Αρχική Blog Σελίδα 2165

Οι Παραβιάσεις της Συμφωνίας των Πρεσπών – Συνέδριο ΤΙΜΗ ΣΤΟ 21

Από
anixneuseis
-
0

 

Γράφει ο Ιωάννης Αμπατζόγλου*

Ομιλία του Ιωάννη Αμπατζόγλου, στο τέταρτο διαδικτυακό συνέδριο της ΤΙΜΗΣ ΣΤΟ 21, στις 24 Οκτωβρίου 2021

Κατ’ αρχάς να ευχαριστήσω την κυρία Μαρία Νεγρεπόντη-Δελιβάνη που με κάλεσε να μιλήσω στο τέταρτο διαδικτυακό συνέδριο της ΤΙΜΗΣ ΣΤΟ 21. Βέβαια, είναι χαρά και τιμή μας που η κυρία Πρύτανης είναι ιδρυτικό μέλος και Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ελληνισμού, μίας παγκόσμιας οργάνωσης με έδρα τη Θεσσαλονίκη, την οποία ιδρύσαμε στις 25 Ιανουαρίου του 2021, ακριβώς δύο χρόνια μετά την επικύρωση της επαίσχυντης Συμφωνίας των Πρεσπών στη Βουλή των Ελλήνων. Σε αυτό το σημείο απλά να αναφέρω για όσους δε γνωρίζουν, ότι η Επιτροπή Ελληνισμού είναι Σωματείο μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και όχι πολιτικό κόμμα. Οι σκοποί του Σωματείου μας είναι εθνικοπατριωτικοί, όπως άλλωστε και αυτοί της ΤΙΜΗΣ ΣΤΟ 21. Τα μέλη της Επιτροπής Ελληνισμού –Έλληνες της Ελλάδας και του εξωτερικού αλλά και Φιλλέληνες– προέρχονται από διάφορους ιδεολογικούς χώρους. Έτσι έχουμε μέλη από την Αριστερά (συμπεριλαμβανομένων και πρώην μελών του ΚΚΕ), μέχρι τη Δεξιά (συμπεριλαμβανομένων και Ελλήνων Εθνικιστών), εξαιρουμένων φυσικά των νοσταλγών του κόκκινου και του μαύρου φασισμού. Εμείς έχουμε επιλέξει να προχωρήσουμε με σύνθεση των δυνάμεων του ελληνισμού και όχι με ελιτίστικη προσέγγιση, η οποία οδηγεί σε αποσύνθεση αυτών των δυνάμεων. Κοινός παρονομαστής μας είναι η Ελλάδα και ο ελληνισμός.

Αγαπητοί φίλοι, αγαπητές φίλες, ο τίτλος αυτού του συνεδρίου «Οι συνέπειες της υποτέλειας στη διαμόρφωση των εθνικών μας θεμάτων» θεωρώ ότι αφορά μεταξύ των άλλων και στην προδοτική πράξη εκείνων των Ελλήνων πολιτικών που παρέδωσαν στους Σκοπιανούς το όνομα της Μακεδονίας αλλά και τη μακεδονική ταυτότητα και γλώσσα. Και αυτό επειδή το συγκεκριμένο ξεπούλημα της ελληνικής ταυτότητας, ιστορίας και παράδοσης δεν συνέβη μόνο ως ιδεολογικό απωθημένο Ελλήνων κομμουνιστών (βλέπε την απόφαση της 5ης ολομέλειας του ΚΚΕ το 1949 και την ανακοίνωση του 2ου συνεδρίου του ΝΟΦ στους Ψαράδες Πρεσπών το ίδιο έτος, περί της αυτοδιάθεσης του «μακεδονικού» λαού), αλλά και ως εντολή των μεγάλων δυνάμεων, των ΗΠΑ και της Γερμανίας, η οποία εντολή εκτελέστηκε από τους πρόθυμους Έλληνες πολιτικούς και εδώ ακριβώς έγκειται η υποτέλεια.

Σήμερα βλέπουμε τους Βουλγάρους να αντιδρούν επειδή οι Σκοπιανοί τους κλέβουν τη γλώσσα και την ιστορία. Πράγματι η σκοπιανή γλώσσα είναι βουλγαρική διάλεκτος και οι ήρωες των Σκοπιανών είναι οι ήρωες των Βουλγάρων, όπως για παράδειγμα ο βουλγαρικής καταγωγής Γκότσε Ντέλτσεφ. Επίσης, οι Σκοπιανοί συχνά-πυκνά με διάφορους τρόπους μιλούν για τη «Μακεδονία του Πιρίν» διεκδικώντας με αυτό τον τρόπο έδαφος της Βουλγαρίας. Η Βουλγαρία, αν και ανήκει και αυτή στην Ευρωπαϊκή Ένωση όπως η Ελλάδα και αν και είναι φτωχότερη χώρα από την Ελλάδα, δε δέχεται την πλαστογράφηση της ιστορίας της, όπως δε δέχεται να αμφισβητούν την κυριαρχία της επί του εδάφους της. Εμείς, όντας ισχυρότεροι από τους Βουλγάρους παραδώσαμε στους Σκοπιανούς πολλά περισσότερα από αυτά που φαίνεται ότι έκλεψαν οι Σκοπιανοί από τους Βουλγάρους και συνεχίζουμε απαθείς να τους ακούμε να μιλούν για την υποτιθέμενη «Μακεδονία του Αιγαίου», η οποία στα αρρωστημένα μυαλά των Σκοπιανών ανήκει σε αυτούς. Η Βουλγαρία αντιστέκεται στην προοπτική εισόδου των Σκοπίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση αφού δεν αναθεωρούν οι Σκοπιανοί τις ανιστόρητες θέσεις τους, ενώ εμείς –μετά από τις παρεμβάσεις των ξένων δυνάμεων που αναφέρθηκαν πιο πάνω– προσπαθούμε με κάθε τρόπο να τους διευκολύνουμε να ενταχθούν σε αυτήν, μαλώνοντας μάλιστα τους Βουλγάρους για τη στάση τους. Εδώ μιλάμε για υποτέλεια μεγίστου βαθμού.

Η Συμφωνία των Πρεσπών –για εμάς που την πολεμάμε– είναι μία επαίσχυντη συμφωνία, της οποίας επιθυμούμε την ακύρωση. Και από την άλλη πλευρά όμως, βλέπουμε ότι και οι Σκοπιανοί δεν έχουν καμία διάθεση να την τηρήσουν και την παραβιάζουν καθημερινά. Ως Επιτροπή Ελληνισμού, πήραμε την απόφαση να καταγράψουμε αυτές τις παραβιάσεις, μέσω της ομάδας εργασίας που έχουμε δημιουργήσει με την ονομασία «Μακεδονία-Σκοπιανό». Την αρχή, αναφορικά με τη λίστα των παραβιάσεων, έκανε το ιδρυτικό μέλος μας και ταμίας του Δ.Σ., ο Γεώργιος Μανωλόπουλος. Η λίστα αυτή έχει εμπλουτιστεί και από άλλα μέλη μας και αυτή τη στιγμή έχουμε φτάσει να έχουμε καταγράψει εκατόν εβδομήντα (170) παραβιάσεις1. Τις παραβιάσεις αυτές τις έχουμε συλλέξει από διάφορες πηγές, κυρίως από το διαδίκτυο όπως για παράδειγμα από τη σελίδα του Facebook «History of Macedonia», από το site «Huffington post», από το «Protothema», από κοινοβουλευτικές ερωτήσεις Ελλήνων ευρωβουλευτών, απευθείας από σκοπιανές ιστοσελίδες, σελίδες του Facebook και μέσα κοινωνικής δικτύωσης Σκοπιανών όπως προσωπικά προφίλ στο Facebook και στο Twitter, από εφημερίδες κ.λπ. Με αυτό τον τρόπο συγκεντρώσαμε όσες περισσότερες παραβιάσεις μπορέσαμε να βρούμε, ώστε αυτές να αποτελέσουν μία βάση πάνω στην οποία θα μπορεί κάποιος να προσθέτει νέες παραβιάσεις.

Σχετικά με αυτές τις παραβιάσεις ενημερώσαμε τον πρωθυπουργό κ. Κυριάκο Μητσοτάκη με μία επιστολή που του αποστείλαμε τον Σεπτέμβριο του 2021. Στη συγκεκριμένη επιστολή κοινοποιήσαμε τις εκατόν εξήντα δύο (162) παραβιάσεις που είχαμε εντοπίσει μέχρι τότε. Το περιεχόμενο αυτής της επιστολής είναι το εξής2:

 

Προς: κ. Κυριάκο Μητσοτάκη, Πρωθυπουργό της Ελλάδος

Θέμα: «Παραβιάσεις της Συμφωνίας των Πρεσπών και μη κύρωση των τριών μνημονίων συνεργασίας Ελλάδας-Σκοπίων»

Αξιότιμε κύριε Πρωθυπουργέ,

Σας στέλνουμε μία λίστα με παραβιάσεις της Συμφωνίας των Πρεσπών από το κράτος των Σκοπίων στα δύο επισυναπτόμενα αρχεία «Παραβιάσεις» και «Φωτογραφίες και pdf». Αυτά αποτελούν απλά ένα δείγμα, επειδή στην πραγματικότητα οι παραβιάσεις της πιο πάνω συμφωνίας από το κράτος που βρίσκεται βορείως της Μακεδονίας μας είναι καθημερινές και κυριολεκτικά αμέτρητες. Είναι ηλίου φαεινότερον ότι τα Σκόπια δεν έχουν πρόθεση να την τηρήσουν.

Εμείς ως Επιτροπή Ελληνισμού θεωρούμε ότι η Συμφωνία των Πρεσπών είναι μία επαίσχυντη συμφωνία, με την οποία αποποιούμαστε τη μακεδονικότητα της ελληνικής ταυτότητάς μας, αφού αυτή έχει παραδοθεί στους Σλάβους και στις άλλες εθνότητες των Σκοπίων μαζί με το όνομα «Μακεδονία» και τη «μακεδονική γλώσσα».

Ως εκ τούτου, θεωρούμε ότι τα τρία μνημόνια συνεργασίας Ελλάδας-Σκοπίων που απορρέουν από τη Συμφωνία των Πρεσπών και για τα οποία δεν προβλέπεται ούτε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ούτε κάποια συγκεκριμένη δέσμευση σχετικά με το ακριβές περιεχόμενό τους, σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να κυρωθούν από τη χώρα μας.

Μετά τιμής

Ο Πρόεδρος         Ο Γραμματέας

 

Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, αυτή τη στιγμή η συγκεκριμένη λίστα των παραβιάσεων αριθμεί εκατόν εβδομήντα (170) παραβιάσεις, οι οποίες φυσικά είναι μόνο όσες υπέπεσαν στην αντίληψή μας, γιατί στην πραγματικότητα οι παραβιάσεις της Συμφωνίας των Πρεσπών από τους Σκοπιανούς, όπως αναφέρουμε και στην επιστολή μας προς τον πρωθυπουργό, είναι κυριολεκτικά αμέτρητες! Στη συνέχεια θα αναφερθούν μόνο μερικές από αυτές, ομαδοποιημένες και με τρόπο συνοπτικό.

Στις παραβιάσεις, της Συμφωνίας των Πρεσπών από τα Σκόπια, που ακολουθούν, είτε αναφέρεται σκέτος ο όρος «Μακεδονία», είτε εμφανίζονται σύμβολα που παραπέμπουν στην ελληνική αρχαιότητα όπως ο Ήλιος της Βεργίνας, αγάλματα του Φιλίππου, του Μεγάλου Αλεξάνδρου κ.λπ., είτε εμφανίζονται αλυτρωτικοί χάρτες που περιέχουν ελληνικά εδάφη, είτε αναφέρεται απευθείας καταγωγή των Σκοπιανών από τους αρχαίους Μακεδόνες.

ΠΑΡΑΒΙΑΣΕΙΣ

Α) Γενικά

  1. Εθνικός ύμνος Σκοπίων (Ντένες ναντ Μακεντόνιγια) (Σήμερα πάνω απ’ τη «Μακεδονία»).
  2. Στο προοίμιο του Συντάγματος των Σκοπίων γίνεται αναφορά στην ASNOM (είναι η αντιφασιστική συνέλευση του 1944) όπου αναφέρεται το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του –κατά τους Σκοπιανούς– «μακεδονικού έθνους» και «μακεδονικού λαού», ενώ υπάρχει η απαίτηση για την κατάργηση των συνόρων που όπως λέει η ASNOM, χωρίζουν αδερφό από αδερφό και Μακεδόνα από Μακεδόνα.
  3. Σωρεία παραβιάσεων από Σκοπιανούς πολιτικούς της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης (πρωθυπουργός, υπουργοί, βουλευτές, υψηλόβαθμα στελέχη των κομμάτων).
  4. Μνημεία.
  5. Διάφορες κατασκευές (π.χ. γέφυρες, συντριβάνια).
  6. Συνέδρια υπό την αιγίδα του κράτους.
  7. Εκδηλώσεις και Εκθέσεις.
  8. Εφημερίδες.
  9. Ιστοσελίδες.
  10. Σχολικά βιβλία.
  11. Εγκυκλοπαίδειες.
  12. Ολυμπιακή επιτροπή.
  13. Μουσείο Οικίας της Μητέρας Τερέζας.
  14. Κέντρο μνήμης ολοκαυτώματος των Εβραίων.

Β) Κρατικές Υπηρεσίες

  1. Κρατικοί υπάλληλοι (πρέσβεις, πρόξενοι κ.λπ.).
  2. Επιχείρηση συντήρησης οδικού δικτύου.
  3. Υπουργείο τουρισμού.
  4. Υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών.
  5. Εθνικό Ίδρυμα Παραδοσιακών Χορών.
  6. Εθνικό θέατρο.
  7. Εθνική τράπεζα.
  8. Εθνική πινακοθήκη.
  9. Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα.
  10. Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών.
  11. Εμπορικό επιμελητήριο.
  12. Οικονομικό επιμελητήριο.
  13. Κρατική Ραδιοτηλεόραση.
  14. Δημόσια εταιρία μεταφορών.

Γ) Αθλητικές Ομοσπονδίες

  1. Βόλεϊ.
  2. Χάντμπολ.
  3. Ποδοσφαίρου.
  4. Ποδηλασίας.
  5. Καγιάκ.
  6. Καράτε.
  7. Σκι.
  8. Στίβου.
  9. Kickboxing και
  10. Τζούντο.
  11. Πινγκ πονγκ.
  12. Μηχανοκίνητου αθλητισμού.
  13. Μπάντμιντον.
  14. Σκοποβολής.
  15. Τάε Κβο Ντο.
  16. Τρίαθλου.
  17. Μπόουλινγκ.
  18. Σχολικού αθλητισμού.
  19. Αθλητικών παιδαγωγών.
  20. Πατινάζ.
  21. Ψαρέματος.
  22. Jiu
  23. Ορειβασίας.
  24. Αεραθλημάτων.
  25. Χόκεϊ επί πάγου.
  26. Κέντο.
  27. Σκακιού.
  28. Αθλητισμού και ψυχαγωγίας αναπήρων.
  29. Μοτοσυκλετιστική.
  30. Bodybuilding και fitness

Σημειώνεται ότι, σε ΟΛΟΥΣ τους αγώνες και σε ΟΛΑ τα τουρνουά των πιο πάνω αθλημάτων, οι Σκοπιανοί αθλητές και αθλήτριες φέρουν στις αθλητικές τους ενδυμασίες τη λέξη «Μακεδονία» ή τα αρχικά «MKD».

Δ) Σελίδες Πρεσβειών και Προξενείων στο Facebook

  1. i) Πρεσβείες:
  2. Κανμπέρα (Αυστραλία).
  3. Οττάβα (Καναδάς).
  4. Ουάσινγκτον (ΗΠΑ).
  5. Στοκχόλμης (Σουηδία).
  6. Βρυξελλών (Βέλγιο).
  7. ii) Προξενεία:
  8. Γενικό Προξενείο στη Μελβούρνη (Αυστραλία).
  9. Επίτιμο Προξενείο στην Αριζόνα (ΗΠΑ).
  10. Επίτιμο Προξενείο στην Ιορδανία.

Ε) Πολιτικά κόμματα που συμμετείχαν στις εκλογές του 2020

  1. «Σοσιαλοδημοκρατική Ένωση Μακεδονίας»,
  2. «Κόμμα του Τουρκικού Κινήματος Μακεδονίας».
  3. «Δημοκρατική Ανανέωση Μακεδονίας».
  4. «Δημοκρατική Ένωση Βλάχων της Μακεδονίας».
  5. «Κόμμα Βλάχων της Μακεδονίας».
  6. «Σερβικό Κόμμα Μακεδονίας».
  7. «Δημοκρατικό Κόμμα Σέρβων της Μακεδονίας».
  8. «Ενωμένοι για τη Μακεδονία».
  9. «Ένωση των Ρομά στη Μακεδονία».
  10. «Ενωμένοι Ρομά Μακεδονίας».
  11. «Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση – Δημοκρατικό Κόμμα για τη Μακεδονική Εθνική Ενότητα», VMRO-DPMNE.
  12. «Σοσιαλιστικό Κόμμα Μακεδονίας».
  13. «Πολιτική Επιλογή Μακεδονίας».
  14. «Κόμμα των Ενωμένων Δημοκρατών Μακεδονίας».
  15. «Μακεδονική Δράση».
  16. «Εργατικό Αγροτικό Κόμμα Μακεδονίας».
  17. «Κόμμα Δημοκρατικής Δράσης Μακεδονίας».
  18. «Ψήφος για τη Μακεδονία».
  19. «Μοναδική Μακεδονία».
  20. «Μακεδονική Ανανεωτική Μεταρρυθμιστική Επιλογή – Εργατικό Κόμμα», στο σύμβολό του περιέχεται οκτάκτινο αστέρι που παραπέμπει στον Ήλιο της Βεργίνας.
  21. «INTEGRA – Συντηρητικό Κόμμα Μακεδονίας», στο σύμβολό του περιέχεται ο Ήλιος της Βεργίνας.
  22. «Ενωμένη Μακεδονία», στο σύμβολό του περιέχεται ο Ήλιος της Βεργίνας.

Σωρεία παραβιάσεων λοιπόν, από ένα κράτος που βρίσκεται στα όρια της οικονομικής ανέχειας και εκλιπαρεί τον διεθνή παράγοντα προκειμένου να σταθεί στα πόδια του. Φανταστείτε τι θα γινόταν αν ήταν ισχυρό.

Πάντως η Συμφωνία των Πρεσπών καταδεικνύει με τον πιο κραυγαλέο τρόπο την υποτέλεια του πολιτικού μας συστήματος σε ξένες δυνάμεις. Επαναλαμβάνω ότι Έλληνες πολιτικοί παρέδωσαν στους Σκοπιανούς τον όρο «Μακεδονία», τη μακεδονική ταυτότητα και γλώσσα, προκειμένου να ικανοποιήσουν την ιδεολογία τους, τους ιδεολογικούς τους προγόνους αλλά πάνω απ’ όλα να ικανοποιήσουν με δουλικό τρόπο τις επιθυμίες συγκεκριμένων μεγάλων δυνάμεων. Σε αυτές τις επιθυμίες υποτάσσεται τώρα το σύνολο του πολιτικού κόσμου της χώρας μας και δεν τολμάει να αμφισβητήσει τη Συμφωνία των Πρεσπών, παρά το πλήθος των παραβιάσεών της από τα Σκόπια.

Ωστόσο, ως Έλληνες δεν πρέπει να απογοητευόμαστε. Έχουμε καθήκον να δώσουμε τον καθημερινό μας αγώνα και να αντισταθούμε κατά αυτής της συμφωνίας. Να μην την αποδεχτούμε ποτέ. Δεν πρέπει αυτή η συμφωνία να γίνει μέρος ούτε της ιστορίας μας αλλά ούτε της καθημερινότητάς μας. Για εμάς η ονομασία του γειτονικού μας κράτους ήταν και είναι «Σκόπια» και οι Μακεδόνες ήταν και είναι μόνο Έλληνες.

Το σύνθημά μας να είναι «Αντίσταση και Αγώνας κατά της Συμφωνίας των Πρεσπών» μέχρι να την στείλουμε εκεί όπου της αξίζει, δηλαδή στον κάλαθο των αχρήστων!

Υ.Γ.: Καλώ τους ψηφοφόρους της ΝΔ να έρθουν σε επαφή με τους βουλευτές της ΝΔ προκειμένου να τους πείσουν να μην φέρουν καν προς κύρωση στη Βουλή τα τρία μνημόνια συνεργασίας Ελλάδος-Σκοπίων. Δεν είναι δυνατόν τα Σκόπια να παραβιάζουν καθημερινά τη Συμφωνία των Πρεσπών και εμείς να την ενισχύουμε με την ψήφιση αυτών των τριών μνημονίων. Ας αναλάβει ο ελληνικός λαός να «σπάσει» την υποτέλεια του ελληνικού πολιτικού συστήματος.

  1. https://www.epitropiellinismou.gr/post/499
  2. https://www.epitropiellinismou.gr/post/721

*Ο Ιωάννης Αμπατζόγλου είναι Ακτινοφυσικός Ιατρικής, διδάκτωρ του Ιατρικού Τμήματος του ΔΠΘ, Επιστημονικά Υπεύθυνος του Τμήματος Ιατρικής Φυσικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης και Πρόεδρος της Επιτροπής Ελληνισμού.

[email protected]

 

Παντελής Οικονόμου:Η κυρία Merkel στην Αθήνα (Επίκαιρη ερώτηση στον Πρωθυπουργό)

Από
anixneuseis
-
2

του Παντελή Οικονόμου

Αθήνα, 27 Οκτωβρίου 2021

Τελικά την επομένη (και όχι ανήμερα όπως είχε προγραμματιστεί) της εθνικής μας επετείου, η απερχόμενη Καγκελάριος της Ομοσπονδιακής  Δημοκρατίας της Γερμανίας πραγματοποιεί επίσημη επίσκεψη στην Αθήνα. Πράγματι, τα Χριστούγεννα, η κυρία Merkel αποχωρεί, με το κόμμα της να έχει ηττηθεί και να μην συμμετέχει στην επόμενη κυβέρνηση. Το γεγονός αυτό περιορίζει το «ειδικό βάρος» των αξιώσεων που ενδέχεται να εγείρει κατά την επίσκεψή της. Η οποία επίσκεψη, αντιθέτως, προσφέρεται για την αδρή παρουσίαση των ελληνικών θέσεων στα διμερή θέματα που μας απασχολούν, στις συναντήσεις της με τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και την Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου.

Ερωτάται συνεπώς ο Πρωθυπουργός αν θα θέσει δυο ερωτήματα προς την συνομιλήτρια του και αν θα γίνουν από την ελληνική πλευρά δυο απαραίτητες διευκρινίσεις.

Ερώτημα 1ο: Ως γνωστόν, η κυρία Merkel δήλωσε προ ημερών ότι «η πιο δύσκολη στιγμή της θητείας της ήταν όταν ζήτησε τόσα πολλά από τους Έλληνες». Η αλήθεια βέβαια είναι ότι παρά «τα τόσα πολλά που ζήτησε από τους Έλληνες», πήρε και συνεχίζει να παίρνει, ας μην ξεχνάμε, η χώρα μας παραμένει η μόνη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την ζώνη του ΕΥΡΩ που έχει αποστερηθεί την δημοσιονομική της κυριαρχία, η δημόσια περιουσία της παραμένει δεσμευμένη, οι τράπεζές της  ενισχύονται κάθε τρεις και λίγο με κεφάλαια από τους φορολογούμενους της για να μην κλείσουν και το δημόσιο χρέος της κινείται σε απαράδεκτα υψηλά επίπεδα. Τα όσα μας πήρε λοιπόν η κυρία Merkel μόνο σε καλό δεν μας βγήκαν. Και αν, πράγματι, αισθάνεται άσχημα γι’ αυτό, ας εξηγήσει πως βλέπει να επανορθώνεται αυτή η απαράδεκτη αστοχία εις βάρος μας;

Ερώτημα 2ο: Η κυβέρνηση Merkel υπήρξε η πρώτη ομοσπονδιακή γερμανική κυβέρνηση που δήλωσε δια του Υπουργού Οικονομικών της ότι δεν αναγνωρίζει την υποχρέωση εξόφλησης του αναγκαστικού κατοχικού δανείου που είχε επιβάλλει στην Ελλάδα, ούτε καταβολής επανορθώσεων και αποζημιώσεων. Εδώ, η Γερμανία εκδηλώνει μια, απαράδεκτη, άρνηση καταβολής οφειλών της προς εμάς. Σκοπεύουν οι χρεώστες μας να καταβάλλουν άμεσα όσα μας οφείλουν ή προτιμούν να επιλύσουμε την διαφορά μας δικαστικά;

Διευκρίνιση 1η: Προ ετών, ο τότε Πρόεδρος των Η.Π.Α. Barack Obama δήλωσε δημόσια ότι η διάσωση της Ελλάδας για να πετύχει χρειάζονταν περισσότερα ευρωπαϊκά κεφάλαια. Για να εισπράξει την ιταμή απάντηση «Να σας δώσουμε την Ελλάδα, να μας δώσετε την Αϊτή;» από τον τότε Υπουργό Οικονομικών της κυβέρνησης Merkel, κύριο Schäuble. Αλλά και με  πρόσφατες επίσημες δηλώσεις της εκπροσώπου της, εκθειάζεται η Καγκελάριος επειδή δεν αποδέχθηκε εισηγήσεις υπουργών της και «κράτησε την Ελλάδα στο ΕΥΡΩ». Η αλήθεια βέβαια είναι ότι τα λεφτά του ευρωπαϊκού δανείου προς την Ελλάδα τα έβαλε ο ESM και όχι η Γερμανία. Και η σχέση με τον πιστωτή μας είναι σχέση κράτους μέλους της ζώνης του ΕΥΡΩ με ευρωπαϊκό θεσμό και όχι διμερής σύμβαση Ελλάδος-Γερμανίας.

Διευκρίνηση 2η : Αλλά, πριν απ’ όλα, πρέπει να γίνει σαφές στην επισκέπτριά μας ότι ουδέποτε συνομολογήσαμε άγραφο, αορίστου βάσεως και χρόνου και εντελώς ξένο προς τα ευρωπαϊκά θέσμια, μνημόνιο με την Γερμανία το οποίο να προβλέπει:

  • να χρησιμοποιηθούν οι ευρωπαϊκοί πόροι ως επιδοτήσεις εξαγωγών προϊόντων της προς την Ελλάδα
  • να εκδηλώνουν ενδιαφέρον γερμανικές εταιρίες για δουλειές στην Ελλάδα με βασικό σχήμα «το ελληνικό δημόσιο τη γη, το ΕΣΠΑ, το Ταμείο Ανάκαμψης και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα τα λεφτά, εμείς την τεχνογνωσία»
  • να αποφασίζουν γερμανικά συμφέροντα σε ποιον θα εκχωρηθούν ελληνικές δημόσιες επιχειρήσεις.

Η αλήθεια είναι ότι η απερχόμενη Καγκελάριος άσκησε πολιτική υπέρ των γερμανικών συμφερόντων, όπως τα καταλαβαίνει η ίδια, εις βάρος των ελληνικών. Και επιμένει στην ορθότητα της πολιτικής αυτής. Η ερώτηση στον Έλληνα Πρωθυπουργό λοιπόν είναι αν, και με την ευκαιρία της εθνικής μας επετείου, απαντήσει «ΟΧΙ» ακόμα και σε υποψία αξίωσης ευθυγράμμισής μας με αυτή την επιζήμια για τα ελληνικά συμφέροντα πολιτική.

ΤΟ ΟΧΙ ΤΗΣ 28ΗΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

Από
anixneuseis
-
1

του Δημήτρη Καραμήτσου*

ΕΕΥΕΔ, 2021.10.24

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ “ΟΜΙΛΗΤΟΥ”

Δημήτριος Θ.  Kαραμήτσος

Ομότιμος Καθηγητής Α.ΠΘ, Συγγραφέας.

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη  στις 12/12/1941. Αποφοίτησε πρώτος τον  Nοέμβριο του 1965 από την  Ιατρική Σχολή του ΑΠΘ.  Έφεδρος ανθυπίατρος 1966-1968.

Aγροτικός ιατρός 1968-1970. Ειδικότητα Παθολογίας σε Α΄ Παθολ. Κλινική (AXEΠA) 1970-1973. Παν/κός βοηθός το 1972, υπότροφος του IKY για Διαβητολογία (Λονδίνο) 1974-1975. Διδάκτωρ της ΙΣ AΠΘ με άριστα το 1978, Επιμελητής στη B’ Προπ. Παθ. Kλιν. 1979, Λέκτορας AΠΘ 1983,

Eπίκουρος καθηγητής 1985, Aναπληρωτής καθηγητής 1993 Παθολογίας -Διαβητολογίας. Tακτικός καθηγητής ΑΠΘ το 2003. Διευθυντής της A’ Προπ. Παθολ. Kλινικής ΑΠΘ από 2004-2008. Ίδρυσε το Διαβητολογικό Kέντρο στο Iπποκράτειο Nοσοκομείο (1990). Επέβλεψε σε 12 διδακτορικές διατριβές και εκπαίδευσε 33 γιατρούς στη Διαβητολογία. Yπήρξε πρόεδρος της Διαβητολογικής Eταιρείας B. Eλλάδας, και επί 9 έτη διευθυντής σύνταξης στα «Eλληνικά Διαβητολογικά Xρονικά».

Γενικός γραμματέας της Ιατρικής Εταιρείας Θεσσαλονίκης σε δύο θητείες. Συμμετείχε σε 250 ιατρικές δημοσιεύσεις (45 σε διεθνή περιοδικά) με άνω των 1.500 διεθνών αναφορών. Είναι πρόεδρος του Συνδέσμου Προάσπισης Μακεδονίας Θράκης. Δημοσίευσε 6 ιατρικά βιβλία. Επίσης 7 μη ιατρικά που είναι:

  • Χρονογραφήματα ενός γιατρού. Εκδ. Univ. Studio Press, Θεσσαλονίκη 2001.
  • Η πόλη μας κι εμείς άλλοτε και τώρα. Θεσσαλονίκη 1941-2005. Εκδ. University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2005.
  • Οικογένεια Μπαρλαμπά (Μυθ/μα). Εκδ. University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2010.
  • Ιστορία της νεότερης Ελλάδας. Πολιτική και στρατιωτική. Α΄τόμος 1897-1941. Eκδ. University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2016.
  • Ιστορία της νεότερης Ελλάδας. Πολιτική και στρατιωτική. Α΄τόμος 1942-1967. Eκδ. University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2017.
  • Χρονογραφήματα, δοκίμια  και άλλα. Εκδ. Εχέδωρος 2017
  • Α brief history of Greece 1941-1499. Εκδ. International Hellenic Association via Amazon 2020.

Η «Διαβητολογία» του παρέχεται δωρεάν από το ιστολόγιό του:  dtkaram.webpages.auth.gr

ΤΟ ΟΧΙ ΤΗΣ 28ΗΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ, ΜΙΑ ΛΑΜΠΡΗ ΕΠΕΤΕΙΟΣ

Εκλεκτοί αναγνώστες της Ε.Ε.Υ.Ε.Δ.

