καλή σχέση με τους ισλαμιστές, κάτι που εξηγείται και από το κοινό τους δόγμα, αφού αμφότεροι είναι οπαδοί του σουνιτικού Ισλάμ. Η ανάγνωση του Ισλάμ από τους Ταλιμπάν ανατρέχει στο κίνημα Ντεομπάντι που δημιουργήθηκε στην Ινδία. Για χρόνια αυτό το κίνημα επηρεάστηκε έντονα από το σαουδαραβικό Ισλάμ, τον πουριτανικό και αυστηρά συντηρητικό ουαχαμπισμό, οι αρχές του οποίου εφαρμόζονται επίσης στο Κατάρ.
Αλλά η σχέση τους είναι πιο πολύπλοκη αν δει κανείς την εξέλιξή της στις λεπτομέρειές της.
Κατά την πρώτη διακυβέρνηση των Ταλιμπάν στην Καμπούλ μεταξύ 1996 και 2001, σε αντίθεση με τους γείτονές του στον Κόλπο, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), το Κατάρ δεν τους αναγνώρισε. Ταυτόχρονα όμως, το Εμιράτο διατηρούσε «φιλικές» σχέσεις, όπως τις χαρακτήριζαν τότε, με τους Ταλιμπάν.
Στη συνέχεια, το 2013 οι Ταλιμπάν άνοιξαν το πολιτικό γραφείο τους στην πρωτεύουσα Ντόχα. Ωστόσο, το Κατάρ επισημαίνει το γεγονός ότι αυτό έγινε κατόπιν αιτήματος της αμερικανικής κυβέρνησης υπό τον τότε πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα. Εκείνη την εποχή, οι Αμερικανοί αναζητούσαν ένα δίαυλο επικοινωνίας με τους Ταλιμπάν προκειμένου να διαπραγματευτούν την ανταλλαγή αιχμαλώτων.
Αργότερα, τα Κατάρ ανέλαβε επίσης κεντρικό διαμεσολαβητικό ρόλο στην επικοινωνία μεταξύ της Ουάσινγκτον και των Ταλιμπάν. Η Ντόχα φιλοξένησε τις ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών, οι οποίες ξεκίνησαν υπό τον διάδοχο του Ομπάμα, τον Ντόναλντ Τραμπ. Σύμφωνα με κύκλους του Εμιράτου, το Κατάρ ανταποκρίθηκε και πάλι στο αίτημα των Αμερικανών.
Τις τελευταίες ημέρες, στρατιωτικά αεροπλάνα του Κατάρ και των Ηνωμένων Πολιτειών μετέφεραν πάνω από 40.000 πολίτες από το Αφγανιστάν στην αεροπορική βάση Al-Udeid του Κατάρ, την μεγαλύτερη των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με πληροφορίες από τη Ντόχα. Το Κατάρ αξιοποίησε τις επαφές του με τους Ταλιμπάν για να μεταφέρει με ασφάλεια εκείνους που χρειάζονταν προστασία στο αεροδρόμιο της Καμπούλ. Ανάμεσά τους υπήρχαν και Γερμανοί.
Εδώ και δύο δεκαετίες, οι ΗΠΑ φαίνονται όλο και πιο ανίκανες να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά τη στρατιωτική τους ικανότητα και οικονομική δύναμη προς όφελός τους. Φωτογραφία από τον Rick Loomis / Los Angeles Times / AFP / Getty
Πώς πεθαίνει μια αυτοκρατορία; Συχνά, φαίνεται, υπάρχει μια αυξανόμενη αίσθηση φθοράς και στη συνέχεια κάτι συμβαίνει, ένα μεμονωμένο γεγονός που σηματοδοτεί το σημείο ανατροπής. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η Μεγάλη Βρετανία ήταν σχεδόν χρεοκοπημένη και η Αυτοκρατορία της ήταν τεμαχισμένη, αλλά συγκολλήθηκε χάρη σε ένα δάνειο της αμερικανικής κυβέρνησης και τις νέες ανάγκες του Ψυχρού Πολέμου που της επέτρεψαν να διατηρήσει την εξωτερική εμφάνιση ενός παγκόσμιου παίκτη.
Δεν ήταν παρά το 1956 που στο Σουέζ κατέρρευσε, όταν η Βρετανία πιέστηκε από τις ΗΠΑ, τη Σοβιετική Ένωση και τα Ηνωμένα Έθνη να αποσύρει τις δυνάμεις της από την Αίγυπτο – στην οποία είχαν εισβάλει μαζί με το Ισραήλ και τη Γαλλία μετά την κατάληψη του Σουέζ από τον Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ και έγινε σαφές ότι οι αυτοκρατορικές της μέρες είχαν τελειώσει. Οι πύλες για αποαποικιοποίηση άνοιξαν σύντομα.
Τον Φεβρουάριο του 1989, όταν η Σοβιετική Ένωση απέσυρε τον στρατό της από το Αφγανιστάν, μετά από μια αποτυχημένη προσπάθεια εννέα ετών, για να ειρηνεύσει η χώρα, το έκανε με μια προσεκτικά χορογραφημένη τελετή που εξέπεμψε πανηγυρικότητα και αξιοπρέπεια. Μια οργανωμένη πομπή τεθωρακισμένων κινήθηκε βόρεια κατά μήκος της Γέφυρας Φιλίας, η οποία εκτείνεται στον ποταμό Άμου Ντάρια, μεταξύ Αφγανιστάν και Ουζμπεκιστάν – τότε σοβιετικής δημοκρατίας. Ο Σοβιετικός διοικητής, αντιστράτηγος Μπόρις Γκρόμοφ, πέρασε, με τον γιο του στην εφηβεία, κρατώντας ένα μπουκέτο λουλούδια και χαμογελώντας στις κάμερες. Πίσω του, δήλωσε, δεν έμειναν σοβιετικοί στρατιώτες στη χώρα. «Η μέρα που εκατομμύρια σοβιετικοί άνθρωποι περίμεναν», είπε σε στρατιωτικό συλλαλητήριο αργότερα εκείνη την ημέρα. «Παρά τις θυσίες και τις απώλειές μας, έχουμε εκπληρώσει πλήρως το διεθνιστικό μας καθήκον».
Η θριαμβευτική ομιλία του Γκρόμοφ δεν ισοδυναμούσε με το η «Αποστολή εξετελέσθη» του Τζορτζ Μπους μετά την εισβολή στο Ιράκ το 2003, αλλά έφτασε κοντά και το μήνυμα που προοριζόταν να μεταδοθεί, τουλάχιστον σε ανθρώπους εντός της Σοβιετικής Ένωσης, ήταν καθησυχαστικό: ο Κόκκινος Στρατός έφευγε από το Αφγανιστάν επειδή το ήθελε, όχι επειδή είχε ηττηθεί. Το Κρεμλίνο είχε εγκαταστήσει έναν πιστό σιδηρούν Αφγανό, ο οποίος έμεινε να διαχειρίζεται τα πράγματα ερήμην του, έναν πρώην αρχηγό της μυστικής αστυνομίας, τον Νατζιμπουλάχ. Υπήρχε, επίσης, ένας αφγανικός στρατός, εξοπλισμένος και εκπαιδευμένος από τους Σοβιετικούς.
Εν τω μεταξύ, οι μουτζαχεντίν αντάρτες που είχαν επιδοτηθεί και οπλιστεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους εταίρους τους Σαουδική Αραβία και Πακιστάν βρίσκονταν σε εορταστικό κλίμα. Οι πολεμικές τους μονάδες μαζεύτηκαν έξω από τις πόλεις του Αφγανιστάν που ελέγχονταν από το καθεστώς και υπήρχε η προσδοκία ότι δεν θα αργούσε να υποκύψει και ο Νατζιμπουλάχ, και η Καμπούλ θα ήταν δική τους. Τελικά, άντεξε για άλλα τρία χρόνια, με την πτώση του να οδηγεί απλώς σε έναν νέο εμφύλιο πόλεμο.
Παρ ’όλες τις κουβέντες για διεθνιστικά καθήκοντα, το Αφγανιστάν που άφησαν πίσω τους οι Σοβιετικοί ήταν ένα νεκρό έδαφος. Από τον πληθυσμό των δώδεκα εκατομμυρίων ανθρώπων, έως και δύο εκατομμύρια πολίτες είχαν σκοτωθεί στον πόλεμο, περισσότεροι από πέντε εκατομμύρια είχαν εγκαταλείψει τη χώρα και άλλα δύο εκατομμύρια είχαν εκτοπιστεί εσωτερικά. Πολλές από τις πόλεις και τις κωμοπόλεις της χώρας ήταν ερειπωμένες και τα μισά αγροτικά χωριά του Αφγανιστάν είχαν καταστραφεί.
