Του Δημήτρη Μάρδα

Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ, π. Αν. Υπουργού Οικονομικών

-Υπάρχουν ψέματα καταραμένα ψέματα και στατιστικές. Μια ρήση που αποδίδεται στον πρωθυπουργό της Μ. Βρετανίας του Βενιαμίν Ντιρσαέλι (τέλη του 19^ου αιώνα) έρχεται στο μυαλό μας παραμονές ψήφισης του κρατικού προϋπολογισμού του 2022, όπως και κάθε κρατικού προϋπολογισμού!

Κάποιες απόψεις για τον προϋπολογισμό του 2021 φέρουν στη μνήμη μας τα προαναφερθέντα. Πιο συγκεκριμένα, οι θιασώτες του προϋπολογισμού αυτού, όπως και της προηγούμενης χρονιάς,  σημειώνουν ότι η αύξηση του Ακαθαρίστου Εγχωρίου Προϊόντος (ΑΕΠ) ξεπέρασε κάθε πρόβλεψη τo 2021. Είχε προβλεφθεί πέρσι τέτοια εποχή ότι το ΑΕΠ θα αυξανόταν  κατά 4,8%. το 2021. Οι εκτιμήσεις της τωρινής περιόδου όμως το ανεβάζουν όμως 6,9%. Αν δούμε μόνο τα νούμερα, τότε πράγματι η ανωτέρω διαφορά ηχεί ως μια μεγάλη επιτυχία. Αν ψάξουμε όμως την πηγή της  τότε η επιτυχία μετριάζεται αισθητά.

Αιτίες θετικών εξελίξεων του ΑΕΠ είναι γενικά η αύξηση της κατανάλωσης (ιδιωτικής και δημόσιας), των επενδύσεων και των εξαγωγών. Θετικά λειτουργεί και η μείωση των εισαγωγών ή η μικρή αύξησή τους.

Πέρσι τον Νοέμβριο του 2020 είχε προβλεφθεί αύξηση των επενδύσεων κατά 23,2% για το 2021. Το 2021 θα κλείσει όμως με περίπου τη μισή αύξηση από την προβλεπόμενη, σύμφωνα με τις πρόσφατες εκτιμήσεις, δηλαδή με 11,7%.

Ως προς τις εξαγωγές, σύμφωνα με τις περσινές προβλέψεις, θα καταγραφόταν το 2021 μια εκρηκτική άνοδος της τάξης των 22,5%. Οι εκτιμήσεις όμως της περιόδου μας χαμηλώνουν και αυτήν την τόσο αισιόδοξη πρόβλεψη. Το έτος θα κλείσει με αύξηση φυσικά αλλά μόνο κατά 14,1%. Ως εκ τούτου τα δυο αυτά μεγέθη δύσκολα ερμηνεύουν τη θετική διαφορά ανάμεσα στις περσινές προβλέψεις και τις τωρινές εκτιμήσεις για το 2021 αναφορικά με την αύξηση του ΑΕΠ.

Η κύρια αιτία της εξέλιξης αυτής –που αντισταθμίζει τις χαμηλές αυξητικές τάσεις των δυο προαναφερθεισών μεταβλητών– εντοπίζεται στη δημόσια κατανάλωση η οποία από προβλεπόμενη  μείωση τον Νοέμβριο του 2020  κατά -1,9%  για το 2021 κατέγραψε θεαματική άνοδο κατά 4,1%. Άρα είναι η δημόσια κατανάλωση και όχι οι επενδύσεις ή οι εξαγωγές που οδήγησαν στην αύξηση του ΑΕΠ κατά 6,9%. Αυτή είναι μια σημαντική παράμετρος που δεν επισημαίνεται. Τέλος όμοιες θετικές επιπτώσεις επί του ΑΕΠ άσκησε η μικρή αύξηση των εισαγωγών, (πρόβλεψη Νοεμβρίου 2020 για το 2021, 16,4%, τωρινή εκτίμηση 6,5%).