Ευχαριστώ τον πρόεδρο και το ΔΣ της Επιστημονικής Ενώσεως Υγειονομικών Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας μας, για τη μεγάλη τιμή που μου έκαναν να μου αναθέσουν να ετοιμάσω για ανάρτηση στον ιστότοπό τους τον επετειακό πανηγυρικό λόγο της 28ης Οκτωβρίου. Όμως, για να μιλήσουμε πλήρως για την επέτειο του ΟΧΙ της 28ης Οκτωβρίου 1940, πρέπει να αναφερθούμε στα προηγηθέντα 5 χρόνια. Έτσι θα γίνουν κατανοητά: γιατί ψηφίστηκε από τη Βουλή ο Ι. Μεταξάς ως πρωθυπουργός και γιατί έκανε δικτατορία με τη συμφωνία του βασιλιά Γεωργίου του Β’, ποιο ήταν το διεθνές περιβάλλον και ποιες οι σχέσεις της Ελλάδας με Γερμανία, Ιταλία, Βρετανία, Βουλγαρία, Γιουγκοσλαβία και Τουρκία, ποια ήταν η ηθική και πολεμική προετοιμασία της χώρας, ποια η εξωτερική της πολιτική και πώς διεξάχθηκε ο νικηφόρος πόλεμος προς την επιτιθέμενη Ιταλία.

Βουλευτικές εκλογές της 26ης Ιανουαρίου 1936

Οι εκλογές στις 26 Ιανουαρίου 1936 έγιναν με απλή αναλογική και υπηρεσιακή κυβέρνηση Ι. Δεμερτζή, αλλά οι δυο μεγάλες παρατάξεις του Εθνικού Διχασμού μοιράστηκαν τις ψήφους. Το ΚΚΕ πέτυχε να εκλέξει 15 βουλευτές. Εκ των πραγμάτων έπρεπε να γίνει κυβέρνηση συνεργασίας των δυο μεγάλων αστικών κομμάτων, πράγμα που θα έβαζε τέρμα και στον Εθνικό Διχασμό. Αναγκαστικά ο βασιλιάς έδωσε παράταση στον βίο της υπηρεσιακής κυβέρνησης Δεμερτζή.

Προνουνσιαμέντο στρατού της 5ης Μαρτίου 1936

Οι στρατηγοί ανησυχούσαν­ για τη συμμετοχή του ΚΚΕ στις απο­φάσεις (σύμφωνο Σοφούλη με Σκλάβαινα του ΚΚΕ για το προεδρείο της Βουλής). Στις 5 Μαρτίου ο αντιστράτηγος Παπάγος (υπουργός Στρατιωτικών) κοινοποίησε στον βασιλιά Γεώργιο Β΄ τις αντιρ­­ρήσεις των στρατηγών­ για τις ενδεχόμενες πολιτικές εξελίξεις ­­(προνουνσιαμέντο­). Μετά την αποχώρηση του Παπάγου ο βασιλιάς κ­άλεσε τον Ι. Μεταξά (αρχηγό του κόμματος των Ελευθεροφρόνων) και τον όρκισε­ υπουργό Στρατιωτικών. Ο νέος υπουργός πήγε ­στο υπουρ­γείο του και κατέστειλε­ το υπό εξέλιξη κίνημα με κλήση των διοικητών Αθηνών και Πειραιώς στο γραφείο του και με τηλε­φω­νή­ματα στους διοικητές των μεγάλων μονάδων. Αργότερα ορκίστηκε και αντιπρόεδρος της κυβερνήσεως, οπότε ισχυροποιήθηκε περισσότερο.

Ο Ελ. Βενιζέλος, παρά το ότι ήταν πολιτικά αντίθετος του Μεταξά, επιδοκίμασε αυτές τις πρώτες ενέργειες του βασιλιά Γεωργίου Β΄ και την ανάθεση του υπουργείου Στρατιωτικών στον Ι. Μεταξά με επιστολή του προς τον Κανακάρη-Ρούφο που τελείωνε «[…]από μέσα από την καρδιά μου αναφωνώ ζήτω ο Βασιλεύς»

Πρωθυπουργία Ι. Μεταξά

Στις 13 Απριλίου 1936 πεθαίνει από ανακοπή καρδιάς ο υπηρεσιακός πρω­­­­θυπουργός Κ. Δεμερτζής, ο οποίος από καιρό είχε προβλήματα υγείας. Ο βασιλιάς ορκίζει πρωθυπουργό τον αντιπρόεδρο της κυβέρ­­νη­σης Ι. Μεταξά, ο οποίος εμφανίζεται στη Βουλή και παίρνει ψήφο εμπι­στο­σύνης, με αρνητικές ψήφους μόνο από τους 15 βου­λευ­τές του ΚΚΕ, και τριών ακόμη (των Γ. Παπανδρέου, Αλ. Πα­πα­ναστασίου και Αλ. Μυ­λω­νά).

Η Βου­λή δέχθηκε να κυβερνάει ο Με­τα­ξάς με διατάγματα και κλειστό το Κοι­νο­βούλιο έως τις 30 Σεπτεμ­βρίου, δηλαδή επί πέντε μήνες. Αυτό ήταν μια ντε φάκτο ανα­γνώ­ριση κοινοβουλευτικής χρεωκοπίας. Ο Με­τα­ξάς άλλο που δεν ήθε­λε. Στις εκλο­γές είχε βγάλει μόνο επτά βουλευτές, όμως, θα κυ­βερ­νούσε άνετα με την έγκριση της μεγάλης πλειο­ψηφίας της Βουλής. Στις 17 Μαΐου 1936 απεβίωσε αιφνιδίως από καρδιακή ανακοπή ο Π. Τσαλ­­δά­ρης. 1 (Σημείωση 1 Το 1936 ήταν έτος θανάτων πολ­λών πολι­τι­κών αρχηγών. Τον Φεβρουάριο πέθανε ο Γ. Κονδύλης, τον Μάρτιο ο Ελ. Βε­νι­ζέλος, τον Σεπτέμβριο ο Αλ. Ζαΐ­μης, τον Νοέμβριο ο Αλ. Παπα­να­στασίου. Ο πολιτικός κόσμος αυτόν τον χρό­­νο έμεινε πολύ φτω­χότερος.)

Αιματηρά γεγονότα Θεσσαλονίκης

Στις 8 και 9 Μαΐου 1936 συνέβησαν αιματηρά γεγονότα στη Θεσ­σα­λονί­κη με αφορμή μια απεργία καπνεργατών που ζητούσαν αύξη­ση των μι­σθών τους. Προηγήθηκε κα­τά­λη­ψη ενός εργοστασίου και μεγάλη συγκέ­ντρωση εργατών. Σκοτώθηκαν 12 άτομα και τραυ­μα­τίστηκαν πολ­λά άλλα. Ακολούθησαν απεργίες και άλλων κλά­δων ερ­γατών, κα­θώς και επεισόδια στην κηδεία των θυμάτων με επιπλέον πυ­­ροβολισμούς και θύματα. Μια μονάδα στρατού μετακινήθηκε από τη Λάρισα στη Θεσσαλονίκη και έτσι επήλθε κάπως η τάξη.

Το διεθνές περιβάλλον το 1936

Στα περισσότερα κράτη της Ευρώπης­ το 1936 υπήρχαν δικτατορικά καθεστώτα. Στη Γερμανία είχε επικρατήσει από το 1933 ο φιλοπόλεμος Χίτλερ (εθνι­κο­σοσιαλιστής, εθνικιστής και ρατσιστής) και στην Ιταλία κυβερνούσε από το 1922 ο υπερφίαλος φασίστας Μουσολίνι. Η Γερ­μανία κατά τις απόψεις του Χίτ­λερ έπασχε:

α. Από έλ­λειψη ζωτικού χώρου.

β. Από την εξουθενωτική συνθήκη των Βερσαλλιών (1919) της λήξης του πολέμου, με την οποία όντως η Γερμανία απώλεσε έδαφος και όλες τις αποικίες της και υποχρεώθηκε σε περιορισμό της δύναμης του στρατού της.

γ. Εξαιτίας των Εβραίων, οι οποίοι είχαν το χρή­μα και την οικονομία στα χέρια τους.

Η δικτατορία Μεταξά

Η Γενική Συνο­μο­σπον­δία Ερ­γατών Ελλάδος και η Κομμουνιστική Συνομοσπονδία προκήρυξαν για τις 5 Αυγούστου 1936 πανελλαδική απεργία (πρώτη φορά «πανελλαδική» στα μέχρι τότε ελ­ληνικά χρονικά), ενώ είχαν προ­ηγηθεί τα αιμα­­­τηρά γεγονότα της Θεσσαλονίκης. Στις 4 Αυγούστου 1936, παραμονή της απεργίας ο Μεταξάς —με τη σύμφωνη γνώμη του βασιλιά Γεωργίου Β΄— ανέστειλε ορι­σμέ­να άρθρα του Συντάγματος και κήρυξε δικτατορία με δικαιο­λο­γία την αντι­με­τώ­πιση του κομμουνιστικού κινδύνου και την πρό­ληψη των ταραχών που ήταν πιθανό να συμβούν κατά την απερ­γία. Ακολούθησαν συλ­λή­­ψεις, εκτοπίσεις πολιτικών και κομ­μου­νιστών, αναστολή λειτουργίας κομ­μάτων, καθώς και λο­γο­κρισία Τύ­που και ραδιοφώνου. Ο βασιλιάς Γεώρ­γιος ανέφερε τότε στον Βρετανό πρεσβευτή Ουοτερλόου ότι η εκτροπή από τις δημο­κρατικές δια­δι­κα­σίες θα ήταν προσωρινή!

Ο Μεταξάς ανέλαβε να διευθύνει πολλά υπουργεία και ήταν πο­λύ συγκεντρωτικός και καχύποπτος προς όλους. Ο βασιλιάς Γεώρ­γιος δεν συμφωνούσε σε όλα με τον Μεταξά, θεωρούσε την κυβέρνησή του παροδική, και για αυτόν τον λόγο ο δικτάτορας ένιωθε ανα­σφά­λεια. Ο Μεταξάς κατάργησε τους προσκόπους και ίδρυσε τον Νοέμβριο του 1936 την Εθνική Οργάνωση Νεολαίας (ΕΟΝ). Ο διάδοχος Παύλος ενοχλήθηκε, αλλά­ τελικά δέχθη­κε και έγινε γενικός αρχηγός της ΕΟΝ τον Δεκέμβριο του 1938, οπό­τε ο προσκοπισμός ενσωματώθηκε πλήρως στην ΕΟΝ. Τον Μάρτιο του 1940 ανήκαν στη νεολαία 675.000 νέοι και 328.098 νέες.

Οι πολιτικοί μετά από τον αρχικό αιφνιδιασμό συνασπίστηκαν και άρ­­χισαν να ενεργούν εγγράφως κατά του καθεστώτος της 4ης Αυ­­γού­στου. Ό­λους τους διαμαρτυ­ρο­μέ­νους ο υπουργός Ασφαλείας Κ. Μα­νια­δά­­κης τους έστειλε εξορία σε μικρά νησιά. Ο Μεταξάς ήταν παρά τις φοβίες του ακλό­νη­τος και πο­λυ­πράγμων. Ασχολήθηκε με την εξωτερική πολιτική, την παι­­δεία, τα εκκλησιαστικά, την οργάνωση του στρατού και τα οικο­νο­μι­κά. Κύ­ριο στήριγμά του ήταν η ιδρυθείσα από τον ίδιο ΕΟΝ, με την οποία προ­σπα­θούσε να αυξήσει το εθνικό φρόνημα, αλλά και την προ­σωπική του προ­­βολή και δημοτικότητα που ήταν χαμηλή. Η αλήθεια είναι ότι ο λαός δεν αντιδρούσε στη δικτα­τορία. Είχε κουραστεί από τα πολλά κι­νήματα και τις προσωπικές επι­διώξεις των πολιτικών και ενδια­φε­ρόταν κυρίως για τη βελτίωση της κα­τά­στασής του. Ο Μεταξάς θεωρούσε την κυβέρνησή του δρόμο προς τον απο­­κα­λού­μενο «Τρίτο Ελληνικό Πολιτισμό» (Ο πρώτος πολιτισμός υπήρξε στην αρχαιότητα και ο δεύτερος στο Βυζάντιο).

Από λόγο του Μεταξά: «Θέλομεν να κάμωμεν πολιτισμόν Ελλη­νι­κόν. Δεν θέ­λομεν τους ξένους πολιτισμούς. Θέλομεν ιδικόν μας πο­λι­τισμόν, τον οποίον να τον ωθήσωμεν και να τον κάμωμεν ανώ­τερον από όλους τους πο­λιτισμούς[…]».

Όμως, όπως σε όλα τα δικτατορικά καθεστώτα καλλιεργήθηκε η προ­σωπολατρία για τον Μεταξά (αναφερόταν ως πρώτος αγρό­της, πρώ­τος εργάτης και άλλες προπαγανδιστικές υπερβολές). Το κρατικό ραδιόφωνο υμνούσε συνεχώς το καθεστώς και τυπώθηκαν χιλιάδες φυλ­λάδια και διάφορα­ προπαγανδιστικά βι­βλία

Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου ήταν μια προσωπική βασιλικής εγκρί­­σεως δικτατορία, αλλά δεν ήταν στρατιωτικό ή φασιστικό ή ναζιστικό καθε­στώς. Ο Με­ταξάς δεν είχε πίσω του κάποιο φασιστι­κό κόμμα να τον στηρίζει, ούτε είχε ρατσιστική τάση με την έννοια της αντιεβραϊ­κής πολιτικής. Αντι­θέ­τως μάλιστα διέλυσε την ρατσιστική αντισημιτική οργάνωση ΕΕΕ. Επίσης το κα­θεστώς του Μεταξά δεν είχε εθνι­κι­στι­κές επε­κτατικές τάσεις, όπως ο Μου­σολίνι και ο Χίτλερ. Υπήρ­χαν μόνο μερικά εξω­τερικά κοινά ση­μεία με το φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι, οι πα­ρε­λάσεις, οι στο­λές της ΕΟΝ, ο χαιρετισμός με ανύψωση όλου του χε­ριού. Σαφώς όμως το καθεστώς της 4ης Αυγού­στου ήταν μια σκληρή δικτατορία αστυνομικού κράτους που είχε πε­ρι­­στείλει τις πολιτικές ελευθερίες των πολιτών.

Το κα­θεστώς που επέβαλε ο Μεταξάς ήταν ελληνοκεντρικό και με την ΕΟΝ απέβλεπε στη σκληραγώγηση του σώματος των νεαρών Ελ­λή­νων με σπαρτιατική αγω­­γή και στην τόνωση του εθνικού φρονήματος που ήταν απαραίτητο εν όψει του επερχόμενου πολέμου. Την εποχή αυτή (1936) η Ελλάδα κινδύ­νευε από τις επεκτατικές τά­σεις της Ιταλίας που ήδη κατείχε τα Δωδεκάνησα και είχε καταλάβει την Αιθιοπία.

Πεπραγμένα δικτατορίας Μεταξά

Ο Μεταξάς υπήρξε ιδιαίτερα δραστήριος κυβερνήτης. Πήρε σειρά από φιλολαϊκά μέτρα όπως: καθιέρωσε οκτάωρη εργασία για προστασία των εργα­ζο­μένων και τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας, ξεκίνησε τη λειτουργία του ΙΚΑ (Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφα­­λί­σεων),1 πίεσε τους βιομηχάνους να μη κάνουν απολύσεις, καθιέρωσε ένα ελάχιστο ημερομίσθιο, ίδρυσε την Εργατική Εστία, ρύθμισε με διακανονισμό τα αγροτικά χρέη, δημιούργησε τους αγροτικούς συνεταιρισμούς, διαμοίρασε δημόσιες γαίες σε ακτήμονες αγρότες, τόνωσε την παραγωγή καπνού (κύριο εξαγωγικό προϊόν), του ελαιολάδου και του οίνου. Επιδίωξε την αυτάρκεια της χώρας σε τρόφιμα. Ρύθμισε την πληρωμή τόκων σε ομολογιούχους μέχρι το 40% αλλά αρνήθηκε περισσότερο. Καθιέρωσε τη νεοελληνική δημοτική με τη γραμματική Μανόλη Τριανταφυλλίδη και επέτυχε σημαντική μείωση των αναλφα­βήτων­.2 Απαγόρευσε τη χρήση του σλαβικού ιδιώματος και της βλάχικης γλώσσας σε δη­­μό­­σ­ιους χώρους. Κυνήγησε πολύ τους σε παρανομία κομμουνιστές με μο­χ­λό τον υφυ­­πουργό Ασφαλείας Κ. Μανιαδάκη (πρώην στρατιωτικό και φίλο του Μεταξά) εφαρ­­μόζοντας τον «ιδιώνυμο» νόμο του Ε. Βενιζέλου.

Λειτούργησε τον πρώτο ραδιοφωνικό σταθμό από το Ζάππειο, αλλά επέβαλε λογοκρισία Τύπου και ραδιοφώνου. Έκανε ανοίγματα στην εξωτερική πολιτική με Σερβία και Τουρ­­κία. Αναμίχθηκε στα εκκλησιαστικά πράγματα και βοήθησε στην εκλογή ως αρχιεπισκόπου Αθηνών του Χρύσανθου Φιλιππίδη (είχε προηγουμένως σπουδαία δράση ως Μητροπολίτης Τραπεζούντος).

Δεν προχώρησε στη λύση του αποτακτικού ζητήματος που είχε δημιουργηθεί μετά τα στρατιωτικά κινήματα Πλαστήρα το 1933 και Βενιζέλου το 1935 (ήταν δύσκολο θέμα γιατί θα αντιδρούσαν οι βασιλόφρονες αξιωματικοί) και δεν απέφυγε τα λάθη στην αντιμετώπιση πολι­τι­­κών του αντιπάλων, π.χ., ο θάνατος στην εξορία του Α. Μι­χα­λακόπουλου από πνευμονία καθώς άργησε να μεταφερθεί για νο­ση­λεία στην Αθήνα.

Προετοιμασία του πολέμου

Η κυβέρνηση Μεταξά προετοίμασε τη χώρα για επικείμενο πόλεμο. Επειδή η Βουλγαρία είχε ηττηθεί από την Ελλάδα το 1913 και η απόσταση των συνόρων από τη θάλασσα ήταν μικρή, ο Μεταξάς φοβούμενος μελλοντική επίθεση των Βουλγάρων προχώρησε στην κατασκευή σειράς ισχυρών υπόγειων οχυρών στα σύνορα με Βουλγαρία που ονο­­μά­στη­καν «γραμμή Μεταξά». Το έργο των οχυρών ήταν το μεγαλύτερο τεχνικό έργο που είχε εκτελεστεί από το ελληνικό κράτος μέχρι τότε και όντως εξασφάλιζε την Ελλάδα από Βουλγαρική επίθεση. 3 Η χώρα από το 1923 μετά τη συνθήκη της Λοζάνης και μέχρι το 1935 έκανε πολύ λίγες παραγγελίες οπλικών συστημάτων και πιθανώς δικαιολογημένα, γιατί είχε άλλες προτεραιότητες (Στέγαση και περίθαλψη προσφύγων του 1922, καταπολέμηση ελονοσίας και φυματίωσης, πληρωμή πολεμικών χρεών, παγκόσμια οικονομική κρίση το 1929 και πτώχευση της το 1932), αλλά και γιατί οι κυβερνήσαντες τη χώρα δεν πίστευαν ότι θα συμβεί πόλεμος. Συχνά αναφέρεται από αριστερούς συγγραφείς ότι η κυβέρνηση Μεταξά δεν έκανε προμήθειες οπλικών συστημάτων ως όφειλε, αλλά απάντηση σε αυτές τις επικρίσεις έδωσε ο αρχιστράτηγος του πολέμου του 1940 Αλ. Παπάγος με το βιβλίο Ο ελληνικός στρατός και η προς πόλεμον προπαρασκευή του, εκδ. Πυρσός ΑΕ, Αθήνα 1945, (423 σελίδες), στο οποίο έχει καταγράψει τις προμήθειες όπλων πάσης φύσεως από το 1936 έως το 1940 και αναφέρει όλα τα ποσά που δόθηκαν για όλες αυτές τις προμήθειες αναλυτικά. Ο Παπάγος, ο οποίος ανέλαβε την αρχηγία του ΓΕΣ τον Αύγουστο του 1936 αναφέρει ότι μέχρι το 1935 η χώρα ήταν πλήρως ευάλωτη και σε περίπτωση επίθεσης από τη Βουλγαρία […] «η κατάληψη της Μακεδονίας και της Θράκης υπό των Βουλγάρων ήτο ζήτημα στρατιωτικού μόνον περιπάτου μερικών Μεραρχιών των»! Ενδιαφέρον είναι ότι στο σχέδιο επιστρατεύσεως του 1930 υπολογιζόταν στρατός 600.000 ανδρών, αλλά μόνο 95.000 ζεύγη αρβυλών, 60.000 κράνη και 105.000 χλαίνες. Ας μην αναφερθούν οι τότε ελλείψεις σε όπλα, τεθωρακισμένα, μηχανοκίνητα, την αεροπορία και το ναυτικό.

Κατά την περίοδο 1935-1940 πα­ραγ­γέλ­θηκαν σημα­ντι­κές πο­σό­τητες όπλων, από την κυβέρνηση Μεταξά, τα οποία όμως παρα­δό­θηκαν μόνο εν μέρει ή κάποια­ δεν πρό­λαβαν να παραδοθούν ποτέ, λόγω των αναγκών των εμπόλεμων κρατών, δεδομένου ότι υπήρχαν παραγγελίες στη Βρετανία και τη Γερμανία. Μ­ε την κατασκευή των οχυρών κατέστη ­δυνατό να χρησιμοποιηθεί πολύς στρατός στην Αλβανία, χω­­ρίς να κινδυνεύει η χώρα από την επίθεση της Βουλ­γαρίας. Σημαντικό στοιχείο για την αντιμετώπιση επίθεσης από τα σύ­νο­ρα με την Αλβανία ήταν και η ταχύτητα με την οποία θα ολο­κλη­ρω­νόταν η γενική επι­στρά­τευση. Στον τομέα αυτόν έγινε πολύ καλή δουλειά από τον αρχιστράτηγο Παπάγο και εφαρμόστηκε εγκαίρως με απόλυτη επιτυχία η επιστράτευση με το σύστημα των ατομικών προσκλήσεων.

Στις 26 Ιανουαρίου 1940 υπογράφηκε συμ­φω­νία Ελ­λάδος-Μ. Βρετανίας με την οποία καθιερώνονταν οι εξα­­γω­­γές στη Βρε­­τα­νία χρωμίου, κολοφωνίου, και καπνών αξίας 500.000 λιρών ετη­σίως. Έτσι, η Ελλάδα θα περιόριζε κάπως τις εξαγωγές προς τη Γερ­μα­νία. Επί­σης η Ελλάδα ανέλαβε την υποχρέωση να συστήσει στους εφο­πλι­­­στές να ναυλώσουν για κάποιο διάστημα 60 πλοία τους στο βρε­τα­νι­κό υπουρ­γείο Ναυτιλίας. Τον Απρίλιο του 1940 ο Με­ταξάς δήλωσε στον Βρε­τανό πρέσβη ότι σε σχέση με επικείμενη επί­θεση της Ιταλίας «[…]έχω από­φασιν να αντι­στα­θώ μέχρι εσχά­των[…]προτιμώ την τελείαν κατα­στροφήν διά τον τό­πον μου παρά την ατίμωσιν.

Ενδιαφέρουσα είναι η παρακάτω δήλωση του Μεταξά προς τον ναύαρχο Α. Σακελλαρίου που έγινε πριν από τον πόλεμο: «[…] Η θέσις μας είναι πα­ρά το πλευρόν της Αγγλίας και επάνω σε αυ­τήν τη βάση θα συνε­χί­σωμεν τα σχέδια του Επιτελείου μας[…] Με τους Γερμανούς κανείς λαός δεν μπορεί να ζήσει. Είτε ως σύμμα­χοι είτε ως εχθροί αν πέσωμεν στα χέρια τους, θα μας γδάρουν, θα μας κλωτσήσουν και ούτε αναπνοήν δεν θα μας αφήσουν να πά­ρω­με»!4

1 Το ΙΚΑ είχε ψηφιστεί από τον Ε. Βενιζέλο, αλλά δεν είχε μέ­χρι τότε εφαρμοστεί.

2 Το ποσοστό αναλφαβητισμού στην Ελλάδα ήταν 41% το 1928 και έγινε 27 % το 1940.

3 Είναι γεγονός ότι στα οχυρά της γραμμής Μεταξά δαπανήθηκαν πολλά χρή­ματα, αλ­λά μετά την κα­τα­σκευή των οχυρών ο στρατός της Βουλγαρίας μόνος του ήταν πλέον αδύνατο να πε­ράσει.

4 Ο Μεταξάς, που έκανε στρατιωτικές σπουδές στη Γερ­μανία, ­στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήθελε να μείνει η Ελλάδα ουδέτερη. Γι’ αυτό­ θεω­ρού­νταν γερμανόφιλος. Όμως στον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο κατ’ επανάληψη δήλωσε στους Βρετανούς ότι η Ελλάδα θα πολεμήσει στο πλευρό της Αγγλίας ακόμη και εναντίον των Γερμανών.

Η έναρξη του παγκοσμίου πολέμου

Στις 7 Απριλίου 1939 οι ιταλικές δυνάμεις κατέλαβαν την Αλ­βα­νία, χωρίς να προβληθεί καμιά αντίσταση και καθαίρεσαν τον από το 1928 αυτοανακηρυχθέντα βασιλιά Αχμέτ Ζώγου, ο οποίος μαζί με την έγκυο σύζυγό του κατέφυγαν αρχι­κά στην Ελλάδα. Οι Αλ­βα­νοί δέχθηκαν τους εισβολείς σαν ελευ­θε­ρω­τές και οι Ιταλοί άρ­χι­σαν να τους οργανώνουν σε στρα­τιωτικές μονάδες.

Στις 23 Αυγούστου του 1939 υπογράφηκε το σύμφωνο μη επι­θέ­σεως Γερ­μανίας-ΕΣΣΔ (Σοβιετικής Ενώσεως) με υπογραφές των υπουργών ­Μολότοφ και Ρίμπεντροφ­. Μυστικά τμή­ματα της συμφωνίας αυτής προέβλεπαν τον διαμε­λισμό της Πολωνίας και τη δημιουργία σφαιρών επιρροής των συμβαλλόμενων μερών στις χώ­­ρες της Ευρώπης. Με το σύμ­φω­νο αυτό μπορούσε ο μεν Χίτλερ να αφοσιωθεί σε άλλα μέ­τω­πα του πολέμου, αλλά και η Σοβιετική Ένωση έβρισκε χρόνο να ετοι­μαστεί για τα δυσκο­λό­τερα. Η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία, με την οποία είχε εδαφικές διαφορές από τη λήξη του προηγούμενου πολέμου, λόγω του διαδρόμου του Ντάντσιχ­ που της είχε δοθεί. Συ­νέχισε το 1940 με εισβολές και καταλήψεις στην Δανία, Ολ­λαν­δία, στο Βέλγιο και στη Γαλλία. Σύμ­μαχος του Χίτλερ στην Ευρώπη ήταν πλέον η Ιταλία του Μουσολίνι. Η Ρωσία κατέλαβε μέρος της Ανατολικής Πολωνίας και δολοφόνησε χιλιάδες αιχμαλώτους στο δάσος του Κατίν. Ο Β΄ Παγκό­σμιος Πόλεμος ήταν γεγονός. Τα ευρωπαϊκά κράτη καταλαμβάνονταν από τον γερμανικό στρατό με τα ταχύτατα τανκς Panzer σε λίγες μέρες έκαστο. Για τη Δανία χρειάστηκαν μόλις 6 ώρες.

Η ασφάλεια του καθεστώτος

Εκ των απορρήτων συνεργάτης του Μεταξά ήταν ο υφυπουργός Ασφαλείας Κ. Μανιαδάκης­ που είχε άριστο δίκτυο πληροφοριών και δημι­ούρ­γησε πλα­στό δεύτερο ΚΚΕ αλλά και πλαστό Ριζο­σπά­στη. Με τις μεθό­δους αυτές το ΚΚΕ κυριολεκτικά εξαρθρώθηκε και τα ηγετικά στε­λέχη του συνελήφθησαν εκτός από λίγους. Ο Μανιαδάκης βρήκε στοιχεία για συ­­­­νωμοσία εναντίον του καθεστώτος στην Κρήτη, στην οποία συμμετείχε ο τραπεζίτης Τσουδερός, ο οποίος απολύθηκε ως διευθυντής της Τραπέζης της Ελλάδος και η εξέγερση αντιμετωπίστηκε εύκολα. Άνδρες του Μανιαδάκη συνέλαβαν ομάδα τροτσκιστών φοι­τητών με­ταξύ των οποίων ήταν και ο γιος του Γεωργίου Παπανδρέου, Ανδρέας. Ανα­κρινόμενος στην ασφάλεια ο Ανδρέας Παπανδρέου έδωσε όλες τις σχε­­τικές πληροφορίες για τους συντρόφους του, οι οποίοι και συνε­λή­φθησαν. Με­ταξύ των συλληφθέντων ήταν και ο μετέπειτα φιλόσοφος ­Κορνήλιος ­Κα­στοριάδης,­ ο οποίος δεν μίλησε έκτοτε με τον παλαιό φίλο του. Ο Μανιαδάκης πληροφορήθηκε μια συνωμοσία γερμανόφιλων Ελ­λή­νων, η οποία και πατάχθηκε λίγες ημέρες πριν να εκδηλωθεί, μετά την κήρυξη του ελληνο­ϊτα­λι­κού πολέμου.

Η εξωτερική πολιτική της 4ης Αυγούστου

Ο Μεταξάς άσκησε με αρκετή επιτυχία την εξωτερική πολιτική της χώρας. Έκανε σαφές στους Βρετανούς ότι συντάσσεται μαζί τους (σε αυτό συμφωνούσε και ο βρετανοτραφής­ βασιλιάς Γεώρ­γιος) και προ­σπά­θησε να αποδεσμευτεί από τη γερμανική οικο­νομική εξάρτηση, αλλά αυτό ήταν πολύ δύσκολο. Η Γερμανία αγό­ραζε καπνά από την Ελ­λάδα, η οποία έπαιρνε σε αντάλλαγμα γερμανικά όπλα. Η Βρετανία απορροφούσε­ τα καπνά της Ινδίας, η οποία ανήκε στη «βρε­τα­νική κοι­νο­πολιτεία» και δεν μπο­ρούσε να πάρει ταυτόχρονα και τα ελ­ληνικά.

Η ελληνική κυβέρνηση με διπλωματικές επαφές επέτυχε να κάνει ο Τσάμπερλεν­ δηλώσεις στη Βουλή των κοινοτήτων (Απρίλιος 1939) ότι «αν η Ελλάδα ή η Ρουμανία δεχθούν επίθεση η Βρε­τανία θα παράσχει κάθε βοήθεια που θα είναι δυ­νατόν να δώσει».

Εκτός από την καλλιέργεια καλών σχέσεων με τη Βρετανία ο Με­­τα­ξάς επιχείρησε να συνάψει και επίσημη συμμαχία, όμως οι Βρε­τανοί δεν αποδέχθηκαν την πρόταση, διό­τι μπορούσε να εμπλέ­ξει σε πόλεμο τη Βρετανία και διότι ο Τύπος τους δεν έβλε­παν με συμπάθεια μια στενή σύνδεση με χώρα δικτατορική. Ως εναλλακτική λύση ο Με­τα­ξάς πρότεινε την οικονομική ενίσχυση της Ελ­λάδας, ώστε να βελ­τιώσει την αεροπορία της και το ναυτικό της. Οι Βρετανοί όμως ούτε και έτσι είχαν τη δυνατότητα να βοηθήσουν, γιατί πρωτίστως έπρε­πε να οργανώσουν τον δικό τους στρατό και την οικονομία τους. Ο Μεταξάς υπέγραψε με την Τουρ­κία πρόσθετο σύμ­φωνο φιλίας και πή­γε ο ίδιος στην κηδεία του Κε­μάλ Ατα­τούρκ. Αναβάθμισε τις σχέσεις με τη Ρουμανία και τη Γι­ου­γκο­σλα­βία. Αύξησε κάπως τις εμπορικές συ­ναλ­λαγές με τη Βουλ­γα­ρία και απέ­φυγε όσο ήταν δυνατό να ενοχλεί την Ιταλία, η οποία επεδίωκε την ιτα­λοποίηση των Δωδεκανησίων και είχε δεί­ξει τις κακές προθέσεις της απέ­να­ντι στην Ελλάδα πολλές φορές, αλ­λά και με την κατάληψη της Αλβανίας το 1939.