Επισήμως, μόλις δεκαπέντε χιλιάδες περίπου σοβιετικοί στρατιώτες είχαν σκοτωθεί – αν και ο πραγματικός αριθμός μπορεί να είναι πολύ υψηλότερος – και πενήντα χιλιάδες ακόμη στρατιώτες τραυματίστηκαν. Αλλά εκατοντάδες αεροσκάφη, άρματα μάχης και πυροβολικό καταστράφηκαν ή χάθηκαν, και αμέτρητα δισεκατομμύρια δολάρια εκτράπηκαν από τη σκληρά πιεζόμενη σοβιετική οικονομία για να τα πληρώσει όλα. Όσο κι αν το Κρεμλίνο προσπάθησε να τους ξεγελάσει, ο μέσος Σοβιετικός πολίτης κατάλαβε ότι η επέμβαση στο Αφγανιστάν ήταν ένα δαπανηρό φιάσκο.
Ήταν μόλις δεκαοκτώ μήνες μετά τη σοβιετική αποχώρηση από το Αφγανιστάν, που μια ομάδα σκληροπυρηνικών προσπάθησε να πραγματοποιήσει πραξικόπημα κατά του μεταρρυθμιστή Προέδρου Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Αλλά είχαν υπολογίσει λάθος τη δύναμή τους και τη λαϊκή υποστήριξη. Μπροστά στις δημόσιες διαδηλώσεις εναντίον τους, το πραξικόπημα τους σύντομα απέτυχε, ακολουθούμενο από την κατάρρευση της ίδιας της Σοβιετικής Ένωσης. Φυσικά, μέχρι τότε, πολύ περισσότερο από το Αφγανικό τέλμα της Σοβιετικής Ένωσης είχαν συνωμοτήσει για να αποδυναμώσουν μοιραία την άλλοτε ισχυρή Αυτοκρατορία από μέσα.
Ενώ τα δύο γεγονότα είναι ταπεινωτικά συγκρίσιμα, μόνο ο χρόνος θα δείξει αν το παλιό ρητό ότι το Αφγανιστάν είναι το νεκροταφείο αυτοκρατοριών αποδεικνύεται τόσο αληθινό για τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και για τη Σοβιετική Ένωση. Ο συνάδελφός μου Robin Wright το πιστεύει, γράφοντας, στις 15 Αυγούστου, «Η Μεγάλη Υποχώρηση της Αμερικής [από το Αφγανιστάν] είναι τουλάχιστον εξευτελιστική όσο και η αποχώρηση της Σοβιετικής Ένωσης το 1989, ένα γεγονός που συνέβαλε στο τέλος της αυτοκρατορίας και της κομμουνιστικής κυριαρχίας της. Και οι δύο μεγάλες δυνάμεις αποσύρθηκαν ως ηττημένες, με τις ουρές τους ανάμεσα στα πόδια τους, αφήνοντας πίσω τους χάος ». Όταν ρώτησα τον Τζέιμς Κλαντ, έναν πρώην αναπληρωτή βοηθό υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ, για τις σκέψεις του σχετικά με το θέμα, μου έστειλε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: «Είναι ένα καταστροφικό χτύπημα, αλλά το« τέλος »της Αυτοκρατορίας; Όχι ακόμα, και μάλλον όχι για πολύν καιρό. Η φοβερή ήττα έχει χτυπήσει το αμερικανικό κύρος αποδίδοντας, ωστόσο, το γεωπολιτικό ισοδύναμο της επώασης του νέου στο πρόσωπό μας. Είναι αυτό μοιραίο χτύπημα; Στον ευρύτερο κόσμο, η Αμερική εξακολουθεί να διατηρεί τη λειτουργία εξισορρόπησης της υπεράκτιας δύναμης. Και παρά την πολύ θερμή δημοσιογραφία, κανένα μη αναστρέψιμο πλεονέκτημα δεν έχει περάσει στον κύριο γεωπολιτικό μας αντίπαλο – την Κίνα ».
Είναι αλήθεια ότι, προς το παρόν, η Αμερική διατηρεί τη στρατιωτική της ικανότητα και την οικονομική της δύναμη. Αλλά, εδώ και δύο δεκαετίες, φαινόταν όλο και πιο ανίκανη να αξιοποιήσει αποτελεσματικά και τα δύο προς όφελός της. Αντί να ενισχύσει την ηγεμονία της αναπτύσσοντας σοφά τις δυνάμεις της, έχει σπαταλήσει επανειλημμένα τις προσπάθειές της, μειώνοντας τόσο την αύρα του ανίκητου όσο και τη θέση της στα μάτια άλλων εθνών. Ο περίφημος παγκόσμιος πόλεμος κατά της τρομοκρατίας – που περιελάμβανε την εισβολή του Μπους στο Ιράκ με σκοπό την ανεύρεση όπλων μαζικής καταστροφής που δεν υπήρχαν, η απόφαση του Μπαράκ Ομπάμα να επέμβει στη Λιβύη και η αναποφασιστικότητά του για μια «κόκκινη γραμμή» στη Συρία και η προδοσία των Κούρδων απο τον Ντόναλντ Τραμπ στην ίδια χώρα και η συμφωνία του 2020 με τους Ταλιμπάν για την απόσυρση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν – έχουν προκαλέσει ουσιαστικά τη μετάσταση της τρομοκρατίας σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η Αλ Κάιντα μπορεί να μην είναι πλέον τόσο εξέχουσα όσο ήταν στις 11 Σεπτεμβρίου, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει και έχει υποκατάστημα στη Βόρεια Αφρική. Το isis έχει θυγατρικές και εκεί, και στη Μοζαμβίκη, και, φυσικά, όπως υπογραμμίστηκε οι φρικτές επιθέσεις την περασμένη Πέμπτη στο αεροδρόμιο της Καμπούλ, στο Αφγανιστάν. Και οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία, εκεί ακριβώς που ξεκίνησαν όλα πριν από είκοσι χρόνια.
Ο Ρόρι Στιούαρτ, πρώην υπουργός της βρετανικής κυβέρνησης που υπηρετούσε στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας της πρωθυπουργού Τερέζα Μέι, μου είπε ότι παρακολούθησε τα γεγονότα στο Αφγανιστάν με «φρίκη»:
ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΨΥΧΡΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ, ΟΙ ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΚΡΑΤΕΣ ΕΙΧΑΝ ΣΥΝΕΧΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΠΟΨΗ. ΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΕΡΧΟΝΤΑΝ ΚΑΙ ΠΑΡΕΡΧΟΝΤΑΝ, ΑΛΛΑ Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΠΟΨΗ ΔΕΝ ΑΛΛΑΞΕ ΤΟΣΟ. ΚΑΙ ΜΕΤΑ, ΑΚΟΛΟΥΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ 11/9, ΕΜΕΙΣ – ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ – ΣΥΝΤΑΧΘΗΚΑΜΕ ΜΕ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΝΑ ΕΞΗΓΗΣΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ ΣΤΟ ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥ. ΑΛΛΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΕΛΛΕΙΨΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟΤΕ, Ο ΤΡΟΠΟΣ ΠΟΥ ΕΙΔΑΝ ΟΙ ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΟ 2006 ΕΙΝΑΙ ΝΥΧΤΑ ΜΕ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΜΕ ΤΟ ΣΗΜΕΡΑ. ΤΟ ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ ΕΧΕΙ ΦΥΓΕΙ ΑΠΟ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΑΣ ΛΕΝΕ ΟΤΙ ΤΕΤΟΙΟΙ ΧΩΡΟΙ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΚΑΘΟΛΟΥ ΑΠΕΙΛΗ. ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΜΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΝ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΟΛΑ ΟΣΑ ΘΕΩΡΟΥΣΑΝ ΠΡΙΝ ΤΩΡΑ ΔΕΝ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ΤΙΠΟΤΑ. ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΙΤΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΑΙΦΝΙΔΙΑ ΚΛΙΣΗ ΑΠΟΜΟΝΩΜΕΝΑ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΕΙ ΟΛΑ ΟΣΑ ΚΑΝΑΜΕ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΕΙΚΟΣΙ ΧΡΟΝΙΑ
Ο Στιούαρτ, συνιδρυτής του Turquoise Mountain Foundation-το οποίο έχει υποστηρίξει έργα πολιτιστικής κληρονομιάς, υγείας και εκπαίδευσης στο Αφγανιστάν εδώ και δεκαπέντε χρόνια-και τώρα είναι ανώτερος συνεργάτης στο Ινστιτούτο Yale’s Jackson for Global Affairs, ήταν σκεπτικός με τον ισχυρισμό του Joe Biden ότι οι στρατηγικές προτεραιότητες των Ηνωμένων Πολιτειών δεν βρίσκονται πλέον σε μέρη όπως το Αφγανιστάν, αλλά στην αντιμετώπιση της επέκτασης της Κίνας. «Αν αυτό ήταν αλήθεια», είπε, «τότε σαφώς μέρος της λογικής της αμερικανικής αντιπαράθεσης με την Κίνα θα ήταν να πει:« Θα δείξουμε τις αξίες μας με την παρουσία μας σε όλο τον κόσμο », όπως ακριβώς συνέβη στον Ψυχρό Πόλεμο με την ΕΣΣΔ Και ένας τρόπος που θα το κάνατε είναι να συνεχίσετε την παρουσία σας στη Μέση Ανατολή και σε άλλα μέρη, γιατί η απομάκρυνση είναι αντιπαραγωγική. Τελικά, νομίζω ότι όλη αυτή η συζήτηση για έναν άξονα κατά της Κίνας είναι πραγματικά απλώς μια δικαιολογία για τον αμερικανικό απομονωτισμό ».
