Ο γερμανικός Τύπος για το δικαίωμα ψήφου των μεταναστών, τους αρνητές του κορωνοϊού στον απόηχο της δολοφονίας 20χρονου αλλά και την Τουρκία ως «υπερδύναμη».

Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας inFranken στη Νυρεμβέργη, έναν από τους σημαντικότερους πόλους έλξης ελλήνων μεταναστών κατά τις δεκαετίες ’60 και ’70, σχεδόν το 30% των ενηλίκων δεν έχει δικαίωμα ψήφου, καθώς δεν διαθέτουν γερμανικό διαβατήριο. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το άρθρο, σύμφωνα με την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου το 1990, δικαίωμα ψήφου έχουν μόνον οι Γερμανοί πολίτες, όπως αυτοί ορίζονται από το Σύνταγμα. Παρόλα αυτά «κυρίως σε πόλεις όπως η Νυρεμβέργη ζουν πολλοί άνθρωποι με καταγωγή από όλο τον κόσμο. Έτσι ο νέος καγκελάριος δεν θα εκπροσωπεί στο Βερολίνο στην χειρότερη περίπτωση ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού. Στη Νυρεμβέργη κατοικούσαν το 2019 περίπου 540.000 άνθρωποι, εξ αυτών 46,5% με μεταναστευτικό υπόβαθρο και 24% αλλοδαποί. Οι περισσότεροι κάτοικοι δίχως γερμανικό διαβατήριο έχουν καταγωγή από την Τουρκία (12,9%), τη Ρουμανία (10,9%) και την Ελλάδα (9,2%)».

Ο συντάκτης επισημαίνει πως στις δύο εκλογικές περιφέρειες της Νυρεμβέργης, το ενδεχόμενο ψήφου όσων έχουν εδώ και χρόνια μόνιμη κατοικία στη Γερμανία «θα μπορούσε να φέρει τα πάνω κάτω στα εκλογικά αποτελέσματα. Και εκεί είναι που υψώνει τη φωνή της η πανγερμανική πρωτοβουλία “Όχι δίχως εμάς, το 14%” η οποία επιδιώκει τη συμμετοχή τους στις εκλογές, κάνοντας έκκληση προς τη γερμανική κυβέρνηση».

Ο φόβος μπροστά στο μίσος των αρνητών

Mε τη συρρίκνωση του κινήματος των αρνητών προέκυψε ένα νέο, πιο ριζοσπαστικό κίνημα

Πλήθος δημοσιευμάτων στον γερμανικό Τύπο αναφέρονται στη δολοφονία 20χρονου εργαζόμενου σε βενζινάδικο. Η taz αναλύει σε άρθρο της τον απόηχο της δολοφονίας, επισημαίνοντας τον κίνδυνο μπροστά στη ριζοσπαστικοποίηση του κινήματος των αρνητών του κορωνοϊού: «Θα είχε κανείς την εντύπωση ότι το ζήτημα των αρνητών του κορωνοϊού έχει διευθετηθεί. Η περίοδος των μεγάλων κινητοποιήσεών τους έχει περάσει, το κίνημα έχει κατακερματιστεί και περιορίζεται πλέον μόνο σε περιπλανώμενες προσωπικότητες που ενστερνίζονται ακραίες θέσεις. Η πλειοψηφία των Γερμανών θεωρεί τα μέτρα κατά της εξάπλωσης του κορωνοϊού λογικά. Αλλά με τη συρρίκνωση του κινήματος των αρνητών, προέκυψε ένα νέο κίνημα. Ένα ριζοσπαστικό απομεινάρι που βυθίζεται όλο και πιο βαθιά σε θεωρίες συνωμοσίας. Γι’ αυτούς η πολιτική κατά της πανδημίας αποτελεί ένα ακόμα όχημα για να διατρανώσουν την απόρριψη του κράτους, της πολιτικής και των μέσων ενημέρωσης. Και αυτή την απόρριψη δεν τη νιώθουν πια ως διαμαρτυρία, αλλά ως αντίσταση».

«Υπερδύναμη Τουρκία»

Ο συντάκτης της FAZ Ράινερ Χέρμαν, ειδικός σε θέματα που αφορούν την πολιτική και το Ισλάμ, αναλύει σε άρθρο του την πολιτική του Ερντογάν, αντιπαραβάλλοντάς την με εκείνη του Κεμάλ Ατατούρκ – όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, το σύνθημα του Ατατούρκ «Ειρήνη στο εσωτερικό, ειρήνη στον κόσμο» ο Ερντογάν το βλέπει αρκετά διαφορετικά:

O Ερντογάν δεν δίνει την εντύπωση ότι βλέπει την Τουρκία πολιτικά ή πολιτιστικά ως μέρος της Δύσης

«Για πολύν καιρό η Τουρκία αρκέστηκε στην επέκταση της επιρροής της χάρη στην πολιτική μίας «ήπιας ισχύος». Με τις σαπουνόπερες κέρδισε τις καρδιές των Αράβων, με τα προϊόντα την προτίμηση των καταναλωτών σε πολλές χώρες. Μετά την πτώση του Σιδηρού Παραπετάσματος, η Κωνσταντινούπολη έγινε και πάλι αυτό που ήταν για αιώνες: το πολιτιστικό και οικονομικό κέντρο μιας περιοχής που εκτείνεται πέρα ​​από την Τουρκία. Επιπλέον, η τουρκική δημοκρατία συστήθηκε ως πρότυπο για τους γείτονές της στη Μέση Ανατολή. Η Τουρκία, η οποία ήταν για καιρό εσωστρεφής, ήταν και πάλι μια αξιοσημείωτη πολιτική δύναμη. Και θα μπορούσε να έχει παραμείνει έτσι, αν η Τουρκία δεν ήταν πολύ μικρή ως σκηνή για τον πρόεδρό της Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν».

Κλείνοντας ο συντάκτης υπογραμμίζει πως «παρά την αυταρχική πολιτική του Ερντογάν, η πολιτική τάξη στην Τουρκία είναι πιο ελκυστική για πολλούς μουσουλμάνους σε σύγκριση με τη στρατιωτική δικτατορία στην Αίγυπτο, ενώ το τουρκικό Ισλάμ είναι πιο ανεκτικό από τον ισλαμισμό των Βαχαβιτών της Σαουδικής Αραβίας. Η σουνιτική Τουρκία είναι επίσης πιο ελκυστική από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, η οποία υποστηρίζει αποκλειστικά τα συμφέροντα των σιιτών μουσουλμάνων». Αναφερόμενος μάλιστα στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της χώρας με την ΕΕ, επισημαίνει πως «ο Ερντογάν δεν δίνει την εντύπωση ότι βλέπει την Τουρκία πολιτικά ή πολιτιστικά ως μέρος της Δύσης. Αλλά αυτές (σ.σ. οι επαφές) είναι κάτι το οποίο χρειάζεται για την οικονομία και την ασφάλεια της χώρας του και εν τέλει δεν συμπεριφέρεται και πολύ διαφορετικά από κάποιους άλλους ηγέτες κρατών της ΕΕ».

Χρύσα Βαχτσεβάνου

DW

Πριν ανοίξει η κάλπη οπαδοί του Τούρκου προέδρου κάνουν μέσω chat εκλογικές συστάσεις στους Γερμανούς τουρκικής καταγωγής και επιχειρούν να αναμειχθούν στον προεκλογικό αγώνα.

Οπαδοί τους κυβερνώντος κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης στην Τουρκία κάνουν αναρτήσεις για γερμανικά κόμματα, αξιολογούν τις επιδόσεις τους τα τελευταία χρόνια και δίνουν μάλιστα και συστάσεις, τι κόμμα να ψηφίσουν οι Τούρκοι της Γερμανίας με δικαίωμα ψήφου. Τι λένε; Ότι για παράδειγμα, τα Χριστιανικά Κόμματα δεν είναι επιλέξιμα λόγω της πολιτικής που τηρούν έναντι στο Ισλάμ. Μετά τη δήλωση του υπουργού Εσωτερικών Χορστ Ζεεχόφερ, ότι το Ισλάμ δεν ανήκει στη Γερμανία, έχουν μπει στο περιθώριο. Ότι και το Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα με τις συμπάθειες που τρέφει σε Τούρκους αντικαθεστωτικούς, γκιουλενιστές και εξόριστους, δεν μπορεί να αποτελεί επιλογή για Γερμανούς τουρκικής καταγωγής.

Κινητοποίηση στήριξης μικρών κομμάτων

Κανένα από αυτά τα κόμματα δεν “κάνουν” για τα γούστα του Τούρκου προέδρου

Οι Πράσινοι πάλι με τον «εχθρό της Τουρκίας» Τζεμ Έζντεμιρ και η Αριστερά με την Σεβίμ Ντάγκντελεν, «οπαδό του ΡΚΚ», δεν τίθενται καν ως θέμα συζήτησης. Οι Φιλελεύθεροι δεν έχουν εκφράσει τα περασμένα χρόνια μίσος για την Τουρκία ή το Ισλάμ, αλλά σε περίπτωση που συμμετέχουν σε κυβέρνηση συνασπισμού, δεν θα είναι φιλικά διακείμενοι προς την Άγκυρα ή τους Μουσουλμάνους. Τελικά οι οπαδοί του προέδρου Ερντογάν, θεωρούν ότι κανένα κόμμα δεν είναι κατάλληλο για στήριξη με τη ψήφο των Τούρκων της Γερμανίας, κάτι που προσομοιάζει με έκκληση για μποϊκοτάρισμα των εκλογών. Ήδη και στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2017 καταγράφηκε ίδιο κλίμα και ακούστηκαν ανάλογα. Αυτήν τη φορά όμως προήλθαν άμεσα από το επίσημο προεδρικό μέγαρο στην Άγκυρα. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αυτοπροσώπως κάλεσε του ψηφοφόρους τουρκικής καταγωγής να μην ψηφίσουν τα Χριστιανικά Κόμματα, το SPD και τους Πράσινους, γιατί όλοι τους είναι εχθροί της Τουρκίας.