Ο τορπιλισμός της «Έλλης»

Στις 15 Αυγούστου του 1940, στην Τήνο που εόρταζε τη γιορτή της Με­γα­λόχαρης, και ενώ στην προκυμαία υπήρχε ήδη πολύς κό­σμος, ένα ιταλικό υποβρύχιο εξαπέλυσε τρεις τορ­πίλες κατά του αντιτορπιλικού «Έλλη». Η μία τορπίλη έπληξε το πλοίο στο μηχα­νο­στά­σιο και υπήρξαν 9 νεκροί και 24 τραυματίες. Οι άλλες δύο τορπίλες εξερ­ράγησαν στην προκυμαία χωρίς ευτυ­χώς να προκαλέσουν θανάτους, εκτός από έναν λόγω ανακοπής καρ­διάς. Το πλοίο αναπόφευκτα βυ­θί­στηκε. Όπως έγινε αργότερα γνωστό, τη διαταγή να γίνει ο τορ­πι­λισμός την έδωσε ο διοικητής Δωδεκανήσων Ντε ­Βέκι ένας φανατικός φασίστας μέχρι τρέλας. 1

Το φασιστικό κα­­θεστώς του Μουσολίνι είχε συχνά διακηρύξει την πρόθεσή του να δημιουργήσει μια νέα «Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία», θεωρώντας τη Με­­σόγειο «Mare Nostrum» (θάλασσά μας). Με την υλοποίηση αυ­τού του σχεδίου η Ελ­λά­δα θα ήταν επαρχία που θα ανήκε στην ιτα­λι­κή αυτοκρατορία. Πέραν αυτού του γενικού «σχεδίου-οράματος», ο Μου­σολίνι είχε «προη­γού­μενα» με την Ελλάδα από το 1923, όταν βομ­βάρδισε και κατέλαβε προσω­ρινά την Κέρ­­κυ­ρα, αλλά υποχρεώθηκε να αποχωρήσει.

Η ΩΡΑ ΤΟΥ «ΟΧΙ» ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ

Μετά τον τορπιλισμό της «Έλλης» δόθηκαν οδηγίες στον Τύπο να αρχίσει αρθρο­γρα­φία τόνωσης του ηθικού των Ελλήνων. Τον Αύγουστο 1940 η ελληνική κυβέρνηση άρχισε την επιστράτευση εφέδρων με ατομικές προσκλή­σεις και με­τα­κίνησε ένα Σώμα στρατού προς τα ελληνο­αλβα­νι­κά σύνορα. Στις 23 Αυγούστου ξεκίνησε η επιστράτευση της 8ης και 9ης Μεραρχίας. Ο Με­ταξάς δεν δεχόταν τη μικρή βοήθεια που πρό­τειναν να στείλουν οι Βρε­τανοί, για να μη δώσει αφορμή για επί­θεση της Ιταλίας. Η ελλη­νική αντικατασκοπεία πληροφορήθηκε ότι η επίθεση της Ιταλίας θα γινόταν με­ταξύ 26-28 Οκτωβρίου. Ο Μεταξάς απομάκρυνε από την κυβέρνηση υπουργούς, οι οποίοι του φά­νη­καν ητ­τοπαθείς ή γερ­­­μανόφιλοι. Είχε πά­­­ρει την απόφασή του και είχε τη συμφωνία του βα­σιλιά Γεωρ­γίου του Β΄ για τη συμπαράταξη με την Αγγλία που είχε κυριαρχία στη θάλασσα. Η Ελλάδα, κατά τον Μεταξά που τώρα ακολουθούσε την πολιτική του Βενιζέλου, ως ναυτική χώρα με εκτεταμένα παράλια και πολλά νησιά, έπρεπε να είναι μαζί με την θαλασσοκράτειρα Βρετανία.

Το ιταλικό τελεσίγραφο

Στις 28 Οκτωβρίου 1940 ο πρεσβευτής Γκράτσι ζήτησε να δει επει­γό­ντως τον Έλληνα πρωθυπουργό στις τρεις η ώρα μετά τα με­σά­νυχτα στο σπίτι που κατοικούσε στην Κη­φι­σιά, όπου τού επέδωσε το ιταλικό τελεσίγραφο. Με αυτό η Ιτα­λία ζητούσε να καταλάβει λιμάνια και αεροδρόμια για πολεμικούς σκο­πούς.

Από το τελεσίγραφο: «[…]Εάν τα ιτα­λικά στρα­τεύ­ματα ήθελον συνα­ντή­ση αντίστασιν, η αντίστασις αυτή θα καμφθή διά των όπλων και η Ελ­ληνική Κυβέρνησις θα φέρει τας ευθύνας, αι οποίαι ήθελον προ­κύ­ψει εκ τούτου».

Ο Μεταξάς διάβασε και απέρριψε αμέσως το τελεσίγραφο με τα λόγια «Alors c’ est la guerre» (Λοιπόν, έχουμε πόλεμο!). Ήταν το ΟΧΙ της Ελ­λάδος στον υπερόπτη Μουσολίνι. Αμέσως μετά άρχισε η κινητοποίηση της χώρας. Η απόφαση αυτή του Μεταξά ήταν εκ των προτέρων ειλημ­μέ­νη. Την επίθεση της Ιταλίας την περίμενε και είχε δηλώσει σε σύσκε­ψη στρα­τηγών δυο χρόνια νωρίτερα ότι η Ελλάδα θα συμπα­ρα­ταχ­θεί με τη Μ. Βρετανία. Επίσης μια μέρα μετά τον τορπιλισμό της «Έλ­λης» από ιτα­λικό υποβρύχιο που έγινε στις 15 Αυγούστου στην Τήνο είπε στο Υπουργικό Συμβούλιο:

«Ενώπιον αυτής της καταστάσεως, η πολιτική της Ελλάδος είναι καθαρά. Εκατό τοις εκατό, χωρίς επιφυλάξεις και χωρίς παζαρέματα, είμεθα παρά το πλευρόν της Αγγλίας. […] Η πο­λι­τική των υπο­χω­ρήσεων δεν φέρει πουθενά. Έχομεν­ το παράδειγμα της Ρου­μανίας και του ­Πεταίν. Έστω και αν νικήση ο Άξων­, που το θεωρώ για πολ­λούς λόγους αδύνατον, οι Γερμανοί θα μας σεβασθούν πολύ ­πε­ρισ­σό­τερον και ως τιμίους εχθρούς και ως Έθνος που απέδειξεν­ πως έχει δι­καιώ­ματα να ζη ελεύθερον­, παρά ως συμμάχους της τελευταίας στιγ­μής με προ­βα­δί­ζοντας τους Ιταλούς και τους Βουλγάρους, με τας γνωστάς εδαφικάς­ αξιώσεις εναντίον μας […] Εάν νικήση η Μεγάλη Βρε­τανία, όπως πιστεύω, το μέλλον μας εις την Ανατολικήν ­Μεσόγειον είναι βεβαίως περίλαμπρον­. Και τα πλέον τολμηρά μας όνειρα ασφαλώς θα πραγματοποιηθούν. Είναι μια κα­μπή της ιστορίας μας, η οποία παρουσιάζεται ίσως κάθε πεντακόσια έτη […] Θα θέσωμεν την δόξαν πρώτην και ύστερα τη νίκην […]».

Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940 οι Έλ­ληνες ξύπνησαν με τα στρατιωτικά εμβατήρια που με­τέ­διδε το ραδιό­φω­νο. Ο κόσμος ξεχύθηκε με ενθουσιασμό στους δρό­μους και άρχισε η φανερή πλέον επιστράτευση. Η Ιταλία επιτέθηκε μέσω Αλβανίας στην Ελλάδα, μισή ώρα πριν να λήξει το τελεσίγραφο! Το υψηλό ηθικό των Ελλήνων φάνηκε από την πρω­τοφανή προθυμία με την οποία προσέτρεξαν οι νέοι άν­θρωποι στην επι­στράτευση. Ο τορπιλισμός της «Έλλης» είχε προετοιμάσει την κοινή γνώ­μη και είχε πει­σμώσει τον ελληνικό λαό.

1Ο Ντε Βέκι ανήκε στην τετρανδρία του φασιστικού κόμματος. Ο Μουσολίνι τον έστει­­­λε να διοικεί τη Ρόδο για να μη τον έχει πάνω στο κεφάλι του. Η προσπάθειά του να ιταλοποιήσει­ τους Ροδίους ήταν εξωφρενική. Κυνήγησε τα ελ­λη­νικά σχολεία και εκκλησίες με φανατισμό μέχρι παραφροσύνης.

Η άμυνα του Κατσιμήτρου στο Καλπάκι

Ο διοικητής της 8ης Μεραρχίας, υποστράτηγος Κατσιμήτρος, απο­φά­σισε εγκαίρως να αμυνθεί ανυποχώρητα βορείως των Ιωαννίνων κατά μή­κος του ποταμού Καλαμά και εγκατέστησε το επιτελείο του στο Καλ­πάκι. Με πείσμα και συστηματικότητα επί μήνες οργάνωνε άριστα την το­πική άμυ­­να με κρυμμένα πολυβολεία, ορειβατικά πυροβόλα και αντι­αρματικά έργα.

Αρχικά οι ελληνικές δυνάμεις προκαλύψεως στα σύνορα βάσει σχε­δίου συμπτύχθηκαν και οι Ιταλοί κατέλαβαν εύκολα την Κό­νι­τσα που βρί­σκεται πολύ κοντά στα σύνορα. Η ελληνική άμυνα στη γραμμή Γράμ­μος-Σταυρός-Σμόλικας σχεδόν κατέρρευσε χωρίς να προ­βληθεί μεγάλη αντίσταση ενώπιον της ιταλικής υπεροχής. Σύμ­φωνα με τα επιτελικά σχέ­δια, όταν θα ολοκληρωνόταν η επι­στράτευση θα άρχιζε η ελληνική αντε­πίθεση. Η συνεχιζόμενη βρο­χή και η αύξηση του νερού στον ποταμό Καλαμά συνέβαλαν, ώστε να ­αχρηστευτεί στις 5 Νοεμβρίου μέσα στην κοί­τη του ποταμού με­γάλη μηχανοκίνητη μονάδα Ιταλών —άρματα και μοτοσικλέτες— βαλλόμενη συνεχώς από όλμους και το πυροβολικό. Ο ­Κα­τσι­μήτρος­ είχε σε εμφανή θέση επίτηδες μερικά πολυβολεία χωρίς κά­λυψη παραλλαγής και χωρίς στρατιώτες, στα οποία τα αερο­πλά­να και το πυροβολικό των Ιταλών έριχναν πυρά χωρίς βλα­πτι­κό απο­τέ­λεσμα. Όταν εμφανίζονταν ιταλικά αναγνωριστικά αερο­πλά­να, το ελλη­νι­κό πυροβολικό σιγούσε για να μην εντοπιστεί και λίγο αργότερα έστελ­νε πά­λι τις οβίδες του εύστοχα στους Ιταλούς. Οι διαταγές του Πα­πάγου ήταν να επιδιωχθεί επιβράδυνση της πορείας του εχθρού αλλά όχι μάχη στα σύνορα. Ο Κατσιμήτρος­, όμως, πίστευε στις δυνατότητες των αν­δρών του και στην εκμετάλ­λευση των τοπικών συνθηκών ­γι’ αυτό και ­απάντησε σε μήνυμα του Γενικού Επιτελείου Στρατού: «Μπορώ να βεβαιώσω υπευθύνως τον κύριο Αρχηγό του Γε­νικού Επιτελείου, και το τονίζω ιδιαιτέρως, ότι οι Ιταλοί δεν θα πε­ρά­σουν το Καλπάκι».

Η άμυνα του Δαβάκη στην Πίνδο

Κατά το διήμερο 28-29 Οκτωβρίου, οι λίγες δυνάμεις του απο­σπά­σμα­τος Πίνδου δεν μπόρεσαν να αναχαιτίσουν τις πενταπλάσιες και ισχυ­ρές δυνάμεις της Μεραρχίας «Τζούλια». Δημιουργήθηκε ρήγ­μα, κυ­ρίως στην κοι­λάδα του Αώου. Οι Ιταλοί αλπινιστές της «Τζού­λια» είχαν προ­χωρήσει δημιουργώντας έναν βαθύ θύλα­κα και το από­σπα­σμα της Πίνδου δεχόταν ισχυρή πίε­ση. Υπήρχε πρό­βλη­μα με την επι­μελητεία του ελληνικού στρα­τού και ο εφοδιασμός με τρο­φές και πυ­ρο­μαχικά ήταν λόγω του καιρού δυσχερής. Ο συνταγματάρχης Δαβάκης έκανε έκκληση στον τοπικό πλη­θυ­σμό των ορεινών χωριών να βοηθήσει τον στρατό. Οι γυ­ναίκες των χωριών της Πίνδου ανταποκρίθηκαν στο κά­­λεσμά του και με­­τέ­φεραν στις πλάτες τους τρόφιμα, υγειονομικό υλι­κό και πολε­μο­φό­δια στους στρατιώτες του Δαβάκη.

Ο Κ. Δαβάκης ανα­κλή­θηκε στην ενερ­­­γό δράση το 1940 και ανέλαβε τη διοίκηση του απο­σπά­σμα­τος Πίνδου, όπου ερ­­­γά­­σθηκε ετοιμάζοντας την ελληνική άμυνα. Το από­σπα­σμά του διέθετε μόνο τέσ­σε­­ρα ορεινά πυροβόλα. Παρ’ όλα αυτά, αντιμετώπισε εντέλει επιτυχώς τη Μεραρχία Αλ­­πι­­­νιστών «Τζούλια» που διέ­θετε 15.000 άνδρες, είκοσι πυροβόλα, και την αερο­πο­­ρική υποστήριξη. Στα σχέδια του ελληνικού επιτελείου δεν θεωρήθηκε πιθανό να δεχ­θεί ο στρατός επί­θεση στον ορεινό όγκο της Πίνδου και γι’ αυτό το συγκρότημα Δα­­­βάκη ήταν αδύναμο σε άνδρες και οπλικά μέσα. Ο Δαβάκης αργότερα πνίγηκε σε ναυάγιο ιταλικού πλοίου το 1942, με το οποίο μεταφερόταν ως όμηρος στην Ιταλία.

Τα ιταλικά τμήματα έφθα­σαν ως τη Σα­μαρίνα, το Δίστρατο και τη Βωβούσα (βρίσκεται 20 χλμ βόρεια του Με­τσόβου). Την 1η Νοεμβρίου, οι δυνάμεις του Β΄ ΣΣ επι­τέθηκαν κατά του αριστερού πλευρού του ιταλικού θύλακα στην Πίνδο, αλ­λά την ίδια μέρα τραυματίστηκε σοβαρά με σφαίρα στον πνεύμονα ο Δα­βάκης και αντικαταστάθηκε από τον ταγματάρχη Ιωάννη Κα­ραβία που μόλις είχε φτάσει εκεί. Ο υπο­στράτηγος Βραχνός της 1ης Μεραρχίας έφτασε σύντο­μα σε βοήθεια του αποσπά­σμα­­τος Πίνδου.

Όσο αυξάνονταν οι ελληνικές δυνάμεις στην Πίν­­δο άρχισε να νιώθει την πίεση η Μεραρχία «Τζούλια». Από την 3η Νο­ε­­μ­βρίου οι Ιταλοί αλπι­νιστές άρχισαν να δέχονται πυρά από όλες τις πλευρές από μονάδες που έφθαναν στην περιοχή. Στις 3 Νοεμβρίου ανα­κα­τα­λήφθηκε η Σαμαρίνα και στις 4 Νοεμβρίου η Βωβούσα. Η υπερβολική διείσ­δυ­ση των αλπινιστών ήταν τώρα μειονέκτημα. Ο ελ­ληνικός στρατός βαθμιαία περικύ­κλω­σε τη Μεραρχία «Τζούλια» και οι αλπινιστές της πολέμησαν σκληρά για να σωθούν. Στις 8 Νο­εμβρίου οι Ιταλοί υπο­χώρησαν κατά μή­κος της βόρειας όχθης του ποταμού Αώου προς την Κό­νιτσα, όπου είχε φτάσει και η Μεραρχία «Μπάρι». Στη ΒΔ Μα­κε­δονία από την 1η έως 5η Νοεμβρίου ο ελλη­νικός στρα­τός κατα­λάμ­­βανε υψώματα μέσα στο αλβανικό έδαφος.

Η χρησιμοποίηση της αεροπορίας

Την πρώτη μέρα του πολέμου η ιταλική αεροπορία βομβάρδισε την Πά­τρα, τον Πειραιά, το Τατόι, τη διώρυγα της Κορίνθου και τη ναυτική βά­ση της Πρέβεζας προκαλώντας θύματα στον άμαχο πλη­θυσμό. Την 1η Νο­εμβρίου βομβαρδίστηκαν η Θεσσαλονίκη, η Κέρ­κυρα, η Κόρινθος και η Λάρισα με συνέπεια αρκετούς νεκρούς και τραυματίες. Τα πε­ρισ­σότερα ημιυπόγεια δια­με­ρί­σμα­τα χρησίμευαν ως καταφύγια.

Η αεροπορία της Ελλάδας ήταν αριθμητικά ανεπαρκής. Ωστό­σο, μερικά ελληνικά βομβαρδιστικά προσέφεραν καλή βοήθεια βομ­βαρ­­­δί­ζοντας ιταλικούς σχηματισμούς­. Επίσης με τα εύστο­χα πυρά των ελ­­ληνικών αντιαεροπορικών πυροβόλων καταρ­ρίφ­θη­καν αρκετά ιταλικά αεροπλάνα.1 Η Ελλάδα περίμενε πολύ με­γαλύτερη ενίσχυση από τη Βρε­­­τανία, η οποία όμως, λόγω της σχε­δια­ζόμενης επίθεσης στο μέτωπο της Αφρικής έδωσε μικρή και εντε­λώς ανεπαρκή βοήθεια. Στα μέσα Νο­εμ­­βρίου διατέθηκαν στην Ελ­λά­δα τρεις μοίρες βρετανικών καταδιωκτικών και βομ­βαρ­­δι­στικών αερο­πλά­νων, ενώ μια μοίρα βομβαρδιστικών από την Αίγυ­πτο άρ­χισε να δρα εναντίον των Ιταλών. Στα μέσα Νοεμβρίου επίσης έφτα­­σαν στην Αθήνα 2.200 άνδρες αεροπορικής υποστήριξης και 310 αυτο­­κί­­νητα της αεροπορίας, καθώς και 400 αυτοκίνητα και 2.000 άν­δρες μη­χανικού, διαβιβάσεων και αντιαεροπορικής άμυνας.

Οι Ιταλοί αντιλαμβάνονται ότι δεν είναι περίπατος

Στις 5 Νοεμβρίου με βολές του ελληνικού πυ­ρο­βο­λι­κού καταστράφηκε μια υπό κατασκευήν γέφυρα του Κα­λαμά. Από τις βρο­χές το πλάτος του ποταμού αυξήθηκε από τα 30 σε 70 μέτρα. Την ίδια μέρα ένα ιταλικό σήμα ανέφερε: «Είμαστε υποχρεωμένοι να αναστείλουμε τις επιχειρήσεις, αναμένοντας ενι­σχύσεις. Οι Έλληνες που είναι γνω­στοί για το πείσμα και την επιμονή τους, οργά­νω­σαν από τον καιρό της ειρήνης το τραχύ και ανώμαλο έδα­φος της Ηπεί­ρου με τέτοια με­θο­δικότητα και επιμέλεια, ώστε ο κάθε βρά­χος να απο­τελεί μια φω­λιά πολυβόλου και κάθε σπήλαιο μια θέση άμυ­νας».

Στις 7 Νοεμβρίου ο Πράσκα έστειλε τηλεγράφημα στον υπουργό Πο­λέμου: «Η επίθεσή μας εμποδίστηκε από εχθρική αντίσταση στοπ φρούδες ελπί­δες για επίτευξη στόχου μέχρις αφίξεως άλλων μεραρ­χιών».

Στο παραλιακό μέτωπο τις πρώτες ημέρες οι Ιταλοί κατά­φε­ραν να κυ­ριεύσουν την κωμόπολη Φιλιάτες και να μπουν στην Ηγου­με­νίτσα. Δεν μπόρεσαν, όμως, να προχωρήσουν πιο κάτω, κα­­θώς οι προ­ω­θού­με­νες ελληνικές δυνάμεις της επιστράτευσης τους ανέ­κο­ψαν.

Την 8η μέρα του πολέμου η πρωτοβουλία περιήλθε στον ελ­λη­νι­κό στρατό. Στις 12 Νοεμβρίου αυτομόλησε λόχος Αλβανών με τους αξιω­μα­τικούς τους. Πολλοί άλλοι Αλβανοί λιποτακτούσαν, όσο φαινόταν η αδυ­ναμία των Ιταλών να υπερισχύσουν. Στις 13-14 Νο­­εμβρίου άρχισε η ελ­λη­νική προώθηση πέραν των συνόρων.

Το Γ΄ ΣΣ επιτέθηκε στην τοποθεσία Μόροβα-Ιβάν που είχε τον έλεγ­­χο του δρόμου προς Κορυτσά. Στις 17-18 Νοεμβρίου άρχισαν να υποχωρούν οι Ιταλοί.­ ­ Στις 18 Νοεμβρίου 1940 ο υποστράτηγος Χαρ. Κατσιμήτρος σε διαταγή του ­έλεγε: «­Η μεραρχία αναλαμβάνει από σήμερον γενικήν ­αντεπίθεσιν εφ’ ­ολο­κλήρου του μετώπου». Στις 21 Νοεμβρίου καταλήφθηκε η Μόροβα.

Στην Ήπειρο οι άνδρες του Α΄ ΣΣ κατέλαβαν στις 20 Νοεμβρίου το στενό του Δελβινακίου και στις 22 μπήκαν μέσα στην Αλβανία. Στις 22 Νοεμβρίου, οι ελληνικές δυνάμεις του παραλιακού μετώπου ελευ­θέρωσαν τις Φιλιάτες. Από αυτή την ημέρα γενικεύθηκε η υπο­χώρηση των Ιτα­λών.

Ο ελληνικός στρατός προοδευτικά απελευθέρωσε ελληνικές πό­λεις της Β. Ηπείρου όπως την Κορυτσά (22 Νοεμβρίου), Πό­γρα­δετς (30 Νο­εμ­βρίου), Πρεμετή (3 Δεκεμβρίου), το λιμάνι στους Άγιους Σαράντα (6 Δε­κεμβρίου), το Αργυρόκαστρο (8 Δεκεμβρίου), τη Χειμάρρα (22 Δεκεμ­βρίου). Σιγά-σιγά όμως η ελληνική προ­έλαση επιβραδύνθηκε. Με­τά από πολλή προσπάθεια καταλή­φθη­κε και η Κλεισούρα (10 Ια­νου­α­­ρίου 1941). Σε μάχες εκ του συ­στά­δην οι Έλληνες πολεμούσαν με εφ’ όπλου λόγχη και την πο­λε­μι­κή κραυγή «αέρα»! Σε πολλά σημεία —ιδίως σε αγώνα για κατάληψη υψωμάτων— οι μάχες ήταν εκατέρωθεν πολυ­αίμα­κτες. Οι Ιταλοί προσπάθησαν επίμονα να ανακαταλάβουν την Κλει­σού­ρα, αλλά απέ­τυ­­χαν. Το Γ΄ ΣΣ συνέλαβε σε αυτές τις επιχειρήσεις πάνω από 1.000 Ιταλούς.

Οι μεταφορές μέσω Αδριατικής

Στις 11-12 Νοεμβρίου 1940 οι Βρετανοί έκαναν επίθεση στο λιμάνι του Τάραντα με αεροπλάνα που ξεκίνησαν από το αεροπλα­νο­φόρο «Ιλού­στριους». Εξουδετερώθηκε από την επίθεση οριστικά ένα θω­ρηκτό και έπαθαν σοβαρές βλάβες άλλα δυο. Ωστόσο δεν υπήρ­­­ξε ανά­λογη συνέχεια, οπότε ο Μουσολίνι μπό­ρεσε να στείλει στην Αλ­βανία (μέχρι τον Απρίλιο του 1941) διά θα­λάσσης 56.000 άνδρες, 15.000 οχή­μα­τα, 83.000 ζώα μεταφοράς (άλογα και μουλάρια) και 705.000 τόνους υλικού. Με την αεροπορία με­ταφέρθηκαν στην Αλβανία άλλοι 70.000 άνδρες. Η Ιταλία είχε πλέον υπεροχή σε κάθε είδος που εκφράζεται στους πολέμους με αριθ­μούς, ίσως όχι, όμως, στο ηθικό. Αν εξαιρέσουμε τους φα­να­τικούς φασιστές, οι λοιποί στρατιώτες δεν καταλάβαιναν για ποιο λό­γο βρίσκο­νταν και πολεμούσαν στα βουνά της Αλβανίας.

1Σύμ­φωνα με δη­μοσίευση στην ΕΣΤΙΑ τις πρώτες 7 μέρες του πολέμου καταρ­ρίφ­θη­καν 22 ιταλικά αερο­πλάνα και 4 ελληνικά.

Το ελληνικό ναυτικό

Το ελληνικό ναυτικό υστερούσε σημαντικά απέναντι στο ιταλικό λόγω μι­κρότερου αριθμού πλοίων και υποβρυχίων, αλλά και της πα­λαιότητας των σκαφών. Ωστόσο, συνέβαλε σημαντικά στην προ­ώθηση μονάδων στο μέτωπο (περίπου 80.000 άνδρες) και είχε ση­μαντικές επιτυχίες ενα­ντίον των εφοδιοπομπών των Ιταλών.

Το υποβρύχιο «Παπανικολής», βύθισε δυο μεγάλα μεταγωγικά στα ανοιχτά του Αυλώνα. Το υπο­βρύ­­χιο «Πρωτεύς», βύ­­­θισε ιταλικό μεταγωγικό που μετέφερε στρατιώτες στην Αλβανία, αλ­λά βυ­θί­στηκε και το ίδιο από εμβολισμό. Το υπο­βρύχιο «Λάμπρος Κα­τσώ­­νης», κατέστρεψε εχθρικό πε­τρε­­λαι­ο­φόρο. Ο «Παπανικολής» βύθισε στην περιοχή του Μπρίντεζι κι άλ­­λο ιτα­λικό μεταγωγικό. Το υπο­βρύ­χιο «Νηρεύς βύθισε ένα ιτα­λικό μεταγωγικό. Ανάλογες επιτυχίες με επι­­θέσεις σε με­ταγωγικά πλοία των Ιταλών είχαν το τορπιλοβόλο «Σφεν­δόνη», το αντιτορπιλικό «Ψα­­ρά και το υποβρύχιο «Τρίτων».

Στις 28 Νοεμβρίου ο διοικητής των Δωδεκανήσων Ντε Βέκι έγινε δε­κτός από τον Μουσολίνι στο Παλάτσο Βενέτσια και έγραψε ότι του είπε: «Θέλω να σου πω ότι τον πόλεμο τον έχεις χάσει. Ότι νικηθήκαμε από τους Έλληνες, αυτό είναι το τέλος μας. Εάν τυχόν θα κερδίσουν τον πό­λεμο οι Γερμανοί, θα τον έχει κερδίσει ο Χίτλερ, όχι βέβαια συ, και θα το αντι­ληφθείς».

Ο πόλεμος συνεχίζεται – Θαυμασμός των συμμάχων

Οι εφημερίδες των ελεύθερων ευρωπαϊκών χωρών καθώς και της Αμε­ρι­κής δημοσίευαν ύμνους για την αναπάντεχη ελληνική αντί­στα­ση στην επί­θεση της φασιστικής Ιταλίας. Πολλοί πολιτικοί έκα­ναν δη­λώσεις θαυ­μα­σμού για την ανδρεία των Ελλήνων και την τα­πείνωση του Μουσολίνι και δεν θα τις επαναλάβω εδώ. Ωστόσο, κλα­σική έμεινε η φράση του Βρε­τα­νού πρωθυ­πουρ­γού Ουίνστον Τσώρτσιλ: «Από δω και πέρα δεν θα λέμε ότι πολεμούν οι Έλληνες σαν ήρωες, αλλά οι ήρωες πο­λε­μούν σαν Έλλη­νες»!

Κοινός αντίπαλος το πολικό κρύο και τα χιόνια

Στη συνέχεια ο πολύ βαρύς χειμώνας και το άφθονο χιόνι καθή­λω­σαν τους αντιπάλους στα βουνά της Αλβανίας. Οι αντιμαχόμενοι είχαν τώρα να αντιμετωπίσουν έναν κοινό εχθρό, τον χει­μώ­να που ήταν ο βαρύτερος στην Αλβανία τα τε­λευ­ταία 50 χρόνια, οπότε οι δυο στρατοί παρέμειναν καθηλωμένοι.

Σχε­δόν όλοι οι φαντάροι είχαν κολλήσει ψείρες που τους βασάνιζαν συ­νε­­χώς. Πολλοί Έλληνες έπαθαν κρυοπαγήματα με αποτέλεσμα γάγγραινα στα πό­δια και από αυτούς οι περισσότεροι ακρω­τη­ριάστηκαν. Γιατροί, νοσηλευτές και νοσηλεύτριες έκα­ναν υπεράνθρωπες προ­σπάθειες στα ορεινά χειρουργεία. Πολ­λές γυναίκες ερυθρο­σταυ­ρί­τισ­σες συ­­­νέδραμαν στο στρατιωτικό ιατρι­κό προσωπικό. Στα μετόπισθεν χιλιάδες γυναίκες έπλεκαν μάλλινες κάλτσες και μπλού­­ζες και τις έστελναν στο μέτωπο μέσω της οργάνωσης «Φα­νέλα του Στρατιώτη».1 Στην Αθήνα οι θεα­τρικές επιθεωρήσεις και τα τραγούδια της Σοφίας Βέμπο ανέβαζαν το ηθικό του ταλαι­πω­ρούμενου ελλη­νι­κού λαού. Όμως, εκτός από τις φονικές σφαί­ρες και τις οβίδες, η πα­γωνιά σκότωνε τα μεταφορικά ζώα και εξα­κο­λουθούσε να προκαλεί ακρωτη­ρια­σμούς από κρυοπαγήματα στους φαντάρους.

Επικίνδυνη στασιμότητα

Ο Μεταξάς ανησυχούσε για την αποτελμάτωση των επιχειρήσεων, δεδο­­μένου ότι ο Μουσολίνι εξακολουθούσε να στέλνει στρατό και εφό­­δια στην Αλβανία. Ως παλιός επιτελικός αξιωματικός ήθελε να ενη­με­ρώ­νεται λε­πτο­μερώς για την πρόοδο των μαχών στα βουνά της Αλβανίας, αλλά δυ­σφο­ρούσε γιατί ο Παπάγος είχε έδρα για τη διεύθυνση των επι­χει­ρήσεων την Αθήνα, ενθυμούμενος την προω­θη­μένη θέση του επιτελείου με τον αρχιστράτηγο Κωνσταντίνο στους βαλ­κανικούς πολέμους.

Στις 4 Δεκεμβρίου ο υπουργός στρατηγός Σορίτσε τηλεφώνησε στον Τσιάνο και του είπε πως «[…]κάθε στρατιωτική ενέργεια είναι αδύνατη και η κατάσταση μόνο πολιτικώς μπορεί να λυθεί». Στις αρχές Δεκεμβρίου ο στρατηγός Σοντού έστειλε τηλεγράφημα στον Μουσολίνι και ζητούσε «να επιδιωχθεί πολιτική λύση για την Ελληνοϊταλική σύρραξη». Είναι φανερό πως ο Ιταλός στρατηγός είχε αντιληφθεί την αποτυχία της επίθεσης και προέβλεπε δυσμενείς εξελίξεις για τον ιταλικό στρατό.