Επιστροφή στο ενοχλητικό ερώτημα: Η επιστροφή των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν αντιπροσωπεύει το τέλος της αμερικανικής εποχής; Μετά την καταστροφική απόφαση του Μπάιντεν να συμμορφωθεί με την απομάκρυνση των αμερικανικών στρατευμάτων που ξεκίνησε από τον αδίστακτο προκάτοχό του, σίγουρα μπορεί να ειπωθεί ότι η διεθνής εικόνα των Ηνωμένων Πολιτειών έχει πληγεί. Φαίνεται εύλογο το ερώτημα αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να διεκδικήσουν μεγάλη ηθική εξουσία διεθνώς αφού παραδώσουν το Αφγανιστάν και τα εκατομμύρια των άτυχων πολιτών του, πίσω στην επιμέλεια των Ταλιμπάν. Αλλά παραμένει ασαφές εάν, όπως υποδηλώνει ο Στιούαρτ, η αποχώρηση των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν αντιπροσωπεύει μέρος μιας μεγαλύτερης εσωτερικής στροφής ή αν, όπως πιστεύει ο Κλαντ, οι ΗΠΑ μπορεί σύντομα να επαναβεβαιωθούν κάπου αλλού για να δείξουν στον κόσμο ότι εξακολουθούν να έχουν μυς. Αυτή τη στιγμή, είναι σαν να μην έχει τελειώσει η αμερικανική εποχή, αλλά δεν είναι ούτε αυτό που ήταν κάποτε.
Θρηνεί σήμερα η Ελλάδα. Ο άνθρωπος που συνδέθηκε με τις σημαντικότερες στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της, ο αστείρευτος μουσικοσυνθέτης και ακατάβλητος αγωνιστής, δεν βρίσκεται πια ανάμεσά μας. Ο Μίκης Θεοδωράκης «έφυγε» σε ηλικία 96 ετών για τη συνοικία των αγγέλων αφήνοντας πίσω του ανεκτίμητη παρακαταθήκη.
Ο Μίκης Θεοδωράκης έχει γράψει όλων των ειδών μουσικής, από όπερες, συμφωνική μουσική, μουσική δωματίου, ορατόρια, μπαλέτα και χορωδιακή εκκλησιαστική, έως μουσική για αρχαίο δράμα, θέατρο, κινηματογράφο, έντεχνο λαϊκό τραγούδι και μετασυμφωνικά έργα. Το έργο του μπορεί να διακριθεί σε τρεις κύριες περιόδους: Στην πρώτη περίοδο (1937-1960) συνθέτει έργα συμφωνικά και μουσικής δωματίου σύμφωνα με δυτικοευρωπαϊκές μορφές και σύγχρονες τ:εχνικές, στη δεύτερη περίοδο (1960-1980) επιχειρεί σύζευξη της συμφωνικής ορχήστρας με λαϊκά όργανα και δημιουργεί νέες φόρμες με βάση τη φωνή, ενώ από το 1981 επιστρέφει στις συμφωνικές μορφές και ασχολείται με την όπερα.
Η μελοποίηση ποιημάτων έχει θεωρηθεί ως ο «κεντρικός πυλώνας της δημιουργικότητάς του», όπως έχει πει η ερμηνεύτρια Νένα Βενετσάνου. Εκεί οι ποιητές παρελαύνουν: Άγγελος Σικελιανός, Ανδρέας Κάλβος, Γιώργος Σεφέρης, Οδυσσέας Ελύτης, Γιάννης Ρίτσος, Μανόλης Αναγνωστάκης, αλλά και Πάμπλο Νερούδα, Λόρκα, Μπέρναρντ Μπίαμ. Οι στίχοι τους γίνονται έτσι προσιτοί στο ευρύ κοινό, πλαισιώνοντας λαϊκά τραγούδια που θέτουν θεμελιώδεις αξίες και σταθερές στη σύγχρονη ελληνική μουσική δημιουργία. Ο ίδιος εξάλλου, όταν ήταν κρατούμενος στις φυλακές Ωρωπού, έγραφε: «Εν αρχή ήν ο λόγος….η μεγαλύτερή μου φιλοδοξία είναι να υπηρετήσω πιστά τη νεοελληνική κυρίως ποίηση. Σε τέτοιο βαθμό, ώστε ακούγοντας ένα τραγούδι, να μη μπορείς να φανταστείς τη μουσική σε άλλο κείμενο, ούτε όμως και το ποίημα με διαφορετική μουσική». Ο Μίκης Θεοδωράκης ουσιαστικά δημιούργησε το κίνημα της Μελοποιημένης Ποίησης, συμβάλλοντας στην ανάδυση μιας πλειάδας ποιητών και στην αναβάθμιση του τραγουδιού. Συγχρόνως, βοήθησε μια ολόκληρη γενιά να αποκτήσει τον δικό της λόγο.
Η φήμη του ξεπέρασε από νωρίς τα σύνορα της χώρας. Συνέθεσε τον πιο αναγνωρίσιμο, ίσως, ελληνικό ρυθμό διεθνώς, το συρτάκι από την ταινία «Αλέξης Ζορμπάς» (1964), ενώ τραγούδια του ερμηνεύτηκαν από διάσημους καλλιτέχνες, όπως οι Beatles, η Σίρλεϊ Μπάσεϊ και η Εντίθ Πιάφ. Επένδυσε μουσικά γνωστές ταινίες, όπως το «Ζ» (1969), που τιμήθηκε με το βραβείο BAFTA πρωτότυπης μουσικής, η «Φαίδρα» (1962), με τραγούδια σε στίχους Νίκου Γκάτσου και «Σέρπικο» (1973), για τη μουσική της οποίας ήταν υποψήφιος για Grammy το 1975 (το ίδιο βραβείο διεκδίκησε και για τη μουσική του «Αλέξη Ζορμπά» το 1966).
Παράλληλα, από πολύ νέος ανέπτυξε πλούσια αντιστασιακή και πολιτική δράση, ενώ με ποικίλες παρεμβάσεις, βιβλία και συνεντεύξεις παρέμεινε ενεργός ως το τέλος της ζωής του.
Το βιογραφικό του σπουδαίου καλλιτέχνη
Ο Μιχαήλ (Μίκης) Θεοδωράκης γεννήθηκε στη Χίο στις 29 Ιουλίου 1925, από πατέρα Κρητικό και μητέρα Μικρασιάτισσα. Ο πατέρας του ήταν ανώτερος δημόσιος υπάλληλος, γι’ αυτό πέρασε τα παιδικά του χρόνια μετακινούμενος σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας, από τη Μυτιλήνη, τη Σύρο και την Αθήνα έως τα Ιωάννινα, το Αργοστόλι, την Πάτρα, τον Πύργο και την Τρίπολη. Τα πρώτα του μουσικά ακούσματα ήταν οι ψαλμωδίες της ορθόδοξης εκκλησίας, στις οποίες έπαιρνε μέρος σαν ψάλτης.