Ακολούθησαν κινητοποιήσεις οργανώσεων που πρόσκεινται στο ΑΚΡ για τη «Συμμαχία Γερμανών Δημοκρατών», ένα μικρό κόμμα, το οποίο ίδρυσαν Τούρκοι της Γερμανίας πριν από ένα χρόνο και το οποίο κατέβηκε μόνο στο κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας αποσπώντας ένα ποσοστό του 12% των τουρκικής καταγωγής ψηφοφόρων. Αυτό αντιστοιχεί στο 0,4% όλων των ψήφων σε αυτό το κρατίδιο και στο 0,1% σε παγγερμανικό επίπεδο. Στις εκλογές της Κυριακής δεν κατεβαίνει κανένα κόμμα με τουρκικές ρίζες, ωστόσο το λόμπι του ΑΚΡ αναμειγνύεται και μάλιστα ιδιαίτερα τώρα που το αποτέλεσμα προβλέπεται ιδιαίτερα οριακό.

Οι οπαδοί του αναζήτησαν από καιρό εναλλακτική και την βρήκαν στην ομάδα «Τοντενχέφερ – Το Κόμμα της Δικαιοσύνης». Το ίδρυσε ο Γίργκεν Τοντενχέφερ, σήμερα 80 ετών, πρώην πολιτευτής των Χριστιανοδημοκρατικών, που από καιρό εμφανίζεται ως γνώστης του Ισλάμ. Από την άνοιξη προσέλαβε για την ομάδα του πολλούς νέους τουρκικής καταγωγής. Το μεταναστευτικό κόμμα «Συμμαχία για Καινοτομία και Δικαιοσύνη» BIG, που το ίδιο δεν κατεβαίνει στις βουλευτικές εκλογές, έδωσε εκλογική σύσταση για την «ομάδα Τοντενχέφερ».

Ετερογενής ομάδα

Ο κουμπάρος Ερντογάν παντρεύει τον Μεσούτ Εζίλ

Αλλά και το πρόγραμμα στα γερμανικά της δημόσιας τηλεόρασης TRT δημοσίευσε ρεπορτάζ για τις γερμανικές εκλογές. Θετικά σχόλια ακούστηκαν μόνο για την «Ομάδα Τοντενχέφερ». Πριν λίγο καιρό μάλιστα ειπώθηκε ότι έχει δυναμική για να λάβει το 9% των ψήφων. Και με τον Μεσούτ Εζίλ, τουρκικής καταγωγής Γερμανό ποδοσφαιριστή, που παίζει τώρα με τα χρώματα της Φενερμπαχτσέ, έχει βρει έναν πασίγνωστο οπαδό και υποστηρικτή. Βέβαια όλοι γνωρίζουν ότι η ομάδα δεν έχει ρεαλιστικές πιθανότητες να βγει από την αφάνειά της. Αλλά δεν πρόκειται πρωτίστως γι αυτό. Εδώ και χρόνια το λόμπι του ΑΚΡ προσπαθεί μέσω μικρών κομμάτων να βολιδοσκοπήσει το δικό του εκλογικό δυναμικό και να το διευρύνει. Με βάση αυτό επιδιώκει τη δημιουργία ενός μακρόπνοου σχεδίου για τις βουλευτικές και τις ευρωπαϊκές εκλογές, αλλά και ρεαλιστικούς στόχους για τοπικές ή αυτοδιοικητικές εκλογές. Αλλά πάνω από όλα ο βασικός στόχος είναι να τεθούν εμπόδια στους λεγόμενους εχθρούς της Τουρκίας, ιδιαίτερα τους Πράσινους και την Αριστερά.

Πόσοι ψηφοφόροι επηρεάζονται από αυτήν την προπαγάνδα, δεν είναι μετρήσιμο. Το μόνο γνωστό είναι ότι το 1,5% των ψηφοφόρων στη Γερμανία, δηλαδή 900.000, είναι τουρκικής καταγωγής και πολιτικά ετερογενείς όπως όλες οι κοινωνικές ομάδες. Σύμφωνα με έρευνα των Πανεπιστημίων Ντούιζμπουργκ-΄Εσσεν και Κολωνίας το 35% εξ αυτών έβαλαν στις εκλογές του 2017 σταυρό στο SPD, το 20% στα Χριστιανικά Κόμματα, 16% στη Αριστερά, 13% στους Πράσινους και 4% στους Φιλελεύθερους. Το πολύ ενδιαφέρον είναι πώς αξιολογούν όλοι οι ψηφοφόροι τουρκικής καταγωγής τον Ερντογάν. Σε μια κλίμακα από μείον μέχρι συν πέντε, του δίνουν μείον 2,5, δηλαδή πολύ αρνητική βαθμολογία. Όταν ψηφίζει κανείς σε μια χώρα σημαίνει ότι θα πρέπει να κάνει συμβιβασμούς. Και ένα κόμμα για να επιτύχει πλειοψηφίες, δεν μπορεί να ικανοποιεί όλες τις επιθυμίες. Οι Τούρκοι της Γερμανίας το γνωρίζουν αυτό πολύ καλά.

Ελμάς Τοπτσού

Επιμέλεια: Ειρήνη Αναστασοπούλου

DW

Στο 20% σκαρφαλώνει ο πληθωρισμός στην Τουρκία, ακόμη μεγαλύτερες είναι οι αυξήσεις σε είδη πρώτης ανάγκης. Πολλοί δυσκολεύονται πλέον να προμηθευτούν τα απαραίτητα.

Σύμφωνα με τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης οι τιμές στα τρόφιμα έχουν αυξηθεί κατά 30% μέσα σε έναν χρόνο. Τα ενοίκια έχουν διπλασιαστεί. Αλλά και οι ανατιμήσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα ξεπερνούν το 100%. Η τουριστική σεζόν δεν φαίνεται να απέδωσε τα αναμενόμενα έσοδα. Και η Αχού έχει πάρει τους δρόμους για τα ορεινά προάστεια της Κωνσταντινούπολης. Την περιμένουν στο σπίτι, όπου εργάζεται ως καθαρίστρια. Δεν είναι η μόνη δουλειά που κάνει για να επιβιώσει.

«Η οικονομική κατάσταση είναι άθλια, δεν το συζητάμε» λέει η Αχού στην ανταποκρίτρια της Γερμανικής Ραδιοφωνίας (SWR). «Κάθε εβδομάδα οι τιμές ανεβαίνουν. Κάθε εβδομάδα! Στο σούπερ-μάρκετ, παντού. Δίνεις 100 λίρες και εξαφανίζονται, είναι σαν να έχεις δώσει δέκα. Γι αυτό αγοράζω πιο λίγα πράγματα, πιο σπάνια».

Αγανακτισμένοι πελάτες στα παντοπωλεία

Συνωστισμός για φτηνά λαχανικά στην Κωνσταντινούπολη. Φωτογραφία από τον Φεβρουάριο του 2019.

Στην ίδια γειτονιά βρίσκεται το μικρό, συνοικιακό παντοπωλείο του Χαμπίμπ. Η πραμάτεια του στοιβάζεται στο πάτωμα, φτάνει μέχρι το ταβάνι: ζυμαρικά, κονσέρβες, χαρτί υγείας. Στα ράφια καρβέλια άσπρο ψωμί και φρέσκα αυγά. Ό,τι χρειάζεται το νοικοκυριό, ο Χαμπίμπ το έχει. Αλλά οι τιμές ανεβαίνουν συνεχώς. Για παράδειγμα, λέει ο μαγαζάτορας δείχνοντας τις παλέτες με τα αυγά, «μία παλέτα στοιχίζει 28 λίρες. Αλλά είναι καλή τιμή, αν σκεφτείτε ότι για να την αγοράσω εγώ δίνω 25 λίρες στον χονδρέμπορα. Δεν βγάζω λοιπόν πάνω από τρεις λίρες. Αλλά ο πελάτης το σκέφτεται, εκεί που πριν έπαιρνε δέκα αυγά, τώρα θα πάρει επτά…»

Έτσι όπως ήρθαν τα πράγματα, λέει ο Χαμπίμπ, το κέρδος του δεν ξεπερνάει τα 30 σεντς για 30 αυγά. Θα ήθελε να ανεβάσει λίγο ακόμη τις τιμές, αλλά διστάζει. Ήδη σήμερα βλέπει ότι οι πελάτες έχουν αγανακτήσει με την ακρίβεια. «Συνέχεια με βρίζουν γιατί ανεβάζω τις τιμές», λέει ο παντοπώλης. «Μα δεν φταίω εγώ, στους πολιτικούς να διαμαρτυρηθούν. Όταν μου ανεβάζουν τις τιμές για να αγοράσω, πρέπει κι εγώ να ανεβάσω τις τιμές για να πουλήσω…»

«Να μην πιω και μια μπύρα;»

Οι αυξήσεις στα τρόφιμα έχουν ξεπεράσει το 30% τον τελευταίο χρόνο

«Πόσο κάνει αυτό;» ρωτούν οι πελάτες πριν αγοράσουν. Κάθε φορά γίνεται διαπραγμάτευση. Δίπλα στον Χαμπίμπ μια γυναίκα μαζί με δύο μικρά κοριτσάκια περιεργάζoνται ένα αναψυκτικό. Η γυναίκα ρωτάει να μάθει πόσο κάνει. Ο Χαμπίμπ της λέει την τιμή, εκείνη βάζει το αναψυκτικό πίσω στο ράφι. Αλλά μετά από λίγο ξαναβγάζει μερικά νομίσματα και τελικά το αγοράζει.