Τον Δεκεμβρίο του 1940 οι Ιταλοί οχυρώθηκαν γύρω από τον λιμένα του Αυλώνα και πιο ανατολικά στο Τεπελένι. Οι αντικειμενικοί στόχοι της ελληνικής αντε­πίθεσης είχαν επιτευχθεί μόνο μερικώς.

Στην Αθήνα έγινε στις αρχές Ιανουαρίου 1941 μια ελληνοβρετανική σύ­σκε­ψη με συμμετοχή του Βρετανού στρατηγού Ουέιβελ. Ο Πα­πά­γος —για αντι­­μετώπιση της πιθανολογούμενης γερμανικής επί­θε­σης— ζητούσε βρε­τα­νική ενίσχυση από εννέα μεραρχίες και ο Με­ταξάς ήθελε δέκα, ενώ οι Βρε­τανοί μπορούσαν να στείλουν 2 ή 3 το πολύ κι αυτές μετά από δυο μή­νες. Δήλωσαν πως ήταν σε θέση να στεί­λουν γρήγορα μόνο μια μονάδα τεθωρακισμένων από 60 άρμα­τα, ένα σύνταγμα πυροβολικού κι ένα μικτό αντιαρματικό-αντι­αερο­πορικό σύνταγμα. Αυτά ο Μεταξάς και ο Παπάγος τα θεώρησαν «ψι­χία» τελείως ανεπαρκή για την αντιμετώπιση γερμανικής επί­θε­σης. Ο Μεταξάς πάντως τους δήλωσε ότι η Ελλάδα θα αντιτάξει άμυ­­να και στους Γερμανούς, δεν ήθελε όμως την αποστολή «μι­κρής μόνο βρε­τα­νικής δύναμης» για να μη δοθεί αφορμή και προκληθεί τα­χύτερα η ανα­με­νό­με­νη επέμβασή των Γερμανών πριν να καθαρίσει οριστικά το μέτωπο με τους Ιταλούς.

Τους Έλληνες στρατηγούς απασχολούσε η ανα­με­νό­με­νη επίθεση της Γερ­μα­νίας γιατί τότε ο στρατός στην Αλβανία θα έμενε ξε­κρέ­μα­στος. Η στα­σιμότητα στο μέτωπο είχε αρχίσει να δη­μιουργεί μια γκρίνια των επι­κε­φαλής των προωθημένων μονάδων προς το επιτελείο και τον Πα­πάγο.

Η εαρινή επίθεση

Ο Μουσολίνι υπολόγιζε πολλά στην προετοιμαζόμενη επίθεση της άνοι­ξης και ενίσχυε διαρκώς με όπλα και άνδρες τον ιταλικό στρα­τό. Μά­­λι­στα μετέβη ο ίδιος στην Αλβανία, όταν θα άρχιζε η μεγάλη και πολυδιαφημισμένη εαρινή επίθεση της Ιτα­λίας. Από τις 9 Μαρ­τίου χιλιάδες οβίδες πυροβολικού και βλή­μα­τα όλμων εκτο­ξεύ­θηκαν από τους Ιταλούς, που επιπλέον βομ­βάρ­διζαν τις ελληνικές θέσεις και με 300 περίπου αεροπλάνα τους. Οι Έλληνες, όμως, είχαν σκάψει βα­θιά ορύγ­ματα και έτσι οι απώλειες που προκάλεσε η ιταλική επί­θεση ήταν δυσα­νά­λογα πολύ λίγες ως προς τη δύναμη πυρός. Οι Ιτα­λοί είχαν συγκε­ντρώσει απέναντι στους Έλληνες διπλάσιο αριθμό με­ραρ­χιών, αλλά τελικά απέτυχαν και εγκατέλειψαν τις επιθέσεις μετά από 17 ημέ­ρες. Οι Έλληνες εφάρμοζαν την τακτική της «ενεργητι­κής άμυ­νας». Έτσι, όταν έκαναν επίθεση οι Ιταλοί σε ένα ύψωμα, μό­λις έπαυαν τα πυ­ρά υποστήριξης του πυροβολικού και των όλ­μων, δέχο­νταν ξαφνικά την επίθεση των Ελλήνων που ήταν ξεκού­ρα­στοι. Με τις αντε­πι­θέσεις αυτές οι Έλληνες αιφνιδίαζαν τους Ιτα­λούς που υποχω­ρούσαν.

Ο Μουσολίνι έμεινε 18 μέρες στην Αλβανία και μετά την απο­τυχία της εαρινής επίθεσης έφυγε απογοητευμένος. Μέχρι τότε, λό­γω της δυ­σμενούς εξέλιξης του πολέμου στην Αλβανία, άλλαζε κάθε τό­σο τους στρατηγούς του μετώπου. Κατά σει­ράν είχαν χρησιμο­ποιη­­θεί ο Πράσκα, ως στρατηγός της εισβολής και έπειτα ο Σοντού. Την εαρι­νή επί­θεση οργάνωσε ο Καμπαλέρο που είχε αναλάβει στις 30/12/1940.

Οι Ιταλοί είχαν περισσότερα σύγχρονα όπλα, όπως άρματα και αερο­­πλάνα. Η έλλειψη αρμάτων από την ελ­λη­­νική πλευρά οδήγησε στην επιλογή των βουνών ως πεδίο προώ­θη­σης και μάχης. Οι ελληνικοί όλμοι και το ορειβατικό πυ­ρο­βολικό έκαναν πο­λύ καλή δουλειά. Στην εαρινή επίθεση η ελληνική πλευρά είχε 5.200 απώ­­λειες (1.200 νεκρούς και 4.000 τραυματίες), ένα­ντι 12.000 συνολικά Ιτα­λών —νεκρών και τραυματιών— σύμφωνα με στοιχεία του Καμπαλέ­ρο. Όμως, στον πόλεμο αυτόν υπήρχαν πολλά θύματα από κρυο­πα­­γή­μα­τα πέραν των θυμάτων από τα όπλα της εποχής.

Θάνατος του Ι. Μεταξά

Στις 29/1/1941 πέθανε ο Ι. Μεταξάς μετά από ασθένεια δέκα ημερών που είχε κρατηθεί μυστική. Η αιτία θανάτου ήταν ­περιαμυγ­δαλικό­ από­στημα, το οποίο αν και διανοίχθηκε (ίσως με καθυστέρηση) δεν ιάθηκε­. Η κατά­στα­ση χειρο­τέ­ρευ­σε επει­δή συνυπήρχε σακχαρώδης διαβήτης και εξε­λίχθηκε σε ση­ψαι­μία και νε­φρι­κή ανεπάρκεια. Ο θάνατος από περιαμυγδαλικό απόστημα σε εποχή άνευ αντιβιοτικών ήταν δύσκολο να αποφευχθεί.2 Ο ελλη­νικός λαός που πληροφορήθηκε από το ραδιόφωνο και τις εφη­με­­ρίδες τον θάνατο του Μεταξά κυ­ριο­λεκτικά πάγωσε. Είχε ένα αίσθημα σι­­γου­ριάς με αυτόν τον ηγέτη μετά το μεγάλο «ΟΧΙ» με το οποίο είχε ταυ­τιστεί. Ένιωσε να χάνει τον προστάτη του και κυριολεκτικά σύσσω­μος παρα­κο­λού­θησε στην Αθήνα την κηδεία του. Ο Μεταξάς δεν είχε λαϊ­κό έρεισμα και έπαιρ­νε μικρό ποσοστό ψήφων στις εκλογές. Όμως πα­ρά την αντί­θεση στη δικτατορία, ο λαός μετά το ΟΧΙ είχε ταχ­θεί στο πλευ­ρό του απέναντι στην επίθεση της Ιταλίας και εφάρμοσε το ΟΧΙ στην πράξη με μοναδικό τρό­πο που προκάλεσε τον θαυμασμό σε φί­λους και εχθρούς. Ο Μίκης Θε­ο­δωράκης περιέγραψε ότι στην Τρί­πολη την ημέ­ρα της κηδείας του Με­τα­ξά ακούγονταν κλάματα του κόσμου από μεγά­λη απόσταση. Ο ιστορικός συγγραφέας ­Ζαούσης­ γράφει: «[…]η λύ­­πη για τον θάνατο ενός δικτάτορα ποτέ δεν υπήρξε τόσο αυθε­ντική[…] η κη­δεία του Μεταξά ήταν πραγ­μα­τικά και όχι φραστικά πάν­δη­μη». Ο ναύαρ­χος Αλ. Σακελλαρίου γράφει για τον Μεταξά ότι: «[…]παρά τα ελατ­τώ­ματά του και τα τυχόν σφάλματά του ήταν μια από τις ισχυρότερες διάνοιες που εγνώρισε­ ποτέ ο τόπος». Στο Λονδίνο τα κυβερνητικά κτήρια έβαλαν μεσί­στιες τις σημαίες συμ­με­τέ­χοντας έτσι στο πένθος των Ελλήνων, όπως είχαν κάνει και για τον Γάλλο στρατηγό Φος­.

Ο Παν. Κανελλόπουλος έγραψε για τον Ι. Μεταξά ο οποίος μάλιστα τον είχε εξορίσει: «Πρέπει να είμεθα χωρίς άλλο ευγνώμονες εις τον Ιωάννην Με­ταξά, διότι είπεν ολομόναχος στο σκοτάδι της νυκτός το μέγα ΟΧΙ».

Ο βασιλιάς Γεώργιος —γνωρίζοντας ότι πεθαίνει ο Μεταξάς— είχε προ­­ετοιμαστεί και χωρίς καθυστέρηση διόρισε πρωθυπουργό τον νομικό και τραπεζίτη Αλ. Κορυζή προς μεγάλη έκπληξη πολ­λών στρατιωτικών, αλ­­λά και των πολιτών. Η επιλογή του Κορυ­ζή δεν αντιπροσώπευε ένα ίσο μέγεθος, αλλά η αλήθεια είναι ότι δεν υπήρχε διαθέσιμη και πρόθυμη αντίστοιχη προ­σω­πικότητα. Ο Κορυζής ήταν έντιμος άνθρωπος, αλλά δεν είχε τη στόφα ηγέτη και σε σύγκριση με τον αποθανόντα Μεταξά φαινόταν πολύ λίγος.

Όμως, με τον θάνατο του Μεταξά, ενώ τερμάτισε τον βίο του το προσωποπαγές καθεστώς της 4ης Αυγούστου, δεν απο­κα­τα­στά­θηκε ο κοινοβουλευτισμός και παρέμενε σε εκκρεμότητα η θέση του βα­σι­λιά Γεωργίου, ο οποίος είχε ανεχθεί την εκτροπή και συνέβαλε στη δι­κτα­τορία. Η Ελλάδα για να μεταβεί από την ανωμαλία στην ομα­λότητα θα περνούσε —δυστυχώς— μέσα από τις συμπληγάδες πέτρες του Εμφύ­λιου Πολέμου. Ακόμη και ο ίδιος ο Μεταξάς έγραψε στο ημερολόγιό του ότι «αν πέσει η δικτατορία θα ακολουθήσει το χάος».

Κινήσεις για συνθηκολόγηση με μεσολάβηση Γερμανίας

Πριν ακόμη από τον θάνατο του Μεταξά άρχισαν κάποιες παρα­σκη­­­νια­κές κινήσεις για συνθηκολόγηση με την Ιταλία, με τη μεσο­λά­βη­ση της συμ­μάχου της Γερμανίας. Η λογική των προτάσεων ήταν ότι η Ελλάδα θα κρατούσε τη Βό­ρεια Ήπειρο και η Ιταλία θα μετέφερε τον στρατό της από την Αλβανία στη Β. Αφρική. Η προσπάθεια δεν ευοδώθηκε ή δεν ξεκίνησε εγκαίρως, ώστε να μπορεί να προ­λά­βει την απόφαση του Χίτλερ για την επίθεση στην Ελλάδα. Το σχέ­διο «Μαρίτα», όπως ονομάστηκε η επιχείρηση εναντίον της Ελ­λά­δας, είχε πλέον δρο­μολογηθεί.

Οι επιστολές Ζαχαριάδη και η στάση του ΚΚΕ στον πόλεμο

Ο γενικός γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ ευρισκό­μενος στα κρατητήρια της Ασφάλειας έστειλε επιστολές στον Μα­νιαδάκη και στον Μεταξά. Στην πρώτη επιστολή της 31ης Οκτω­βρίου 1940 έγραφε με­­ταξύ άλλων: «Στον πόλεμο αυτό που τον διευ­θύνει η κυβέρνηση Με­ταξά, όλοι μας πρέπει να δώσουμε όλες μας τις δυνάμεις, δίχως επι­φύ­λαξη». Στη δεύτερη επιστολή που στάλ­θηκε στις 26 Νοεμβρίου 1940 ο Ζα­­χα­ριάδης άλλαξε στάση και ζη­τούσε να σταματήσει η Ελλάδα τον πό­λε­μο με την Ιταλία και να επιδιώξει τη μεσολάβηση της Σοβιετικής Ένω­σης για την ειρήνευση, καθώς και ο στρατός μας να επι­στρέψει στα σύ­νορα. Η αλλαγή γραμμής ίσως οφείλεται στο ότι ίσχυε ακό­μη το σύμ­φωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ. Μια τρίτη επιστολή απηύ­θυνε ο Ζαχα­ριά­δης στους δικούς του, κατηγορώντας τους για απόκλιση από τη γραμμή του κόμματος.

Στο στρατόπεδο της Ακροναυπλίας, είχαν φυλακιστεί από τον Μα­­νια­­δάκη περίπου 600 μέλη του ΚΚΕ. Ανάμεσά τους βρίσκονταν πολλά ηγε­­τικά στελέχη του κόμματος. Περιέργως όταν οι φύλακες της Ακρο­ναυ­­πλίας είχαν αφοπλιστεί από τους Ιταλούς, οι φυλα­κι­σμένοι Κομ­μου­νιστές με εντολή του Γ. Ιωαννίδη (Νο 2 του ΚΚΕ) δεν επιχείρησαν να αποδράσουν! Όταν οι Βούλγαροι ζήτησαν να απε­λευ­θε­ρω­θούν οι σλαβόφω­νοι της Ακροναυπλίας, μαζί με αυτούς απε­λευ­θε­ρώ­θη­κε και ο Ανδρέας Τζή­μας, ο οποίος έπειτα είχε ηγετικό ρόλο στην αντιστασιακή οργάνωση ΕΑΜ.

Συζητήσεις και διαφωνίες με Βρετανούς

Ο Χίτ­λερ μέσω δια­φό­ρων «ταχυ­δρό­μων», απειλούσε ότι θα εισβάλει στην Ελλάδα, αν αυτή δεχθεί στρα­τιωτική βοήθεια από τη Μ. Βρετανία. Σε συσκέψεις με τον στρατηγό Ουέιβελ­ στις 13 Ιανουαρίου του 1941 ο Μεταξάς διαβεβαίωσε τους Βρετανούς πως η Ελλάδα—αν δεχόταν επί­θεση— θα πολεμούσε και τους Γερμανούς. Ο Με­ταξάς ανέφερε με έμφαση ότι θα δε­χόταν οποιασδήποτε έκτα­σης βρε­τα­νική βοήθεια, μόλις οι Γερμανοί περ­νούσαν τον Δούναβη ή τα σύνορα με τη Βουλγαρία. Άλλη μια παρά­μετρος στο στρα­τη­γι­κό σκάκι των Βαλ­­κανίων ήταν η στάση της Γιουγκοσλαβίας,­ στην οποία υπήρχε πολιτική αστάθεια.

Τον Φεβρου­άριο ­έγιναν νέες συσκέψεις Βρετανών με την ελληνική πλευρά. Στις 2 Μαρτίου ο Ήντεν­ επέστρεψε στην Αθήνα από την Άγκυρα, όπου ήπιε το πικρό πο­τήρι της ουδετερότητας της Τουρκίας, και ζήτησε να εκκενωθεί από στρατό αμέσως η Ανα­το­λι­κή Μα­κεδονία και Θράκη, για να σχηματιστεί η νέα γραμμή άμυ­­νας στον Αλιάκμονα. Οι Έλληνες επιτελείς διαφώνησαν. ­­Ο Παπάγος ζητούσε να απο­βι­βαστούν βρε­τα­νι­κές δυνάμεις στη Θεσσαλονίκη και αυτές να ενισχύσουν την άμυ­να των συ­νό­ρων προς Βουλγαρία και Γιουγκοσλαβία. Οι Βρε­τα­νοί αντιδρούσαν γιατί δεν διέθεταν δυνάμεις. Τελικώς ο Πα­­πάγος δέ­χθηκε να σχηματιστεί μια δεύ­τερη γραμμή άμυνας από Έλ­ληνες και Βρε­τανούς χωρίς να κε­νω­θούν τα οχυρά. Για σίγουρη άμυνα αν προ­χω­ρούσαν νικηφόρα οι Γερμανοί θα ίσχυε η «γραμμή του Αλιάκ­μονα». Εκεί θα συγκε­ντρώ­νονταν δυο νέες ελληνικές μεραρχίες, δυο βρε­τανικές με­ραρ­­χίες (αυστραλέζικη και νεοζηλανδική) και μια βρετανική ταξιαρχία τε­­­θω­ρακισμένων. Ο Παπάγος δεν δέχθηκε να αδυνατίσει η θέση του στρατού στην Αλβανία ούτε να εγκαταλειφθεί η γραμμή Μεταξά, γιατί θα έπεφτε το ηθικό του ελληνικού στρατού. Στις 7 Μαρτίου τα πρώτα βρετανικά στρα­τεύματα απο­­βι­βάστηκαν στα λιμάνια του Πειραιά και του Βόλου. Τότε οι Γερμανοί ετοιμάζονταν να καταλάβουν την Ελλάδα, για να βοηθήσουν στην αποτυχημένη μέχρι τότε προσπάθεια του Μουσολίνι. Η επίθεση των Γερμανών ξεκίνησε χωρίς προειδοποίηση στις 6 Απριλίου του 1941. Η Ελλάδα αμύνθηκε όσο ήταν δυνατό επί 52 ημέρες. Στη γραμμή Μεταξά φονεύθηκαν περισσότεροι Γερμανοί από όσους έχασαν τη ζωή τους σε όλη τη Γιουγκοσλαβία. Αλλά αυτή η φάση του πολέμου μπορεί να παρουσιαστεί με άλλη ευκαιρία.

1 Για την ενίσχυση του στρατού με ρουχισμό λειτούργησε στη διάρκεια του πολέμου ο ορ­γανισμός «Η φανέλα του Στρατιώτη» με εθελόντριες (ιδρύθηκε το 1939 στην Αθήνα).

2Έκτοτε κυκλοφό­ρη­σαν πολλές ανυ­πόστατες φήμες για τον θάνατο του Μεταξά, μεταξύ των οποίων ότι τον δο­λο­φόνησαν οι Άγγλοι που βέβαια είναι προϊόν φαντα­σίας.

Επίμετρο

Η προετοιμασία της Ελλάδας για πόλεμο και η απάντησή της με το ΟΧΙ του Μεταξά και με τον παλλαϊκό πόλεμο1 που ακολούθησε στην επίθεση της Ιταλίας, είναι από τα ιστορικά γεγονότα, για τα οποία μπορεί να είμαστε οι Έλληνες υπερήφανοι. Τα τελευταία χρόνια γίνεται προσπάθεια από την Αριστερά να παύσει ο εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου και να αντικατασταθεί από «γιορτές απελευθέρωσης», με επιχείρημα ότι όλες οι Ευρωπαϊκές χώρες γιορτάζουν την απελευθέρωσή τους και όχι την έναρξη του πολέμου. Όμως σε εκείνες τις μέρες μόνο η Ελλάδα αντέταξε ισχυρή άμυνα και απαιτήθηκαν συνολικά 7 μήνες για την κατάληψή της, με συμμετοχή μάλιστα εκτός από την Ιταλία και της Γερμανίας με την πανίσχυρη στρατιωτική μηχανή της. Οι ευρωπαϊκές χώρες δεν μπορεί να είναι περήφανες για την αντιμετώπιση του «άξονα», όταν ο Χίτλερ τις κατακτούσε μέσα σε λίγες μόνο μέρες. Πώς να γιορτάσουν τα ευρωπαϊκά κράτη την αρχή του πολέμου που γι’ αυτές τις χώρες είναι ιστορία ηττών;

Η προσπάθεια της Αριστεράς να παύσει να εορτάζεται το ΟΧΙ του 1940 οφείλεται στο ότι ο πρωθυπουργός του ΟΧΙ ήταν ο Ι. Μεταξάς, ο οποίος είχε εκμηδενίσει τότε τους κομμουνιστές, αφενός με τα ευφυή αστυνομικά μέτρα του υπουργού του Ι. Μανιαδάκη, αλλά και χάρη στα κοινωνικά φιλολαϊκά μέτρα που είχε λάβει. Ήταν βέβαια δικτάτωρ και αυτό δεν μπορούμε να το αλλάξουμε. Αυτό όμως δεν αποτελεί δικαιολογία για να αποσιωπούμε την ιστορική συμβολή του στο ένδοξο έπος του 1940 και να επικρατούν ιστορικά ψεύδη. Όμως, η Αριστερά έχει στόχο τη φαλκίδευση της ιστορίας με την προβολή ιστορικών ψευδών, όπως για παράδειγμα με μια απαράδεκτη αναθηματική πλάκα του Δήμου Θεσσαλονίκης (από τη δημαρχία Ι. Μουτάρη το 2016) που εκθειάζει τον «αντιστασιακό ΕΛΑΣ» για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης!!! Πώς όμως μπορεί να θεωρηθεί ότι γίνεται «απελευθέρωση» μιας πόλης ήδη ελεύθερης, καθότι έχει αποχωρήσει από την πόλη και ο τελευταίος Γερμανός στρατιώτης ένα 24ωρο πριν από την είσοδο των ανταρτών; Η Θεσσαλονίκη είχε απελευθερωθεί με την οικειοθελή αποχώρηση των Γερμανών λόγω της πορείας του πολέμου και δεν υπήρξε ήττα των Γερμανών από τον ΕΛΑΣ που οδήγησε στην απελευθέρωσή της. Για σύγκριση θυμηθείτε το 1912, τότε που η Θεσσαλονίκη παραδόθηκε με έγγραφη συμφωνία, αφού είχαν προηγηθεί σκληρές μάχες στο Σαραντάπορο και τα Γιαννιτσά. Η παράδοση υπογράφηκε από τον Οθωμανό διοικητή Ταχσίν πασά και τους επιτελείς του αρχιστρατήγου (τότε διαδόχου) Κωνσταντίνου, Β. Δούσμανη και Ι. Μεταξά, με τη συμμετοχή του διπλωματικού υπαλλήλου (τότε δεκανέα) Ίωνα Δραγούμη, ο οποίος έγραψε στα γαλλικά τη συμφωνία. Αυτή μάλιστα, ήταν όντως «απελευθέρωση» από την οθωμανική κατοχή της ιστορική πόλης της Θεσσαλονίκης. Για άλλη απελευθέρωση μεταγενέστερα δεν είναι δυνατόν να επαίρεται κανείς. Είμαστε όμως υπερήφανοι για το ΟΧΙ της 28ης Οκτωβρίου και αυτήν γιορτάζουμε με εθνική ανάταση.

1 Εκτός από το μέτωπο στην Αλβανία με τον στρατό, λειτούργησε στις πόλεις αεράμυνα με Έλληνες κάποιας ηλικίας, συμμετείχαν γυναίκες σε νοσηλευτικές υπηρεσίες, έγιναν μεταφορές εφοδίων από τις Ηπειρώτισσες, και λειτουργούσαν ομάδες ατόμων που συνέλεγαν και έστελναν ρουχισμό και δώρα στους στρατιώτες.

Ζήτω η 28η Οκτωβρίου του 1940

Ζήτω ο ένδοξος ελληνικός στρατός

Η “ομιλία” σε μορφή pdf αρχείου με σχετικούς χάρτες εδώ

Τα σχέδια Αθήνας και Λευκωσίας για την αποτροπή των νέων τουρκικών απειλών στην Ανατολική Μεσόγειο

Από
anixneuseis
-
0

Νίκος Μελέτης

Τακτικές αντίδρασης σε νέες προσπάθειες επιβολής τετελεσμένων από την Τουρκία, διαμορφώνουν Αθήνα και Λευκωσία, καθώς ο χρόνος μετράει αντίστροφα για την επανάληψη των γεωτρήσεων της ΕΧΧΟΝ MOBIL στην κυπριακή ΑΟΖ, ενώ τις επόμενες ημέρες και το Nautical Geo αναμένεται να κατευθυνθεί για έρευνες στην περιοχή που στις 3 Οκτωβρίου παρενοχλήθηκε από το τουρκικό Πολεμικό Ναυτικό.

Σύμφωνα με καλά ενημερωμένες πηγές, εκτός των κινήσεων που έχουν γίνει από την Αθήνα σε διπλωματικό επίπεδο ώστε να καταδειχθεί το μέγεθος της τουρκικής προκλητικότητας και να υπάρχει έτσι ένα ευρύ μέτωπο αποδοκιμασίας κινήσεων που αποσταθεροποιούν την περιοχή, σε επιχειρησιακό επίπεδο έχουν καταστρωθεί σχέδια ώστε να μην επαναληφθεί το σκηνικό του 2020 που η Τουρκία αλώνιζε έξω από τα 6 ν.μ. των ελληνικών χωρικών υδάτων.

Για τη Λευκωσία η αντίδραση θα περιορισθεί εκ των πραγμάτων σε διπλωματικές κινήσεις προς την ΕΕ και τον ΟΗΕ, αλλά και προς τις χώρες από τις οποίες προέρχονται οι εταιρίες των οποίων πλήττονται τα συμφέροντα από τις τουρκικές παράνομες παρεμβάσεις.

Σύμφωνα με πληροφορίες ο αμερικανικός κολοσσός EXXON MOBIL έχει διαβεβαιώσει εκ νέου την κυπριακή κυβέρνηση ότι ισχύει απολύτως η δέσμευση που μετέφεραν στον Προέδρο Αναστασιάδη οι επικεφαλής της αμερικανικής εταιρίας, για συνέχιση των δραστηριοτήτων στο Οικόπεδο 10 της κυπριακής ΑΟΖ. Μάλιστα όπως επεσήμαναν, έχουν εξασφαλίσει και την έγκριση της αμερικανικής κυβέρνησης για τη συνέχιση των ερευνών στην Κυπριακή ΑΟΖ. Η αμερικανική εταιρεία θα αποστείλει εντός του Νοεμβρίου το πλωτό γεωτρύπανο για την επιβεβαιωτική γεώτρηση στο Οικόπεδο 10, όπου το 2018 είχε ανακοινώσει τον εντοπισμό του εμπορικά εκμεταλλεύσιμου κοιτάσματος στη γεώτρηση «Γλαύκος»

«Αυτά είναι ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε μια συνοριακή περιοχή εξερεύνησης. Οι δυνατότητες αυτού του πρόσφατα ανακαλυφθέντος πόρου να χρησιμεύσει ως πηγή ενέργειας για τις περιφερειακές και παγκόσμιες αγορές θα αξιολογηθούν περαιτέρω» είχε δηλώσει το 2018 ο Steve Greenlee, πρόεδρος της εταιρείας εξερεύνησης ExxonMobil.

Το Οικόπεδο 10 έκτασης 2572 τ.χλμ., διαχειρίζεται η Exxon Mobil Exploration and Production Cyprus και κατέχει το 60%, ενώ στην κοινοπραξία συμμετέχει και η Qatar Petroleum International Upstream OPC με 40%.

Η ENI και η TOTAL είχαν επίσης δηλώσει ότι βρήκαν μια υποσχόμενη προοπτική φυσικού αερίου κοντά στο «Καλυψώ» στο Οικόπεδο 6 και η κοινοπραξία έχει ανακοινώσει κατ αρχήν την πρόθεση της για επανάληψη των γεωτρήσεων εντός του α’ εξαμήνου του 2022.

Η προχθεσινή ωμή απειλή που εκτόξευσε ο εκπρόσωπος του τουρκικού ΥΠΕΞ για «αντίδραση επί του πεδίου» δεν ήταν φυσικά ούτε νέα ούτε «έκπληξη», καθώς επαναλαμβάνεται ανά τακτά διαστήματα και από όλη την τουρκική ηγεσία.

Είναι προφανές ότι η Τουρκία δεν θα αποτολμήσει να παρενοχλήσει το γεωτρύπανο της αμερικανικής EXXON MOBIL και επίσης θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να βρει επιχειρήματα για να δικαιολογήσει μια επιθετική κίνηση των τουρκικών πολεμικών σκαφών πολλά μίλια κάτω και από αυτή τη μονομερή διεκδίκηση της για «τουρκική υφαλοκρηπίδα», μέχρι τη μέση γραμμή από την τουρκική έως την αιγυπτιακή γραμμή.

Στην περιοχή αυτή η Τουρκία έχει εφεύρει τα «δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων». Ενώ υποστηρίζει ότι το ψευδοκράτος έχει «κρατική οντότητα» συνεπώς αυτή αφορά και τα συγκεκριμένα «σύνορα» της Κατεχόμενης Κύπρου και τις αντίστοιχες θαλάσσιες ζώνες, ταυτόχρονα διεκδικεί δικαιώματα για λογαριασμό του ψευδοκράτους ακόμη και στο νότιο τμήμα του νησιού. Όμως ούτε σε αυτή την περίπτωση νομιμοποιείται η Τουρκία να προχωρήσει σε οποιαδήποτε πρόκληση με στρατιωτικό μάλιστα χαρακτήρα στο Οικόπεδο 10 στο νότιο σημείο της κυπριακής ΑΟΖ – στα θαλάσσια σύνορα με την Αίγυπτο – βάσει της οριοθέτησης μεταξύ των δυο χωρών του 2003.

Συγκλίνουσες πληροφορίες αναφέρουν ότι η Τουρκία θα επιχειρήσει να προκαλέσει με νέες έρευνες ή ακόμη και γεώτρηση (αν και τα γεωτρύπανα της βρίσκονται στη Μαύρη Θάλασσα) στο βορειοανατολικό Τμήμα του Οικοπέδου 6 της Κυπριακής ΑΟΖ, αρκετά μίλια βορειότερα από το κοίτασμά «Καλυψώ» που έχει εντοπίσει η κοινοπραξία TOTAL/ENI. Το ερώτημα φυσικά είναι εάν η Γαλλία θα αντιδράσει με οποιανδήποτε τρόπο ώστε να προστατεύσει τα συμφέροντα του γαλλικού ενεργειακού κολοσσού, παρά το γεγονός φυσικά ότι οι έρευνες ή ακόμη και η δοκιμαστική γεώτρηση δεν μπορεί να θεωρηθούν ως ανήκεστη ζημία των συμφερόντων της Total.

Σήμερα λήγει η NAVTEX που είχε εκδώσει η Κύπρος για διενέργεια ερευνών μέτρησης από το Nautical Geo νότια της Λεμεσού και σύμφωνα με πληροφορίες η κυπριακή κυβέρνησς μετά και την απόφαση του Συμβουλίου Υπουργών εξωτερικών της περασμένης Δευτέρας που εξουσιοδοτούν την Κομισιόν να παρουσιάσει λίστα κυρώσεων στο επόμενο Συμβούλιο του Νοεμβρίου, αλλά και μετά το ισχυρό μήνυμα της Συνόδου Κορυφής, είναι αποφασισμένη να συνεχίσει τις έρευνες του σκάφους που αφορούν τη χάραξη της διαδρομής του East Med.