Τη διετία 1937-1939 πήρε τα πρώτα μαθήματα βιολιού στο Ωδείο Πατρών και δημιούργησε τα πρώτα του τραγούδια, συνθέσεις οι οποίες βασίστηκαν σε στίχους των Σολωμού, Παλαμά, Δροσίνη και Βαλαωρίτη, τους οποίους έβρισκε άλλοτε στα σχολικά βιβλία και άλλοτε στη βιβλιοθήκη του σπιτιού του. Στην Τρίπολη, μόλις 17 ετών, δίνει την πρώτη του συναυλία παρουσιάζοντας το έργο του «Κασσιανή» και παίρνει μέρος στην αντίσταση κατά των κατακτητών. Στη μεγάλη διαδήλωση της 25ης Μαρτίου 1943 συλλαμβάνεται για πρώτη φορά από τους Ιταλούς και βασανίζεται.
Διαφεύγει στην Αθήνα, όπου το 1943 ξεκινάει μουσικές σπουδές στο Ωδείο Αθηνών και γνωρίζεται με την έντεχνη ευρωπαϊκή μουσική. Ως εκείνη την εποχή, έχει επηρεαστεί από τη βυζαντινή μουσική, έχει σχηματίσει χορωδία και έχει συνθέσει τραγούδια και κομμάτια για βιολί και πιάνο. Παράλληλα αναπτύσσει αντιστασιακή δράση. Εντάσσεται στην ΕΠΟΝ και το 1944 γίνεται γραμματέας εκπολιτισμού. Τον ίδιο χρόνο εντάσσεται στον εφεδρικό ΕΛΑΣ Αθηνών και λαμβάνει μέρος σε μάχες κατά των Γερμανών και των Ταγμάτων Ασφαλείας, καθώς και στα Δεκεμβριανά. Λόγω των προοδευτικών του ιδεών, καταδιώκεται από τις αστυνομικές αρχές. Για ένα διάστημα ζει παράνομος στην Αθήνα χωρίς να σταματήσει την επαναστατική του δράση. Το 1947 εξορίζεται στην Ικαρία και ένα χρόνο αργότερα μεταφέρεται στη Μακρόνησο, από την οποία απολύεται τον Αύγουστο του 1949.
Εξαιτίας της πολιτικής του δράσης και των διώξεων που υπέστη καθυστέρησε να πάρει το δίπλωμά του από το Ωδείο στην αρμονία, την αντίστιξη και τη φούγκα, γεγονός που συνέβη το 1950. Από το 1954 μέχρι το 1957, σπούδασε στο Παρίσι με υποτροφία και συνέγραψε τις τρεις μουσικές μπαλέτου «Αντιγόνη», «Les Amants de Teruel» και «Le Feu aux Poudres», οι οποίες γνώρισαν επιτυχία στη γαλλική πρωτεύουσα και στο Λονδίνο, ενώ την ίδια περίοδο συνέθεσε και το έργο «Οιδίπους Τύραννος». Το 1957 λαμβάνει το χρυσό μετάλλιο στο Φεστιβάλ της Μόσχας για την «Πρώτη Συμφωνία για πιάνο και ορχήστρα».
Το 1960 επέστρεψε στην Ελλάδα. Ήδη από το Παρίσι είχε πάρει τις μεγάλες μουσικές αποφάσεις του. Διαφωνώντας ριζικά με τις νέες τάσεις και φορτωμένος συναισθηματισμό, λυρισμό και παράδοση, συνέθεσε το 1958 τον «Επιτάφιο», σε στίχους Γιάννη Ρίτσου, έργο που έμελλε να επηρεάσει σοβαρά την εξέλιξη της ελληνικής λαϊκής μουσικής.
Το «Άξιον εστί» θα γίνει το πρώτο μεγάλο έργο του με χορωδία, το οποίο ο συνθέτης ονομάζει «λαϊκό ορατόριο – μετασυμφωνικό», χαρακτηρισμός που δηλώνει «όχι τόσο την χρονική απόσταση όσο την ποιοτική διαφορά ανάμεσα στη δυτική και την νεοελληνική μουσική τέχνη». Έμπνευσή του είναι η ποίηση του Ελύτη, αλλά και το δημοτικό τραγούδι, ενώ πολλά είναι τα νεωτεριστικά στοιχεία που πλαισιώνουν το έργο, όπως η ταυτόχρονη παρουσία αφενός του αφηγητή-ψάλτη και του λαϊκού τραγουδιστή και αφετέρου της κλασικής και της λαϊκής ορχήστρας.
Το 1963 ιδρύει μαζί με τον Μάνο Χατζιδάκι τη Μικρή Συμφωνική Ορχήστρα Αθηνών και δίνει πολλές συναυλίες σ’ όλη την Ελλάδα προσπαθώντας να εξοικειώσει τον κόσμο με τα αριστουργήματα της συμφωνικής μουσικής. Στο μεταξύ, συνεχίζει την πολιτική του δράση. Γίνεται ιδρυτικό μέλος της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, της οποίας διετέλεσε και πρόεδρος (1964-67), ενώ το 1963 συλλαμβάνεται επειδή έλαβε μέρος στην 1η Μαραθώνια Πορεία Ειρήνης και ενώ ήταν ήδη γνωστός ως συνθέτης και μάλιστα με μεγάλη δημοτικότητα.
Το 1964 εκλέγεται για πρώτη φορά βουλευτής της ΕΔΑ στη Β’ εκλογική περιφέρεια Πειραιά και, ένα χρόνο αργότερα, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής του ίδιου κόμματος. Το 1967, η δικτατορία των συνταγματαρχών απαγορεύει την εκτέλεση, την πώληση και την ακρόαση των τραγουδιών του. Την ίδια χρονιά (1967) γίνεται ιδρυτικό μέλος της αντιστασιακής οργάνωσης «Πατριωτικό Αντιδικτατορικό Μέτωπο» (ΠΑΜ) και λόγω της δράσης του συλλαμβάνεται τον Αύγουστο του 1967. Ακολουθεί η φυλάκισή του στην οδό Μπουμπουλίνας, η απομόνωση, οι φυλακές Αβέρωφ, η μεγάλη απεργία πείνας, το νοσοκομείο, η αποφυλάκιση και ο κατ’ οίκον περιορισμός, η εκτόπιση με την οικογένειά του στη Ζάτουνα Αρκαδίας και, τέλος, το στρατόπεδο Ωρωπού. Όλο αυτό το διάστημα συνθέτει συνεχώς, ενώ πολλά από τα έργα του κατορθώνει με διάφορους τρόπους να τα στέλνει στο εξωτερικό, όπου ερμηνεύονται από τη Μαρία Φαραντούρη και τη Μελίνα Μερκούρη.
Στον Ωρωπό η κατάσταση της υγείας του επιδεινώνεται επικίνδυνα. Στο εξωτερικό ξεσηκώνεται θύελλα διαμαρτυριών. Προσωπικότητες, όπως οι Ντμίτρι Σοστακόβιτς, Άρθουρ Μίλερ, Λόρενς Ολιβιέ και Ιβ Μοντάν, δημιουργούν επιτροπές για την απελευθέρωσή του. Τελικά, το 1970, υπό τις πιέσεις αυτές και με τη μεσολάβηση του Γάλλου πολιτικού και συγγραφέα Ζαν Ζακ Σρεβάν Σρεμπέρ, η δικτατορία τον αφήνει να φύγει στο Παρίσι.
Το ίδιο έτος γίνεται πρόεδρος του ΠΑΜ και μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕεσ. Από την απελευθέρωσή του και μέχρι την πτώση της δικτατορίας τον Αύγουστο του 1974, δίνει συναυλίες σε όλο τον κόσμο προπαγανδίζοντας την αντίσταση του ελληνικού λαού και ζητώντας την πτώση της δικτατορίας. Ταυτόχρονα, στην Ελλάδα τα τραγούδια του ακούγονται παράνομα και γίνεται σύμβολο αντίστασης.
Το 1972 ιδρύει την πολιτική κίνηση «Νέα Ελληνική Αριστερά» και γίνεται συνιδρυτής του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης. Το 1974 ήταν υποψήφιος βουλευτής Β΄ Πειραιά με την «Ενωμένη Αριστερά». Το 1975 επανεξελέγη μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΔΑ, ενώ το 1978 συμμετείχε στις δημοτικές εκλογές ως υποψήφιος δήμαρχος Αθηναίων υποστηριζόμενος από το ΚΚΕ. Έναν χρόνο αργότερα έγινε ιδρυτικό μέλος της Κίνησης για την Ενότητα της Αριστεράς (ΚΕΑ).