Το πρόβλημα της χώρας δεν είναι όμως οι θετικές τάσεις της δημόσιας κατανάλωσης αλλά οι επενδύσεις και ιδιαίτερα η τάση αποβιομηχάνισης που εξακολουθεί να υφίσταται σύμφωνα με  τις  δυσμενείς προβλέψεις που κρούουν εδώ και καιρό τον κώδωνα του κινδύνου. (Βλ. αναλυτικότερα, τελική έκθεση Πισσαρίδη του Νοεμβρίου 2020  και το πρόγραμμα Penn World Tables, του πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, http://mardas.eu/2021/01/03/πώς-μπορεί-ν-καλυφθεί-το-επενδυτικό-κε/).

-Ως προς άλλα μεγέθη του προϋπολογισμού του 2022, παρατηρείται αναλυτικότερα αλματώδης αύξηση του δημοσίου χρέους μας. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, αυτό θα ανέλθει στα 355 δις ευρώ  και ως ποσοστό του ΑΕΠ θα αγγίξει το 189% το 2022.

Υπενθυμίζεται βέβαια ως προς το χρέος, ότι σύμφωνα με το «πακέτο των 2 μέτρων» της ΕΕ (βλ. ειδικότερα το Άρθρο 14 του Κανονισμού της ΕΕ 472/2013 όπως και τον Κανονισμό 473/2013), ένα κράτος-μέλος θα βρίσκεται σε διαρκή ενισχυμένη εποπτεία έως ότου αποπληρώσει το 75% της χρηματοδοτικής συνδρομής που έλαβε από ένα ή περισσότερα άλλα κράτη-μέλη ή άλλους μηχανισμούς της ΕΕ (από το EFSF, το ΕSM).

Ακόμη, το 2022 θα είναι μάλλον η τελευταία χρονιά μη τήρησης των συμφωνηθέντων μετά το πέρας του τελευταίου Μνημονίου. Η επαναφορά του πρωτογενούς πλεονάσματος ( δηλ. των ετησίων εσόδων μείον τις δαπάνες πλην της πληρωμής των τόκων) της τάξης του 2,2% του ΑΕΠ εκτιμάται ότι θα κτυπήσει την πόρτα μας το 2023. Αυτό ηχεί ως το καλό σενάριο.

Υπάρχει όμως και το κακό σενάριο. Πιο συγκεκριμένα, να υπενθυμίσουμε ότι σύμφωνα με το υπό αναστολή Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Σύμφωνο της ΕΕ του 2019 και τις αυστηρές ρήτρες που έχουν τεθεί, το σχεδόν ισοσκελισμένο πλέον ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης (ή το επιτρεπτό έλλειμμα του 0,5% του ΑΕΠ υπό προϋποθέσεις, σε κράτη-μέλη όπως η Ελλάδα) είναι ante portas στο άμεσο μέλλον.

Αν στο υπέρογκο δημόσιο χρέος και στη δημοσιονομική πειθαρχία που θα επανέλθει, προστεθεί και η πιθανή μη συνέχιση διευκολύνσεων εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κεντρικής τράπεζας (ΕΚΤ) –μέσω της ποσοτικής χαλάρωσης– τότε ας προβληματισθούμε. Η σκιά του 2015 δεν έχει χαθεί!  

Αν λοιπόν το 2023 θεωρηθεί έτος «ομαλότητας» για την ΕΕ που θα οδηγήσει στην επανεμφάνιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, των πρωτογενών πλεονασμάτων ή/και του ισοσκελισμένου προϋπολογισμού και της στενότητας ρευστότητας, τότε οι εκλογές ηχούν αναπόφευκτες για το Φθινόπωρο του 2022.

Η παραπάνω υπόθεση ισχυροποιείται και από τις ακόλουθες δυσμενείς εξελίξεις του προϋπολογισμού του 2022. Αναλυτικότερα, το Πρόγραμμα των Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ)  παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη κάμψη στο σκέλος των δαπανών σε σχέση με το 2020 και 2021. Ανέρχεται στα 7,8 δις ευρώ (10,6 δις ευρώ το 2020, 8,3 δις ευρώ το 2021) και είναι όμοιο εκείνου της περιόδου 2016-2019.  Η απώλεια αυτή επιδιώκεται να αντισταθμιστεί από τις πιστώσεις του Ταμείου Ανάκαμψης.