Σύμφωνα με πληροφορίες μας η επόμενη NAVTEX θα αφορά περιοχή προς τα δυτικά και θα προσεγγίζει το σημείο στο οποίο έγινε η προκλητική παρενόχληση της 3ης Οκτωβρίου από τις δυο τουρκικές φρεγάτες «ORUC REIS» και «BAFRA».

Εάν η Τουρκία επιχειρήσει να παρενοχλήσει εκ νέου το ερευνητικό σκάφος θα έχει ενδιαφέρον να διαπιστωθεί μέχρι που μπορεί να φθάσει, καθώς πρόκειται περί εμπορικού σκάφους και η αντιμετώπιση του με πολεμικά μέσα κινείται εκτός πλαισίου νομιμότητας ενώ συγχρόνως θα δημιουργήσει κίνδυνο για την ίδια την ασφάλεια του πλοίου.

Το αμέσως επόμενο διάστημα, όμως, εφόσον η εταιρεία που έχει μισθώσει το Nautical Geo δεν αναγκασθεί τελικώς να αποσύρει το πλοίο (διεκδικώντας μάλιστα αποζημιώσεις για τη ματαίωση των προγραμματισμένων εργασιών του) τότε θα πρέπει να ζητήσει την έκδοση NAVTEX από την Κύπρο έως το δυτικότερο άκρο της κυπριακής ΑΟΖ και κατόπιν να στραφεί προς την Ελλάδα ζητώντας άδειες ερευνών στην περιοχή από το σημείο εκείνο μέχρι και την Κρήτη. Περιοχές της μη οριοθετημένης ελληνικής υφαλοκρηπίδας και της οριοθετημένης ελληνικής ΑΟΖ βάσει της Ελληνοαιγυπτιακής Συμφωνίας.

Εφόσον η Τουρκία επιλέξει την κλιμάκωση, τότε θα δοκιμασθούν στην πράξη τόσο τα διπλωματικά όσο και τα επιχειρησιακά σχέδια που έχουν καταστρωθεί για την ανάσχεση της τουρκικής επιθετικότητας και της προσπάθειας επιβολής τετελεσμένων στην Ανατολική Μεσόγειο.

liberal.gr

Σάκης Μουμτζής-Στήνουν νέα Δεκεμβριανά σαν του 2008;

Από
pcuser
-
1

Ας σημειωθεί πως το τελευταίο χρονικό διάστημα έχουμε έξαρση της πανεπιστημιακής βίας. Ο ξυλαδαρμός στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο του φοιτητή Βλαχονικολού, η τετράωρη ομηρεία του κοσμήτορα του Πολυτεχνείου Κρήτης, τα καθημερινά επεισόδια στη Θεσσαλονίκη στους χώρους γύρω από το ΑΠΘ, η καταστροφή αυτοκινήτων πανεπιστημιακών υπαλλήλων, όλα αυτά μαρτυρούν πως μερικές ομάδες θέλουν να ξανανάψουν τις φωτιές πρώτα στα πανεπιστήμια και μετά ό,τι προκύψει.

Το 2008 η τότε κυβέρνηση άφησε την Αθήνα να καεί. Παραιτήθηκε ουσιαστικά από την άσκηση των καθηκόντων της, που είναι και η προστασία της περιουσίας των πολιτών. Σήμερα στην ΕΛΑΣ παρατηρούνται φαινόμενα ενός νέου ευνουχισμού. Η πρωτοφανής κεντρική εντολή να σταματήσει η καταδίωξη κακοποιών γιατί συμβαίνει σε αστικό περιβάλλον, φανερώνει πως κάποιοι αναπολούν την εποχή Τόσκα. «Αν μπει ο κλέφτης στο σπίτι σου, κάνε πως κοιμάσαι». Κάποιοι μέσα στην ΕΛΑΣ -γιατί δεν τολμώ να πιστέψω πως αυτή είναι η θέση της πολιτικής ηγεσίας-επιθυμούν να έχουν όσο το δυνατόν λιγότερους μπελάδες στο κεφάλι τους. Και αν «κάτσει καμιά στραβή στη βάρδια τους», θέλουν να κάνουν πως δεν την είδαν.

Με τέτοια νοοτροπία μετά βεβαιότητος η Αθήνα θα ξανακαεί.

Αναμφίβολα είναι θετικές οι παρεμβάσεις της ΕΛΑΣ να περιορίζονται οι μικρές σε όγκο πορείες σε μια λωρίδα, για να μην διακόπτεται η κυκλοφορία. Όπως επίσης και η εξιχνίαση δεκάδων περιπτώσεων κοινού ποινικού εγκλήματος. Όμως, επικοινωνιακά, όλα αυτά επισκιάστηκαν από την πρωτοφανή διαταγή να εγκαταλειφθεί η καταδίωξη κακοποιών. Δημιουργήθηκε στους πολίτες και πάλι ένα αίσθημα ανασφάλειας. Αν οι κακοποιοί εντοπίζονται, αλλά δεν συλλαμβάνονται γιατί διαφεύγουν με την ανοχή της ΕΛΑΣ, το μήνυμα που παίρνουν είναι πως υπό προϋποθέσεις έχουν το ακαταδίωκτο. Μπορούν να δρουν ανενόχλητοι, σε συγκεκριμένες πυκνοκατοικημένες περιοχές. Εκεί η ΕΛΑΣ υπάρχει και δεν υπάρχει συγχρόνως, κάτι σαν τη γάτα του Σρέντιγκερ.

Προφανώς, στην αναταραχή επενδύει και το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, καθώς το μόνο που ελπίζει είναι στη φθορά της κυβέρνησης. Χθες ο κ. Τζανακόπουλος επισκέφτηκε τους γονείς του φονευθέντα κακοποιού, για να τους συμπαρασταθεί. Θα ήταν πολυτέλεια να ρωτούσαμε αν έπραξε κάτι ανάλογο και σε περιπτώσεις που τα θύματα ήταν αστυνομικοί ή θύματα της βίας ομάδων που ο ΣΥΡΙΖΑ έχει θέσει υπό την προστασία του.

Θα μου πείτε, τώρα τι γυρεύεις; Εδώ ο Τσίπρας δεν έκανε ούτε ένα τηλέφωνο συμπαράστασης στον Λ. Παπαδήμο όταν έγινε η εναντίον του δολοφονική απόπειρα.

Πάντως, εκεί στην κυβέρνηση ας αντιληφθούν πως οι πολιτικές κατευνασμού σε όλα τα πεδία φέρνουν τα εντελώς αντίθετα αποτελέσματα. Αποθρασύνουν τους ταραξίες. Στο κάτω κάτω εξελέγη για να κάνει σεβαστούς τους νόμους και να επιβάλει την τάξη, όταν χρειάζεται.

https://www.liberal.gr/apopsi/stinoun-nea-dekembriana-san-tou-2008/410576

Βουλγαρία: Ο Πρόεδρος δέχθηκε εκπροσώπους βουλγαρικών οργανώσεων της Βόρειας Μακεδονίας

Από
pcuser
-
0

 

Ο Πρόεδρος Ρούμεν Ράντεφ δέχθηκε εκπροσώπους βουλγαρικών οργανώσεων της Βόρειας Μακεδονίας (RSM) σήμερα το πρωί.

Αυτό ανακοίνωσε το γραφείο Τύπου του αρχηγού του κράτους . Οι αντιπροσωπείες της βουλγαρικής κοινότητας στη Βόρεια Μακεδονία περιλαμβάνουν εκπροσώπους του Πολιτικού Κόμματος «Δημοκρατική Ένωση Πολιτών» και  των ενώσεων «Πολιτιστικό Κέντρο Ιβάν Μιχαήλοφ – Μπίτολα», «Tribune – Prilep», «Μακεδονική Βουλγαρική Φιλία – Σκόπια», «Διάδρομος 8  – Σκόπια», «Αλληλεπίδραση – Οχρίδα», «Ενότητα – Κότσανι».

Ο Βούλγαρος πρόεδρος κατά τη συνάντηση ανέφερε ότι η Συνθήκη Φιλίας, συνεργασίας και καλής γειτονίας με τα Σκόπια έχει κολλήσει στις ιστορικές διαμάχες.

«Το πρόβλημα της Βουλγαρίας, ακόμη και με την υπογραφή αυτής της Συνθήκης Φιλίας, Συνεργασίας και Καλής Γειτονίας, είναι ότι έχει γίνει σε ό, τι έχουμε κοινό, γιατί είμαστε αδέρφια και δεν υπάρχει τρόπος να επιβάλουμε κάτι στα αδέρφια μας.  Αλλά, αυτή η συνθήκη βυθίζεται σε ιστορικές διαμάχες. Η ιστορία, η πνευματική, πολιτιστική και ιστορική μας κληρονομιά είναι εξαιρετικά σημαντικά. Είναι η ρίζα και το θεμέλιο μας ως έθνος. Σε αυτές τις διαμάχες μέχρι τώρα έμειναν στο παρασκήνιο, δεν συζητήθηκαν τα δικαιώματα των Βουλγάρων που βρίσκονται στη ζωή. Δώσαμε μια μάχη για τη μνήμη των προγόνων μας, αλλά η μοίρα και τα δικαιώματα των σημερινών Βουλγάρων είναι εξαιρετικά σημαντικά», πρόσθεσε ο πρόεδρος.

Ο αρχηγός του κράτους έθιξε επίσης το θέμα της μετατόπισης του ενδιαφέροντος από την ιστορία στην τύχη των Βουλγάρων στη Βόρεια Μακεδονία.

«Η μεγάλη μάχη αφορά τη μετατόπιση της εστίασης από την ιστορία στα ανθρώπινα δικαιώματα, την τήρησή τους. Το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση, στην ελεύθερη βούληση και έκφραση, στην πλήρη ένταξη στην πολιτική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή είναι τα πράγματα που πρέπει να τηρούνται.

»Η Βουλγαρία δεν μπορεί να παρέμβει στις εσωτερικές υποθέσεις της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας, αλλά όταν εσείς – που ζείτε εκεί, λέτε και επισημαίνετε ότι τα δικαιώματά σας ως ευρωπαίοι πολίτες έχουν παραβιαστεί, είναι μια πρόκληση για την Ευρώπη και την ΕΕ», είπε.

«Αυτή η διαδικασία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εσάς και από το πώς θα εκφράσετε τη βούλησή σας και την ανάγκη να διεκδικήσετε τα δικαιώματά σας. Τότε η Βουλγαρία θα έχει τα επιχειρήματα και θα έχει περισσότερη δύναμη να υπερασπιστεί τα δικαιώματά σας», είπε ο Ρούμεν Ράντεφ στους εκπροσώπους των βουλγαρικών ενώσεων της Βόρειας Μακεδονίας, σύμφωνα με το βουλγαρικό πρακτορείο ειδήσεων Fokus.

https://www.echedoros-a.gr

 

Ανάπτυξη πυρηνικών όπλων κατά της Ρωσίας πρότεινε η Γερμανίδα υπουργός Άμυνας! Αντίδραση της Μόσχας

Από
pcuser
-
1

Μετάφραση: Μ. Στυλιανού

Ρώσοι αξιωματούχοι πραγματοποίησαν επείγουσα συνάντηση με τον στρατιωτικό ακόλουθο της Γερμανικής Πρεσβείας στη Μόσχα, εκφράζοντας ανησυχία για σειρά σχολίων της υπουργού Άμυνας της χώρας, τα οποία ως αναφέρουν  ενδέχεται να επιδεινώσουν τις ήδη  τεταμένες σχέσεις.

Σε δήλωση που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα, το υπουργείο Άμυνας αποκάλυψε ότι, νωρίτερα την ίδια ημέρα, ζητήθηκε από τον απεσταλμένο του Βερολίνου «να παρουσιαστεί ενώπιον της Κύριας Διεύθυνσης Στρατιωτικής Συνεργασίας».

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης,  «επιστήθηκε  η  προσοχή στα σχόλια της Γερμανίδας υπουργού Άμυνας Ανεγκρέτ Κραμπ-Καρενμπάουερ σχετικά με την πυρηνική αποτροπή εναντίον της Ρωσίας, και επιδόθηκε διπλωματικό σημείωμα «

Την προηγούμενη εβδομάδα, η Κραμπ-Καρενμπάουερ δήλωσε στον ραδιοφωνικό σταθμό Deutschlandfunk ότι πυρηνικά όπλα θα μπορούσαν να αναπτυχθούν πάνω από τα έθνη της Βαλτικής που συνορεύουν με τη Ρωσία. Σύμφωνα με την ίδια, «πρέπει να καταστήσουμε πολύ σαφές στη Ρωσία ότι είμαστε έτοιμοι να χρησιμοποιήσουμε και αυτά τα μέτρα, ώστε να έχουμε πρώιμο αποτρεπτικό αποτέλεσμα». Αυτό, ανέφερε, «είναι απόκριση στην τρέχουσα συμπεριφορά της Ρωσίας».

Σύμφωνα με αξιωματούχους στη Μόσχα, «τέτοιες δηλώσεις προκαλούν αυξημένη ένταση στην Ευρώπη και δεν συμβάλλουν στην εξομάλυνση της κατάστασης».                                                                                                        

Απαντώντας στους ισχυρισμούς της Καρενμπάουερ, ο Ρώσος υπουργός Αμύνης, Σεργκέι Σοϊγκού, δήλωσε ότι «η ασφάλεια στην Ευρώπη μπορεί να είναι συλλογική, χωρίς παραβίαση των συμφερόντων της Ρωσίας». Ωστόσο, συνέχισε, «επί του παρόντος το ΝΑΤΟ δεν είναι έτοιμο για ίσο διάλογο σε αυτό το ζήτημα»

«Εν μέσω κραυγών για αποτροπή της Ρωσίας στρατιωτικά, το ΝΑΤΟ οικοδομεί με συνέπεια τις δυνάμεις του κοντά στα σύνορά μας. Η Γερμανίδα  υπουργός Άμυνας πρέπει να γνωρίζει πολύ καλά Πώς έχουν τελειώσει τέτοιες ενέργειες για τη Γερμανία και την Ευρώπη στο παρελθόν», πρόσθεσε ο Σοϊγκού, σε σχόλιο που ερμηνεύτηκε ευρέως ως αναφορά στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. . 

Ο Ρώσος υπουργός Άμυνας υπενθύμισε επίσης τη χαοτική αποχώρηση των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στο ΝΑΤΟ από το Αφγανιστάν τον Αύγουστο, καθώς η χώρα έπεσε στα χέρια των Ταλιμπάν. Το σχέδιο αποτροπής της Δύσης στο Αφγανιστάν κατέληξε σε «καταστροφή, την οποία έχει πλέον να αντιμετωπίσει ολόκληρος ο κόσμος», ανέφερε.

Η Γερμανίδα υπουργός Άμυνας Κραμπ-Καρενμπάουερ και ο υπουργός Άμυνας της Ρωσίας Σεργκέι Σοϊγκού 

Η αντιπαράθεση σημειώθηκε  λίγες ημέρες μετά την αποκάλυψη από το ΝΑΤΟ ότι τα μέλη του είχαν δώσει το πράσινο φως σε ένα σημαντικό σχέδιο το οποίο αποσκοπεί στην καταπολέμηση της Ρωσίας σε μια υποθετική στρατιωτική σύγκρουση. Το απόρρητο έγγραφο, το οποίο περιγράφει λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο το μπλοκ υπό την ηγεσία των ΗΠΑ ενδέχεται να συγκρουστεί με τις δυνάμεις της Μόσχας από τη Βαλτική μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα, λέγεται ότι περιλαμβάνει εστίαση σε μη συμβατικό πόλεμο, συμπεριλαμβανομένων κυβερνό-επιθέσεων, συγκρούσεων στο διάστημα, ακόμα και χρήσης πυρηνικών κεφαλών.

Στέλεχος του κυβερνητικού κόμματος SPD καταδικάζει τις «ανεύθυνες» δηλώσεις της Καρενμπάουερ, με την προτροπή στο ΝΑΤΟ να απειλήσει την Ρωσία. 

Οι δηλώσεις για αντιπαράθεση με τη Ρωσία από την Γερμανίδα υπουργό Άμυνας ήταν απρόσεκτες και εμπρηστικές, δήλωσε ο επικεφαλής ενός από τα κυβερνητικά κόμματα συνασπισμού της χώρας, όταν το Βερολίνο είπε στο ΝΑΤΟ να απειλήσει προκλητικότατα  τη Μόσχα.

Τη Δευτέρα, ο κοινοβουλευτικός πρόεδρος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SDP) της Γερμανίας, Ρολφ Μούτζενιτς, κατηγόρησε την Ανεγκρέτ Κραμπ-Καρενμπάουερ, η οποία είναι υπεύθυνη για τις στρατιωτικές δυνάμεις της χώρας, ότι έκανε προκλητικά σχόλια. Σύμφωνα με τον ίδιο, το ΝΑΤΟ που απειλεί τη Ρωσία με τις πυρηνικές δυνάμεις του  θα  ενδυναμώσει τις φλόγες των επιδεινούμενων  διεθνών σχέσεων μεταξύ Μόσχας και  της ομάδας κρατών υπό την ηγεσία των ΗΠΑ.

«Τα πρόσφατα συμπεράσματα του υπουργού Άμυνας σχετικά με τη χρήση πυρηνικών όπλων σε περίπτωση σύγκρουσης με τη Ρωσία είναι ανεύθυνα», ανέφερε.

«Τα σχόλια της κ. Κραμπ-Καρενμπάουερ δεν διαφέρουν από τις εξίσου αβάσιμες απειλές της ρωσικής πλευράς”» συνέχισε ο Μούτζενιτς, προσθέτοντας ότι οι δηλώσεις αυτές συνέβαλαν στη «σπείρα της κλιμάκωσης». 

Η Κραμπ-Καρενμπάουερ υπήρξε  από τους πιο ενθουσιώδεις υποστηρικτές του νέου masterplan του ΝΑΤΟ για την αντιμετώπιση της Ρωσίας σε περίπτωση που ξεσπάσει στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ των δυο πλευρών. Η στρατηγική, η οποία συμφωνήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, προβλέπει τα στρατεύματα του μπλοκ να μάχονται τις Ρωσικές δυνάμεις στην περιοχή της Βαλτικής και κατά μήκος της Μαύρης Θάλασσας, ενώ συζητά επίσης τις προοπτικές ανάπτυξης μη συμβατικού πολέμου, συμπεριλαμβανομένων πυρηνικών όπλων, κυβερνο-επιθέσεων και διαστημικής τεχνολογίας.

Πολεμοχαρής Βαλκυρία

 Η Γερμανίδα υπουργός Άμυνας Annegret Kramp-Karrenbauer υπήρξε  από τους πιο ενθουσιώδεις υποστηρικτές του νέου γενικού σχεδίου του ΝΑΤΟ για την αντιμετώπιση της Ρωσίας σε περίπτωση που ξεσπάσει στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ των δύο πλευρών. Η στρατηγική, η οποία συμφωνήθηκε την Πέμπτη, προβλέπει χρήση των στρατευμάτων της στρατιωτικής συμμαχίας εναντίον των Ρωσικών  δυνάμεων στην περιοχή της Βαλτικής και κατά μήκος της Μαύρης Θάλασσας, με  μη συμβατικό πόλεμο, συμπεριλαμβανομένων πυρηνικών όπλων, κυβερνο-επιθέσεων και διαστημικής στρατιωτικής τεχνολογίας.

«Αυτός είναι ο τρόπος αποτροπής», δήλωσε η Κραμπ-Καρενμπάουερ στο γερμανικό ραδιόφωνο Deutschlandfunk νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, σχολιάζοντας την ιδέα ανάπτυξης πυρηνικών όπλων στον αέρα πάνω από τη Λετονία, τη Λιθουανία και την Εσθονία για να τα προστατεύσει από αυτό που το ΝΑΤΟ αποκαλεί «Ρωσική απειλή». 

«Πρέπει να καταστήσουμε πολύ σαφές στη Ρωσία ότι είμαστε έτοιμοι να χρησιμοποιήσουμε και αυτά τα μέτρα, ώστε να έχει πρώιμο αποτρεπτικό αποτέλεσμα… Αυτό προσαρμόζεται στην τρέχουσα συμπεριφορά της Ρωσίας», επέμεινε.

Η πρώην υπουργός Εξωτερικών της Αυστρίας Κάριν Κνάισλ δήλωσε στο RT το Σάββατο ότι «δεν θα έδινε ιδιαίτερη σημασία» στις δηλώσεις του Κραμπ-Καρενμπάουερ. Είναι μέλος της κυβέρνησης της απερχόμενης Καγκελαρίου Άνγκελα ς Μέρκελ και πρόκειται να παραιτηθεί από τη θέση υπουργού της. Το μέλλον της στο κοινοβούλιο ενδέχεται να είναι αμφίβολο, καθώς η απομάκρυνση των γερμανικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν, την οποία επέβλεψε, αποδείχθηκε «αποτυχία»  τόνισε η  κ. Κνάισλ, υποστηρίζοντας ότι η Κραμπ-Καρενμπάουερ «δεν αποτελεί πλέον ισχυρή πολιτική προσωπικότητα».

https://www.militaire.gr/pyrinika-opla-germania-rossia/

Πάνος Μανωλάκος:Γιατί απέτυχε η Δύση στο Αφγανιστάν

Από
anixneuseis
-
0

 

Πάνος Μανωλάκος

Αντιπρόεδρος του think tank “The Catalyst”

Είναι Δευτέρα, 6 Μαΐου του 2019. Στην Καμπούλ ο καιρός είναι ανοιξιάτικος και δεκάδες άνδρες είναι από το πρωί στο Sarai Shahzada, στην καρδιά της πόλης. Το τετραώροφο κτίριο έχει δεκάδες καταστήματα που παρέχουν -εξωθεσμικά- οικονομικές και συναλλαγματικές υπηρεσίες, ήδη από την μακρινή δεκαετία το ’50. Εδώ είναι το μέρος για να μεταφέρεις χρήματα, να αποκτήσεις συνάλλαγμα, να δανείσεις και να δανειστείς.  Πιο πέρα θα μπορούσες να βρεις υποκαταστήματα των επίσημων τραπεζών που ιδρύθηκαν μετά το 2001, χωρίς, όμως αυτό, να μειώσει τον όγκο συναλλαγών στο Sarai Shahzada, αντίθετα, αυτός είχε πολλαπλασιαστεί. Οι δύο κόσμοι συνυπήρχαν, κινούνταν παράλληλα.

Αυτή ακριβώς η παράλληλη πραγματικότητα ήταν η αιτία της αποτυχίας της Δύσης ή αν θέλουμε να είμαστε πιο ακριβείς, η έλλειψη κατανόησης του τι είναι το Αφγανιστάν και ποια τα όρια μιας προσπάθειας Nation Building.  Η αποτυχία αυτή έχει πολλά επίπεδα. Στο πρώτο επίπεδο είναι η αποτυχία των προγραμμάτων βοήθειας. Πολλές φορές προσπαθούσαν να ωθήσουν σε μια αδύνατη μετάβαση, άλλες έμεναν στα χαρτιά και σε κάποια έφταναν στον προορισμό τους πολύ λιγότεροι πόροι. Ταυτόχρονα η σχεδίασή τους σε τοπικό επίπεδο θύμιζε έντονα στους Αφγανούς περιόδους της δεκαετίας του ’80, όπου υπήρχε έντονη η προσπάθεια δημιουργίας τοπικών συμβουλίων.

Σε ένα δεύτερο επίπεδο, μπορούμε να αναγνωρίσουμε, την απόσταση των διακηρύξεων και προσδοκιών από την πραγματικότητα. Ειδικά στην περίοδο της προεδρίας Ghani η δημοκρατία βιωνόταν ως ένα υπερσυγκεντρωτικό σύστημα εξουσίας που όχι απλά νέμονταν πόρους, αλλά αθετούσε και Συνταγματικές επιταγές. Οι περιφερειακές διοικήσεις που έπρεπε να εκλέγονται, απλά διορίζονταν (συνήθως μέλη της φυλής του Ghani). Ακόμα και αν είχαν εκλεγεί κάπου τοπικά συμβούλια, αυτά, έμειναν διακοσμητικά και ανίσχυρα καθώς οι φορείς τοπικής εκτελεστικής εξουσίας διορίζονταν, παρότι προβλέπονταν εκλογή. Η απονομιμοποιημένη αυτή εξουσία επέτρεπε την επιβίωση «παράλληλων διοικητικών μορφών παραδοσιακού χαρακτήρα». Στα κενά αποδοχής του Αφγανικού κράτους, στην ανεπάρκειες τις διοίκησης, στην εκτεταμένη διαφθορά και στην έλλειψη ενός πραγματικού “Rule of law” ένα παράλληλο είδος διοίκησης και δικαιοσύνης, κοινοτικό ή/και θρησκευτικό επιβίωνε. Αυτό φαντάζει κάπως ειρωνικό αν σκεφθεί κάποιος πως ο τελευταίος πρόεδρος, ο Ghani, είναι γνωστός (μεταξύ άλλων) για το βιβλίο του «Fixing failed states» και ως πρόεδρος του
«Institute for State Effectiveness».

Στο τρίτο επίπεδο, μπορούμε να αναγνωρίσουμε την ίδια την αμφιθυμία της Δύσης. Ένας πόλεμος που ξεκίνησε στα απόνερα της 11ης Σεπτεμβρίου και που αρχικά είχε ως δηλωμένο στόχο την εκδίωξη των Ταλιμπάν, γρήγορα βρέθηκε μπροστά στο -αναπόφευκτο- ερώτημα για το τι ακολουθεί. Ενώ, λοιπόν, θα έπρεπε να ακολουθήσει μια περίοδος στιβαρής παρουσίας και οικοδόμησης μια νέας κρατικής δομής που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τα όρια μια σύνθετης κοινωνικής πραγματικότητας, αυτό που ακολούθησε ήταν μια μετατόπιση δυνάμεων και η επικέντρωση στο Ιράκ. Η διοίκηση Bush είχε χάσει την ευκαιρία, από τότε το Αφγανιστάν θα επανερχόταν συχνά -πυκνά στην επικαιρότητα, πολλές φορές όμως η απάντηση στις προκλήσεις της περιοχής, θα δίνονταν, με όρους βραχυπρόθεσμου πολιτικού αποτελέσματος. H Αμερικανική (και Δυτική) παρουσία θα ολοκληρωνόταν τελικά, μετά από 20 χρόνια, αποχωρώντας βιαστικά και μέσα στο χρονικό περιθώριο ανοχής που οι Ταλιμπάν τους έδωσαν.

Αν όμως αυτά είναι τα βασικά επίπεδα ανάλυσης, υπάρχει κάτι σημαντικότερο, αυτό που θα λέγαμε πυρήνας. Μετά την 11η Σεπτέμβρη και την εκδίωξη των Ταλιμπάν, πολλοί αξιωματούχοι και NGOs πήγαν στο Αφγανιστάν από τα Βαλκάνια που ήταν νωρίτερα. Δεν μπόρεσαν να κατανοήσουν (εγκαίρως έστω) τις διαφορές σε επίπεδο συγκρότησης ταυτότητας στις δύο περιοχές. Έτσι, η προσπάθεια Nation Building έγινε ουσιαστικά με Βεμπεριανούς όρους, όπου το κράτος ορίζεται  ως «ανθρώπινη κοινότητα που (επιτυχώς) διεκδικεί το μονοπώλιο της νόμιμης χρήσης φυσικής βίας εντός μιας δεδομένης περιοχής». Αυτό όμως μπόρεσε να συμβεί κατεξοχήν στο πλαίσιο των νεωτερικών κοινωνιών. Εφαρμοζόμενη στο Αφγανιστάν η οπτική οδήγησε σε ένα υπερσυγκεντρωτικό κράτος , στην μερική αναβίωση του συντάγματος του 1964 που κατέληξε μετά από ένα νέο διάστημα διαβουλεύσεων σε ένα πρόεδρο «λίγο Βασιλιά και λίγο Πρωθυπουργό». Στο πλαίσιο του Αφγανιστάν η προοπτική ενός υπερσυγκεντρωτικού κράτους ήταν μια απόφαση που θα οδηγούσε σε αποτυχία.  Η πολυφυλετική συγκρότηση του, η πολυδιασπασμένη του κοινωνία, με πολλά της στοιχεία να παραπέμπουν σε προνεωτερική κοινωνική συγκρότηση (χωρίς αυτό να αποτελεί εδώ αξιολογική κρίση για την Αφγανική κοινωνία) θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί αφενός με σεβασμό και αφετέρου να αξιολογηθεί για τα όριά της. Από την στιγμή που οι κοινότητες δεν μπορούσαν να συμμετάσχουν ουσιαστικά στην διοίκηση και επιπλέον παρέμεναν σε μια πολύ δύσκολη οικονομική συνθήκη, ήταν σχεδόν απίθανο να νομιμοποιηθεί στα μάτια τους οποιοσδήποτε θεσμός ή διαδικασία γεννιόταν, η top-down προσέγγιση, ήταν καταδικασμένη να αποτύχει.

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο GR Diplomatic Review. 

 

Τα συμπεράσματα του 4ου συνεδρίου της κίνησης ΤΙΜΗ ΣΤΟ 21

Από
anixneuseis
-
3

Στις 23-24 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά το 4ο συνέδριο της ΤΙΜΗ ΣΤΟ 21. Η υποτέλεια, τα αίτια της διαχρονικότητάς της, τα δεινά που συσσώρευσε σε όλο το φάσμα των εκφάνσεων της εθνικής, οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής των Νεοελλήνων, αποτέλεσε για πρώτη φορά, από όσο γνωρίζουμε, κεντρικό θέμα συνεδρίου.

Οι εισηγητές, με αλφαβητική σειρά ήταν οι ακόλουθοι: Ιωάννης Αμπατζόγλου, με θέμα: “ΟΙ ΠΑΡΑΒΙΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΠΡΕΣΠΩΝ”  Κωνσταντίνος Γρίβας, με θέμα: “Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΟ ΝΕΟ ΔΙΠΟΛΙΚΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ”, Νεκτάριος Δαπέργολας, με θέμα: ΤΟ “ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ”, Μαρία Νεγρεπόντη-Δελιβάνη, με θέμα: “ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ ΟΜΙΛΙA”, Νίκος Ιγγλέσης, με θέμα: “ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΉ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ”, Kώστας Καραΐσκος με θέμα “ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΑΣ ΥΠΟΤΕΛΕΙΑΣ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ”.

Σταύρος Λυγερός, με θέμα: “ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ Η ΕΛΛΑΔΑ, ΑΛΛΑ ΤΙ ΘΕΛΕΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ”, Γρηγόρης Τσάλτας, με θέμα: “ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΖΩΝΕΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑΣ”, Γρηγόρης Τσιριγώτης, με θέμα: “Η ΕΞΑΡΤΗΣΙΑΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΥΨΗΛΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ”, Λεωνίδας Χρυσανθόπουλος, με θέμα: “ΠΩΣ ΜΙΑ ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΠΑΣΕΙ ΤΑ ΔΕΣΜΑ ΤΗΣ ΥΠΟΤΕΛΕΙΑΣ”

Η ΤΙΜΗ ΣΤΟ 21, από τη σύστασή της έθεσε το ερώτημα του αν οι δύο βασικοί στόχοι της Επανάστασης, που ήταν η Ελευθερία και η Ανεξαρτησία, υλοποιήθηκαν. Και στη συνέχεια επικέντρωσε το ενδιαφέρον της στον ανεκπλήρωτο στόχο του 1821, στην Ανεξαρτησία.

Οι διαφορετικές, αλλά αλληλοσυμπληρούμενες γνώσεις, απόψεις, προτάσεις, διαπιστώσεις και εμπειρίες των εισηγητών, στο 4ο αυτό συνέδριο της ΤΙΜΗ ΣΤΟ 21, εξασφάλισαν μια γενικότερη αύρα συναίνεσης και όχι σύγκρουσης, που φάνηκε μέσα από τις πολύ ενδιαφέρουσες, όσο και εποικοδομητικές συζητήσεις.