Μουσικά, στο διάστημα 1967 έως 1980 στρέφεται ιδιαίτερα στη σύνθεση κύκλων τραγουδιών, συνθέτοντας 22 κύκλους, ανάμεσά τους και τα «Τραγούδια του αγώνα», «Ο ήλιος και ο χρόνος», «Μυθιστόρημα», «Αρκαδίες I, II, III, IV, VIII, X, XI», «Μπαλάντες» και άλλα. Αξιομνημόνευτη είναι η σύνθεση του Canto General, ένα παγκοσμίως αγαπημένο έργο βασισμένο στο ποίημα του Πάμπλο Νερούντα. Το έργο άρχισε να συντίθεται στο Παρίσι το 1972, όπου πρωτοπαρουσιάστηκε στο φεστιβάλ της Humanité τον Σεπτέμβριο του ’74, ενώ στην Ελλάδα ακούστηκε για πρώτη φορά στις μεγάλες συναυλίες που έγιναν στο Στάδιο Καραϊσκάκη και στο Γήπεδο του Παναθηναϊκού τον Αύγουστο του 1975.
Το 1981 εξελέγη βουλευτής Β΄ Πειραιά με το ψηφοδέλτιο του ΚΚΕ και το 1985 βουλευτής Επικρατείας πάλι με το ΚΚΕ. Το 1987 υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ελληνοτουρκικής Επιτροπής Φιλίας. Το 1989 γίνεται, μαζί με τον σκηνοθέτη Θεόδωρο Αγγελόπουλο, ιδρυτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου, η οποία απονέμει τα βραβεία «Φελίξ». Στις 16 Οκτωβρίου 1989 συμπεριλήφθηκε στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας της Νέας Δημοκρατίας. Εξελέγη στις εκλογές της 5ης Νοεμβρίου και επανεξελέγη στις εκλογές του Απριλίου του 1990. Και στις δύο περιπτώσεις κατέθεσε δήλωση ανεξαρτήτου βουλευτή, συνεργαζόμενου με τη ΝΔ. Όπως είχε δηλώσει στον Τύπο, στρατεύτηκε με τη ΝΔ «η οποία είναι η ισχυρή έπαλξη που μπορεί να βγάλει τον τόπο από τα εθνικά αδιέξοδα στα οποία οδηγήθηκε από την οκτάχρονη πολιτική του ΠΑΣΟΚ». Από τις 29 Νοεμβρίου 1989, έως τις εκλογές της 8ης Απριλίου 1990 υπήρξε ανεξάρτητος βουλευτής συνεργαζόμενος με τη Νέα Δημοκρατία.
Τον Απρίλιο του 1990 ανέλαβε για πρώτη φορά κυβερνητικό αξίωμα ως υπουργός Άνευ Χαρτοφυλακίου στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, μέχρι τον Αύγουστο του 1991, οπότε ανέλαβε υπουργός Επικρατείας. Στις 30 Μαρτίου 1992, παραιτήθηκε από το αξίωμα του υπουργού για να αφοσιωθεί, όπως ανέφερε, στο συνθετικό του έργο. Ταυτόχρονα, δήλωσε υποστήριξη στην κυβέρνηση Μητσοτάκη και συμμετοχή στις εργασίες της Βουλής ως ανεξάρτητος βουλευτής συνεργαζόμενος με τη ΝΔ.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1992 υπέβαλε την παραίτησή του από την Ευρωπαϊκή Ακαδημία Κινηματογράφου, επειδή δέχθηκε στο διαγωνιστικό της τμήμα ταινία προερχόμενη από τη δημοκρατία των Σκοπίων, ως προερχόμενη από τη «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Το 1992 συνέθεσε τον ύμνο των Ολυμπιακών Αγώνων της Βαρκελώνης και την ίδια χρονιά, στις 12 Οκτωβρίου, κατέθεσε δήλωση ανεξαρτησίας στο προεδρείο της Βουλής, τερματίζοντας τη συνεργασία του με την κοινοβουλευτική ομάδα της ΝΔ, δηλώνοντας ταυτόχρονα ότι στηρίζει την πολιτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Στις 9 Μαρτίου 1993 παραιτήθηκε από βουλευτής και ανέλαβε γενικός διευθυντής των μουσικών προγραμμάτων της ΕΡΤ.
Στις 16 Ιουνίου 1994 παραιτήθηκε από τη θέση του γενικού διευθυντή των μουσικών συνόλων της ΕΡΤ, καταγγέλλοντας την κυβέρνηση του Α. Παπανδρέου και τη γενική διεύθυνση της ΕΡΤ για προσπάθεια θανάτωσης του οργανισμού δια της μεθόδου της ασφυξίας. Η παραίτησή του έγινε δεκτή από το ΔΣ της ΕΡΤ στις 5 Οκτωβρίου. Τον Ιούνιο του 1996, ορίστηκε μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Τουρισμού που συστάθηκε από την υπουργό Ανάπτυξης Βάσω Παπανδρέου.
Την 1η Δεκεμβρίου του 2010 ανακοίνωσε την ίδρυση Κίνησης Ανεξάρτητων Πολιτών με το όνομα «Σπίθα» ενάντια στο καθεστώς του «Μνημονίου», με στόχο τη συμμετοχή του κάθε ανεξάρτητου πολίτη για την έξοδο της χώρας από τη βαθιά κρίση, στην οποία την υποχρέωσαν η διεθνής κρίση του καπιταλισμού και οι εξαρτημένοι από διεθνή κέντρα εξέχοντες πολιτικοί και οικονομικοί κύκλοι. Την 1η Φεβρουαρίου 2012 μαζί με τον Μανώλη Γλέζο και τον καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου Γιώργο Κασιμάτη παρουσίασαν την πολιτική κίνηση «ΕΛΑΔΑ» (Ενιαία Λαϊκή Δημοκρατική Αντίσταση) με σκοπό τη συγκρότηση ενός μεγάλου αντιμνημονιακού μετώπου.
Στις 19 Σεπτεμβρίου του 2013 ανακοίνωσε την «αποστρατεία» του από την πολιτική ζωή της χώρας, χωρίς ωστόσο να σταματήσει τις παρεμβάσεις ως το τέλος, όπως όταν τον Μάιο του 2017, μαζί με άλλους ανθρώπους του πνεύματος, καλούσε τον κόσμο να κατέβει στο Σύνταγμα για να διαμαρτυρηθεί «ενάντια στο πραξικοπηματικό και καταστροφικό 4ο μνημόνιο».
Τέλος, δυο σημαντικά μουσικά γεγονότα σημάδεψαν το 2017 όσον αφορά τον σπουδαίο συνθέτη: Η συναυλία που έδωσε στις 24 Μαΐου 2017 στο Ντίσελντορφ της Γερμανίας η ιστορική ορχήστρα της πόλης, παίζοντας τρία συμφωνικά έργα του Μίκη Θεοδωράκη (2η και 3η Συμφωνία και το «Οιδίπους Τύραννος») υπό τη διεύθυνση του Baldur Brönnimann, καθώς και η παράσταση – αφιέρωμα «ΟΛΗ Η ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΙΚΗ» στο Καλλιμάρμαρο στις 19 Ιουνίου. Για πρώτη φορά 1.000 χορωδοί από 30 πόλεις της Ελλάδας σχημάτισαν μία πελώρια χορωδία, η οποία με τη συνοδεία Συμφωνικής Μαντολινάτας απέδωσαν μερικά από τα αριστουργήματα του μεγάλου δημιουργού.
Βραβεία και διακρίσεις
Ο Μίκης Θεοδωράκης έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία και διακρίσεις, όπως το βραβείο ειρήνης «Λένιν» της Σοβιετικής Ένωσης (1983), το παράσημο του Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος που του απονεμήθηκε στις 24 Ιουλίου 1995 από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο , καθώς και το παράσημο του αξιωματικού της Λεγεώνας της Τιμής, ανώτατη διάκριση της Γαλλικής Δημοκρατίας (Μάρτιος 1996). Στις 27 Μαΐου 1996 το Πανεπιστήμιο Αθηνών τον αναγόρευσε «ομοθύμως» επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Μουσικών Σπουδών και τον Μάρτιο του 2000 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Μουσικών Σπουδών στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ). Τον Ιούλιο του 2002 τιμήθηκε με το γερμανικό μουσικό βραβείο «Έριχ Κόρνγκολντ» και τον Μάιο του 2005 με το διεθνές βραβείο μουσικής για το 2005 από το Διεθνές Συμβούλιο Μουσικής και την UNESCO. Επίσης, τον Μάρτιο του 2007 τιμήθηκε με τον Ταξιάρχη της Λεγεώνας της Τιμής της Γαλλικής Δημοκρατίας, ενώ τον Μάιο του 2013 η Ολομέλεια της Ακαδημίας Αθηνών τον εξέλεξε επίτιμο μέλος της και τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους έγινε η επίσημη τελετή υποδοχής του.