Επίσης, υπάρχει χαμηλή απορροφητικότητα εκ μέρους της ΕΕ. Οι επιχορηγήσεις από την ΕΕ για το 2022 θα είναι της τάξης των 3,8 δις ευρώ ενώ το 2020 ήταν 4,6 δις, και το 2021 4,5 δις ευρώ.

Τέλος προβλέπεται κάθετη μείωση των δαπανών που συνδέονται με το κοινωνικό κράτος ανερχόμενες σε 29,8 δις ευρώ το 2022. Το 2021 ήταν 37,9 δις ευρώ και το 2020 38,1 δις ευρώ. Όλα τα ανωτέρω ενδυναμώνουν την κοινωνική δυσαρέσκεια, που προβλέπεται να οξυνθεί το 2023 αν επιστρέψει η ΕΕ στην «ομαλότητα».

Ο Τύπος για τις αμυντικές συμμαχίες της Αθήνας, την συνέντευξη Κιλιτσάρογλου για πρόωρες εκλογές στην Τουρκία και την επαπειλούμενη απόσχιση στην Βοσνία Ερζεγοβίνη.

«Στην στρατηγικά σημαντική περιοχή της Μεσογείου οι ΗΠΑ απομακρύνονται σταδιακά από την Τουρκία με κερδισμένη την Ελλάδα, γράφει η κυριακάτικη Die Welt με τίτλο «Την ώρα που η Άγκυρα είναι απομονωμένη, η Αθήνα συνάπτει συμμαχίες». Η γερμανική εφημερίδα παρατηρεί: «H προσέγγιση Ερντογάν-Πούτιν σε βάρος των αμερικανικών συμφερόντων έπληξε μακροπρόθεσμα τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Στην εξωτερική πολιτική η Άγκυρα βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό απομονωμένη, την ώρα που η Αθήνα καταφέρνει τα συνάψει συμμαχίες.

Ορισμένοι παρατηρητές θεωρούν την Ελλάδα τον καλύτερο εταίρο και ζητούν από την Ουάσιγκτον να γυρίσει οριστικά την πλάτη στην Τουρκία. Έκθεση του Εβραϊκού Ινστιτούτου για την Αμερικανική Εθνική Ασφάλεια (JINSA) αναφέρει χωρίς περιστροφές την Σούδα ως εναλλακτική επιλογή στην αμερικανική βάση στο Ινσερλίκ σε περίπτωση που μια ακόμα κρίση στην εξωτερική πολιτική θέσει εν αμφιβόλω την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Τουρκία.

Ο Έντι Ζεμενίδης εκτελεστικός διευθυντής του Συμβουλίου Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC) εκτιμά ότι θεωρητικά είναι εφικτή η αντικατάσταση της Τουρκία ως εταίρου στην πολιτική ασφαλείας. Προσθέτει ωστόσο ότι ως “κράτος δικαίου και αξιόπιστος εταίρος” η Άγκυρα θα ήταν πολυτιμότερη για τις ΗΠΑ. Η στενή εταιρική σχέση με την Ελλάδα ερμηνεύεται κατά την εκτίμηση του Έντι Ζεμενίδη ως μήνυμα προς την Τουρκία ότι “το τρένο αναχωρεί σε λίγο χωρίς εσάς”. Ανοιχτό παραμένει ωστόσο αν το μήνυμα εισακουστεί στην Άγκυρα».