Αυτούσιες οι εισηγήσεις, με περιεχόμενο που θέλουμε να πιστεύουμε ότι αποτελεί ανεκτίμητη βάση προβληματισμών, συνειδητοποίησης των πολλαπλών αδιεξόδων, που απειλούν την πατρίδα μας, αλλά και των ευκαιριών και λύσεων που διανοίγονται μπροστά της, θα κυκλοφορήσουν πολύ σύντομα σε βίντεο. Προς το παρόν, και στη θέση Δελτίου Τύπου αυτού του συνεδρίου θα γίνει, αναγκαστικά, τηλεγραφική αναφορά στα γενικότερα συμπεράσματά του.

Α) Εισηγήσεις που διερευνούν τις πιθανές αιτίες της υποτέλειας

Οι εισηγήσεις με θεωρητικό και ιστορικό περιεχόμενο προσπάθησαν να διαπιστώσουν τα αίτια αυτής της διαχρονικής υποτέλειας, ανατρέχοντας αρχικά στις ρίζες της απελευθέρωσης. Ο υπεράνθρωπος απελευθερωτικός αγώνας των Ελλήνων χρειάστηκε τη βοήθεια των τότε Μ. Δυνάμεων, προκειμένου αυτός να καταλήξει σε νέο κράτος, που να αναγνωρίζεται από την υπόλοιπη υφήλιο.

Στην “μαύρη λίστα” για ξέπλυμα βρώμικου χρήματος η Τουρκία

Η βοήθεια που προσφέρθηκε στο νεοσύστατο κράτος ήταν σημαντική, αλλά όχι άμοιρη μιας πολύπλευρης ύπαρξης και επιδίωξης συμφερόντων και αντιθέσεων των προστάτιδων δυνάμεων. Η πρόθεσή τους ήταν η δημιουργία ενός νέου κράτους στην περιοχή των Βαλκανίων, που να είναι ελεύθερο αλλά όχι ανεξάρτητο. Το Ναυαρίνο και η δολοφονία του Καποδίστρια έθεσαν δραματικό τέλος στο ελληνικό όραμα για ανεξαρτησία.

Με μικρά διαστήματα άσκησης ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής, που τοποθετούνται στη διακυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου και του Ανδρέα Παπανδρέου, οι συνθήκες και εξελίξεις του νεοελληνικού κράτους των διακοσίων ετών φέρουν τη μαύρη σφραγίδα της υποτέλειας. Ως αίτια της αδυναμίας απεξάρτησης της χώρας μας, από τον στραγγαλιστικό εναγκαλισμό των εκάστοτε Μ. Δυνάμεων, σε όλο αυτό το μακροχρόνιο διάστημα από το 1821 και μέχρι σήμερα, θα μπορούσαν να γίνουν δεκτά τα ακόλουθα:

  • οι συνεχείς δυσκολίες και κρίσεις του νεοσύστατου κράτους, οικονομικές, πολιτικές, συρράξεων, αλλά φευ και οι διχόνοιες
  • η ηθελημένη διατήρηση της σχέσης υποτέλειας από την άρχουσα τάξη, διότι έτσι εξυπηρετούνται τα συμφέροντά της
  • η κομματοκρατία
  • η καλλιέργεια σύγχυσης της εθνικής μας ταυτότητας, που ενθαρρύνει μια διαρκή αγωνία του μήπως «δεν είμαστε αρκετά Δυτικοί», και που μας παρασύρει σε εσφαλμένες αποφάσεις και δράσεις
  • η πρόωρη, και χωρίς επαρκή μελέτη είσοδος της χώρας μας στην ΕΕ και στην Ευρωζώνη, και ο άκριτος εναγκαλισμός μας με την παγκοσμιοποίηση
  • η υποτέλεια που εκλαμβάνεται ως δεδομένη κατάσταση.

Β) Εισηγήσεις που διαπιστώνουν εσφαλμένες εθνικές πολιτικές

Οι εισηγήσεις που διαπίστωσαν, στηλίτευσαν και ανέλυσαν συγκεκριμένα λάθη πολιτικής στα εθνικά μας θέματα, αλλά και κινδύνους που απειλούν την Ελλάδα και που πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για την έλευσή τους. Πρόκειται, ανάμεσα και σε άλλα:

  • για τα σημαντικά λάθη σχετικά με υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου
  • για τη θετική Ελληνογαλλική συμφωνία, αλλά και για τους κινδύνους της Ελληνοαμερικανικής
  • για τη βεβαιότητα ενός προσεχούς πολέμου με την Τουρκία, διότι αποτελούμε το κύριο εμπόδιο των μεγαλεπήβολων σχεδίων της
  • για τις εθνικά θλιβερές περιπτώσεις του ανύπαρκτου «Μακεδονικού», των παραβιάσεων της συμφωνίας των Πρεσπών, αλλά και για τις εθνικές περιπέτειες της Θράκης, πολλές από τις οποίες μπορεί να χαρακτηριστούν ως ηθελημένες
  • για την έλλειψη επιθετικής εξωτερικής πολιτικής, απαραίτητης εκεί που χρειάζεται και που η απουσία της οφείλεται στην υποτέλεια, αλλά συχνά και στην ασυγχώρητη άγνοια των εκάστοτε επιδιώξεων, ενδιαφερόντων και συμφερόντων των επί μέρους χωρών της υφηλίου.
Δεύτερη δόση για όσους έκαναν το μονοδοσικό εμβόλιο της Johnson

Γ) Εισηγήσεις με προτάσεις και αναγγελία νέων ευκαιριών

Υπάρχουν και εισηγήσεις ή προτάσεις σε εισηγήσεις, που αναφέρονται:

  • στις νέες παγκόσμιες συνθήκες που διανοίγουν νέους ορίζοντες, που περιέχουν ελπίδες βελτίωσης της θέσης μας, καθώς και σκέψεις και οδηγίες για το πως η χώρα μας θα απεμπλακεί από τα δεσμά της υποτέλειας
  • στην ανάγκη επιθετικής εξωτερικής πολιτικής στα εθνικά μας προβλήματα, σε συνδυασμό με σοβαρή όσο και εξονυχιστική προσπάθεια διερεύνησης των επί μέρους δεδομένων της κάθε περίπτωσης
  • στην πορεία της διεθνούς τάξης προς έναν νέο διπολικό Ψυχρό Πόλεμο, που θα μπορούσε να εξασφαλίσει σημαντικό ρόλο στη χώρα μας, αν προσπαθούσε να αξιοποιήσει την εξέχουσα γεωπολιτική της θέση της
  • στην ανάγκη να συνειδητοποιήσουμε ότι η θέση μας στη Δύση δεν κινδυνεύει, αν παράλληλα με αυτήν συνάψουμε και άλλες συμμαχίες, που φαίνονται επωφελείς για εμάς, έστω και αν δυσαρεστούν τους κυρίως συμμάχους μας
  • στη διαπίστωση ότι χρειαζόμαστε καλύτερες κυβερνήσεις, και πρέπει να βρούμε τρόπο να απενεργοποιήσουμε την υπόδειξη και προστασία των κυβερνώντων μας από δυνάμεις και κέντρα εκτός του ελληνικού χώρου
  • στο ότι επιβάλλεται να αποκτήσουμε κυβερνήσεις διατεθειμένες να υλοποιούν πολιτικές και να λαμβάνουν μέτρα, τα οποία να ωφελούν την Ελλάδα και όχι τις εκάστοτε «προστάτιδες» δυνάμεις.

Γενικώς, επικράτησε στο συνέδριο η πεποίθηση ότι μετά τα διακόσια χρόνια ύπαρξης του ελληνικού κράτος, η χώρα μας έχει επαρκώς ενηλικιωθεί, ώστε να αποφασίζει και να λειτουργεί με βάση τα εθνικά μας συμφέροντα. Πρέπει και μπορεί πια η Ελλάδα να στηριχθεί στα δικά της πόδια, χωρίς να πανικοβάλλεται από το μικρό της μέγεθος, δεδομένου ότι η εθνική ανεξαρτησία δεν αποτελεί αποφασιστική συνάρτηση του μεγέθους μιας χώρας.

ΤΑ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΟΥΝΤΑ ΔΟΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΕΞΤΡΕΜΙΣΜΟΥ

Από
anixneuseis
-
0

Πέτρος Παπασαραντόπουλος

  • Η κακοποίηση της θεωρίας των δύο άκρων από Νέα Δημοκρατία και ΣΥΡΙΖΑ

Στη Σοβιετική Ένωση, στην εποχή της κυριαρχίας του σταλινισμού, όποιος δεν ανέφερε στις ομιλίες του, για οποιοδήποτε θέμα, ότι «όπως πολύ ορθά έχει επισημάνει ο σύντροφος Στάλιν», κινδύνευε να βρεθεί στα Γκούλαγκ. Στην Ελλάδα, στη διάρκεια της Δικτατορίας, όποιος αριστερός ήθελε να φύγει από την εξορία έπρεπε να δηλώσει ότι αποκηρύσσει «τον κομμουνισμό και τις παραφυάδες του». Τηρουμένων των αναλογιών, κάτι ανάλογο συμβαίνει στην Ελλάδα της κρίσης με την περίφημη «θεωρία των δύο άκρων». Ανιστόρητη την αποκάλεσε ο Αλέξης Τσίπρας, ενώ η Ρένα Δούρου μίλησε για «ψυχοπαθολογία της θεωρίας των δύο άκρων». Ο Χρύσανθος Λαζαρίδης την κακοποίησε εννοιολογικά, προκειμένου να έχει μικροκομματικές προσόδους. Ακόμα και σοβαροί αναλυτές αισθάνονται την ανάγκη να την απορρίψουν μετά βδελυγμίας, ως απαραίτητο διαπιστευτήριο ορθοφροσύνης, φτάνοντας να μιλούν για «γελοίο αναμάσημα της δύσοσμης θεωρίας των δύο άκρων − μια παραλλαγή της οποίας έφερε κάποτε τον Χίτλερ στην εξουσία»[1]. Κάποιοι άλλοι, που πρόσκεινται στον ΣΥΡΙΖΑ, επισημαίνουν αυτή την τάση της αποκήρυξης, αλλά προειδοποιούν ότι «έχουμε όμως κάθε λόγο να δυσπιστούμε στις δηλώσεις μεταμέλειας, όσο εκκωφαντικές και αν είναι, πριν διαπιστώσουμε τη μονιμότητα της στροφής»[2], προφανώς με τη χρήση κάποιου είδους αριστερόμετρου.

Επειδή δε είμαστε μια δημοκρατική χώρα, ζητήσαμε και τη γνώμη των πολιτών για το ζήτημα. Σε δημοσκόπηση που παρήγγειλε ο ιστότοπος www.tvxs.gr στο ερώτημα, «εσείς προσωπικά συμφωνείτε ή διαφωνείτε με τη θεωρία των δύο άκρων», το 52% αποφάνθηκε ότι διαφωνεί, ενώ το 16% συμφωνεί. Η εκλογική βάση της ΝΔ εμφανίζεται διχασμένη, με το μεγαλύτερο μέρος να διαφωνεί. Ούτε συμφωνεί ούτε διαφωνεί το 9%[3]. Περίπου όπως παλιά στα κομμουνιστικά κόμματα οργάνωναν ψηφοφορίες περί ύπαρξης ή μη του Θεού.

Ελάχιστοι έχουν αισθανθεί την ανάγκη να τεκμηριώσουν αυτή τους την άποψη κατά της θεωρίας των δύο άκρων. Αντίθετα, ο εξορκισμός θεωρείται αρκετός και κυρίως πολιτικά ορθός.

Για τα θέματα αυτά διεξάγεται διεθνώς μια σοβαρή και τεκμηριωμένη συζήτηση, την οποία είναι λάθος να αγνοήσουμε. Στοιχεία αυτής συζήτησης θα παρουσιάσουμε στο κείμενο που ακολουθεί.

Η εννοιολόγηση του πολιτικού εξτρεμισμού

Με αυστηρή ακριβολογία, «θεωρία των δύο άκρων» δεν υφίσταται στην πολιτική επιστήμη[4]. Εκείνο που υπάρχει, στα πλαίσια της συγκριτικής πολιτικής επιστήμης, είναι η μελέτη πολιτικών πρακτικών που, ενώ εκκινούν από διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες, καταλήγουν να έχουν τα ίδια αποτελέσματα. Σύγκριση δεν σημαίνει εξομοίωση και ισοπέδωση. Αντίθετα, συγκρίνοντας, βρίσκει κανείς ελάχιστους κοινούς παρονομαστές και μέγιστους κοινούς διαιρέτες.

Ο όρος κλειδί για την κατανόηση της θεωρίας των δύο άκρων είναι ο πολιτικός εξτρεμισμός. Ως πολιτικός εξτρεμισμός νοείται ένα σύνολο θεμελιωδώς αντιδημοκρατικών ιδεολογιών –πολλές φορές αντίθετων μεταξύ τους– οι οποίες υιοθετούν μια διπολική, μανιχαϊστική, κοσμοαντίληψη η οποία θεωρεί όσους «αποκλίνουν» ότι «ανήκουν στο βασίλειο του διαβόλου», υιοθετώντας μια απολύτως ξεκάθαρη διάκριση εχθρών και φίλων[5].

Οι εξτρεμιστές θεωρούν ότι όποιος διαφωνεί μαζί τους πρέπει να εξοντωθεί. Ακριβώς για αυτό τον λόγο δεν διστάζουν να χρησιμοποιήσουν τη βία ως πολιτικό εργαλείο. Πολιτικός εξτρεμισμός και πολιτική βία είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Η ανθρώπινη ζωή έχει δευτερεύουσα, ή και καμία, αξία στην ιεράρχησή τους. Αρνούνται την ίδια τη δημοκρατία ως πολίτευμα, τις αξίες της, τις κατακτήσεις της. Είναι αντίθετοι στην έννομη συνταγματική τάξη.

Αρνούνται τους κανόνες του παιγνιδιού, την πολυμορφία των κοινωνιών[6], την προστασία της διαφορετικής άποψης. Είναι προφήτες ενός διαφορετικού μοντέλου κοινωνικής οργάνωσης.

Ο πολιτικός εξτρεμισμός απασχόλησε και απασχολεί ιδιαίτερα την πολιτική επιστήμη. Είναι χαρακτηριστικό ότι τον Οκτώβριο του 2013 κυκλοφόρησε ένα τετράτομο έργο, 1.576 (!) σελίδων, σε επιμέλεια του διακεκριμένου πολιτικού επιστήμονα Cas Mudde[7] με τίτλο Πολιτικός Εξτρεμισμός[8]. Στον πρόλογο των εκδοτών αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι «παρά το κύμα εκδημοκρατισμού κατά τις τελευταίες δεκαετίες, ο 20ός αιώνας σημαδεύτηκε από τον πολιτικό εξτρεμισμό. Ακόμα και στις ημέρες μας, η φιλελεύθερη δημοκρατία δοκιμάζεται στον σκληρό της πυρήνα, στη Βόρεια Αμερική και τη Δυτική Ευρώπη». Από τους τέσσερις τόμους, ο ένας είναι αφιερωμένος στον αριστερό εξτρεμισμό και ένας άλλος στον δεξιό εξτρεμισμό.

Από τον ορισμό και την περιγραφή των χαρακτηριστικών του πολιτικού εξτρεμισμού, είναι σαφές και αυτονόητο ότι απαντάται στα πολιτικά άκρα, αριστερά και δεξιά του πολιτικού κέντρου. Οι Herbert McClosky και Dennis Chong συμπυκνώνουν τις ομοιότητες στα ακόλουθα: «Η άκρα αριστερά και η άκρα δεξιά μοιάζουν επίσης στον τρόπο με τον οποίο επιδιώκουν τους πολιτικούς τους στόχους. Και οι δύο έχουν την τάση να λογοκρίνουν τους αντιπάλους τους, να αντιμετωπίζουν με αγριότητα τους εχθρούς τους, να θυσιάζουν την ευημερία ακόμα και των αθώων, προκειμένου να εξυπηρετήσουν έναν “υψηλότερο σκοπό”, και να χρησιμοποιούν άγριες τακτικές, αν χρειαστεί, για να “πείσουν” την κοινωνία για τη σοφία των στόχων τους. Και οι δύο τείνουν να υποστηρίζουν τις πολιτικές ελευθερίες (ή να αντιτίθενται σε αυτές) με εξαιρετικά κομματικό και αυτο-εξυπηρετικό τρόπο, υποστηρίζοντας την ελευθερία για αυτούς και τις ομάδες τους και τους σκοπούς που στηρίζουν, ενώ επιδιώκουν να την στερήσουν από τους εχθρούς τους και όσους υποστηρίζουν σκοπούς που αυτοί τους αποστρέφονται.

Συνοπτικά, όταν οι απόψεις της άκρας αριστεράς και της άκρας δεξιάς αξιολογούνται με βάση την καθιερωμένη ιδεολογική διάσταση Αριστεράς-Δεξιάς, μπορούν σωστά να ταξινομηθούν στα δύο άκρα του πολιτικού φάσματος. Όμως, όταν τα δύο στρατόπεδα αξιολογούνται αναφορικά με το πολιτικό και ψυχολογικό τους ύφος, τη μεταχείριση των πολιτικών τους αντιπάλων και τις τακτικές που επιθυμούν να χρησιμοποιούν για να επιτύχουν τους σκοπούς τους, παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες που μπορούν σωστά να ονομαστούν αυταρχικές»[9].

Έχει διατυπωθεί βέβαια και η πολιτικά παράδοξη και θεωρητικά εκκεντρική άποψη ότι ο εξτρεμισμός χαρακτηρίζει το πολιτικό κέντρο[10], κάτι που αντιφάσκει λογικά με τα όσα έχουν καταγραφεί ανωτέρω.

Η άποψη αυτή είναι πολιτικά ιδιαίτερα επικίνδυνη επειδή θεωρώντας ως εξτρεμιστές τόσο το κέντρο (ΝΔ και ΠΑΣΟΚ) όσο και την ακροδεξιά παραπέμπει στην τριτοδιεθνιστική ρητορική την εποχή της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης που εύγλωττα περιγράφει ο Έρικ Χομπσμπάουμ: «Αρκετά μεγάλη ώστε να εμποδίσει τη δημιουργία ενός μακρόβιου καθεστώτος που θα απέκλειε τη Δεξιά, το μόνο που συνεισέφερε τελικά η Αριστερά αυτή στην πολιτική ζωή στάθηκε η απαρέσκεια για  τη Δημοκρατία»[11].

Τα δύο άκρα και οι λεπτές διακρίσεις

Το επόμενο ερώτημα, αφού προσπαθήσαμε να ορίσουμε τον πολιτικό εξτρεμισμό, είναι να εξετάσουμε εάν και στην Ελλάδα οι πρακτικές του παρατηρούνται τόσο στην άκρα αριστερά όσο και στην άκρα δεξιά. Επειδή τα γεγονότα δεν μπορούν να αγνοηθούν, δύσκολα μπορεί να αρνηθεί κανείς ότι ο εξτρεμισμός στην Ελλάδα είναι αμφίπλευρος. Έχουμε σωρεία εγκληματικών ενεργειών που έγιναν στο όνομα του Προλεταριάτου και της Επανάστασης και σωρεία παρόμοιων ενεργειών που έγιναν στο όνομα της Φυλής και του Αίματος, με αποκορύφωμα την πρόσφατη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Η Ελλάδα είναι μια χώρα που έχει υποφέρει επί δεκαετίες από την πολιτική βία[12].

Έχουν γίνει πολλές απόπειρες ερμηνείας του φαινομένου καθώς και της εξαιρετικά παράδοξης, για μια χώρα που θέλει να λέγεται ευρωπαϊκή, κοινωνικής αποδοχής και νομιμοποίησης της πολιτικής βίας[13].

Η σύγκλισή των δύο πλευρών του πολιτικού εξτρεμισμού είναι εντυπωσιακή, με κριτήριο τις πράξεις τους[14]. Φυσικά, αυτό δεν συνεπάγεται την εξομοίωση των πολιτικών και ιδεολογικών προταγμάτων τους. Το να συγκρίνεις δεν σημαίνει ότι ταυτίζεις. Αυτά όμως, ελάχιστη σημασία έχουν μπροστά στις πράξεις. Το εάν ένα δολοφονικό χέρι ανήκει σε Χρυσαυγίτη ή ακροαριστερό είναι παντελώς αδιάφορο. Εκείνο που μετράει είναι ότι και τα δύο χέρια θεωρούν ότι έχουν το ηθικό δικαίωμα να πατήσουν τη σκανδάλη.

Ο εξτρεμισμός και η πολιτική βία των δύο άκρων είναι μια σκληρή πραγματικότητα την οποία δεν μπορούμε να αγνοήσουμε, όσο και εάν επιχειρούν κάποιοι να την εξορκίσουν.

Όπως αναλυτικά περιγράφει ο Θεόδωρος Κουλουμπής, γνωστός για τις μετριοπαθείς και εύστοχες αναλύσεις του, «δύο άκρα “ενεργούν” μετά το 1974 δεξιά και αριστερά του πολιτικού φάσματος: Στην αριστερή πλευρά, έχουν κινηθεί τρομοκρατικά δίκτυα (π.χ., Επαναστατική Οργάνωση 17 Νοέμβρη, Επαναστατικός Λαϊκός Αγώνας, Σέχτα Επαναστατών, Συνωμοσία των Πυρήνων της Φωτιάς, καθώς και διάσπαρτοι αναρχικοί κουκουλοφόροι που επιδίδονται σε εμπρησμούς και καταστροφές ιδιωτικής και δημόσιας περιουσίας). Όλοι αυτοί μαζί μπορούν άνετα να τοποθετηθούν στο αριστερό άκρο (το κόκκινο) του πολιτικού συνεχούς. Από την άλλη πλευρά, στο μαύρο άκρο, έχουμε τη δράση ενός άτυπου πυρήνα της Χρυσής Αυγής (ο γενικός γραμματέας και άλλα υψηλόβαθμα στελέχη του κόμματος κατηγορούνται για τη διάπραξη προμελετημένων εγκληματικών ενεργειών, καθώς και τη σύσταση ή τη διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης). Κλειδί και στις δύο περιπτώσεις (αριστερά και δεξιά του Κέντρου) παραμένει η τεκμηριωμένη εγκληματική δράση»[15].

Το επόμενο ερώτημα με το οποίο καλούμαστε να αναμετρηθούμε είναι ποιες  πολιτικές δυνάμεις ανήκουν στα άκρα. Αρχίζοντας από το δεξιό τμήμα του πολιτικού φάσματος δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η Χρυσή Αυγή κατηγοριοποιείται στον ακροδεξιό πολιτικό εξτρεμισμό, χωρίς να χρειάζεται ιδιαίτερη επιχειρηματολογία. Οι Ανεξάρτητοι Έλληνες θέτουν σοβαρή υποψηφιότητα, ιδίως μετά τις πρόσφατες δηλώσεις Πάνου Καμμένου για λιντσάρισμα του Χρήστου Πάχτα. Εντούτοις, ο λαϊκιστικός και ασυνάρτητος χαρακτήρας της πολιτικής τους παρουσίας υπερισχύει, με αποτέλεσμα να είναι προβληματική η συμπερίληψή τους στην εξτρεμιστική ακροδεξιά.

Στα αριστερά του πολιτικού φάσματος συναντάει κανείς μια πανσπερμία ακροαριστερών οργανώσεων, ένα πανόραμα από γκρουπούσκουλα και μια σειρά από αναρχικές κινήσεις που έχουν την πολιτική βία και τον εξτρεμισμό εγγεγραμμένα στον πολιτικό γενετικό κώδικά τους. Μισούν και απεχθάνονται τη δημοκρατία, ενώ βαρύνονται με πολλές εγκληματικές ενέργειες που, δυστυχώς, έχουν μείνει ατιμώρητες λόγω μιας ανεξήγητης ανοχής των αρχών.

Στον ΣΥΡΙΖΑ η κατάσταση είναι πολύ πιο περίπλοκη. Έχω υποστηρίξει[16] ότι σε αυτόν τον πολιτικό χώρο, είναι εμφανής η συνύπαρξη, με αρκετές εντάσεις, δύο διαφορετικών πολιτικών προσεγγίσεων, της ριζοσπαστικής και της εξτρεμιστικής. Η εξτρεμιστική, που εκφράζεται κυρίως από κάποιες συνιστώσες του ΣΥΡΙΖΑ, είναι απολύτως ξεκάθαρη στην ιδεολογία της και τα πολιτικά μέσα που χρησιμοποιεί. Η βία είναι το μέσο για την κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος και την αντικατάστασή του από ένα σύστημα κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού. Η στάση αυτή πηγάζει από την ιδεολογία της και είναι αδιαπραγμάτευτη. Συμπλέει απολύτως στο θέμα αυτό με διάφορες ακροαριστερές ομάδες, όπως η ΑΝΤΑΡΣΥΑ.

Όμως, συνολικά, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι εξτρεμιστικό κόμμα. Η ηγετική του ομάδα εκφέρει έναν ριζοσπαστικό, λαϊκιστικό λόγο που δεν είναι εκτός των ορίων του δημοκρατικού πολιτεύματος. Το πρόβλημα είναι ότι ανέχεται στους κόλπους του κόμματος τις εξτρεμιστικές ομάδες, κάτι που είναι δύσκολα κατανοητό για ένα κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης που επιδιώκει την εξουσία. Θεωρητικές αγκυλώσεις και πολιτικός καιροσκοπισμός ίσως να εξηγούν το φαινόμενο.

Σε αυτό το πλαίσιο είναι εντελώς λανθασμένη η κατηγοριοποίηση του ΣΥΡΙΖΑ στα άκρα, που επιχείρησε πρόσφατα ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Χρύσανθος Λαζαρίδης[17]. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν ανήκει στα άκρα. Φλερτάρει με το αριστερό εξτρεμιστικό άκρο. Η διάκριση δεν είναι σχολαστική, είναι θεμελιώδης. Άλλο ο λαϊκισμός και άλλο ο εξτρεμισμός. Ο Λαζαρίδης πιστεύει ότι με αυτές τις δηλώσεις θα συσπειρώσει την εκλογική βάση της παράταξής του. Κάνει μεγάλο λάθος και μεγάλο κακό στην υπόθεση της υπεράσπισης της φιλελεύθερης δημοκρατίας από τους ακραίους. Το ίδιο λάθος κάνει και η Ρένα Δούρου από τον ΣΥΡΙΖΑ που, υπερθεματίζοντας σε λαϊκισμό, έσπευσε να δηλώσει ότι Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ είναι εκτός συνταγματικού τόξου.

Ενδεικτική των εσωτερικών αντιφάσεων του ΣΥΡΙΖΑ είναι η πρόσφατη σύγκρουση ανάμεσα στο «αριστερό ρεύμα» και την ηγεσία του για το θέμα της σύγκλισης με άλλες πολιτικές δυνάμεις εναντίον των πρακτικών της Χρυσής Αυγής. «Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν ανήκει στο λεγόμενο “δημοκρατικό ή Συνταγματικό τόξο”», αναφέρεται σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στο iskra.gr, την επίσημη σελίδα της τάσης «Αριστερή πρωτοβουλία». Παράλληλα, στο ίδιο άρθρο υποστηρίζεται ότι «η στυγερή δολοφονία του Παύλου Φύσσα δεν πρέπει να γίνει αφετηρία φόβου και αναδίπλωσης. Δεν πρέπει να οδηγήσει την ίδια την Αριστερά να δίνει εξετάσεις καταδίκης γενικώς και αορίστως της βίας και ένταξης στο “συνταγματικό” και “δημοκρατικό” τόξο»[18].

Στο ΚΚΕ, τα πράγματα είναι ακόμα πιο σύνθετα. Εάν διαβάσει κανείς τα κείμενά του δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για κόμμα αντιδημοκρατικό που ευαγγελίζεται τη δικτατορία του προλεταριάτου. Στην πράξη, οριακά μόνον καταφεύγει στη βία, οι συγκεντρώσεις του είναι κατά κανόνα ειρηνικές και πάντοτε φροντίζει για την περιφρούρησή τους. Ακριβώς λόγω αυτού του διφυούς χαρακτήρα, ίσως ανήκει εν μέρει και κατά περίπτωση στην εξτρεμιστική άκρα αριστερά.

Τα συγκοινωνούντα δοχεία των δύο άκρων

Υπάρχει ένα ακόμα φαινόμενο που είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό. Τα δύο άκρα συγκοινωνούν και αλληλοτροφοδοτούνται, όχι μόνο στο πολιτικό επίπεδο του εξτρεμισμού και της βίας, αλλά και σε επίπεδο κοινωνικό και ανθρωπολογικό.

Τα μηνύματα σε κοινωνικό επίπεδο είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Οι κόκκινες γειτονιές του Β΄ Πειραιά έχουν μεταστραφεί σε μεγάλο βαθμό προς τη Χρυσή Αυγή.

Η ΧΑ είναι παρούσα, με αυξημένη εκλογική επιρροή, στα «προπύργια του ΚΚΕ. Στις συνοικίες με τα ριζοσπαστικά ανακλαστικά και τη μαχητική κουλτούρα», όπως χαρακτηριστικά γράφει η Έλλη Τριανταφύλλου, για να προσθέσει: «Στις (ιστορικά) κατ’ εξοχήν εργατικές-λαϊκές περιοχές της πρωτεύουσας, στη συμπαγή δυτική ζώνη της Β΄ Αθηνών και κυρίως της Β΄ Πειραιώς (9,3%), η επιρροή της Χρυσής Αυγής υπήρξε διπλάσια από εκείνη της Ν.Δ. (Σαλαμίνα 13%, Ταύρος 11,1%, Πέραμα 10,9%, Ρέντη 10,3%, Καματερό 9,9%), ενώ στο Περιστέρι η Χ.Α. έλαβε 8,4% (η Ν.Δ. μόλις 9,9%), στο Αιγάλεω πήρε 7,9%, στο Κερατσίνι 9,4%, και στη Νίκαια 8,7%»[19].

Αλλά και στη Θεσσαλονίκη, στα παραδοσιακά κάστρα της αριστεράς, στις δυτικές συνοικίες, η Χρυσή Αυγή σαρώνει. Στο Κορδελιό, έφτασε το 10,85%, στους Αμπελόκηπους το ποσοστό είναι 9,18% και στον δήμο Παύλου Μελά 8,5%.

Παράλληλα, ο εξτρεμισμός και η πολιτική βία δημιουργούν σε ανθρωπολογικό επίπεδο μια δεξαμενή ανθρώπινου δυναμικού που αρδεύεται και από τα αριστερά και από τα δεξιά.

Ο φαιοκόκκινος ψηφοφόρος είναι μια σκληρή πραγματικότητα, όσο και εάν επιχειρεί να την εξορκίσει ο Δημήτρης Παπαδημούλης, κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ, που πρόσφατα επιτέθηκε σε δημοσιογράφους που τόλμησαν να του θέσουν τη σχετική ερώτηση.

Μια τέτοια χαρακτηριστική περίπτωση είναι ο φερόμενος ως δράστης (που ομολόγησε την ενοχή του) της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα. Μέλος της Χρυσής Αυγής. Εργάτης στην ιχθυόσκαλα του Πειραιά. Έως πρόσφατα υποστηρικτής του ΚΚΕ.