Βιβλία
Πλούσιο είναι και το συγγραφικό έργο του Μίκη Θεοδωράκη. Μεταξύ άλλων έγραψε τα βιβλία «Το χρέος» (δύο τόμοι), εκδ. Τετράδια της Δημοκρατίας 1970-1971, «Μουσική για τις μάζες», εκδ. Ολκός, 1972, «Στοιχεία για μια νέα πολιτική», «Δημοκρατική και συγκεντρωτική αριστερά», εκδ. Παπαζήση, 1976, «Οι μνηστήρες της Πηνελόπης», εκδ. Παπαζήσης, 1976, «Περί Τέχνης», 1976, εκδ. Παπαζήση, «Η αλλαγή. Προβλήματα ενότητας της Αριστεράς», 1978, «Μαχόμενη Κουλτούρα», 1982, «Για την ελληνική μουσική», 1983 (το 1986 επανεκδόθηκε από τις εκδόσεις Καστανιώτη), «Ανατομία της σύγχρονης μουσικής», εκδ. Σύγχρονη Εποχή, 1983, «Star Sυstem», εκδ. Κάκτος, 1984, «Οι δρόμοι του αρχάγγελου» (αυτοβιογραφία σε πέντε τόμους), εκδ. Κέδρος, 1986-1995, «Ζητείται Αριστερά», εκδ. Σιδέρη, 1989, «Αντιμανιφέστο», εκδ. Γνώσεις, «Πού πάμε;», εκδ. Γνώσεις, 1989, «Ανατομία της Μουσικής», εκδ. Αλφειός, 1990, «Να μαγευτώ και να μεθύσω», 2000, εκδ. Λιβάνη, «Το μανιφέστο των Λαμπράκηδων», εκδ. Ελληνικά Γράμματα, 2003, η τριλογία «Πού να βρω την ψυχή μου…», 2003, εκδ. Λιβάνη, με αποσπάσματα από συνεντεύξεις, άρθρα και ομιλίες του της τελευταίας δεκαετίας, «Μάνου Χατζηδάκι εγκώμιον», 2004, εκδ. Ιανός, «Σπίθα για μια Ελλάδα ανεξάρτητη και δυνατή», εκδ. Ιανός, 2011, «Διάλογοι στο λυκόφως-90 συνεντεύξεις», εκδ. Ιανός, 2016, και «Μονόλογοι στο λυκαυγές», εκδ. Ιανός, 2017.
Επίσης, συνέγραψε πολλούς κύκλους ποιημάτων που μελοποίησε ο ίδιος, μεταξύ των οποίων και «Το τραγούδι του νεκρού αδελφού», «Ο Ήλιος και ο Χρόνος», «Αρκαδία Ι», «Αρκαδία VI» και «Αρκαδία X» και το «Τραγούδι της γης» από τη συμφωνία Νο 2. Έχει επίσης δημοσιεύσει πολλά έργα στα Γαλλικά.
Αθάνατε Θουκυδίδη… Πριν από λίγες ημέρες πέθανε ένας παθιασμένος και επίμονος μελετητής της Ιστορίας του Πελοποννησιακού Πολέμου που ξυνέγραψε ο Θουκυδίδης, ο πρώτος ιστορικός και ο πρώτος θεωρητικός των Διεθνών Σχέσεων.
Πρόκειται για τον γνωστό Αμερικανό καθηγητή, Ντόναλντ Κέιγκαν (1932-2021), ο οποίος δίδασκε στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ και εμφύσησε σε ολόκληρες γενιές κλασικιστών την αγάπη για την Ελλάδα και τον Θουκυδίδη.
Όπως γράφει η Ελληνίδα συνάδελφος, Μαργαρίτα Πουρνάρα («Καθημερινή», 28/8/2021), γνώρισε τον Κέιγκαν το 2008, σε μια κρουαζιέρα με αποφοίτους μεγάλων Αμερικανικών Πανεπιστημίων.
«Θυμάμαι», γράφει, «τον Κέιγκαν στη Μήλο να διαβάζει την επιστολή των Μηλίων προς τους Αθηναίους και να εξηγεί στους συμμετέχοντες πως, αν δεν έχεις στρατιωτική δύναμη, κανείς δεν νοιάζεται για το τι πιστεύεις».
Ο Αμερικανός διανοητής διατύπωσε πιο απλουστευμένα την διαχρονική απόφανση του Θουκυδίδη:
«Στις ανθρώπινες σχέσεις, τα νομικά επιχειρήματα έχουν αξία όταν εκείνοι που τα επικαλούνται είναι περίπου ισόπαλοι σε δύναμη και ότι, αντίθετα, ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύνατος υποχωρεί όσο του το επιβάλλει η αδυναμία του» (Θουκυδίδου Ιστορίαι – 5.89.1).
Ο Αναστασιάδης ΔΕΝ μπορεί
Επισημαίνω τα πιο πάνω με αφορμή δύο γεγονότα. Το πρώτο είναι η ασυγκράτητη, πλέον, βιασύνη του Κύπριου προέδρου Αναστασιάδη (συνεπικουρούμενος από τον ΥπΕξ, Ν. Χριστοδουλίδη), να πάει σε συνομιλίες με τον υπονομευτή και προδότη της Κυπριακής Δημοκρατίας, εγκάθετο της τουρκικής κατοχής, Τατάρ. Και το δεύτερο, είναι η Ετήσια Έκθεση του Κυπριακού Κέντρου Στρατηγικών Μελετών για το 2021.
Όσον αφορά τις επιδιωκόμενες συνομιλίες, είναι να απορεί κανείς με τον Κύπριο Πρόεδρο: Θεωρητικά, η επιθυμία του για λύση είναι θεμιτή. Αυτό απαιτεί και ο κυπριακός Ελληνισμός από το 1974.
Όμως, με ποιες δυνατότητες διαπραγμάτευσης – πολιτικές, διπλωματικές, κυρίως στρατιωτικές – ο Ν. Αναστασιάδης επιμένει να μεταβεί σε νέες συνομιλίες; Εξάλλου, είναι και προσωπικά ευάλωτος εξαιτίας των κατηγοριών για διαφθορά μετά και τον διεθνή διασυρμό της Κύπρου με το σκάνδαλο μεγατόνων για τα «χρυσά διαβατήρια».
Οι Τούρκοι γνωρίζουν ότι ο Κύπριος Πρόεδρος ΔΕΝ μπορεί να διαπραγματευτεί επειδή έχουν μελετήσει και ξέρουν τον Θουκυδίδη: «Στις ανθρώπινες (και στις διακρατικές και διεθνείς) σχέσεις, τα νομικά επιχειρήματα έχουν αξία όταν εκείνοι που τα επικαλούνται είναι περίπου ισόπαλοι σε δύναμη». Εμείς και οι Τούρκοι δεν είμαστε ισόπαλοι σε δύναμη.
Στο παρά ένα της τουρκοποίησης
Οι Τούρκοι έχουν υπεροπλία και εξ αυτού απαιτούν την παράδοση και την υποταγή μας. Στην αντιπαράθεση με τον Ελληνισμό, η Κύπρος είναι ο αδύναμος κρίκος εξαιτίας διαχρονικών λαθών και παραλείψεων των ηγετών της στο τομέα της άμυνας και της ασφάλειας για την αντιμετώπιση και εξουδετέρωσης της τουρκικής απειλής.
Από το 1956 οι Τούρκοι βροντοφωνάζουν σε βαρήκοες Έλληνες ηγέτες ότι θέλουν και μεθοδεύουν επανάκτηση της Κύπρου. Φτάσαμε στο παρά ένα της τουρκοποίησης.