Ο Εντογάν θα αποτελεί σύντομα παρελθόν

Εκλογές τον Νοέμβριο βλέπει ο Κιλιντσάρογλου

«Ποτέ οι πιθανότητες για νίκη του ρεπουμπλικανικού κόμματος CHP δεν ήταν περισσότερες στις τουρκικές βουλευτικές εκλογές», γράφει το περιοδικό Der Spiegel, το οποίο φιλοξενεί συνέντευξη του προέδρου της αξιωματικής αντιπολίτευσης Κεμάλ Κιλιντσάρογλου. Στο ερώτημα για το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών ο πρόεδρος του CHP απαντά: «Η οικονομία βρίσκεται σε δεινή θέση και δεν νομίζω ότι ο Ερντογάν θα αντέξει μέχρι το 2023. Αναμένουμε πρόωρη διεξαγωγή εκλογών τον Νοέμβριο του 2022». Θα υπάρξουν ελεύθερες και δίκαιες εκλογές; τον ρωτά το περιοδικό; «Σε κάθε εκλογικό κέντρο θα στείλουμε παρατηρητή για να εγγυηθούμε το αδιάβλητο της εκλογικής διαδικασίας», λέει  ο Κιλιτσάρογλου. Και τι θα γίνει με τον Ερντογάν αν χάσει, ρωτά το περιοδικό προσθέτοντας ότι κάποιοι θα ήθελαν να τον δουν στην φυλακή: «Δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε εμείς. Όταν κυβερνάς θέλοντας να εκδικηθείς δεν είσαι καλύτερος από τον Ερντογάν. Οι κανόνες του κράτους δικαίους ισχύουν και μετά τις εκλογές», απαντά ο πρόεδρος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, ο οποίος στο τελευταίο ερώτημα αν σύντομα ο Ερντογάν θα περάσει στην ιστορία απλά με ένα απλό και σύντομο “ναι”».

taz: Η Βοσνία Ερζεγοβίνη απειλείται με απόσχιση

Έκτακτη συνεδρίαση του τοπικού κοινοβουλίου στην Μπάνγια Λούκα

«Μετά από απειλές ετών του πολιτική ηγέτη των Σερβοβόσνιων Μίλοραντ Ντόντικ το τοπικό κοινοβούλιο της Σερβικής Δημοκρατίας (σσ. Republika Srpska, σερβική οντότητα της Βοσνίας) αποφάσισε την Παρασκευή την αποχώρηση από τις ένοπλες δυνάμεις, την Δικαιοσύνη και τις φορολογικές αρχές της Βοσνίας Ερζεγοβίνης», γράφει η taz με τίτλο «Η Βοσνία απειλείται με απόσχιση». Η εφημερίδα του Βερολίνου σημειώνει: «Η απόφαση σημαίνει ότι μέσα σε ένα εξάμηνο η τοπική κυβέρνηση θα πρέπει να εφαρμόσει τις αποφάσεις της βουλής και να προετοιμάσει νέους νόμους για στρατό, δικαιοσύνη και φορολογικό σύστημα. Είναι το πρώτο βήμα για την απόσχιση του σερβοβοσνιακού τμήματος της Βοσνίας Ερζεγοβίνης», καταλήγει η γερμανική εφημερίδα.

Τυχαίες οι ταυτόχρονες κρίσεις σε Ουκρανία και Βαλκάνια;

Η Frankfurter Allgemeine Zeitung σχολιάζει τις ανησυχητικές εξελίξεις στην Βοσνία Ερζεγοβίνη: «Είναι απίθανη μια επανάληψη του αιματηρού εφιάλτη μιας ένοπλης σύρραξης. Μια διάλυση της Βοσνίας Ερζεγοβίνης θα προκαλούσε ωστόσο την αποσταθεροποίηση της ευρύτερης περιοχής με απρόβλεπτες πολιτικές επιπτώσεις. Τώρα εκδικείται ότι η ΕΕ δεν πήρε σοβαρά τις εξελίξεις στα Βαλκάνια, αποδέχτηκε ως συνομιλητές αυταρχικούς εθνικιστές και απογοήτευσε επανειλημμένα φιλοευρωπαϊκές πολιτικές δυνάμεις. Πολλά εξαρτώνται τώρα από το πόσο γρήγορα θα κινηθούν οι Βρυξέλλες. Ας μην ξεχνάμε ότι διαθέτουν ακόμα ισχυρή επιρροή στην ευρύτερη περιοχή, η οποία περιστοιχίζεται από κράτη-μέλη. Η θέση της ΕΕ είναι ωστόσο αποδυναμωμένη την ώρα που Κίνα και Ρωσία είναι ιδιαίτερα δραστήριες στα δυτικά Βαλκάνια. Δεν μπορεί πάντως να είναι τυχαίο ότι οι εναγκαλισμοί της ηγεσίας των Σερβοβοσνίων και της Μόσχας και η νέα κρίση στα Βαλκάνια συμπίπτουν χρονικά με τις ρωσικές απειλές κατά της Ουκρανίας».