Ο Καμουράν, ξυλουργός, κάθεται άπραγος μπροστά στο εργαστήριό του. Η φωνή του μουεζίνη τον αφήνει αδιάφορο. Ο 46χρονος τεχνίτης πίνει τσάι μαζί με έναν φίλο του, ενώ διαμαρτύρεται για την ακρίβεια. «Είναι απίστευτο πόσο ακρίβυναν το ποτό και τα τσιγάρα», λέει. «Πάω να πιω μια μπύρα και μου ζητάνε 20 λίρες. Πόσα βγάζει ένας μεροκαματιάρης; 80, άντε 100 λίρες την ημέρα. Με τρεις μπύρες κι ένα πακέτο τσιγάρα έχουν φύγει τα λεφτά. Εγώ όλη μέρα δουλεύω, να μην πιω δηλαδή μια μπυρίτσα το βράδυ;» Ποιος ευθύνεται για όλα αυτά; Πάντως όχι οι ίδιοι οι πολίτες, λέει ο Καμουράν: «Οι πολιτικοί φταίνε, ποιος άλλος; Η λίρα έχει πάρει τον κατήφορο. Έχω ταξιδέψει και σε άλλες χώρες, αλλά αυτό το πράγμα δεν το έχω ξαναδεί…»

Σύσκεψη για την ακρίβεια στο τουρκικό υπουργείο Οικονομικών τον Ιανουάριο του 2021.

Υποσχέσεις από τον Ερντογάν

Την ίδια στιγμή η τουρκική στατιστική υπηρεσία υποστηρίζει ότι ο δείκτης ανάπτυξης για το δεύτερο τρίμηνο του 2021 έχει καταρρίψει κάθε ρεκόρ και ανέρχεται στο 22%. Η ανεργία φτάνει επισήμως το 12% και στους νέους το 25%, αλλά ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιμένει ότι όλα θα πάνε καλά: «Ήδη τα στοιχεία για την απασχόληση είναι καλύτερα από την περίοδο της πανδημίας», λέει. «Ελπίζουμε ότι σύντομα θα θέσουμε υπό έλεγχο τον πληθωρισμό, θα καταπολεμήσουμε την ακρίβεια και την αισχροκέρδεια στα σούπερ-μάρκετ κι έτσι θα αυξήσουμε ακόμη περισσότερο την ευημερία των πολιτών…»

Κάριν Σεντς (SWR)

Επιμέλεια: Γιάννης Παπαδημητρίου

DW

Ποιοι είναι οι παράγοντες που αντέστρεψαν την τάση στις δημοσκοπήσεις για τις εκλογές της Κυριακής; Πιθανό αλλά όχι σίγουρο ότι το SPD θα αναδειχθεί πρώτο κόμμα.

Το SPD πρώτο κόμμα; Πριν ένα μήνα ακόμη το ενδεχόμενο αυτό ήταν αδιανόητο. Μετά από μια προσωρινή πρωτιά των Πρασίνων στα τέλη Απριλίου με μέσα Μαΐου, σταθερά πρώτη δύναμη στις δημοσκοπήσεις ήταν οι Χριστιανοδημοκράτες (CDU) και οι βαυαροί Χριστιανοκοινωνιστές. (CSU). Θεωρούνταν βέβαιο ότι ο επόμενος καγκελάριος της Γερμανίας θα ήταν ο υποψήφιός τους Άρμιν Λάσετ. Τα ποσοστά του SPD κυμαίνονταν μεταξύ 14% και 16%. Από τις αρχές Αυγούστου διαπιστώνεται μια αλλαγή τάσης, τα ποσοστά των Σοσιαλδημοκρατών αρχίζουν να αυξάνονται. Για πρώτη φορά στις 19 Αυγούστου το SPD προσπερνά σε φετινή δημοσκοπική έρευνα τους Πράσινους και αναδεικνύεται δεύτερη πολιτική δύναμη. Η ανοδική τους πορεία συνεχίζεται. Τέλη Αυγούστου δημοσιεύονται οι πρώτες δημοσκοπικές έρευνες που βλέπουν το SPD πρώτο κόμμα. Το προβάδισμα παγιώνεται. Στις πιο πρόσφατες έρευνες οι Σοσιαλδημοκράτες συγκεντρώνουν 25%-26%, τα χριστιανικά κόμματα 21%-22% και οι Πράσινοι 15%/16%.

Ο διευθυντής του ινστιτούτου δημοσκοπήσεων Infratest dimap, Νίκο Ζίγκελ

Σε συζήτηση της Ένωσης Ξένων Ανταποκριτών (VAP) στο Βερολίνο ο διευθυντής του δημοσκοπικού ινστιτούτου Infratest dimap, Νίκο Ζίγκελ, επισημαίνει ότι η άνοδος των Σοσιαλδημοκρατών σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με τις αδυναμίες που παρουσίασαν τα χριστιανικά κόμματα και οι Πράσινοι. Κατά κανόνα οι γερμανοί πολίτες ψηφίζουν προγράμματα και όχι κόμματα, το περιεχόμενο είναι σημαντικότερο απ’ ότι οι υποψήφιοι. Οι φετινές εκλογές διαφέρουν όμως από τις προηγούμενες λόγω της αλλαγής στο αξίωμα του καγκελαρίου. Μετά από 16 χρόνια διακυβέρνησης της χώρας από την Άνγκελα Μέρκελ το ερώτημα ποιο πρόσωπο θα τη διαδεχθεί, αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Όχι τόσο για τους οπαδούς του ακροδεξιού κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) ή για το κόμμα Η Αριστερά, αλλά για τους ψηφοφόρους των κεντροδεξιών και κεντροαριστερών δυνάμεων CDU/CSU, SPD, Πράσινων και Φιλελευθέρων. Ο παράγοντας προσωπικότητα του υποψηφίου αποκτά μεγαλύτερη σημασία και επειδή οι δεσμοί οπαδού-κόμματος δεν είναι πλέον τόσο στενοί. Ενδεικτικό παράδειγμα της κινητικότητας σε ό,τι αφορά την εκλογική συμπεριφορά είναι το μεγάλο ποσοστό των αναποφάσιστων. Σύμφωνα με τον κ. Ζίγκελ, στα μέσα της προηγούμενης εβδομάδας το 30% περίπου των ψηφοφόρων δήλωναν ότι δεν είχαν ακόμη αποφασίσει σε ποιο κόμμα θα έδιναν τελικά την ψήφο τους.

Ο Σολτς κερδίζει από τις αδυναμίες των αντιπάλων του

Αφίσα του Όλαφ Σολτς: «Ψηφίστε τώρα σταθερές συντάξεις»

Σχεδόν σε όλες τις δημοσκοπήσεις ο υποψήφιος καγκελάριος των Σοσιαλδημοκρατών Όλαφ Σολτς θεωρείται από τους πολίτες πιο ικανός από τους πολιτικούς του αντιπάλους να διαχειριστεί βασικά ζητήματα της χώρας – από τα κοινωνικά θέματα, την οικονομία, την ψηφιοποίηση, την εξωτερική πολιτική ως και την κλιματική αλλαγή. Στη διαμόρφωση αυτής της εικόνας συνέβαλε ότι για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια οι Σοσιαλδημοκράτες εμφανίζονται προς τα έξω ενωμένοι, ότι κατάφεραν να αναδείξουν κεντρικά ζητήματα που βρίσκουν ανταπόκριση στους ψηφοφόρους (12 ευρώ κατώτερο ωρομίσθιο, ασφαλείς συντάξεις, όχι αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης) και ότι ο υποψήφιός τους Σολτς δεν έχει κάνει στο διάστημα της προεκλογιικής περιόδου σοβαρά λάθη ούτε έπεσε σε ατοπήματα. Εκτός αυτού, ο «ούριος άνεμος» για τους Σοσιαλδημοκράτες επιδρά θετικά στην κινητοποίηση ψηφοφόρων και δίνει κίνητρα στα μέλη και τους οπαδούς να συμμετέχουν πιο ενεργά στον προεκλογικό αγώνα.