Ενδεικτική, και σχετικά άγνωστη, είναι η περίπτωση του εκπαιδευτικού Π.Ν. Στα μέσα Φεβρουαρίου του 2013 ξέσπασε σάλος με τα μαθήματα σε μικρά παιδιά που οργάνωσε η Χρυσή Αυγή. Δάσκαλοι, υποστηρικτές της ΧΑ δίδασκαν το μίσος σε μικρά παιδιά στους «κύκλους πνευματικής αφύπνισης». Μετά τις αντιδράσεις που προκλήθηκαν, οι δάσκαλοι αποσπάστηκαν από τα Δημοτικά Σχολεία όπου δίδασκαν σε γραφεία βουλευτών της Χ.Α. Ο Π.Ν. διατέθηκε στο γραφείο του βουλευτή της ΧΑ Παναγιώτη Ηλιόπουλου. Αντιγράφω από το σχετικό ρεπορτάζ: «Τα βήματα του τελευταίου μπορεί να καταλήγουν στη Χρυσή Αυγή, άξιον απορίας όμως είναι το γεγονός ότι ξεκινούν από τον πιο μάχιμο χώρο των εκπαιδευτικών. Συγκεκριμένα, ο Π.Ν. είναι γνωστός στους συναδέλφους του ως αριστερός συνδικαλιστής και θεωρούνταν επί χρόνια μάχιμος εκπαιδευτικός, ο οποίος αγωνιζόταν για τα δικαιώματα του κλάδου του. Το 2010, μάλιστα, ήταν υποψήφιος στο Ενωτικό Αγωνιστικό Ψηφοδέλτιο το οποίο περιλαμβάνει την Απέναντι Όχθη, τις Παρεμβάσεις και άλλες αριστερές δυνάμεις»[20].

Το φαινόμενο αυτό δεν συνιστά ελληνική ιδιομορφία. Έχει παρατηρηθεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, με χαρακτηριστικότερη εκείνη της Γαλλίας. Τα «κόκκινα προάστια» που περικύκλωναν το ιστορικό κέντρο του Παρισιού ήταν επί δεκαετίες προπύργια του Κομμουνιστικού Κόμματος Γαλλίας. Με την εμφάνιση του «Εθνικού Μετώπου» του Ζαν Μαρί Λεπέν μεταστράφηκαν μαζικά προς την ακροδεξιά. Εμβληματική είναι στη βιβλιογραφία η περίπτωση του Calais, μιας πόλης με πληθυσμό 78.000 κατοίκων, που από το 1973 έως το 2002 εξέλεγε μόνον κομμουνιστές δημάρχους. Στις εκλογές του 2002, ο υποψήφιος που υποστηρίχτηκε από το κόμμα του Λεπέν πήρε 18%, ο υποψήφιος από το κόμμα του Σιράκ 17% και ο κομμουνιστής υποψήφιος 9%. Το φαινόμενο συνεχίζεται ακόμα και στις ημέρες μας. Τον Μάιο του 2013, η Anna Rosso-Roig, υποψήφια βουλευτής το 2012 με το Κομμουνιστικό Κόμμα Γαλλίας ανακοίνωσε την προσχώρησή της στο Εθνικό Μέτωπο της Μαρί Λεπέν και ότι θα είναι υποψήφια δήμαρχος του κόμματος στη Μασσαλία στις εκλογές του 2014[21].

Παρόμοια φαινόμενα έχουν παρατηρηθεί και σε πολλές βαλκανικές χώρες[22]. Σε όλες αυτές τις χώρες, αποδέχονται το φαινόμενο, το μελετούν επιστημονικά, προσπαθούν να βρουν λύσεις. Στην Ελλάδα το αρνούμαστε, δραπετεύουμε φαντασιακά από την πραγματικότητα και καταγγέλλουμε όσους το επισημαίνουν ως υποστηρικτές της «ανιστόρητης θεωρίας των δύο άκρων».

Το ίδιο κάνουμε και με την πολιτική βία. Αρνούμαστε το αυτονόητο ότι η πολιτική βία είναι ένα καθολικό, βαθύτατα κοινωνικό, φαινόμενο στην Ελλάδα της κρίσης και προσπαθούμε είτε να την εντοπίσουμε στον πολιτικό χώρο που μας βολεύει είτε να τη διαχωρίσουμε σε καλή και σε κακή. Όπως έχει επισημανθεί «δεν θα αντιταχθούμε αποτελεσματικά στο φασισμό, ξεχωρίζοντας τη δική του βία από τη βία άλλων… Για τα πολιτικά κόμματα οι διακρίσεις των άκρων μπορεί να έχουν νόημα, για τις πράξεις βίας δεν έχουν κανένα»[23]. Δεν πρέπει να συνηθίσουμε στη βία, να τη θεωρούμε κοινοτοπία[24].

Αρνούμαστε το αυτονόητο, ότι η ακροδεξιά βία και η βία των ακροαριστερών παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες και είναι ένα ενιαίο κοινωνικό φαινόμενο. Δεν αντιλαμβανόμαστε πόσο ορθή είναι η επισήμανση του Μαρκ Μαζάουερ ότι «ο ΣΥΡΙΖΑ και μεγάλο μέρος της Αριστεράς μιλούν σαν να είναι αυτή η ευκαιρία να ηγηθούν μιας νέας αντίστασης, ενός νέου ενιαίου μετώπου, να αντιμετωπίσουν τους δωσίλογους και να χτίσουν τον σοσιαλισμό…νομίζω ότι αυτό το είδος γλώσσας συνεισφέρει στο ίδιο το φαινόμενο που επιδιώκει να αποφύγει − την πολιτική πόλωση. Συνεισφέρει στην αύξηση της ανοχής προς τη βία, κάτι που είναι από τα πιο ανησυχητικά χαρακτηριστικά των περασμένων δύο ετών»[25].

Το να αντιμετωπίζει κανείς την ανάδυση της Χρυσής Αυγής ως αυτοτελές φαινόμενο, αγνοώντας τις υπόγειες διαδρομές που τη συνδέουν με την ευρύτερη κοινωνική νομιμοποίηση και αποδοχή της κουλτούρας της βίας, είναι όπως να βλέπει το δένδρο και να χάνει το δάσος. Ο Άγγελος Στάγκος περιγράφει με ακρίβεια το φαινόμενο: «Είναι δυνατόν να μην έβλεπαν “οι λεγάμενοι” −και να συνεχίζουν να μη βλέπουν− πού οδηγούσαν ο άκρατος λαϊκισμός, η ενθάρρυνση του παραλογισμού, ο αδιάκοπος καταγγελτικός λόγος, οι συνεχείς παραβιάσεις των νόμων, η παρεχόμενη θαλπωρή στη βία, η ισοπέδωση προς τα κάτω, η έλλειψη στοιχειώδους αξιοκρατίας και μάλιστα σε μία χώρα που από τότε που συστάθηκε δεν μπόρεσε ποτέ να διακριθεί για τους θεσμούς και τις αρχές της, ή ακόμη περισσότερο, για τον σεβασμό προς αυτές και τους νόμους;»[26]

Όπως επισημαίνει ο Νίκος Μαραντζίδης «οι “αγανακτισμένοι” της πλατείας Συντάγματος ανέδειξαν ένα μείγμα “φαιοκόκκινων” ιδεών και αξιών ανάμεσα στις οποίες ειδικό βάρος είχαν ο αντιφιλελευθερισμός και ο αντικοινοβουλευτισμός. Με κοινό παρονομαστή τον εθνολαϊκισμό, σχηματίστηκε ένα ευρύ μέτωπο με μεγάλη απήχηση στην ελληνική κοινωνία»[27].

Η σημαντικότερη ομοιότητα των εξτρεμιστών είναι η απόρριψη της Δημοκρατίας και η βαθιά ιδεολογική πεποίθηση ότι πρέπει και μπορεί να ανατραπεί με βίαια μέσα. Ιδεολογικά, πολιτικά, κοινωνικά και ανθρωπολογικά, λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία. Δεν έχει υποστηριχτεί σοβαρά κάποιος λόγος διαβάθμισής τους και πολύ περισσότερο κατάταξης σε καλή και κακή βία.

Για θεωρητική εμβάθυνση: Ο Ολοκληρωτισμός

Για όσους επιθυμούν να εμβαθύνουν θεωρητικά στα ζητήματα που αναφέρθηκαν έως τώρα, προκύπτει ένα σοβαρό ερώτημα: Τι είναι εκείνο που ενώνει, ως ελάχιστος κοινός ιδεολογικός παρονομαστής, τους οπαδούς του εξτρεμισμού και της πολιτικής βίας, παρά την πολιτική πολυχρωμία τους; Τι είναι εκείνο που συγκροτεί και τσιμεντάρει το φαιοκόκκινο μέτωπο, παρά τις αντίθετες ιδεολογικές αφετηρίες; Τι είναι εκείνο που οδηγεί σε «μια σύγκλιση ιδεολογικά διαφορετικών ρευμάτων, που τα ενώνει ο ριζοσπαστικός αντισυστημικός λόγος και το μίσος για τη δυτική δημοκρατία και τις ελευθερίες»[28];

Υπάρχει μια ακόμα έννοια-κλειδί της πολιτικής επιστήμης, την οποία αξίζει να αναλύσουμε: Ο Ολοκληρωτισμός.

Η θεωρία του ολοκληρωτισμού θεμελιώθηκε από δύο εξέχουσες φυσιογνωμίες της ευρωπαϊκής διανόησης. Τη Χάνα Άρεντ και τον Καρλ Πόπερ. Καθόλου τυχαίο ότι η πρώτη ανήκει στην αριστερά και ο δεύτερος στη φιλελεύθερη σκέψη.

Στην εμβληματική μελέτη της Άρεντ «Πηγές του Ολοκληρωτισμού» (1951) επισημαίνεται ότι ο ολοκληρωτισμός, που έχει δύο είδη, τον ναζισμό και τον μπολσεβικισμό[29], συνιστά  μια νέα μορφή κρατικής συγκρότησης, όπου η ιδεολογία έχει κυρίαρχο και καθοριστικό ρόλο. Για τον ναζισμό, η ιστορία συμπυκνώνεται στην έννοια της φυλής. Για τον κομμουνισμό στην έννοια της κοινωνικής τάξης. Αν το αποδεχτούμε, τότε το ολοκληρωτικό σύστημα έχει εγκατασταθεί. Όλες οι πράξεις του θα μπορούν να νομιμοποιηθούν είτε με την επίκληση στη Φυλή, είτε με τους νόμους της Ιστορίας. Ο ολοκληρωτισμός έχει απλές απαντήσεις για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, ο ολοκληρωτισμός «παντού όπου κατέκτησε την εξουσία, δημιούργησε εντελώς νέους πολιτικούς θεσμούς, κατέστρεψε  όλες τις κοινωνικές, νομικές και πολιτικές παραδόσεις της χώρας. Δεν έχουν σημασία η συγκεκριμένη εθνική παράδοση ή η ειδική πνευματική πηγή της ιδεολογίας του»[30].

Ο Κάρλ Πόπερ, με τα έργα του Η ανοιχτή κοινωνία και οι εχθροί της[31], και Η ένδεια του ιστορικισμού[32], κατέδειξε ότι ο ολοκληρωτισμός είναι θεμελιωδώς ασύμβατος με τις αρχές της ανοιχτής κοινωνίας των φιλελεύθερων δημοκρατιών λόγω της βεβαιότητας των οπαδών του ότι η Ιστορία βαδίζει προς ένα προκαθορισμένο μέλλον, σύμφωνα με κανόνες τους οποίους ήδη γνωρίζουμε (οι σιδερένιοι νόμοι της Ιστορίας, κατά τον Στάλιν).

Ο Πόπερ, με εξαιρετικά διεισδυτικό τρόπο μιλάει «για το παραμύθι των οπαδών του ολοκληρωτισμού» και επισημαίνει ότι «μόνο η δημοκρατία παρέχει ένα θεσμικό πλαίσιο τέτοιο που να επιτρέπει την χωρίς βίαια μέσα μεταρρύθμιση και, έτσι, τη χρήση του λόγου στα πολιτικά ζητήματα»[33]. Υπογραμμίζει δε, ανιχνεύοντας τις ρίζες του ολοκληρωτισμού στη διδασκαλία του Πλάτωνα, ότι «ο ολοκληρωτισμός δεν μπορεί να θεωρήσει καμιά κριτική ως φιλική, αφού κάθε κριτική μιάς παρόμοιας αυθεντίας πρέπει να αμφισβητήσει την ίδια την αρχή της αυθεντίας»[34].

Την απίστευτη δυστοπία του ολοκληρωτισμού κατέδειξε με το έργο του ο Τζορτζ Όργουελ[35] αλλά και πολλοί άλλοι διανοητές. Ίσως η πλέον διεισδυτική προσέγγιση είναι εκείνη του Βάτσλαβ Χάβελ: «Ο σπόρος της δικτατορί­ας βρίσκεται μέσα σε κάθε ιδεολογία που πιστεύει ότι έχει κατανοήσει τον κόσμο και έχει φτάσει στην απόλυτη αλήθεια. Και όταν το πεδίο της “αλήθειας” μιας ιδεολογίας είναι η ιστορία, δεν θα πρέπει να απορούμε αν τελικά η ιδεολογία αυτή χρησιμοποιηθεί ως πρόσχημα για την απονέκρωση της ιστορίας. Από την άλλη πλευρά, κάθε ολοκληρωτικό σύστημα έχει ανάγκη από μια ιδεολογία. Η βάση του ολοκληρωτικού συστήματος είναι το μονοπώλιο της αλήθειας, και αυτό δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς την πίστη μιας ιδεολογίας, που της δίνει τη δυνατότητα να περιφρονεί αυτάρεσκα όλες τις άλλες απόψεις και να επιβάλλει τα δικαιώματά της, τα οποία απορρέουν από την “ι­στορική της αποστολή”. Το πνεύμα κάθε ολοκληρωτικού συστήματος κυριαρχείται από μισαλλοδοξία, δεν μπορεί να ανεχτεί τον πλουραλισμό, που τον θεωρεί ως αίρεση –ή τουλάχιστον ως μια περιττή διαδικασία–, και έχει ζυμωθεί με τη νοοτροπία της ιδεολογίας στην οποία στηρίζεται και την οποία πιστεύει ότι ενσαρκώνει. Είναι ένα νόμιμο προϊόν της ιδεολογίας, τρέφεται από αυτήν και αντλεί από αυτήν την ενέργεια για να μετατρέψει το θεωρητικό της έργο σε πράξη. Πραγματικά: στον κόσμο ενός ώριμου ολοκληρωτικού συστήματος δεν υπάρχουν διαφορές. Η μοναδικότητα του ανθρώπινου υποκειμένου απουσιάζει»[36].

Πρόκειται για μια θεωρία που δύσκολα μπορεί να αγνοήσει κανείς, ακόμα και εάν διαφωνεί. Πρόκειται για μια θεωρία που συγκρίνει, επισημαίνοντας ομοιότητες και διαφορές, και δεν εξομοιώνει. Το να υποστηρίζεται όμως ότι «η θεωρία των άκρων, έλκει την καταγωγή της από τη θεωρία του ολοκληρωτισμού, που αναπτύχθηκε στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, με σκοπό να ταυτίσει τον Χίτλερ με τον υπαρκτό σοσιαλισμό, αγνοώντας τις ιδεολογικές διαφορές των δύο καθεστώτων»[37] είναι ανακρίβεια και θεωρητική αστοχία[38].

Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι σφοδρός πολέμιος των απόψεων της Άρεντ και του Πόπερ περί ολοκληρωτισμού είναι ο γνωστός διασκεδαστής (κατά Χομπσμπάουμ) φιλόσοφος Σλαβόι Ζίζεκ[39] που υποστηρίζει ότι ο όρος ολοκληρωτισμός είναι ένα αρνητικό ιδεολόγημα με συντηρητική λειτουργία, μια «πανσυλλεκτική» φράση που μας απαλλάσσει από το καθήκον τού να σκεπτόμαστε ή ακόμα χειρότερο μας εμποδίζει να σκεπτόμαστε ώστε «να εμπεδωθεί η συναίνεση στον νεοφιλελευθερισμό και να αποτραπεί κάθε ουσιαστική πολιτική αμφισβήτηση της νεοφιλελεύθερης τάξης πραγμάτων». Στις απόψεις του Ζίζεκ έχει ασκήσει καταλυτική κριτική ο Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης, υποστηρίζοντας ότι ο Ζίζεκ επιχειρεί με διαλεκτικά άλματα να αθωώσει τον σταλινισμό από την κατηγορία του ολοκληρωτισμού και ξεχνάει ορισμένα ουσιαστικά στοιχεία της προβληματικής ναζισμού και σταλινισμού[40].

Επιμύθιο

Τα όσα αναφέρθηκαν οδηγούν σε μελαγχολικές σκέψεις. Χρησιμοποιούμε αστόχαστα τις λέξεις και τις έννοιες. Οι «ατάκες» εντυπωσιασμού έχουν υποκαταστήσει τον πραγματικό πολιτικό λόγο. Όπως επισημαίνει ο Δημήτρης Μαρωνίτης: «Προσωπικά έχω την αίσθηση ότι έχουμε ήδη ξεπεράσει το όριο έλλογης πολιτικής δράσης και αντίδρασης, ότι, υπό πίεση έστω, οδεύουμε προς τον παραλογισμό. Και ίσως αυτή είναι η μεγαλύτερη ζημιά που απέφερε η πολλαπλή κρίση που βιώνουμε – όσοι τη βιώνουμε»[41].

Εάν δεν καταφέρουμε να συνεννοηθούμε στα θεμελιώδη, τότε ο καθένας θα αποκαλεί τον άλλο «φασίστα» και θα θεωρεί ότι έχει επιτελέσει το καθήκον του. Στο μεταξύ, η πολιτική βία και ο εξτρεμισμός θα συνεχίζουν να αλωνίζουν.

Όπως εύστοχα το έθεσε ο Στέλιος Ράμφος, στέλνοντας μήνυμα προς «αντιφασίστες» που ουρλιάζουν «φασίστες κουφάλες, έρχονται κρεμάλες»:
«Όταν στο μίσος της Χρυσής Αυγής απαντάμε με μίσος και όχι με την αγάπη της ελευθερίας, τότε έχουμε τη συνάντηση των δύο άκρων»[42].

Ή, με άλλα λόγια, όταν στη βία της Χρυσής Αυγής απαντάμε με τη βία και όχι με τη δημοκρατική νομιμότητα, τότε η θεωρία των δύο άκρων επιβεβαιώνεται.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αλί Ταρίκ, «Ο εξτρεμισμός του πολιτικού Κέντρου», συνέντευξη στον Πέτρο Παπακωνσταντίνου, Η Καθημερινή, 3 Ιουνίου 2012.

Arendt Hannah, Το Ολοκληρωτικό Σύστημα, Ευρύαλος, 1988.

Backes Uwe, Meaning and Forms of Political Extremism in Past and Present, Central European Political Studies Review, Volume IX, Part 4, σελ. 242-262.

Γαβριηλίδης Άκης, «Ο ολοκληρωτισμός της “μη βίας” και τα αδιέξοδα του ακραίου κέντρου», http://nomadicuniversality.wordpress.com/2012/ (ανάκτηση 26 Σεπτεμβρίου 2013).

Γιαγτζόγλου Δημήτρης, «Πόσο πειστική είναι η όψιμη αναθεώρηση του ιδεολογήματος των “άκρων”»;, Η Αυγή, 28 Σεπτεμβρίου 2013.

Dahl Robert A., Polyarchy. Participation and Opposition, Fishman, 1971.

Δερβένης Χρήστος, «Η κεντροαριστερά είναι και κέντρο και αριστερά και σοσιαλδημοκρατία». Μια απάντηση στο Γ. Σιακαντάρη, Μεταρρύθμιση, 23 Σεπτεμβρίου 2013, http://www.metarithmisi.gr/el/readText.asp?textID=22640 (ανάκτηση 26 Σεπτεμβρίου 2013).

Καλύβας Στάθης Ν., «Ανύπαρκτες θεωρίες και υπαρκτές παθολογίες», Η Καθημερινή, 29 Σεπτεμβρίου 2013.

Κανέλλης Ηλίας, «Όχι στη βία», ΤΑ ΝΕΑ, 19 Σεπτεμβρίου 2013.

Κανέλλης Ηλίας, «Φαιοκκόκινοι», ΤΑ ΝΕΑ, 26 Σεπτεμβρίου 2013.

Καρτερός Θανάσης, «Ο Μεγάλος Φόβος», Η Αυγή, 24 Σεπτεμβρίου 2013.

Κουλουμπής Θεόδωρος, «Περί της θεωρίας των δύο άκρων», Η Καθημερινή, 6 Οκτωβρίου 2013.

Λιάκος Αντώνης, «Πού βρίσκονται τα άκρα;», Η Αυγή, Ενθέματα, 29 Απριλίου 2012.

Μαζάουερ Μαρκ, «Δεν οδήγησε η αριστερή βία στην ανάδυση της Άκρας Δεξιάς», συνέντευξη στη Μικέλα Χαρτουλάρη, ΤΑ ΝΕΑ, 13 Οκτωβρίου 2012.

Μαζάουερ Μαρκ, «Μια νέα εποχή των άκρων; Ιστορικοί στοχασμοί για τα πολιτικά της τρέχουσας κρίσης», The Athens Review, τεύχος 39, Απρίλιος 2013, σελ. 56-62.

Μαζάουερ Μαρκ, «Το όνειρο του Σπινέλι, Η Ελλάδα και η ευρωπαϊκή κρίση», The Athens Review, τεύχος 35, Δεκέμβριος 2012, σελ. 34-39.

«Μαζάουερ Mαρκ: Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι η μόνη πολιτική δύναμη που μπορεί να αποκαταστήσει την αξιοπιστία των θεσμών», Η Αυγή, 13 Φεβρουαρίου 2013.

Μανδραβέλης Πάσχος, «Η καταδίκη της βίας», Η Καθημερινή, 18 Σεπτεμβρίου 2013.

Μαραντζιδης Νίκος, «H ώρα του κρεσέντο της Δημοκρατίας», Η Καθημερινή, 22 Σεπτεμβρίου 2013.

Marcuze Herbert, Soviet Marxism, Vintage Books, 1961.

Μαρτινίδης Πέτρος «Μετά σφύρας και άκμονος. Η μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν Ευρώπη στην κορύφωση της απόλυτης θηριωδίας», The Athens Review, τεύχος 32, Σεπτέμβριος 2012.

Μαρωνίτης Δημήτρης, «Αντιγραφές», Το Βήμα, 22 Σεπτεμβρίου 2013.

Mazower Mark, Σκοτεινή Ήπειρος, Ο ευρωπαϊκός εικοστός αιώνας, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2001.

McClosky Herbert, Dennis Chong, Similarities and Differences Between Left-Wing and Right-Wing Radicals, British Journal of Political Science, τ. 15, τχ 03, Ιούλιος 1985, σελ. 329-363.

Minkenberg Michael (επιμ.), Historical Legacies and the Radical Right in Post-Cold War Central and Eastern Europe, Ibidem, 2010.

Μπιντέλας Λευτέρης, «Επέλαση της Χρυσής Αυγής – Πώς οι “κόκκινες γειτονιές” του Πειραιά βάφονται “μαύρες”», To Έθνος, 18 Σεπτεμβρίου 2013.

Mudde Cas (επιμ.), Political Extremism, 4 volumes, SAGE, 2013.

Mudde Cas, C.R. Kaltwaser (επιμ.), Λαϊκισμός στην Ευρώπη και την Αμερική, Επίκεντρο 2013.

Mudde Cas, Λαϊκιστικά Ριζοσπαστικά Δεξιά Κόμματα στην Ευρώπη, Επίκεντρο 2011.

Όργουελ Τζορτζ, 1984 – Ο Μεγάλος Αδελφός, Κάκτος 1988.

Όργουελ Τζορτζ, Η φάρμα των ζώων, Γράμματα 2001

Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος Δημοσθένης, «Ο εξτρεμισμός του πολιτικού κέντρου στην Ελλάδα», Συναντήσεις Αυγής,  25 Ιουνίου 2010.

Παπασαραντόπουλος Πέτρος, «Η βία ως μαμή της Ιστορίας», στο Μύθοι και Στερεότυπα της Ελληνικής Κρίσης, Επίκεντρο, 2012, σελ. 219-234.

Παπασαραντόπουλος Πέτρος, Μύθοι και Στερεότυπα της Ελληνικής Κρίσης, Επίκεντρο, 2012.

Πόπερ Καρλ, Η ανοιχτή κοινωνία και οι εχθροί της, δύο τόμοι, Παπαζήσης, 2003.

Πόπερ Καρλ, Η ένδεια του ιστορικισμού, Ευρασία, 2005.

Σκουμπουρδής Σακελλάρης, «Ανεξυριζαυγιτισμός. Tο ανώτατο στάδιο του Αντιμνημονισμού», Athens Voice, 17 Ιουλίου 2013.

Στάγκος Άγγελος, «Το τέρας θέριεψε», Η Καθημερινή, 19 Σεπτεμβρίου 2013.

Τζαβέλλα Αλεξάνδρα, «Από το σχολείο στο γραφείο του βουλευτή οι “παιδαγωγοί” της Χρυσής Αυγής», Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 3 Μαρτίου 2013.

Τριανταφύλλου Έλλη, «Διεισδύοντας στις “κόκκινες γειτονιές”», Η Καθημερινή, 22 Σεπτεμβρίου 2013.

Τσακυράκης Σταύρος, «Η βία δεν έχει άκρα», ΤΑ ΝΕΑ, 21 Σεπτεμβρίου 2013.

Τσίμας Παύλος, «Νεοναζί και νεο-“σοσιαλφασίστες”, η ιστορική υποτίμηση του φασισμού από την Αριστερά – ή γιατί δεν πρέπει να ξαναγίνουν τα ίδια λάθη», ΤΑ ΝΕΑ, 28 Σεπτεμβρίου 2013.

Φύσσας Δημήτρης, «Κι αν ο Λαζαρίδης έχει (κάποιο) δίκιο;», Athens Voice, 21 Σεπτεμβρίου 2013.

Χάβελ Βάτσλαβ, Ολοκληρωτισμός, στο Εν αρχή ην ο Λόγος, Παρατηρητής, 1990.

Χατζηπροδρομίδης Λεωνίδας, «Σλάβοϊ Ζίζεκ: Εγχειρίδια για να κόψουμε τους όρχεις του καπιταλισμού», The Athens Review of Books, τχ. 21, Σεπτέμβριος 2011.

Χατζηστεφάνου Άρης, «Ο εξτρεμισμός του πολιτικού κέντρου», 17 Μαΐου 2012, http://left.gr/news/o-extremismos-toy-politikoy-kentroy-stin-ellada#sthash.HdDTUfYO.dpuf  (ανάκτηση 26 Σεπτεμβρίου 2013).

Χομπσμπάουμ Έρικ, «Μνήμες της Βαϊμάρης», Η Αυγή, 7 Οκτωβρίου 2012.

Ψυχογιός Δημήτρης, Η πολιτική βία στην ελληνική κοινωνία, Επίκεντρο, 2013.

Žižek Slavoj, Μίλησε κανείς για ολοκληρωτισμό; Πέντε παρεμβάσεις σχετικά με την (κατά)χρηση μιας ιδέας, μτφρ. Βίκυ Ιακώβου, επιμ. Γιάννης Σταυρακάκης, Scripta, Αθήνα 2002.

ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ

«Η δολοφονία του Παύλου Φύσσα και η πολιτική της Αριστεράς», http://iskra.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=13468:2013-09-22-12-40-15&catid=83:aristera&Itemid=200 (ανάκτηση 26 Σεπτεμβρίου 2013).

http://www.libertarianrepublican.net/2013/07/huge-news-french-communist-candidate.html (ανάκτηση 27 Σεπτεμβρίου 2013).

http://www.megatv.com/megask/default.asp#toppage

http://www.tvxs.gr/news/ellada/kata-tis-theorias-ton-dyo-akron-i-megali-pleiopsifia-mprosta-o-syriza-25-monades-apo-nd (ανάκτηση 6 Οκτωβρίου 2013).

[1] Δες Παύλος Τσίμας, «Νεοναζί και νεο-“σοσιαλφασίστες”, η ιστορική υποτίμηση του φασισμού από την Αριστερά – ή γιατί δεν πρέπει να ξαναγίνουν τα ίδια λάθη», ΤΑ ΝΕΑ, 28 Σεπτεμβρίου 2013.

[2] Δες Δημήτρης Γιαγτζόγλου, «Πόσο πειστική είναι η όψιμη αναθεώρηση του ιδεολογήματος των “άκρων”;», Η Αυγή, 28 Σεπτεμβρίου 2013.

[3] Δες http://www.tvxs.gr/news/ellada/kata-tis-theorias-ton-dyo-akron-i-megali-pleiopsifia-mprosta-o-syriza-25-monades-apo-nd (ανάκτηση 6 Οκτωβρίου 2013).

[4] Δες Στάθης Ν. Καλύβας, «Ανύπαρκτες θεωρίες και υπαρκτές παθολογίες», Η Καθημερινή, 29 Σεπτεμβρίου 2013.

[5] Για μια αναλυτική παρουσίαση του πολιτικού εξτρεμισμού, δες Uwe Backes, Meaning and Forms of Political Extremism in Past and Present, Central European Political Studies Review, Volume IX, Part 4, σελ. 242-262.

[6] Δες σχετικά Robert A. Dahl, Polyarchy. Participation and Opposition, Fishman, 1971.

[7] Έργα του Mudde στα ελληνικά: Cas Mudde, Λαϊκιστικά Ριζοσπαστικά Δεξιά Κόμματα στην Ευρώπη, Επίκεντρο 2011, Cas Mudde, C.R. Kaltwaser (επιμ.), Λαϊκισμός στην Ευρώπη και την Αμερική, Επίκεντρο 2013.

[8] Cas Mudde (επιμ.), Political Extremism, 4 volumes, SAGE, 2013.

[9] Δες Herbert McClosky, Dennis Chong, Similarities and Differences Between Left-Wing and Right-Wing Radicals, British Journal of Political Science, τ. 15, τχ 03, Ιούλιος 1985, σελ. 329-363.

[10] Δες Αντώνης Λιάκος, «Πού βρίσκονται τα άκρα;», Η Αυγή, Ενθέματα, 29 Απριλίου 2012, όπου υποστηρίζεται ότι «το κυρίως ζήτημα όμως, και το οποίο συνιστά τον κατεξοχήν κίνδυνο, είναι ότι ο πολιτικός εξτρεμισμός δεν βρίσκεται πλέον στα περιθώρια, εκτός του πολιτικού συστήματος, αλλά στο κέντρο του». Στο ίδιο μήκος κύματος, Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος, «Ο εξτρεμισμός του πολιτικού κέντρου στην Ελλάδα», Συναντήσεις Αυγής,  25 Ιουνίου 2010, Άρης Χατζηστεφάνου, «Ο εξτρεμισμός του πολιτικού κέντρου», 17 Μαΐου 2012 όπου διατυπώνεται ο ισχυρισμός ότι «η Χρυσή Αυγή έγινε ένα χρήσιμο εργαλείο στα χέρια των οικονομικών ελίτ και των μέσων ενημέρωσης. Αυτό που τείνουν να ξεχνούν είναι ότι ήταν ο εξτρεμισμός του κέντρου που προώθησε ενεργά τον εφιάλτη του νεοναζισμού στην πολιτική γεωγραφία» http://left.gr/news/o-extremismos-toy-politikoy-kentroy-stin-ellada#sthash.HdDTUfYO.dpuf  (ανάκτηση 26 Σεπτεμβρίου 2013) και ο Ταρίκ Αλί σε συνέντευξη του στον Πέτρο Παπακωνσταντίνου με τίτλο «Ο εξτρεμισμός του πολιτικού Κέντρου», Η Καθημερινή, 3 Ιουνίου 2012.  Παρόμοιες απόψεις στο κείμενο του Άκη Γαβριηλίδη, «Ο ολοκληρωτισμός της “μη βίας” και τα αδιέξοδα του ακραίου κέντρου», http://nomadicuniversality.wordpress.com/2012/ (ανάκτηση 26 Σεπτεμβρίου 2013).