Στέφανος Γεωργακόπουλος

DW

Απόφοιτοι του Χάρβαρντ, συντηρητικοί, σοσιαλιστές και λαϊκιστές συμπλέουν στη νέα κυβέρνηση της Βουλγαρίας. Μπορούν όμως όλοι αυτοί να συνυπάρξουν πολιτικά;

254 ημέρες είχε συμπληρώσει η γειτονική χώρα χωρίς κυβέρνηση, μετά από αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις. Μέχρι τη Δευτέρα, 13 Δεκεμβρίου, όταν ζήτησε και, τελικά, πήρε ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή ένας μάλλον ετερόκλητος συνασπισμός από τέσσερα παλαιά και νέα πολιτικά κόμματα. Πρόκειται για το κόμμα «Συνεχίζουμε την Αλλαγή» του νέου πρωθυπουργού Κίριλ Πέτκοφ, το λαϊκιστικό σχήμα «Υπάρχει τέτοιος λαός» (ITN), τους Σοσιαλιστές (BSP) και το συντηρητικό κόμμα Δημοκρατική Βουλγαρία (DB). «Σήμερα είναι μία σημαντική ημέρα, για να συνεχίσουμε την αλλαγή στην κυβέρνηση, αλλά και στη νοοτροπία», δηλώνει με νόημα ο πρωθυπουργός Πέτκοφ.

Τα νήματα κινούσε στο παρασκήνιο και ο επανεκλεγείς πρόεδρος της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ. «Λογικά θα έπρεπε να μιλάμε για έναν συνασπισμό πέντε και όχι τεσσάρων κομμάτων», λέει ο Περβάν Σιμεόνοφ, διευθυντής του Ινστιτούτου Ερευνών Gallup International Balkans, στην βουλγαρική ιστοσελίδα Mediapool. Ένα μικρό δείγμα της επιρροής του Ράντεφ είναι και ότι στη νέα κυβέρνηση αναλαμβάνουν σημαντικά υπουργεία τέσσερα πρόσωπα, που εκείνος είχε επιλέξει προ μηνών για να στελεχώσουν μία μεταβατική κυβέρνηση, η οποία θα οδηγούσε τις χώρα σε νέες εκλογές. Πρόκειται για τον πρωθυπουργό Πέτκοφ, τον υπουργό Οικονομικών Άσεν Βασίλεφ, τον υπουργό Εσωτερικών Μπόικο Ράσκοφ και τον υπουργό Άμυνας Στέφαν Γιάνεφ.

Τεχνοκράτες και διαφθορά

Ο νέος πρωθυπουργός Κίριλ Πέτκοφ (αριστερά) με τον πρόεδρο της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ

«Εσείς και τα κόμματα που συμμετέχουν στην κυβέρνηση επωμίζεστε την ευθύνη να ξεριζώσετε το μοντέλο εξουσίας που κληροδοτεί μία δωδεκάχρονη, αυταρχική διακυβέρνηση» ανέφερε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος Ράντεφ. Περισσότερο από εμφανής η αιχμή του προέδρου της Βουλγαρίας κατά του προηγούμενου πρωθυπουργού Μπόικο Μπορίσοφ. Επιπλέον, με τη δήλωση αυτή ο Ράντεφ υπενθυμίζει στην κυβέρνηση Πέτκοφ την κύρια αποστολή της, η οποία άλλωστε αναφέρεται ξεκάθαρα στην προγραμματική συμφωνία των τεσσάρων κομμάτων: προέχει η καταπολέμηση της διαφθοράς και η δικαστική μεταρρύθμιση. Φιλόδοξος στόχος της νεας κυβέρνησης είναι να αποτελέσει η Βουλγαρία «πρότυπο» για την πάταξη της διαφθοράς.

Αν μη τι άλλο αναμένεται να αλλάξει το ύφος και η ρητορική της κυβέρνησης στη Σόφια. Οι οπαδοί του Μπορίσοφ τον λάτρευαν για το λαϊκότροπο ύφος και την απλή γλώσσα που χρησιμοποιούσε. Όμως οι Πέτκοφ και Βασίλεφ είναι τεχνοκράτες, απόφοιτοι του Χάρβαρντ, με ειδίκευση στην οικονομία και τα δημόσια οικονομικά.

Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο γερμανικό περιοδικό DER SPIEGEL ο Πέτκοφ έλεγε: «Όποιος πιστεύει σε ιδεολογίες, καλό είναι να ξεκουράσει τον εγκέφαλό του (…) Πολλοί από το επιτελείο μας είναι απόφοιτοι του προγράμματος Χάρβαρντ εδώ στη Βουλγαρία. Πρόκειται για γιατρούς, δικηγόρους, ειδικούς στην πληροφορική (…) Οι περισσότεροι δημόσιοι υπάλληλοι δεν είναι διεφθαρμένοι. Το πρόβλημα είναι κάποιοι λίγοι. Αλλά αυτούς τους λίγους πρέπει να τους εξουδετερώσουμε». Για να συμβεί αυτό η νέα κυβέρνηση προτίθεται να εγκαταστήσει «ειδικούς» σε όλα τα χαρτοφυλάκια. Μπορούν όμως μερικοί απόφοιτοι του Χάρβαρντ να λύσουν προβλήματα που έχουν συσσωρευθεί επί δεκαετίες; Ο χρόνος θα δείξει.

Διαφάνεια και πειθαρχία

Ο Κίριλ Πέτκοφ αγορεύει στη Βουλή λίγο πριν λάβει ψήφο εμπιστοσύνης

Κατά τα άλλα η κυβέρνηση Πέτκοφ ευαγγελίζεται την «διαφάνεια» στη βουλγαρική πολιτική. Ένα πρώτο- ασφαλώς ασυνήθιστο- δείγμα γραφής ήταν ότι οι διαπραγματεύσεις για την κυβέρνηση συνασπισμού μεταδόθηκαν ζωντανά μέσω διαδικτύου. Αποτέλεσμα, σύμφωνα με τον πολιτικό επιστήμονα Γιάσεν Μπογιάτσιεφ: «Κανείς δεν χτυπούσε το χέρι στο τραπέζι, κανείς δεν επιδίωξε την όξυνση».

Η προγραμματική συμφωνία για τη νέα κυβέρνηση, ένα κείμενο 140 σελίδων, έχει επίσης δοθεί στη δημοσιότητα. «Πρόκειται για ένα είδος εγγύησης ότι οι συμμετέχοντες στην κυβέρνηση θα εστιάσουν στις προγραμματικές θέσεις τους, αλλά να δούμε πόσοι θα τηρήσουν πράγματι αυτήν την δέσμευση», λέει η Βεσέλα Τσέρνεβα, διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων με έδρα τη Σόφια. Το σίγουρο είναι ότι η νέα κυβέρνηση είναι μία πρόσκαιρη συμμαχία σκοπιμότητας, που βασίζεται σε πολύ συγκεκριμένα κριτήρια. «Ήταν, αριθμητικά, η μοναδική δυνατότητα για να σχηματιστεί κυβέρνηση χωρίς τη συνεργασία του (κόμματος του Μπορίσοφ) GERB ή του κόμματος της τουρκικής μειονότητας (DPS)», εξηγεί η Βεσέλα Τσέρνεβα.

Οι διαφορές που χωρίζουν τα κόμματα του νέου συνασπισμού δύσκολα γεφυρώνονται. Για παράδειγμα η επικεφαλής του σοσιαλιστικού κόμματος και μελλοντική υπουργός Οικονομίας, Κορνέλα Νίνοβα, θεωρείται επιρρεπής σε συμφωνίες συνωμοσίας, καταφεύγει σε εθνικιστικούς τόνους και δεν συμμερίζεται την καθολική ανησυχία για την πανδημία του κορωνοϊού. Αυτός είναι ο λόγος που, για πολλά χρόνια, το συντηρητικό κόμμα «Δημοκρατική Βουλγαρία» δεν ήθελε να συνεργαστεί μαζί της.