Άρμιν Λάσετ και Ανναλένα Μπέρμποκ δεν κατάφεραν να διατηρήσουν την πρωτιά

Από την άλλη πλευρά, οι άμεσοι πολιτικοί αντίπαλοι του Όλαφ Σολτς για την καγκελάρια παρουσίασαν τρωτά σημεία. Η υποψήφια καγκελάριος των Πρασίνων Ανναλένα Μπέρμποκ βρέθηκε στο στόχαστρο της δημόσιας κριτικής λόγω λογοκλοπών σε βιβλίο της, λάθος στοιχεία στο βιογραφικό της και επειδή δεν δήλωσε όπως όφειλε εισοδήματα στο προεδρείο της βουλής. Σοβαρό μειονέκτημα για τον υποψήφιο καγκελάριο των CDU/CSU, Άρμιν Λάσετ, είναι ότι για μεγάλο διάστημα αμφισβητούνταν δημοσίως από στελέχη του πολιτικού του χώρου κατά πόσο είναι η σωστή επιλογή. Αρνητικά επέδρασσε και βίντεο που τον έδειχνε να ξεκαρδίζεται στα γέλια την ώρα που ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, εξέφραζε τη θλίψη του για την απώλεια ανθρώπινων ζωών στις περιοχές που επλήγησαν τον Ιούλιο από τις πλημμύρες.

Αβεβαιότητα ως το τέλος

Παρ΄ όλες τις συγκλίνουσες έρευνες για το προβάδισμα των Σοσιαλδημοκρατών, τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων δεν συνιστούν προγνωστικά εκλογών, επισημαίνει ο Νίκο Ζίγκελ. Οι δημοσκοπήσεις εκφράζουν διαθέσεις των ψηφοφόρων σε μια συγκεκριμένη στιγμή. Αυτό δεν σημαίνει ότι την ημέρα των εκλογών δεν μπορεί να αλλάξουν γνώμη. Πόσο μάλλον που ένας σημαντικός αριθμός πολιτών δεν έχει ακόμη αποφασίσει ποιο κόμμα θα ψηφίσει. Παρά τις επιφυλάξεις του, ο κ. Ζίγκελ δηλώνει ότι θα ήταν «μεγάλη έκπληξη» αν την ερχόμενη Κυριακή το ποσοστό των  χριστιανικών κομμάτων ήταν μεγαλύτερο από αυτό των Σοσιαλδημοκρατών.

Παναγιώτης Κουπαράνης

DW

του Δημήτρη Μακροδημόπουλου

Το τριμερές στρατιωτικό Σύμφωνο AUKUS που συνομολόγησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Αυστραλία εν αγνοία των ευρωπαίων συμμάχων στα πλαίσια του ΝΑΤΟ και στοχεύει την Κίνα, ήλθε να επισφραγίσει την απαξίωση της Ευρώπης, που πρόσφατα είχε αναφανεί επανειλημμένα (Αφγανιστάν, Nord Stream 2, κυρώσεις Ε.Ε. εναντίον Ρωσίας, Ιράν, κ.α. κατ’ επιταγή της Ουάσινγκτον ενάντια στα συμφέροντά της, κ.α.). Κανείς σήμερα δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν αντιλήφθηκε τη σημασία του AUKUS για την Ευρώπη. Αλλά, η “επαρχιωτοποίηση” της Ευρώπης, στο οικονομικό και γεωπολιτικό επίπεδο, όπως τη χαρακτηρίζει ο Ένζο Τραβέρσο, δεν αποτελεί σημερινή κατάσταση, «συνέβη ανάμεσα στους δύο πολέμους, γράφει. Ο πρώτος σημαδεύει τη μετατόπιση του άξονα του κόσμου από την Ευρώπη στις ΗΠΑ. Ο δεύτερος διχάζει της Ευρώπη, που γίνεται τόπος αντιπαράθεσης ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις σ’ ένα διπολικό κόσμο…. ». Όπως σημειώνει ο Νίκος Ψυρούκης, «όταν έμπαιναν οι ΗΠΑ στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο χρωστούσανε στην Ευρώπη 4,5 δις δολάρια. Με τον τερματισμό του πολέμου, η Ευρώπη χρωστούσε στις ΗΠΑ 10 δις δολάρια σε πολεμικά χρέη». Με το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο διαλύθηκαν οι αποικιοκρατικές αυτοκρατορίες των ευρωπαϊκών κρατών δίνοντας τη δυνατότητα στο αμερικανικό κεφάλαιο να εισχωρήσει στις αγορές παντού ενώ η καταστροφή των παραγωγικών δυνάμεων στην Ευρώπη αναζωογόνησε την αμερικανική οικονομία. Είναι χαρακτηριστικό πως στο διάστημα 1938 – 1944 το ετήσιο εθνικό εισόδημα των ΗΠΑ υπερδιπλασιάστηκε, από 41 δις δολάρια έφτασε στα 83 δις ενώ οι οικονομίες των εμπόλεμων ευρωπαϊκών κρατών κατέρρεαν και υπερχρεώνονταν στην Ουάσινγκτον. Με  το ΝΑΤΟ οι ΗΠΑ υπέταξαν και στρατιωτικά την Ευρώπη.

Βέβαια το AUKUS κυοφορεί εν δυνάμει εξελίξεις με σοβαρές επιπτώσεις για την ΕΕ που δεν θα αφήσουν αλώβητη και τη χώρα μας:

1. Θα αμφισβητήσει τη σημασία του ΝΑΤΟ στην ασφάλεια της Ευρώπης και θα αναδείξει τον ρόλο της Γαλλίας λόγω της στρατιωτικής ισχύος της. Ήδη, πρόσφατα, η υπουργός Άμυνας Φλοράνς Παρλί είχε επισημάνει τη διαφοροποίηση των προσεγγίσεων ΗΠΑ και ΕΕ εντός του ΝΑΤΟ: “Αν οι ΗΠΑ και η Κίνα, είχε πεί, βρίσκονται σε μια μορφή αντιπαράθεσης, θέλουμε και εμείς οι Ευρωπαίοι να μπούμε στην αντιπαράθεση;” (Καθημερινή 2/6/2021)
2. Θα ισορροπήσει ή θα ανατρέψει τους συσχετισμούς στον γαλλογερμανικό άξονα και θα οδηγήσει εμφανέστερα από κάθε άλλη φορά σε ομαδοποιήσεις. Από τη μία η “Νέα Ευρώπη”, σύμφωνα με τον ορισμό του Ράνσφελντ των πρώην Ανατολικών κρατών, των “δορυφόρων” του Βερολίνου, που αναφανδόν τάσσονται, όπως και η Γερμανία, κάτω από την ομπρέλα των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Διότι, ας μη ξεχνάμε ότι στην Ουάσινγκτον οφείλουν την ένταξή τους όχι μόνον στο ΝΑΤΟ αλλά και στην ΕΕ με συνήγορο το Βερολίνο, αφού η ένταξη των πρώην Ανατολικών κρατών ενίσχυε τον ρόλο της Γερμανίας . Είναι χαρακτηριστικό, όσες φορές ο πρόεδρος Μακρόν αναφέρθηκε στην αυτονόμηση της ΕΕ στο θέμα της ασφάλειας έναντι του ΝΑΤΟ, οι αντιδράσεις της Γερμανίας δεν άφηναν περιθώρια αμφισβήτησης του Νατοϊκού ρόλου για την Ε.Ε… Από την άλλη μεριά θα ξαναβρεθούν οι χώρες του Νότου υπό την ηγεσία της Γαλλίας, ομαδοποίηση που είχε αρχίσει να διαφαίνεται έντονα στη δεκαετία του 1990 αλλά αποδυναμώθηκε πλήρως με τις διευρύνσεις που ακολούθησαν και κατέστησαν την Γερμανία άξονα της ΕΕ αλλά και την οικονομική κρίση που εξάρτησε πλήρως τον ευρωπαϊκό Νότο από το Βερολίνο. Σε ποιό βάθος θα φθάσει το ρήγμα ανάμεσα στις δύο πλευρές;
3. Όμως η θέση της Γαλλίας εντός της Ε.Ε. θα ενισχυθεί έμμεσα και με την αποχώρηση των ΗΠΑ από την Εγγύς και τη Μέση Ανατολή που ανοίγει ένα ευρύ γεωπολιτικό πεδίο επιρροής για το Παρίσι, όπου εναγωνίως επιχειρεί να επανέλθει αξιοποιώντας τις ελληνοτουρκικές διαφορές. Ταυτόχρονα, όμως, η αποχώρηση των ΗΠΑ από την Εγγύς και τη Μ. Ανατολή θα αναβαθμίσει τον εποπτικό ρόλο της Τουρκίας και την περιφερειακή της επιρροή. Είναι επόμενο η γαλλοτουρκική σύγκρουση στην περιοχή να ενταθεί με συνέπεια την όξυνση και των ελληνοτουρκικών σχέσεων αφού το Παρίσι αξιοποιεί τις ελληνοτουρκικές διαφορές ως εφαλτήριο για τη διείσδυσή του στην περιοχή
4. Τί σημαίνει το AUKUS για την Ελλάδα; Μας το αποκαλύπτει με τρόπο που εκμηδενίζει κάθε ψήγμα εθνικής κυριαρχίας μας, ο Μπιλ Ανθόλις, διευθυντής του Miller Institute του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια σε συνέντευξή του λίγες ημέρες μετά την ορκωμοσία του Τζο Μπάιντεν: «Το μεγαλύτερο ζήτημα που αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ, είπε, είναι οι διμερείς σχέσεις με την Κίνα. Το “πάτημα” της Κίνας στην Ευρώπη είναι το λιμάνι του Πειραιά. Αυτό είναι το θέμα που πιστεύω ότι θα πρέπει η Ελλάδα να διαχειριστεί. Και πρέπει να το διαχειριστεί καλά… Το λιμάνι του Πειραιά είναι η αχίλλειος πτέρνα των ελληνοαμερικανικών σχέσεων» (Καθημερινή 24/1/2021).