Ο Ν. Αναστασιάδης πιστεύει, πραγματικά ότι, συνομιλώντας με τους εγκάθετους της κατοχής θα… λύσει το Κυπριακό, διά της αγγλοτουρκοδιζωνικής τερατουργίας; Νομίζει ότι με τα ψηφίσματα, τα παρακάλια και τις συμπαραστάσεις θα… κάμψει την τουρκική αδιαλλαξία;
Μα, δεν είναι ο Κύπριος Πρόεδρος που προειδοποιούσε την Τουρκία με ανακοπή της ενταξιακής πορείας της; Γιατί δεν την εξαγγέλλει; Γιατί δεν την υλοποιεί; Δεν είναι ο ίδιος που βολιδοσκοπούσε τον Τούρκο ΥπΕξ, Τσαβούσογλου, και πολλούς άλλους, για λύση δύο κρατών;
Πρόσφατα, με αφορμή την ανάκληση-ακύρωση διαβατηρίων του κατοχικού ηγέτη και άλλων αξιωματούχων του ψευδοκράτους, ο Ν. Αναστασιάδης, δήθεν υπό μορφή ρητορικής αποστροφής, έριξε το πυροτέχνημα της επιστροφής των Τ/κ στην Κυπριακή Δημοκρατία και στο Σύνταγμα του 1960.
Με απλά λόγια: Άσκηση πολιτικής στα κουτουρού, με πυροτεχνήματα και ξερομαγκιές για εντυπωσιασμό της πλέμπας.
Και κάθε φορά η ίδια κωμικοτραγική επιχείρηση: Ο ΥπΕξ και άλλοι αρμόδιοι να τρέχουν να συμμαζέψουν τα ασυμμάζευτα του Προέδρου. Με δηλώσεις του, ο ΥπΕξ, Ν. Χριστοδουλίδης επιχείρησε άγαρμπα να… εξηγήσει τι εννοούσε ο Ν. Αναστασιάδης.
Ενιαίο-ομόσπονδο
Σε μια μεταστροφή 360 μοιρών, αφού επισήμανε πως «στόχος των διαπραγματεύσεων παραμένει η μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας από ενιαίο σε ομόσπονδο κράτος» και ότι «ουδέποτε τέθηκε θέμα αλλαγής του επιδιωκόμενου στόχου για τη λύση του Κυπριακού», δήλωσε:
«Είμαστε έτοιμοι να συμμετάσχουμε σε όποια συνάντηση ο ΓΓ των Ηνωμένων Εθνών προτίθεται να καλέσει, που θα έχει στόχο την επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών». Έτοιμοι;
Και η Αμμόχωστος, που ήδη εποικίζεται και αναπτύσσεται από την κατοχική Τουρκία; Η εισβολή Ερντογάν και οι εξαγγελίες του; Οι αμφισβητήσεις και παραβιάσεις στην κυπριακή ΑΟΖ; Η πολιορκία της Κύπρου από τον τουρκικό στόλο; Η βάση drones στο κατεχόμενο αεροδρόμιο του Λευκονοίκου; Οι αδιάλειπτες απειλές κατά της κυριαρχίας, ελευθερίας και ανεξαρτησίας της Κύπρου;
«Πατρίδα μας, η Τουρκία»
Όλα έγιναν γαργάρα, στον βωμό αμφίβολων συνομιλιών αφού:
>Η Τουρκία και οι πράκτορές της από το 1963 δεν αναγνωρίζουν την Κυπριακή Δημοκρατία, τώρα εμμένουν σε λύση δύο κρατών και δεν θέλουν ούτε διζωνική ούτε ομοσπονδία ούτε συνομοσπονδία επειδή ο απώτερος στόχος τους είναι η κατάληψη και ο έλεγχος ολόκληρου του νησιού.
Ο κατοχικός Τατάρ, που κατηγορείται από τον Ν. Αναστασιάδη ως υπονομευτής της Κυπριακής Δημοκρατίας, δήλωσε επανειλημμένα: «…Είμαστε διαφορετική φυλή. Μιλάμε τουρκικά, η θρησκεία μας είναι το Ισλάμ, η πατρίδα μας είναι η Τουρκία».
>Η δε Λευκωσία έμεινε απελπιστικά αγκιστρωμένη στην τουρκοδιζωνική. Τι θα συμβεί, αν επαναρχίσουν συνομιλίες; Μια ενδιάμεση λύση, μεταξύ διζωνικής και λύσης δύο κρατών, που θα είναι και πάλι τουρκικών προδιαγραφών και συμφερόντων.
Φυσικά, ούτε σκέψη στην κυπριακή κυβέρνηση ή στον Πρόεδρο Αναστασιάδη και στο ΔΗΣΑΚΕΛ για αγώνα απελευθέρωσης επειδή, τάχα, θα οδηγηθούμε σε διχοτόμηση.
Ποια διχοτόμηση; Η Τουρκία θέλει να καταπιεί όλη την Κύπρο. Αυτόν τον εφιάλτη, που ήδη προδιαγράφεται στον ορίζοντα του Κυπριακού, ποιος και πώς θα τον ανακόψει και εξουδετερώσει; Με ψηφίσματα; Με γελοίες εκκλήσεις στην κατοχική δύναμη να σεβαστεί το διεθνές δίκαιο; Με ανέξοδες συμπαραστάσεις από ξένους;
Η κυπριακή πολιτική ηγεσία, ανιστόρητη, αμνήμων και μονίμως στους αιθέρες των ευσεβών πόθων, βολεύεται με το παραμύθι των συνομιλιών «από εκεί που έμειναν στο CransMontana» και της δήθεν επανένωσης, ενώ όφειλε να σχεδιάζει την απελευθέρωση της Κύπρου, με ενεργοποίηση του Δόγματος του Ενιαίου Χώρου και δραστικό επανεξοπλισμό της Εθνικής Φρουράς με οπλικά συστήματα σύγχρονης τεχνολογίας και drones.
Η μείωση της θητείας
Πρόσφατα κυκλοφόρησε η Ετήσια Έκθεση του Κυπριακού Κέντρου Στρατηγικών Μελετών για το 2021, η οποία αναφέρεται στο φοβερό ανισοζύγιο δυνάμεων μεταξύ των κατοχικών στρατευμάτων και της Εθνικής Φρουράς. Όπως αναλύει ο δρ Άριστος Αριστοτέλους, Διευθυντής του ΚΚΣΜ, «ενώ ο συσχετισμός στρατιωτικής ισχύος στο νησί παραμένει δυσμενής για τη Κυπριακή Δημοκρατία και για το 2021, οι ενδείξεις είναι ότι τείνει να διευρυνθεί». Και προσθέτει ότι στην Έκθεση:
«Επισημαίνονται ιδιαίτερα ορισμένες ποσοτικές και ποιοτικές τάσεις και εξελίξεις που δρουν αρνητικά στον τομέα της άμυνας του νησιού. Πρόκειται για κενά και επιπλέον προβλήματα που σχετίζονται με τη μείωση της θητείας στην Ε.Φ., το πεπαλαιωμένο υλικό και τον εξοπλισμό της Δύναμης, τους περιορισμένους οικονομικούς πόρους και τα επίπεδα τεχνολογίας».
Ο Μάριος Μακρυγιάννης, αντιστράτηγος ε.α., έγραφε (1/3/2021):
«Το 2016, ο τότε ΥΠΑΜ (Χριστόφορος Φωκαϊδης), τουρκολόγος στο επάγγελμα, αγνοώντας τις έντονες ανησυχίες και υποδείξεις του ΓΕΕΦ, του ανώτατου επίσημου θεσμοθετημένου οργάνου, ειδικού σε θέματα άμυνας, χωρίς να ενημερώσει για τις προθέσεις του και, βέβαια, χωρίς να εκπληρωθεί καμία απολύτως προϋπόθεση, έσπευσε, εν όψη των βουλευτικών εκλογών, ετσιθελικά, άτσαλα, άσχετα, ‘πραξικοπηματικά’, να μειώσει την θητεία στους 14 μήνες, αιφνιδιάζοντας τους πάντες».