[11] Δες Έρικ Χομπσμπάουμ, «Μνήμες της Βαϊμάρης», Η Αυγή, 7 Οκτωβρίου 2012.

[12] Δες ενδεικτικά Δημήτρης Ψυχογιός, Η πολιτική βία στην ελληνική κοινωνία, Επίκεντρο, 2013.

[13] Δες Πέτρος Παπασαραντόπουλος, Μύθοι και Στερεότυπα της Ελληνικής Κρίσης, Επίκεντρο, 2012.

[14] Δες το εξαιρετικό κείμενο του Χρήστου Δερβένη, «Η κεντροαριστερά είναι και κέντρο και αριστερά και σοσιαλδημοκρατία». Μια απάντηση στο Γ. Σιακαντάρη, Μεταρρύθμιση, 23 Σεπτεμβρίου 2013, http://www.metarithmisi.gr/el/readText.asp?textID=22640 (ανάκτηση 26 Σεπτεμβρίου 2013), όπου χαρακτηριστικά και εύστοχα επισημαίνει ότι «η θεωρία όμως των δύο άκρων ισχύει και ιστορικά και θεωρητικά. Το γεγονός, όμως, ότι ένα κόμμα δεν ανήκει σε ένα από τα δύο άκρα δεν το απαλλάσσει από τις ευθύνες για την ισχυροποίηση των δύο άκρων».

[15] Δες Θεόδωρος Κουλουμπής, «Περί της θεωρίας των δύο άκρων», Η Καθημερινή, 6 Οκτωβρίου 2013.

[16] Δες Πέτρος Παπασαραντόπουλος, «Η βία ως μαμή της Ιστορίας», στο Μύθοι και Στερεότυπα της Ελληνικής Κρίσης, ό.π., σελ. 219-234.

[17] Για μια τεκμηριωμένη αντιμετώπιση των απόψεων Λαζαρίδη, δες Δημήτρης Φύσσας, «Κι αν ο Λαζαρίδης έχει (κάποιο) δίκιο;», Athens Voice, 21 Σεπτεμβρίου 2013.

[18] Δες, «Η δολοφονία του Παύλου Φύσσα και η πολιτική της Αριστεράς», http://iskra.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=13468:2013-09-22-12-40-15&catid=83:aristera&Itemid=200 (ανάκτηση 26 Σεπτεμβρίου 2013). Στο κείμενο αυτό απάντησε ο Θανάσης Καρτερός, «Ο Μεγάλος Φόβος», Η Αυγή, 24 Σεπτεμβρίου 2013, όπου υποστηρίζει ότι «στις γραμμές της ποικιλώνυμης και ποικιλόχρωμης Αριστεράς, παλαιότερης, νεότερης, δογματικής και ανανεωτικής, υπήρξε ανέκαθεν και είναι και σήμερα δημοφιλής ένας Μεγάλος Φόβος. Αρχέγονος και εν πολλοίς ανθρωποφάγος: Ο Φόβος μήπως η Αριστερά γλιστρήσει προς τα δεξιά, μήπως ρίξει νερό στο κρασί της, μήπως συμβιβαστεί με τον εχθρό, μήπως γίνει μια αριστερή Δεξιά. Μήπως τελικώς καταντήσει να προσβλέπει στο μεγάλο βόλεμα αντί στη μεγάλη ανατροπή. Αυτός ο φόβος, που κατατρύχει πολλές αριστερές ψυχές, έχει την ικανότητα να μετατρέπει σε εμφύλιο τις πολιτικές αντιθέσεις και διαμάχες».

[19] Δες Έλλη Τριανταφύλλου, «Διεισδύοντας στις “κόκκινες γειτονιές”», Η Καθημερινή, 22 Σεπτεμβρίου 2013. Αποκαλυπτικά στοιχεία επίσης στο Λευτέρης Μπιντέλας, «Επέλαση της Χρυσής Αυγής – Πώς οι “κόκκινες γειτονιές” του Πειραιά βάφονται “μαύρες”», To Έθνος, 18 Σεπτεμβρίου 2013, όπου χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι «λαϊκές γειτονιές, που παραδοσιακά θεωρούνταν κάστρα της Αριστεράς, έχει αλώσει η Χρυσή Αυγή. Στην ιστορική Νίκαια, που έχει προσφέρει εκατόμβες στις μάχες εναντίον των ναζί, στο Πέραμα, που έχει πρωτοστατήσει στις κινητοποιήσεις ενάντια στην ανεργία, οι μαυροφορεμένες ομάδες κρούσης αποθρασύνονται και επιχειρούν βίαια να επιβάλουν τους δικούς τους νόμους».

[20] Δες Αλεξάνδρα Τζαβέλλα, «Από το σχολείο στο γραφείο του βουλευτή οι “παιδαγωγοί” της Χρυσής Αυγής», Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 3 Μαρτίου 2013.

[21] Δες σχετικά http://www.libertarianrepublican.net/2013/07/huge-news-french-communist-candidate.html (ανάκτηση 27 Σεπτεμβρίου 2013).

[22] Δες Michael Minkenberg (επιμ.), Historical Legacies and the Radical Right in Post-Cold War Central and Eastern Europe, Ibidem, 2010.

[23] Δες Σταύρος Τσακυράκης, «Η βία δεν έχει άκρα», ΤΑ ΝΕΑ, 21 Σεπτεμβρίου 2013. Επίσης Πάσχος Μανδραβέλης, «Η καταδίκη της βίας», Η Καθημερινή, 18 Σεπτεμβρίου 2013.

[24] Δες Ηλίας Κανέλλης, «Όχι στη βία», ΤΑ ΝΕΑ, 19 Σεπτεμβρίου 2013.

[25] Δες Μαρκ Μαζάουερ, «Το όνειρο του Σπινέλι, Η Ελλάδα και η ευρωπαϊκή κρίση», The Athens Review, τεύχος 35, Δεκέμβριος 2012, σελ. 34-39. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο Μαζάουερ, σε συνέντευξή του στη Μικέλα Χαρτουλάρη, με τίτλο «Δεν οδήγησε η αριστερή βία στην ανάδυση της Άκρας Δεξιάς», ΤΑ ΝΕΑ, 13 Οκτωβρίου 2012, υποστηρίζει το ακριβώς αντίθετο, λέγοντας ότι «δεν πιστεύω ότι στην πραγματικότητα η αριστερή βία οδήγησε με τον οποιονδήποτε τρόπο στην ανάδυση της Άκρας Δεξιάς». Απολύτως ακατανόητη διγλωσσία και σοβαρό πραγματολογικό λάθος, το οποίο επανέλαβε στην τελευταία ομιλία του στο Deree, στις 12 Φεβρουαρίου2013, υποστηρίζοντας ότι η βία της άκρας αριστεράς «συγκρινόμενη με την απειλή που συνιστά η άκρα Δεξιά παραμένει δευτερεύουσα». Μαρκ Μαζάουερ, «Μια νέα εποχή των άκρων; Ιστορικοί στοχασμοί για τα πολιτικά της τρέχουσας κρίσης», The Athens Review, τεύχος 39, Απρίλιος 2013, σελ. 56-62.

[26] Δες Άγγελος Στάγκος, «Το τέρας θέριεψε», Η Καθημερινή, 19 Σεπτεμβρίου 2013. Επίσης Σακελλάρης Σκουμπουρδής, «Ανεξυριζαυγιτισμός. Tο ανώτατο στάδιο του Αντιμνημονισμού», Athens Voice, 17 Ιουλίου 2013.

[27] Δες Νίκος Μαραντζιδης, «H ώρα του κρεσέντο της Δημοκρατίας», Η Καθημερινή, 22 Σεπτεμβρίου 2013.

[28] Δες Ηλίας Κανέλλης, «Φαιοκκόκινοι», ΤΑ ΝΕΑ, 26 Σεπτεμβρίου 2013.

[29] Δες Hannah Arendt, Το Ολοκληρωτικό Σύστημα, Ευρύαλος, 1988, σελ. 14-15. Πολλές από τις αναλύσεις της Arendt  υιοθέτησε ο Marcuze. Δες Herbert Marcuze, Soviet Marxism, Vintage Books, 1961.

[30] Arendt, ό.π., σελ. 252.

[31] Καρλ Πόπερ, Η ανοιχτή κοινωνία και οι εχθροί της, δύο τόμοι, Παπαζήσης, 2003.

[32] Καρλ Πόπερ, Η ένδεια του ιστορικισμού, Ευρασία, 2005.

[33] Καρλ Πόπερ, Η ανοιχτή κοινωνία…,τόμος Ι, σελ. 40.

[34] Πόπερ, ό.π., σελ. 304-5.

[35] Κυριότερα έργα του Τζορτζ Όργουελ, Η φάρμα των ζώων, Γράμματα 2001 και 1984 – Ο Μεγάλος Αδελφός, Κάκτος 1988.

[36] Βάτσλαβ Χάβελ, Ολοκληρωτισμός, στο Εν αρχή ην ο Λόγος, Παρατηρητής, 1990, σελ. 193-226.

[37] Μαρκ Μαζάουερ, σε ομιλία του στην Αθήνα στις 12 Φεβρουαρίου 2013 (δες ρεπορτάζ στην «Αυγή», 13 Φεβρουαρίου 2013, με τίτλο «Mαρκ Μαζάουερ: Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι η μόνη πολιτική δύναμη που μπορεί να αποκαταστήσει την αξιοπιστία των θεσμών»).  Ο ίδιος συγγραφέας, στα θεωρητικά κείμενά του είναι πολύ πιο προσεκτικός στις διατυπώσεις του. Υποστηρίζει ότι «οι διαφορές ανάμεσα στον ναζισμό και τον κομμουνισμό δεν είναι λιγότερο σπουδαίες από τις ομοιότητές τους», Mark Mazower, Σκοτεινή Ήπειρος, Ο ευρωπαϊκός εικοστός αιώνας, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2001, σελ. 244, ενώ για τη θεωρία του ολοκληρωτισμού εκφράζει επιφυλάξεις, αλλά πουθενά δεν την χαρακτηρίζει ψυχροπολεμικό κατασκεύασμα.

[38] Αξίζει να διαβάσει κανείς αντιστικτικά προς τον ισχυρισμό του Μαζάουερ το Πέτρος Μαρτινίδης «Μετά σφύρας και άκμονος. Η μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν Ευρώπη στην κορύφωση της απόλυτης θηριωδίας», The Athens Review, τεύχος 32, Σεπτέμβριος 2012, όπου αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι «αν υπάρχει κάτι που σαφώς ταυτίζει τα δύο καθεστώτα, αυτό είναι μάλλον μια εκρομαντισμένη δικαίωση των μαζικών δολοφονιών, οι οποίες παρουσιάζονταν ως το κακό που έπρεπε να προκαταβληθεί για την εξαγορά της μελλοντικής ευτυχίας κάποιων αδικημένων».

[39] Δες Slavoj Žižek, Μίλησε κανείς για ολοκληρωτισμό; Πέντε παρεμβάσεις σχετικά με την (κατά)χρηση μιας ιδέας, μτφρ. Βίκυ Ιακώβου, επιμ. Γιάννης Σταυρακάκης, Scripta, Αθήνα 2002.

[40] Δες Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης, «Σλάβοϊ Ζίζεκ: Εγχειρίδια για να κόψουμε τους όρχεις του καπιταλισμού», The Athens Review of Books, τχ. 21, Σεπτέμβριος 2011.

[41] Δημήτρης Μαρωνίτης, «Αντιγραφές», Το Βήμα, 22 Σεπτεμβρίου 2013.

[42] Συνέντευξη στην εκπομπή Mega Σαββατοκύριακο, 5 Οκτωβρίου 2013, http://www.megatv.com/megask/default.asp#toppage

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Πηγή του κειμένου είναι το academia.edu. Η επιλογή των εικόνων είναι των “Ανιχνεύσεων”.

Far from a benefactor, the Turkish government is exploiting Somalia’s fragility

Από
pcuser
-
0

A decade has passed since Turkish President Recep Tayyip Erdoğan landed in Mogadishu at the height of one of Somalia’s worst famines, announcing grandiose projects like the launch of Turkish Airlines flights to the Somali capital, the remodeling of a hospital, and the opening of the biggest embassy in Africa, all designed to show that Turkey’s mission goes well beyond aid and that Ankara is an alternative to Somalia’s traditional donors. Erdoğan’s historic visit earned him high praise throughout Somalia. Although his trip appeared to be a heartfelt humanitarian mission, in reality it was part of a long-term, strategically planned effort. Erdoğan had been scouting out Somalia as early as 2007, when he met the former President of the Transitional Federal Government Abdullahi Yusuf and asked him to provide a list of what Somalia needs. His efforts were fruitless, however, until President Sharif Sheikh Ahmed came to power in 2008. Sharif visited Turkey three times between 2009 and 2011, reluctantly signing a military pact with Turkey, which asked to help Somalia with security.

If Turkey had come to Somalia before 2011, it would have been seen as a foreign occupying force, just like the African Union Mission in Somalia (AMISOM), but in 2011, amid the devastation of one of the worst famines in the country’s history, Turkey’s self-proclaimed humanitarian mission was perceived differently. Erdoğan’s historic visit to Somalia was well-orchestrated and well-timed: It came during the holy month of Ramadan, nine days before the Eid festival, after 250,000 Somalis had starved to death, and during an election year, at a time when Somalia’s donors were scrambling to address a major humanitarian crisis.

Ever since Erdoğan declared 2005 “the Year of Africa,” he has pursued every Muslim-majority African country that is widowed by conflict, locked out by the IMF, starved by man-made climate change, and neglected by the West; a fragile Somalia checks all the boxes.

A decade on, Somalis are starting to realize that Turkey has evolved from friend to foe, trade partner to trade protectionist, state builder to outright spoiler. Turkey is an opportunist just like any other country and has its own agenda focused on geoeconomics and geopolitics. Instead of facilitating Somalia’s development, Turkey has used state-sponsored corporations to exploit its assets, all as part of a development trap cloaked in the guise of religion.

The Turkish development trap

Post-2011, Turkey’s humanitarian mission gradually shifted from an emphasis on soft power to a more assertive, politicized state-building effort involving de facto and de jure exploitation of Somalia’s federal government development projects and monopolization of the economy in Mogadishu’s Benadir region. Turkish private companies Albayrak Group and Favori LLC were given lucrative no-bid contracts to run Mogadishu’s port and airport and protected by Ankara. As was documented in a 2016 U.N. monitoring report, these companies have allegedly been engaged in criminal practices ranging from bribery of government ministers to money laundering.

Predatory practices and trade barriers

In 2010, Somalia exported $1.36 million worth of goods to Turkey and imported $4.8 million, which was a manageable trade deficit. After Albayrak Group took over the management of Mogadishu Port, however, Turkish exports to Somalia increased exponentially, growing to $37.5 million in 2011 and reaching $256 million in 2019, even as Somalia’s exports to Turkey rose to just $6.7 million over the same period. By comparison, in 2019 Somalia exported $18 million and $195 million to China and the UAE respectively. Although Somalia has a port revenue-sharing agreement with Albayrak, which receives 45%, this has resulted in one-sided expansion of trade, with Turkish traders importing nearly 50 times as much to Somalia as Somali traders exported to Turkey in 2020.

In 2015, Somalia’s Financial Government Committee (FGC) published a detailed report reviewing public procurement and concessions; among the concessions reviewed in the report were the contracts for Albayrak Group and Favori LLC, which manage two of the largest domestic revenue generators for the Somalia government. The committee found several flaws in the Albayrak concession that resulted in uncompetitive port service costs, reduced revenues, labor disputes, and a lack of clarity on revenue sharing despite a general agreement laying out a 45-55% split. The FGC recommended that “the federal government seek an amicable renegotiation of the contract’s more troubling clauses.”

Albayrak Group concession

Since Albayrak Group was awarded a non-tendered, 20-year concession to manage Mogadishu Port, it has been embroiled in scandals over allegations of everything from predatory practices like wage theft from employees and attempts to cover up rape to bribing government ministers and artificially inflating port management and operating expenses (thereby reducing government revenues while boosting company profits). Based on existing data before Albayrak took over the port, the monthly revenue was $6 million, and it subsequently increased to $10 million to $12 million per month; however, in 2014 Albayrak Group only reported $2.7 million per month in revenue. This reduced the government’s revenue share from 55% to 16% while increasing the company’s from 45% to 84%. Something similar happened in Guinea when Alpha Condé, the now-deposed president and a friend of Erdoğan, awarded Albayrak a 25-year lease for the port of Conarky and 82% of duties in what was widely perceived to be a sweetheart deal.

Favori LLC concession

As with Albayrak’s Mogadishu Port contract, the FGC has also called for amendments to the concession of Favori LLC, a subsidiary of Turkey’s Kozuva Group that manages Mogadishu airport under a 15-year deal signed on June 30, 2013. According to an aviation expert who examined the concession, Favori violated its contractual obligations by collecting illegal fees that should have been passed on to the Somali Civil Aviation and Meteorology Authority (SCAMA). Separate from the general revenue sharing, these allegedly include but are not limited to fees for landing, air navigation, parking, passenger safety, freight, and fuel.

According to interviews with local aviation experts and former employees, Favori has also failed to reconstruct the airport’s main runway, hampered development of local human resources by allocating key positions to non-Somalis, and neglected airport maintenance and safety, as required under its contract. Issues that should have been addressed in 2013 are only now being discussed. In addition, the company illegally built a hotel and shopping mall inside the airport property in a place that was supposed to be a parking lot for airport customers. It’s not clear if the revenue generated from the Decale Hotel, which is a Somalia government asset, is supplemental revenue for the government or for Favori LLC.

Furthermore, according to a 2016 U.N. report, Favori LLC has inflated its expenses to maximize its profits, reporting monthly revenue of $1.16 million and expenses of more than $500,000 in 2016, compared to revenue of an estimated $8 million per month before it took over management of the airport. This reduced the government’s share of revenue from 45% to just 6%. Favori LLC even went so far as to claim asset depreciation as an expense, despite the fact that the assets in question are the Somalia government’s and not part of the contract. Rather than canceling the Favori LLC contract, the Somalia government re-negotiated terms with the company in May 2019, amid secrecy.

Favori LLC has faced repeated allegations of labor and human rights abuses against its employees, but the government has not taken action against the company. Favori LLC has allegedly bribed Somalia government officials with business class air tickets and free holidays stays in Turkey and seems to enjoy unlimited impunity. The Federation of Somali Trade Unions (FESTU) has published a damming report documenting Favori LLC’s serious labor abuses that it says violate both Somalia’s constitution and International Labor Organization articles. FESTU filed a specific instance with the Turkish National Contact Point (NCP) of the Organization for Economic Co-operation and Development (OECD) against Favori LLC in February 2021.

Airport opening
Turkish President Recep Tayyip Erdoğan (C), his wife Emine Erdoğan (C-L), and Somalian President Hassan Sheikh Mohamoud (2nd R) attend the Inauguration of Aden Abdulle International Airport Somalia in Mogadishu on Jan. 25, 2015. Photo by Kayhan Ozer/Anadolu Agency/Getty Images

 

Turkish concession risk and liabilities

From a legal perspective, both the Favori and Albayrak contracts were awarded under an opaque process and were not approved by the Somali parliament. As one legislator noted, “Any deal that is not approved by the parliament remains null and void.” This puts the Somalia government at risk of liability in both cases.

Though the government finally inked a 14-year concession to streamline revenue sharing and port development with Albayrak Group in October 2020, this largely reinforced the company’s original concession obligations. In addition, the revised concession has so many ambiguities that it’s not clear if the new 14-year deal is an extension of the previous 20-year lease, if it requires Albayrak Group co-management as part of technical knowledge transfer, or if the Albayrak Group’s exclusive port financing rights provision prohibits using the port of Mogadishu as collateral to access international loans.

According to interviews with former employees, Favori LLC has allegedly repatriated its profits to Turkey in cash without making a transfer through the Somalia Central Bank, as required by Somalia’s finance laws, which would be a violation of the anti-money laundering/combatting the financing of terrorism act that was passed in 2016. This would also violate the Somalia government’s compliance with its debt relief obligations with the World Bank and IMF, including revenue mobilization and accountability requirements to reduce corruption and enhance monetary and financial sector governance.

Qatar-Turkey axis and geopolitical influence

Beyond the economic issues, Turkey’s involvement in Somalia has also entangled the African country in the broader regional geopolitical dispute between Turkey and Qatar on the one hand and Egypt, Saudi Arabia, and the UAE on the other for influence in the Horn of Africa. While this rivalry seems to be easing at present, as Turkey and Qatar are making efforts to mend relations with Gulf countries and their regional allies, it may flare up again in the future, with consequences for Somalia.

Turkey and Qatar are brothers in arms with joint ventures ranging from support for the Muslim Brotherhood to financing Islamists and proxy wars in fragile countries all over the Middle East. Their bond grew stronger during the 2017 Gulf Cooperation Council (GCC) crisis, which pushed them into a geopolitical and geoeconomic alliance. The GCC crisis also spilled over into Somalia, when the new government led by Mohammed Abdullahi (known as Farmaajo), whose election was financed by Qatar, confiscated $9 million from an Emirati plane at Mogadishu airport. In retaliation, the UAE cut off support for the Somalia government, including military training, a devastating blow for the newly elected government and for a fragile state still recovering from one of its worst famines.

Though Turkey steered clear of the bickering between the Gulf countries in Somalia at the time, it had earlier pursued a covert plan with Qatar, in 2011 during the post-Arab Spring era, to sway Somalia’s foreign policy away from the Intergovernmental Authority for Development (IGAD) and the African Union and align it with Egypt’s then-President Mohamed Morsi and the Muslim Brotherhood. This effort failed as Morsi was overthrown by the Egyptian military in 2013.

Since 2009, Qatar and Turkey have pressured Somalia’s government to negotiate with al-Shabab, an al-Qaeda affiliated terrorist group based in Somalia. Turkey’s National Intelligence Organization (MIT) has been involved in negotiating the release of an Italian journalist kidnaped by al-Shabab in May 2020 in Somalia. The relationship between Turkish intelligence and al-Shabab was revealed by the Nordic Monitoring Group in 2021, which reported that MIT sent $600,000 to the group. This prompted Turkey’s government to block the Nordic Monitoring Group and Somalia media outlets like Hiiraan Online from being accessed in Turkey. Both Qatar and Turkey have gone to great lengths to use their geopolitical influence to shape Somalia’s foreign policy.

Turkey has also repeatedly tried to serve as an arbiter in Somalia-Somaliland talks, sending its ambassador Elgon Beker from Mogadishu to Somaliland in 2019. The ambassador’s efforts were dead on arrival. Somaliland does not see Turkey as an impartial and fair arbiter, but rather as a dishonest broker since Ankara believes in the preservation of Somalia’s territorial integrity based on the illegal union of 1960 between the two. Moreover, Somaliland is extremely wary of Turkey’s military base in Mogadishu, as the Somaliland government believes Farmaajo, who openly denied the Hargeisa genocide committed by former Somali dictator Siad Barre in his post-graduate thesis and has already waged an economic war against Somaliland, could use military forces trained by Turkey to invade Somaliland in an effort to bring about forceful reunification.

Turkey and militarization

To capitalize on Somalia’s geostrategic position in the Indian Ocean, Turkey signed multiple military pacts with Somalia’s Transitional Federal Government in 2009 and 2010 and continued to sign new agreements with Somalia’s federal government in 2012 and 2015. These pacts covered areas ranging from military training to defense industry cooperation and are aimed at gaining a foothold in the Indian Ocean.

The Turkish government invested $50 million to build the largest overseas Turkish military base with the goal of training 10,000 members of the Somali National Army (SNA), although Turkey officially refers to it as the largest embassy in the world. The Turkish “embassy” in Mogadishu, which is perhaps the only diplomatic compound where military training and exercises are held, sits on a vast, 400-hectare swath of prime beach-front real estate worth an estimated $1.5 billion based on local property prices. It is almost twice the size of the U.S. military base in Djibouti. But Turkey did not pay for the land and there is no sign that the military pact contained any stipulation for lease payment to the Somali people. In comparison, France not only provides military protection to Djibouti in exchange for hosting its military base, but it also pays annual rent of $70 million and offers budgetary support.

Somalia-Turkey military training
Somali soldiers are seen marching during trainings held by the Turkish Armed Forces at the Turkish Military Training Center in Mogadishu, Somalia on Jan. 15, 2018. Photo by Volkan Furuncu/Anadolu Agency/Getty Images.

Training and indoctrination

Since its opening, the Turkish embassy in Somalia has graduated five battalions of SNA troops, 2,500 in total. As part of its training, the Somali troops are treated to a heavy dose of Turkish indoctrination that includes singing the Turkish national anthem with a background video showing Turkish army propaganda commemorating the Ottoman Empire.

The Somali Ministry of Defense does not exercise any oversight, is not part of the training, and is oblivious to what the troops are learning. Worse still, it does not seem to understand the challenges of integrating the Turkish-trained units with the larger SNA. There are further concerns over the role played by SADAT, a notorious Turkish private military contractor, which has been confirmed to be involved in training Somali troops. Founded by an Erdoğan ally, SADAT has been heavily involved in conflicts in Syria and Libya and has been accused of providing training and weapons to the al-Qaeda-linked al-Nusra Front.

(Dis)integration with the SNA

Turkey is equipping the SNA units it trains with Turkish-made weapons such as the MPT-76 and other HK G3 variants made by MKEK with 7.62×51 NATO ammunition. This creates a dangerous incompatibility that prevents these units from being integrated into the larger SNA. In addition, there are also signs of a disconnect from command and control that may stem from Turkish-provided communications equipment, according to members of the SNA. By contrast, the U.S. and the U.K., which have trained and equipped effective units, opt to retrofit Kalashnikovs and other weapons widely available in Somalia to outfit the units they train, instead of the M4s or Enfields used by their armies. Turkey is thereby creating a market for its weapons manufacturers such as MKEK at the expense of building a cohesive army that is capable of carrying out joint operations between various branches and units.

Politicization of the SNA

On Feb. 19, 2021, the Turkish-trained Somali special forces known as Gorgor (“Eagle”) used live ammunition on unarmed civilians peacefully protesting the extension of Farmaajo’s term in office as president, which had expired on Feb. 8 2021. On April 27, the Turkish-trained Haramcad (“Cheetah”) special police unit was implicated in the illegal arrest of journalists and an attack on a former Somali president. Despite repeated pleas by the Somali Opposition Council to the Turkish government to avoid sending weapons and military hardware during Somalia’s election dispute, Turkey continued to supply weapons to a president intent on staying in power at all costs.

This was a turning point that changed how many Somalis perceived Turkey, especially the residents of Mogadishu. Having welcomed Turkey with open arms in 2011 as a peacemaker and state builder, they were now shocked by its indifference to their plight, as Turkey openly took Farmaajo’s side and the troops it trained turned their guns on local residents instead of fighting al-Shabab. The U.N. Somalia and Eritrea Monitoring Group (SMEG) has repeatedly warned Turkey for violating the U.N. arms embargo by equipping Somali police forces without notifying and getting approval from SMEG.

Erdoğan’s “neo-Ottoman” threat to Somalia

Erdoğan’s visit to Somalia in 2011 and the provision of assistance by multiple Turkish aid agencies at the height of the famine made Turkey a godsend in the eyes of many Somalis, who were yearning for an alternative to the failed Western-backed Somalia government. These overtures served as a litmus test of Erdoğan’s soft power, putting Turkey on the map as a humanitarian actor and an emerging donor.

In reality, however, the Turkish model has been a form of humanitarian enterprise diplomacy aimed at winning destitute Somali hearts and the backing of corrupt political elites who benefit from aid dependency on the West. However, the branding of Turkish aid has had a damaging impact on public perception, creating high expectations that the Turkish government would invest in state-building and provide protection. This perception is predictable when political elites have oversold expectations of the Turkish government and its economic strength. These elites are not happy with the EU and U.S.; even though they provide the majority of Somalia’s budget support and developmental aid, this comes with rules, regulations, and bureaucratic accountability, while the Turkish government has a different approach that meets their long-standing principal demand of “what’s in it for me.”

Erdoğan has said he believes Turkey’s involvement in Somalia was a good omen for the African country, writing in a piece published in Foreign Policy in October 2011, “In Turkish culture, it is believed that something good will come out of all bad experiences.” A decade later the only thing Somalia has gained from the Turkish model is costly bad experience stemming from imported autocracy, democratic backsliding, and a development trap.

Turkish state-sponsored private companies Albayrak and Favori resemble the Italian colonial enterprise Benadir Company, and over the past 10 years they have benefitted from illegal long-term concessions and political impunity that has cost Somalia’s government and investors as much as $5 billion in lost revenue due to trade barriers and exploitation of state resources, according to estimates from the author confirmed by former government finance officials. Turkey’s bilateral trade relationship with Somalia has put its economy in a stranglehold, turning Somalia’s assets into dead capital that has weakened the government and private sector’s financial footing and ability to attract foreign direct investment, limiting its sovereignty, and creating an addiction to Turkey’s artificial aid and its development trap.

Turkey has used Somalia to incubate its private sector companies and build a portfolio and track record it can pitch to other African or low-income countries with the deceptive marketing that “if it works in Somalia, it can work in your country too.” An African country that cannot access stringent World Bank loans or Chinese soft loans could easily be tempted to accept such an offer and risk falling into a development trap. This is especially true for countries with authoritarian regimes, fragile states, and weak government institutions, like Somalia, Afghanistan, and Libya.

Rather than reforming and strengthening Somalia’s weak government institutions to reduce corruption, the Turkish government chose to corrupt Somalia government ministries to reap the benefits of lucrative concessions in an effort to maintain its prestige at home and polish its credentials as an international actor abroad, all at the expense of Mogadishu’s taxpayers.

If future Somalia leaders do not hedge against Erdoğan’s irredentism and neo-Ottoman expansionism by taking a page from Tunisia, which imposed a 27% tariff on Turkish goods to reduce the trade deficit, in the next 10 years Turkey may expand its hold on the economy and take over Somalia’s agricultural sector as well, just like the Italian colonialists did when they realized that the Benadir coastal ports and towns depend on a hinterland (Shabelle River belt) supply chain.

Turkey is using its military base in Somalia to expand its influence and gain a foothold in the Horn of Africa, all without paying a cent in rent, and it has become clear that the government’s goal is not to protect Somalia from the scourge of al-Shabab or provide any meaningful security assistance.

Perhaps Erdoğan has no interest in seeing a secure and peaceful Somalia and the units that Turkey is training, whose record in combat against al-Shabab is dismal compared to the other units like the Danab (“Lightning Brigade”), may instead be a backstop to ensure that any future occupant of Villa Somalia does not go against Ankara’s interests. If so, Erdoğan could be providing the kindling for future conflicts in Somalia.

Erdoğan has exploited Somalia’s fragility to pursue his ambition of making Turkey an international power and furthering his “neo-Ottoman” aspirations. Erdoğan’s new empire is a thinly veiled feudal system that depends on militarism and economic exploitation for its survival. It is a threat to Somalia’s stability and prosperity, and if replicated elsewhere, it could destabilize other countries too.

Guled Ahmed is a non-resident scholar at MEI, a renewable energy and water infrastructure expert, and an entrepreneur. The views expressed in this piece are his own.

Photo by STUART PRICE/AU-UN IST PHOTO/AFP via Getty Images

https://www.mei.edu/publications/far-benefactor-turkish-government-exploiting-somalias-fragility

Erdogan au Togo : la Turquie creuse son sillon africain 

Από
pcuser
-
0

INFLUENCE. À Lomé, où il a pu rencontrer plusieurs chefs d’État africains, le président Erdogan s’est employé à renforcer l’empreinte turque en Afrique.

Par notre correspondant à Lomé, Kouevi Nyidiiku

1...2,1642,1652,166...3,039Σελίδα 2,165 από 3,039