Πώς θα ισορροπήσει η Ελλάδα με δεδομένη την πλήρη στρατιωτική της εξάρτηση από τις ΗΠΑ ιδιαίτερα με την πενταετή ανανέωση  της αμοιβαίας αμυντικής συνεργασίας (MDCA), και την πλήρη οικονομική της εξάρτηση από την Ε.Ε.;

Μακροδημόπουλος Δημήτρης

Αλεξ/πολη – κιν. 6947-771412

21/9/2021

του Κ. ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Η συμφωνία AUKUS μεταξύ των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Αυστραλίας, δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον ανταγωνισμού ισχύος στην ευρύτερη περιοχή, η αξιολόγηση του οποίου ωστόσο, δεν θα πρέπει να εξαντλείται στην πρώτη ανάγνωση των αμιγώς γεωπολιτικών του χαρακτηριστικών…

Και αυτό, γιατί παράλληλα με την διαφοροποίηση ορισμένων κρίσιμων παραμέτρων ισχύος, διαμορφώνεται στην ουσία και ένα νέο περιβάλλον (μη) κανόνων, ένα νέο περιβάλλον (μη) αρχών που θα επιδιώκεται να διέπει πλέον τις διμερείς και πολυμερείς σχέσεις μεταξύ των κρατών. Πρόκειται δηλαδή για μια νέου τύπου, μεταμοντέρνα προσέγγιση, που εγκαινιάζει με τρόπο «θεαματικό», την υπέρβαση στην πράξη της παραδοσιακής δυτικής αντίληψης για τις συμμαχικές δομές, τον ρόλο τους, αλλά και τους θεμελιώδεις λειτουργικούς κανόνες που αφορούν στην σχέση μεταξύ των μερών τους.

Στρατευμένοι στρατηγιστές έσπευσαν από την πρώτη στιγμή να εκθειάσουν αυτήν την στροφή των Αμερικανών στην λογική της αλα καρτ εργαλειοποίησης των «συμμάχων» τους, θεωρώντας πως η επιλογή της υπεργολαβικής ανάθεσης ρόλου στην διαχείριση των προκλήσεων που σχετίζονται με την περιφερειακή ισορροπία ισχύος, είναι μια έξυπνη διαχειριστική επιλογή. Οι πιο αισιόδοξοι μάλιστα από αυτούς, θεωρούν πως πρόκειται για μια κίνηση «στρατηγικού ματ» που σηματοδοτεί την ολική επαναφορά των ΗΠΑ στην κορυφή του διεθνούς στρατηγικού μάνατζμεντ για λογαριασμό ολόκληρου του Δυτικού κόσμου. Πρόκειται για εκτιμήσεις αβάσιμες και κατάφορα επιφανειακές, που δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με την αλήθεια.

Η πρωτοβουλία των Αμερικανών, ΔΕΝ παραπέμπει σε χειρισμό Υπερδύναμης που διαχειρίζεται με αυτοπεποίθηση και στρατηγική επάρκεια μια κρίσιμη περιφερειακή πρόκληση η οποία κατά την εκτίμησή της, έχει και ευρύτερο στρατηγικό ενδιαφέρον. Αντιθέτως αυτό που επιβεβαιώνει, είναι την καραμπινάτη υπαρξιακή ανασφάλεια, τον διαχειριστικό καιροσκοπισμό, αλλά και την καταφανή στρατηγική ανεπάρκειά της, σε ότι αφορά στον σχεδιασμό που υιοθετεί, στην προσπάθειά της να κλιμακώσει περαιτέρω τον βηματισμό της.

Οι συνέπειες αυτής της πρωτοβουλίας θα είναι ευρύτερες…

Και όσοι βιάστηκαν να πανηγυρίσουν για το δήθεν «ευφυές» αποτύπωμα της συγκεκριμένης συμφωνίας, καλό θα είναι να ασχοληθούν σοβαρά με τις οφειλόμενες δεύτερες σκέψεις αφού…

Α. Δεν είναι διόλου ευφυές το να επιλέγεις να μετατρέψεις τον γεωπολιτικό σου τυχοδιωκτισμό, σε καταλύτη που επιταχύνει τις αποφάσεις και τις πρωτοβουλίες του στρατηγικού σου ανταγωνιστή. Εκτός πια και εάν στο πλαίσιο αυτής της «ευφυούς» προσέγγισης, θεωρούν κάποιοι ότι η Κίνα, η οποία στοχοποιείται στο περιβάλλον αυτής της συμφωνίας με τρόπο μάλλον ερασιτεχνικό, θα παραμείνει με σταυρωμένα τα χέρια και θα περιμένει υπομονετικά το μοιραίο και την ευόδωση των αμφιλεγόμενων Αμερικανικών περιφερειακών πρωτοβουλιών που επιδιώκουν να ακυρώσουν τον δικό της στρατηγικό  σχεδιασμό…

Β. Δεν είναι διόλου ευφυές το να επιλέγεις να αναλώνεις ταχύτατα κρίσιμο συμμαχικό κεφάλαιο, διαμηνύοντας σ’ εκείνους που σε ακολουθούν, ότι ενδέχεται εν μία νυκτί να μετατραπούν από «πολύτιμοι» σύμμαχοι, σε φτηνά αναλώσιμα ή πολύ περισσότερο σε θύματα του γεωπολιτικού σου τυχοδιωκτισμού, εάν κρίνεις ότι αυτή η επιλογή εξυπηρετεί καλύτερα τις όποιες εφήμερες τακτικές σου πιρουέτες….

Γ. Δεν είναι διόλου ευφυές το να επιλέγεις, με ανοικτές ακόμη τις πληγές από το στρατηγικό σου Βατερλό στην Μέση Ανατολή, να διευκολύνεις με την συμπεριφορά σου διεργασίες και γεωπολιτικές συμφύσεις μεταξύ όλων αυτών που επενδύουν -μεταξύ άλλων- ΚΑΙ στην γεωπολιτική σου αφερεγγυότητα, επιδιώκοντας να συγκροτήσουν ανταγωνιστικά κέντρα ισχύος και να ενσωματώσουν σε αυτά ακόμη και παραδοσιακούς συμμάχους σου από το παρελθόν…

Δ. Δεν είναι διόλου ευφυές το να επιλέγεις να επενδύσεις εφήμερα σε πρακτικές που επιτείνουν ενδοσυμμαχικούς ανταγωνισμούς και ρήξεις, αδιαφορώντας για τις μακροχρόνιες επιπτώσεις αυτής της εξέλιξης, ακόμη και σε βάρος του δικού σου στρατηγικού αφηγήματος. Και φυσικά…

Δεν είναι διόλου ευφυές το να παραβλέπεις πως η φυσιογνωμία του μεταψυχροπολεμικού ανταγωνισμού, δεν υπόκειται πλέον στις παραδοσιακές ιδεολογικοπολιτικές και κοινωνικές δεσμεύσεις του παρελθόντος. Αντιθέτως, δομείται και ξεδιπλώνεται μέσα σε ένα πολύπλοκο σύστημα συγκλίσεων, ανταγωνισμών, μεταβαλλόμενων προσεταιρισμών αλλά και επιλεκτικών  στρατηγικών ευκαιριών, γι’ αυτό και η διαχείρισή του δεν επιτρέπει επιπολαιότητες και φυσικά στις πλείστες όσες των περιπτώσεων δεν συγχωρεί λάθη.

Το μεγάλο πρόβλημα λοιπόν για τους Αμερικανούς, δεν είναι η επιλογή τους να συστρατεύσουν τους Βρετανούς και την Αυστραλία στο πλευρό τους και στο πλαίσιο της προσπάθειάς τους να κερδίσουν το κορυφαίο γι’ αυτούς στοίχημα στην ευρύτερη ζώνη του Ινδικού και του Ειρηνικού. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ο ερασιτεχνισμός που επέδειξαν τοποθετώντας απέναντί τους την Γαλλία, συμπεριφερόμενοι περισσότερο ως σαλταδόροι της πολεμικής βιομηχανίας και λιγότερο έως καθόλου, ως έξυπνοι στρατηγιστές που διεκδικούν να διατηρήσουν την πρωτοκαθεδρία στον Δυτικό κόσμο.

Έτσι, στην προσπάθειά τους να συνδυάσουν το τερπνό (εργαλειοποιημένο περιφερειακό ανάχωμα) με το ωφέλιμο (μπάζα περίπου 60 δις για την ναυπηγική τους βιομηχανία), άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου που θα τροποποιήσει εκ θεμελίων την χαρτογραφία ισχύος σε μια οριστικά πολυδιασπασμένη Δυτική Αρχιτεκτονική.