Κρίσιμα ερωτήματα
Εξάλλου, ο Φοίβος Κλόκκαρης, πρώην υπουργός Άμυνας και αντιστράτηγος ε.α., σε ανάλυσή του (16/4/2018) έθετε κρίσιμα ερωτήματα για την άμυνα της Κύπρου:
>Γιατί η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει θεσμοθετήσει Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας ούτε έχει συγκροτήσει Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας;
>Γιατί αδρανοποιήθηκε το δόγμα του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου Κύπρου – Ελλάδας;
>Γιατί το Ταμείο Αμυντικής Θωράκισης δεν διατίθεται ολόκληρο για τους εξοπλισμούς της ΕΦ;
>Γιατί αποδυναμώθηκε η μαχητική ισχύς της ΕΦ, με τη στασιμότητα στους εξοπλισμούς, την μεγάλη και απότομη μείωση της θητείας, χωρίς να έχει μεταβληθεί η Τουρκική απειλή, χωρίς να έχει προηγηθεί η υλοποίηση εξοπλιστικών προγραμμάτων;
>Γιατί δεν υποβλήθηκε ακόμα αίτηση ένταξης της ΚΔ στον Συνεταιρισμό για την Ειρήνη;
Στα κλειστά δώματα του προεδρικού και των κομμάτων, ακούει κανείς; Ποτέ δεν άκουγαν και ποτέ δεν θέλησαν να αντιληφθούν τους φοβερούς κινδύνους που απειλούν την εθνική και βιολογική επιβίωση του κυπριακού Ελληνισμού από τον αδίστακτο τουρκισμό και ισλαμισμό.
Απλώς υποτονθορίζουν κακόφωνα και κωμικά το ποιηματάκι τους για συνομιλίες, αγνοώντας βάναυσα και τις διδαχές του Θουκυδίδη και την υπόδειξη Κέιγκαν πως, αν δεν έχεις στρατιωτική δύναμη, κανείς δεν νοιάζεται τι λες ή τι επιδιώκεις ή αν βρίσκεσαι υπό ξένη κατοχή. Τα θλιβερά παραδείγματα του Ναγκόρνο Καραμπάχ και του Αφγανιστάν δεν τους διδάσκουν;
ΣΚΙΤΣΟ ΤΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΓΚΟΥΜΑ
Τα σχόλια που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα μας εκφράζουν απαραίτητα τους συγγραφείς. Η ιστοσελίδα μας δεν λογοκρίνει τις γνώμες κανενός.
epaselect epa08290160 British Prime Minister Boris Johnson speaks during a news conference inside 10 Downing Street in London, Britain, 12 March 2020. Johnson spoke about the status of the pandemic coronavirus outbreak in the UK. EPA/FACUNDO ARRIZABALAGA / POOL
Μπορεί η ενημέρωση χθες του Εθνικού Συμβουλίου από τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας και τον διαπραγματευτή, να μην περιείχε οποιοδήποτε το καινούργιο, ωστόσο, είναι προφανές πως στο παρασκήνιο πολλά τεκταίνονται και είναι επικίνδυνα.
Είναι σαφές πως παρασκηνιακά, αν και την περίοδο αυτή υπάρχει, λόγω και των εξελίξεων στο Αφγανιστάν, μια σχετική «ανάπαυλα» στο Κυπριακό, είναι πρόδηλο ότι συντηρούνται ιδέες και φόρμουλες.
Στη χθεσινή ενημέρωση επιβεβαιώθηκε πως «διευθυντές της ορχήστρας» του παρασκηνίου παραμένουν οι Βρετανοί, οι οποίοι δεν αφήνουν κανένα άλλο να διεκδικήσει ανάλογο ρόλο. Και το πιο ενδιαφέρον όλων αυτών των κινήσεων είναι πως τα Ηνωμένα Έθνη ακολουθούν κατά γράμμα τις επιθυμίες του Φόρεϊν Όφις.
Όπως έχουμε γράψει και στο παρελθόν, ο απεσταλμένος του αγγλικού ΥΠΕΞ, αρμόδιου για το Κυπριακό, Ajay Sharma, παρουσίασε φόρμουλα, σύμφωνα με την οποία «οι δύο κοινότητες οι οποίες σήμερα ως κοινοτικά κυρίαρχα κρατίδια (Community States) θα ιδρύσουν την Κυπριακή Ομοσπονδιακή Δημοκρατία, με τον ίδιο τρόπο που ιδρύθηκε και η Κυπριακή Δημοκρατία το 1960, δηλαδή από τις δύο κοινότητες».
Υπενθυμίζεται συναφώς, ότι στο τελευταίο του ταξίδι βολιδοσκόπησε το ενδεχόμενο να υπάρξει ανταλλαγή επιστολών από τον Πρόεδρο Αναστασιάδη και τον Ερσίν Τατάρ, στις οποίες να καταγράφονται οι προθέσεις τους με στόχο να δίνει η μια πλευρά κίνητρο στην άλλη για να επανέλθουν στις διαπραγματεύσεις.
Στην περίπτωση της ελληνοκυπριακής πλευράς θα μπορεί να εξηγηθούν, όπως υποδείχθηκε, τα «έμφυτα δικαιώματα» των Τουρκοκυπρίων, που θα παραπέμπουν στα θέματα της κυριαρχίας των «συνιδρυτών» της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η ιδέα των επιστολών απορρίφθηκε και από τουρκικής πλευράς. Επανερχόμενοι οι Βρετανοί έθεσαν τρία σενάρια, τα οποία έχουμε δημοσιεύσει στις 15 Αυγούστου 2021:
Να ανταλλάξουν επιστολές οι Αναστασιάδης και Τατάρ, στις οποίες θα περιγράφουν τις θέσεις τους αλλά και να δείχνουν προθέσεις για ικανοποίηση των ανησυχιών της άλλης πλευράς. Αυτό το σενάριο θεωρείται πως άρχισε να ξεθωριάζει και επί του παρόντος εγκαταλείπεται.
Να εκδοθεί ένα κοινό ανακοινωθέν, όπως εκείνο του Φεβρουαρίου 2014. Το γεγονός ότι δεν επικαλούνται το ανακοινωθέν των Αναστασιάδη και Έρογλου και θέλουν νέο, οφείλεται προφανώς στις αναφορές που γίνονται σε σχέση με τη μορφή της λύσης.
Να εκδώσει δήλωση ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, με την οποία να καλεί τους εμπλεκόμενους σε συνομιλίες.
Σε ό, τι αφορά το επίμαχο θέμα της προεδρικής δήλωσης για επάνοδο στο Σύνταγμα του 60, προφανώς και ο κ. Αναστασιάδης δεν εννοούσε και ενιαίο κράτος. Εκείνο, ωστόσο, που είχε καταφέρει ο Πρόεδρος είναι να προκληθεί σύγχυση στην κοινή γνώμη αλλά και εντάσεις κατά τη διάρκεια της χθεσινής συνεδρίασης του Εθνικού Συμβουλίου.
Αλλά αυτό, όμως, είναι το μικρότερο κακό. Το θέμα είναι πώς διαχειριζόμαστε τις επερχόμενες εξελίξεις αλλά και τις μη εξελίξεις. Γιατί και στα δυο ενδεχόμενα για να αντιμετωπιστούν χρειάζονται σχεδιασμοί, πολιτικοί. Και από αυτά διαχρονικά πάσχουμε.
Υπάρχει και η Κύπρος που κερδίζει
ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Την ώρα της πολιτικής μιζέριας τα καλά νέα έφθασαν από το Τόκιο. Η Καρολίνα Πελενδρίτου, σπάζοντας το παγκόσμιο ρεκόρ με 1:19.78 κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στον τελικό των 100μ πρόσθιο στην κατηγορία SB11. Υπάρχει και η Κύπρος που κερδίζει, που σε παγκόσμιο επίπεδο σπάσει ρεκόρ και έχει την πρωτιά. Εύγε στην Καρολίνα και όσους συμβάλουν στο να επιβεβαιώνουν πως η Κύπρος μπορεί.
Τα σχόλια που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα μας εκφράζουν απαραίτητα τους συγγραφείς. Η ιστοσελίδα μας δεν λογοκρίνει τις γνώμες κανενός.
Ο Θεοδωράκης στο Ανατολικό Βερολίνο το 1980 προσκεκλημένος στο Φεστιβάλ Πολιτικού Τραγουδιού
Όπως έλεγε, ολόκληρη η πολιτική του δράση αποτελούσε αντίδραση στη δυσαρμονία και το χάος
Το 1996 σε πρόβα με την Ορχήστρα Δωματίου του Gewandhaus της Λειψίας
Αφίσα από τη συναυλία το 2017 στο Ντίσελντορφ
Το 2005 στο Άαχεν ο Θεοδωράκης παραλαμβάνει το βραβείο μουσικής της UNESCO από τον τότε δήμαρχο Γκιούργκεν Λίντεν
Η σοπράνο Αλεξάνδρα Βούλγαρη και ο Γιώργος Κανάρης το 2017 στην Αίθουσα Τελετών του Πανεπιστημίου της Βόννης ερμηνεύουν τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη
Της ΑΡΙΑΔΝΗΣ ΧΑΤΖΗΓΙΩΡΓΗ