Η επόμενη μέρα βρίσκει τους Αμερικανούς με τον Μουτζούρη στο χέρι…

Τους βρίσκει με σοβαρά κλονισμένη την αξιοπιστία τους, με την φερεγγυότητά τους έναντι των «συμμάχων» να κλειδώνει στο ναδίρ και με έναν σχεδιασμό αμφιλεγόμενης αποτελεσματικότητας, που το πιθανότερο είναι πως θα εκφυλιστεί στο βάθος της προσδοκώμενης εικοσαετίας (μέχρι να ολοκληρωθεί το πρόγραμμα υπερεξοπλισμού της Αυστραλίας), ενώ όλα δείχνουν πως ακόμη και ο επικοινωνιακός του δυναμισμός ατονεί, υπό το βάρος των εκρηκτικών αντιθέσεων και της αποδομητικής δυναμικής που έχει πυροδοτήσει. Και όλα αυτά σε μια εποχή κατά την οποία ο γεωπολιτικός χρόνος πυκνώνει απειλητικά και με ρυθμούς ανεξέλεγκτους, γι’ αυτό και δεν αφήνει σε κανέναν το περιθώριο για σπάταλες και αδιέξοδες απερισκεψίες. Κατά τα λοιπά…

Οι Βρετανοί δεν είναι βέβαιο ότι θα παραμείνουν μέχρι το τέλος προσηλωμένοι στο Αμερικανικό αφήγημα και το γεγονός ότι αυτήν την στιγμή σπεύδουν να κεφαλαιοποιήσουν γεωπολιτικά την συμμετοχή τους στο Αμερικανικό περιφερειακό όραμα, καλό θα είναι να μην συντηρεί υπερβολική προσμονή και μακρόπνοες αυταπάτες στους πραγματικά σκεπτόμενους.  Το κρίσιμο στοίχημα για τους  Βρετανούς άλλωστε, είναι να διατηρήσουν τον έλεγχο στις Βρετανικού ενδιαφέροντος ζώνες επιρροής στην επίδικη περιοχή και φυσικά να καταφέρουν να κλειδώσουν «επινίκια» από τον δραστικό περιορισμό της Γαλλικής παρουσίας σε Ν.Α Μεσόγειο και Β. Αφρική τον οποίο επεδίωξαν αβαντάροντας το βρώμικο μακρύ χέρι της Τουρκίας.

Η υποτιθέμενη ενότητα της ΕΕ, η οποία παραδοσιακά στοιχίζεται πίσω από τις κορυφαίες επιλογές των Αμερικανών, έχει διαρραγεί οριστικά και φαίνεται ότι παραδίδει σταδιακά την θέση της σε ένα συμμαχικό μόρφωμα δυο ταχυτήτων, με χειραφετημένους ισχυρούς δρώντες, αλλά και πρόθυμους υποτελείς χειροκροτητές των Αμερικανικών επιλογών, οι οποίοι κατά κανόνα πληρώνουν με πολύ ακριβό τίμημα τις συνέπειες των ολέθριων επιλογών τους.

Η Τουρκία, ως ισχυρή και ανερχόμενη περιφερειακή δύναμη, συνειδητοποιεί πως στο νέο περιβάλλον που διαμορφώνεται, η δυνατότητά της για περαιτέρω γεωπολιτική χειραφέτηση στο πλαίσιο του νεο-οθωμανικού της οράματος ισχυροποιείται και ήδη σπεύδει να αξιοποιήσει τις νέες δυνατότητες που δημιουργούνται, διεκδικώντας πρωταγωνιστικό ρόλο σε περισσότερα ταμπλό και επιδιώκοντας να προσεταιριστεί συγκυριακά τους πάντες, σε ένα ιδιαιτέρως σύνθετο αλλά και αμφιλεγόμενο παιχνίδι.

Η ΕΕ, περισσότερο θορυβημένη από τις εξελίξεις, παρά συμπεριφερόμενη ως δύναμη που διαθέτει επίγνωση και σχέδιο μακράς πνοής, σπεύδει να στρατιωτικοποιήσει την φυσιογνωμία της, έχοντας πάντα το βλέμμα στραμμένο στο πλιάτσικο των αγορών και στην περαιτέρω διεύρυνση της σχέσης υποτέλειας των αδυνάτων της περιφέρειας και των φιλόδοξων νεόπλουτων της Ανατολής, στα ισχυρά οικονομικά κέντρα του Βορρά.

Η Γαλλία τέλος, δείχνει να πήρε το μάθημά της από τα πολλαπλά και επαναλαμβανόμενα «συμμαχικά» μαχαιρώματα, αλλά κυρίως οφείλει να αποδείξει πως δεν είναι διατεθειμένη να παραδοθεί σε αυτοκτονικές συμπεριφορές, αρνούμενη να εργαλειοποιήσει την δική της (πολύτιμη για την ίδια) ιστορική εμπειρία.

Οι Αμερικανοί δεν προτίθενται να της αναγνωρίσουν ευρύτερο ρόλο που να υπερβαίνει επιχειρησιακά τις ζώνες της παραδοσιακής της επιρροής, πρωτίστως διότι γνωρίζουν πως είναι μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη και δεν θα ήθελαν να τονώσουν υπερβολικά την ιμπεριαλιστική της αυτοπεποίθηση, γεγονός που θα μπορούσε να έχει κόστος για τους δικούς τους περιφερειακούς και ευρύτερους σχεδιασμούς.

Από την άλλη μεριά, η Βρετανία συνεχίζει να την αντιμετωπίζει υποτιμητικά και δόλια, αυτήν την φορά έχοντας εξασφαλισμένες τις πλάτες των Αμερικανών αλλά και την Τουρκία ως πολύτιμο περιφερειακό δεκανίκι.

Η συμφωνία AUKUS πάντως, ως φυσική συνέχεια όλων αυτών που έχουν διαδραματιστεί ήδη στην ΝΑ Μεσόγειο, αλλά και ως αναγκαία απότοκος του ταπεινωτικού Βατερλό το οποίο υπέστησαν οι Αμερικανοί στο θέατρο της Μ. Ανατολής, υπήρξε πρωτίστως μια κίνηση ενδοσυμμαχικού ξεκαθαρίσματος των λογαριασμών με πρωταγωνιστή τον Αγγλοσαξωνικό άξονα και δευτερευόντως μια στρατηγική συμφωνία έναντι στρατηγικών ανταγωνιστών και αντιπάλων. 

Είναι λοιπόν φανερό πως το παρασκήνιο αυτής της συμφωνίας, συνιστά από μόνο του μια διπλή πρόκληση με αποδέκτες, τόσο την Γαλλική εξωτερική πολιτική όσο και τους μικρότερους περιφερειακούς δρώντες της παραδοσιακής Δυτικής συμμαχίας. Στο πλαίσιο αυτής της διπλής πρόκλησης…

• Η μεν Γαλλία οφείλει να αποδείξει στην πράξη, ότι δεν θα επιτρέψει να αναβιώσεισε βάρος της η ιστορική θρασύτητα των Βρετανών και οφείλει να το πράξει πρωτίστως στο θέατρο της ΝΑ Μεσογείου (Το 2021 άλλωστε δεν είναι η Ναπολεόντια εποχή και οι Βρετανοί τσαρλατάνοι αυτήν την φορά θα πρέπει να πάρουν το μάθημά τους, χωρίς εκπτώσεις και ηττοπαθείς συμβιβασμούς)…
• Οι δε μικρότεροι περιφερειακοί δρώντες(μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα) οφείλουν να αντισταθούν με τρόπο ξεκάθαρο στην συστηματική προσπάθεια τη ξέφρενης εργαλειοποίησής τους (βλέπε θυματοποίησής) τους από την Αμερικανική Εξωτερική πολιτική που αναζητεί εναγωνίως προθύμους, για να μετακυλήσει στις πλάτες τους το κόστος της γεωστρατηγικής της αποκαθήλωσης.

Κοινός τόπος αλλά και «πεδίον δόξης λαμπρόν», τόσο για την Γαλλία όσο και για τους λοιπούς περιφερειακούς δρώντες που θα αποφασίσουν να ακολουθήσουν τον δρόμο της γεωπολιτικής τους χειραφέτησης, είναι η δημιουργία μιας παράλληλης συμμαχικής δομής με τα χαρακτηριστικά ενός ισχυρού στρατηγικού άξονα που θα εξοβελίσει πλήρως τον νεο-οθωμανισμό από την ΝΑ Μεσόγειο, θα θέσει σε εφαρμογή ένα ολοκληρωμένο περιφερειακό, στρατηγικό και αναπτυξιακό σχέδιο και θα διεκδικήσει αυξημένο ρόλο για λογαριασμό όλων στην υπό διαμόρφωση νέα Αρχιτεκτονική.

Επίλογος…

Ο λόγος λοιπόν που επιμένουμε να αναδεικνύουμε τις κρίσιμες πτυχές που συνθέτουν τις εξελίξεις της τρέχουσας περιόδου -και οι οποίες συντελούνται πρωτίστως στην μεγάλη σκακιέρα της Ευρασίας- δεν είναι η πρόθεσή μας να καταγράψουμε απλά την στρατηγική ανεπάρκεια μιας Υπερδύναμης η οποία βρίσκεται σε διαρκή και εξελισσόμενη αποδρομή. Είναι η υποχρέωσή μας να αναδείξουμε μια σειρά από πολύ συγκεκριμένες δυνατότητες που ανακύπτουν και για τους μικρούς δρώντες, έτσι ώστε να διεκδικήσουν αυξημένο ρόλο και λόγο στην διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος σταθερότητας σε μια εποχή κατά την οποία η ισορροπία ισχύος επαναπροσδιορίζεται και η  περιφερειακή Αρχιτεκτονική τροποποιείται δραματικά.

του Μιχαήλ Κωσταράκου*

1. Η Συμφωνία AUKUS ανάμεσα στην Αυστραλία, ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο είναι μια βιαστική συμφωνία. Οι ΗΠΑ κάτω από την πίεση της διεθνούς και εσωτερικής κατακραυγής για τον κακό χειρισμό μιας σωστής ενδεχομένως απόφασης που λήφθηκε πριν από χρόνια για την αποχώρηση από το Αφγανιστάν, και προσπαθώντας να αντιστρέψουν τις εντυπώσεις και να προλάβουν τους δυνητικούς «αντιπάλους» τους να πάρουν βεβιασμένες αποφάσεις σε βάρος τους, χρειαζόντουσαν μια γρήγορη γεωπολιτική ενέργεια  επιπέδου «υπερδύναμης». Η ταχύτητα που απαιτούνταν έκανε τις ΗΠΑ να στραφεί στη «αγγλοσαξονική ομάδα» αποκλείοντας διαπραγματεύσεις με άλλες ισχυρές δυνάμεις στη περιοχή. Αυτό είχε και θα έχει συνέπειες.
2. Οι ΗΠΑ προσπάθησαν να δημιουργήσουν προϋποθέσεις ανάσχεσης στην Άπω Ανατολή δημιουργώντας ουσιαστικά μια νέα συμμαχία, κατέληξαν όμως να αποξενώσουν και να διασπάσουν τους Ευρωπαίους συμμάχους τους και ενδεχομένως το ΝΑΤΟ, δημιουργώντας μια κατάσταση πολύ δύσκολα αναστρέψιμη. Οι τριγμοί του Διατλαντικού δεσμού είναι ισχυρότατοι και οι Βρετανοί δεν έχουν πλέον λόγο στην ΕΕ. Οι Βρετανοί μόνοι τους πλέον μετά το Brexit ακολούθησαν τις ΗΠΑ προσπαθώντας να εγκαινιάσουν τη νέα γεωπολιτική τους ταυτότητα, αυτή της Παγκόσμιας Βρετανίας (Global Britain).
3. Οι ΗΠΑ αιφνιδιάστηκαν από την σκληρότητα και τη δριμύτητα της γαλλικής αντίδρασης. Η σύμβαση των υποβρυχίων που ακυρώθηκε δημιουργεί τεράστιο πρόβλημα στη γαλλική ναυπηγική βιομηχανία, ιδίως με τις εκλογές ενόψη και οι αντιδράσεις του Προέδρου Μακρόν είναι απόλυτα δικαιολογημένες. Η μη πρόσκληση της Γαλλίας στη Συμφωνία, εκτος από τις υποψίες ότι το κίνητρο ήταν και οικονομικό για τις ΗΠΑ, παρέβλεψε το γεγονός ότι η Γαλλία έχει συγκεκριμένα γεωπολιτικά συμφέροντα στην περιοχή του Ινδικού-Ειρηνικού Ωκεανού, τόσο από άποψη διεθνούς ασφαλείας όσο και διότι διαθέτει υπερπόντια γαλλικά εδάφη στην ευρεία περιοχή. Εξάλλου πρώτη η Γαλλία ήδη από το 2017 είχε ζητήσει την δημιουργία ναυτικής δύναμης της ΕΕ που να περιπολεί και να εξασφαλίζει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στη Θάλασσα της Κίνας.
4. Η ακύρωση της συμφωνίας δεν βλάπτει μόνο τη Γαλλική ναυπηγική βιομηχανία και οικονομία. Βλάπτει και τη Γερμανία όπως και κάποιες άλλες χώρες της ΕΕ που μετέχουν στη κατασκευή των υποβρυχίων με κοινές επιχειρήσεις ή σαν υπεργολάβοι. Ήδη οι Ευρωπαϊκές χώρες που βλάπτονται, όπως και η ΕΕ,  έχουν δηλώσει τη δυσαρέσκεια τους. Η Αυστραλία δεν πρόκειται να δει την ΕΕ να συνάπτει μαζί της την οικονομική συμφωνία που ετοιμαζόταν ύψους περίπου 10% της συμφωνίας των υποβρυχίων, σε αυστραλιανά γαλακτοκομικά προϊόντα και προϊόντα κρέατος. Θα περάσουν χρόνια για να μπορέσουν οι Αυστραλοί να πλησιάσουν πάλι την Ευρώπη, τώρα μάλιστα που δεν είναι οι Βρετανοί να τους στηρίξουν. Οι Αυστραλοί κτηνοτρόφοι θα πληρώσουν το τίμημα της ακύρωσης.
5. Η AUKUS έρχεται να επιδεινώσει μια διεθνή κατάσταση για τις ΗΠΑ, ήδη βεβαρυμένη από την αιφνιδιαστική αποχώρηση από το Αφγανιστάν χωρίς να λάβουν υπόψη τους συμμαχους τους. Η πλειονότητα των χωρών της ΕΕ, όπως και η ηγεσία της έχουν δηλώσει ξεκάθαρα ότι ήρθε η ώρα η Ευρώπη να απόκτησει «Στρατηγική Αυτονομία», δηλαδή τη δυνατότητα να ενεργεί μόνη της χωρίς εξάρτηση από άλλες χώρες μη μέλη της ΕΕ. Εξάλλου το άθροισμα των αμυντικών δαπανών (200 δις ευρώ) αλλά και οι στρατιωτικές δυνατότητες της ΕΕ αθροιστικά,  είναι μεγαλύτερες αυτών της Ρωσίας και της Κίνας, δεύτερες μόνο μετά τις ΗΠΑ. Η Γαλλία πρωτοστατεί πλέον στην «Στρατηγική Αυτονομία» με το πρόγραμμα της «Στρατηγικής Πυξίδας» που θα παρουσιαστεί στους Υπουργούς της ΕΕ τον προσεχή Νοέμβριο, έχοντας πλέον ξεκάθαρη την υποστήριξη της Γερμανίας που έχει αναλάβει την υποχρέωση στο πλαίσιο του προγράμματος PESCO  να οργανώσει ένα Ευρωπαϊκό Σώμα Στρατού με την επωνυμία CROC(Crisis Response Operation Core).
6. Η πώληση οκτώ πυρηνικών υποβρυχίων στην Αυστραλία δημιουργεί θέμα διάδοσης της πυρηνικής ενέργειας, όχι πυρηνικών όπλων που δεν περιλαμβάνονται στην πώληση αλλά των πυρηνικών αντιδραστήρων πρόωσης των υποβρυχίων. Δεν συνιστά παράβαση συνθηκών διάδοσης πυρηνικών όπλων αλλά αν βρει μιμητές ανάμεσα σε κράτη που διαπραγματεύονται τις πυρηνικές δυνατότητες τους όπως το Ιράν, η κατάσταση θα περιπλακεί περισσότερο.
7. Η θέση της Ρωσίας είναι ξεκάθαρη δίπλα στη Κίνα. Ο Πρόεδρος Τραμπ προσπάθησε να προσεγγίσει τον Πρόεδρο Πούτιν στην αρχή της θητείας του χωρίς αποτέλεσμα. Σκοπός του ήταν να απομονώσει την Κίνα αλλά απέτυχε. Η Ρωσία απομονωμένη από την υπόλοιπη Ευρώπη στηρίζει την οικονομία της στην εξαγωγή υδρογονανθράκων και η Κίνα είναι ο κυριότερος και σίγουρα ο σπουδαιότερος πελάτης της. Για να ξεκαθαρίσει τη θέση της προσκάλεσε το κινεζικό ναυτικό σε κοινές ασκήσεις στην Αγία Πετρούπολη το 2017, και οι ΗΠΑ άλλαξαν κεφάλαιο στην στρατηγική τους καταφεύγοντας στη «διπλή ανάσχεση» των δύο υπερδυνάμεων ρίχνοντας ουσιαστικά τη μία στην αγκαλιά της άλλης.
8. Η πραγματική γεωπολιτική συσπείρωση για την ανάσχεση της Κίνας υπάρχει ήδη από το 2007, ονομάζεται Quad (Quadrilateral Security Dialogue – QSD Τετραμερής Διάλογος Ασφαλείας ή απλώς Quad) αποτελείται από τις ΗΠΑ, Αυστραλία, Ιαπωνία και Ινδία) και είναι δημιούργημα του Ιάπωνα πρωθυπουργού Άμπε το 2007. Μετά από μία κατάσταση ύπνωσης, το 2017 οι (νέοι πλέον) ηγέτες των χωρών αποφάσισαν να δώσουν νέα ώθηση στο διάλογο με σκοπό να αντιμετωπίσουν διπλωματικά και στρατιωτικά την Κίνα στη θάλασσα της Νότιας Κίνας, δίνοντας βάση σε σχόλια για «νέο Ψυχρό Πόλεμο». Σε κοινή δήλωση τον Μάρτιο του 2021, “The Spirit of the Quad”, τα μέλη του Quad έκαναν εντονότερη την αντίδραση τους και  περιέγραψαν «ένα κοινό όραμα για έναν ελεύθερο και ανοιχτό Ινδο-Ειρηνικό» και μια «θαλάσσια τάξη στις θάλασσες της Ανατολικής και Νότιας Κίνας βασισμένη σε κανόνες», την οποία δηλώνουν ότι χρειάζονται τα μέλη του Quad για να αντιμετωπιστούν οι κινεζικές θαλάσσιες αξιώσεις. Η Κίνα αντεπιτέθηκε στον ασθενέστερο κρίκο, την Αυστραλία, επιβάλλοντας της σοβαρούς περιορισμούς και οικονομικές κυρώσεις. Η τετράδα απάντησε με ενέργειες για την επέκταση του Quad σε Quad plus με δυνητική πρόσθεση τριών νέων μελών, του Βιετνάμ, της Νέας Ζηλανδίας και της Ν.Κορέας.

Η συμφωνία AUKUS αποτελεί μια σημαντική γεωπολιτική εξέλιξη της οποίας οι πραγματικές διαστάσεις και τα τελικά και οριστικά αποτελέσματα δεν είναι ακόμα ορατά. Η διαταραχή και η όποια διάσπαση έγινε στο Δυτικό στρατόπεδο είναι πολύ δύσκολο να αναστραφεί ή να θεραπευτεί σε σύντομο χρόνο.

Μια ενδεχόμενη όμως ενέργεια της Κίνας εναντίον της Ταιβάν, (κάτι που αποτελεί ίσως τον σοβαρότερο γεωπολιτικό στόχο της Κίνας), θα πυροδοτήσει την Άπω Ανατολή και θα δοκιμάσει όλες τις σχέσεις και τις συμμαχίες της περιοχής, παλιές και νέες.

*Στρατηγός Μιχαήλ Δημητρίου Κωσταράκος, Επίτιμος Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, π. Πρόεδρος της Στρατιωτικής Επιτροπής της ΕΕ 

της Ουρανίας Μπάγγου*

Μια κοπέλα, ώριμη σε ηλικία, αποφάσισε-σχεδίασε και κατάβρεξε με άκρως επικίνδυνο καυστικό υγρό μία φανταστική αντίζηλό της και της προξένησε σημαντικές βλάβες.

Το γύρισε καλά στο μυαλό της κι έκανε όλες τις απαραίτητες ενέργειες μέχρι  να φτάσει στην τελική πράξη. Ήταν δηλαδή μία πράξη καλά προμελετημένη και απέκτησε μέσω του ιντερνέτ τις απαραίτητες γιαυτό γνώσεις. Ζούμε στον εικοστό πρώτο αιώνα αλλά με αισθητική, λογική και πρακτικές του δέκατου έκτου-δέκατου όγδοου. Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι είναι μια ψυχοπαθολογική κατάσταση που συνοδεύεται  από  εμμονικές διαταραχές. Αλλά δε φτάνει αυτό και σε αυτή την κατάσταση είναι αρκετοί.

 Ο συγκεκριμένος άνθρωπος  επιχειρούσε να δει τί της επιφύλασσε  το μέλλον με συχνές επισκέψεις σε χαρτομάντισσα. Αυτό δηλώνει ότι οι χρήστες του ίντερνετ δεν έχουν την  γνώση  αυτών που  το έφτιαξαν, όπως και οι χρήστες του ηλεκτρικού ρεύματος δεν ξέρουν συνήθως τι είναι τα ηλεκτρόνια.  Γιαυτό, τί μέλει γενέσθαι μπορεί κάποια άτομα να το ψάχνουν όχι στην καλλιέργεια του εαυτού τους, που θα αναπτύξει τις ικανότητές τους, αλλά  στην απατεωνίστικη θρασύτητα   αγράμματων επαγγελματιών που απλά εκμεταλλεύονται  την ανισορροπία ή τα κενά των εγκεφάλων αρκετών ανθρώπων. Κάλλιστα, αντί για την χαρτομάντισσα θα μπορούσε να ζητάει συμβουλές από κάποιον αστρολόγο. Υπάρχουν αρκετοί. Εδώ και χρόνια λυμαίνονται εκ του ασφαλούς την ελληνική κοινωνία. Η επιστήμη της αστρονομίας πιστοποιεί ότι δεν γίνεται τα αστέρια να επηρεάζουν τον χαρακτήρα μας, τα οικονομικά μας, την αισθηματική μας ζωή. Αυτό καθόλου δεν πτοεί τα πρωινάδικα στην τηλεόραση και πλήθος περιοδικών να προβλέπουν το μέλλον και μας πείθουν ότι ο πλανήτης που εμείς ονομάσαμε Άρη θα δείξει-με κάποιον  περίεργο τρόπο- ειδικά για μας, με ποιον θα μαλώσουμε σήμερα. Και πολλοί αστρολόγοι μοστράρουν σαν επιστήμονες και κρατούν ένα περισπούδαστο ύφος, σα να κατακλύζονται από πολύ βαριές σκέψεις.   

  Υπάρχει μια σύγχυση γύρω από αυτά και δεν έχουμε την απαραίτητη νομοθεσία να τα αντιμετωπίσουμε. Κι όταν έφτασαν στα δικαστήρια,  κάποιες υποθέσεις, κανείς από τους εξαπατημένους δεν πήγε να υπερασπιστεί τον εαυτό του, γιατί δεν  ήθελε να ομολογήσει στο πανελλήνιο πόσο βλάκας υπήρξε ή γιατί δεν μπορεί να χειριστεί αυτή την ακαλλιέργητη πλευρά του εαυτού του, που αναπτύσσει μέσα του πολλά κρατήματα και πολλές φοβίες.

 Γίνεται, όμως, να εφευρεθεί κάποιο βλακόμετρο που να λέει ως εδώ, από κει και πέρα καίγεσαι; λίγο δύσκολο να γίνει ακόμα.

       Πριν λίγες μέρες ο γνωστός βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας  Κωνσταντίνος Μπογδάνος ανάρτησε κατάλογο με τα ονόματα παιδιών που φοιτούν στο σχολείο, για να δείξει πόσο λίγα  είναι τα  Ελληνάκια και να καταδείξει έτσι ότι κινδυνεύει η φυλετική μας καθαρότητα.

Δεν κατάλαβε ακόμα ότι οι κοινωνίες που πορεύονται καλά είναι οι ανοιχτές σε κάθε καινούργια πρόκληση, με σεβασμό πάντοτε στα πρόσωπα των ανθρώπων που την αποτελούν,  ανεξάρτητα από την χώρα προέλευσής τους. Η συγκίνηση που νοιώθει ο Αντετοκούμπο, που θέλει να είναι Έλληνας, αγγίζει κάθε πατριώτη και τον κάνει να αισθάνεται εθνική υπερηφάνεια που αυτό το παιδί ορκίστηκε πίστη στην σημαία μας. Είναι λυπηρό που κάποιοι συμπολίτες μας έχουν τις ίδιες αντιλήψεις με  τον κύριο Μπογδάνο  και τον εξέλεξαν  βουλευτή.

      Γνωστοί και μη εξαιρετέοι οι αντιεμβολιαστές. Βομβαρδίζουν  κάθε μέρα το διαδίκτυο με πλήθος ευφάνταστων  θεωριών.

 Μια τα τσιπάκια, μια η αλλαγές που θα επιφέρουν τα εμβόλια στο DNA μας- ανάθεμα κι αν ξέρουν τι θα πει αυτό- μια που σε πέντε χρόνια  θα βγάλουμε ουρές, είναι και ο διάβολος που καραδοκεί, αισθάνονται  φανερή απόλαυση που αυτοί γνωρίζουν τόσα πολλά θαυμαστά πράγματα που τα αγνοεί σύμπασα η επιστημονική κοινότητα. Υπάρχουν και κάποιοι επιστήμονες, επιστήμονες να τους κάνει ο Θεός, που έχουν ανάγκη από δημοσιότητα, και λένε άλλα αντί άλλων. Ακόμα δεν μας είπε και ο κύριος Πολάκης τί τον έπεισε να εμβολιαστεί. Κάλιο αργά, βέβαια, παρά ποτέ.

Από πολιτική σκοπιά, οι αντιεβολιαστές, ανήκουν όλοι στις παρυφές των κομμάτων. Είναι ακροδεξιοί, ακροαριστεροί, της πάλαι ποτέ  “χρυσής αυγής”, του σκοταδιστικού τμήματος της εκκλησίας. Είναι άνθρωποι που δεν τα είχαν ποτέ καλά με την λογική που πορεύτηκε και εξελίχτηκε  ο άνθρωπος στην διάρκεια των αιώνων.

   Τι μπορεί να γίνει με αυτούς; Τίποτα, όσες ενημερώσεις κι αν υπάρξουν.  Πρέπει να το πάρουμε απόφαση. Θα είναι πάντα τα βαρίδια των κοινωνιών και θα μας θυμίζουν τις κακές πλευρές του ανθρώπινου είδους. Η γνώση δεν μπορεί να μπει στον εγκέφαλο, αν δεν υπάρχουν υποδοχείς.

*Η Ουρανία Μπάγγου είναι γιατρός.