Ακόμα και τώρα, τα τέσσερα κόμματα δεν συνυπέγραψαν από κοινού την προγραμματική συμφωνία, αλλά κατέφυγαν σε ένα διαδικαστικό τρικ: το καθένα από τα τρία μικρότερα κόμματα υπέγραψε συμφωνία σε διμερή βάση με το ισχυρότερο κόμμα, εκείνο του πρωθυπουργού Πέτκοφ. Επιπλέον, προβλέπεται ότι κάθε κόμμα θα ορίσει έναν αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και θα αποστείλει τουλάχιστον έναν δικό του σύμβουλο στα υπουργεία που δεν στελεχώνει. «Έτσι θα έχουμε ένα αντίβαρο στην παντοδυναμία των κομμάτων μέσα στα υπουργεία», λέει ο Χρίστο Ιβάνοφ, συμπροεδρεύων της «Δημοκρατικής Βουλγαρίας» στη Βουλγαρική Ραδιοφωνία.

Ορόσημο το 2023

Καταστροφές προβλέπει ο πρώην πρωθυπουργός Μπόικο Μπορίσοφ

Κύριος συνδετικός κρίκος της νέας κυβέρνησης δεν είναι άλλος, παρά η απέχθεια για τον πρώην πρωθυπουργό Μπόικο Μπορίσοφ, το κόμμα του οποίου μπορεί να είναι πλέον στην αντιπολίτευση, αλλά παραμένει ισχυρό σε δήμους και κοινότητες.

Κατά συνέπεια, οι περιφερειακές εκλογές του 2023 θεωρούνται ορόσημο για τη νέα κυβέρνηση Πέτκοφ. «Αυτή η κυβέρνηση αποτελεί γέφυρα ανάμεσα στην εποχή Μπορίσοφ και ένα νέο ύφος διακυβέρνησης» εκτιμά ο συντηρητικός πολιτικός Χρίστο Ιβάνοφ. Όσο για τον ίδιο τον Μπορίσοφ, σχολιάζει την ορκομωσία Πέτκοφ με τον δικό του, ιδιαίτερο τρόπο: «Μόνο καταστροφή θα φέρει αυτή η κυβέρνηση…»

Κρίστοφερ Νέρινγκ

Επιμέλεια: Γιάννης Παπαδημητρίου

DW

του Στράτου Σιμιτζή*

Είναι μερικοί τύποι που στέκονται έξω από ένα κατάστημα εξυπηρέτησης, π.χ. καφέ-μπαρ, καφέ και τα συναφή, και ζητούν από το προσωπικό να εξυπηρετηθούν εκεί έξω όπως στέκονται, επειδή δεν έχουν μάσκα για να εισέλθουν.

Σε τέτοιους τύπους τι να πει κάποιος; Είναι δυνατόν να υπάρχει τόση ανευθυνότητα; Όποιος δεν διαθέτει μάσκα, πηγαίνει σε ένα φαρμακείο, σε ένα σούπερ μάρκετ, σε ένα περίπτερο καταβάλλει 20 και 30 cents και προμηθεύεται μία.

Μάλιστα, σε λίγο μάσκες θα διαθέτουν και οι κάθε μορφής πλανόδιοι.

Άκου κουβέντα. Δεν έχω μάσκα. Προμηθεύσου μία.

Για μάσκα μιλούμε, σήμερα είδος πρώτης ανάγκης, δεν μιλούμε για χρυσό ή κάτι δεύτερο. Και περιμένουμε από τέτοιους τύπους να δείξουν κοινωνική ευθύνη και να εμβολιαστούν.

Φαίνεται πως πλησιάζει το τέλος μου

Απ’ όλα τα σημεία του πλανήτη, οι γνώμες των ειδικών συγκλίνουν πως σύντομα θα τελειώσουμε με τον Covid 19 και αυτό γιατί οι μεταλλάξεις που υφίσταται συνεχώς τον εξαφανίζουν.

Άλλωστε και οι υγειονομικές πληροφορίες που μας έρχονται από τη Νότια Αφρική, χώρα όπου το πρώτον εκδηλώθηκε η μετάλλαξη “Ο” λένε, πως τα συμπτώματα αυτής είναι σχετικά ήπια, κάτι σαν αυτά της εποχιακής γρίπης.

Είναι αλήθεια πως “ο πεινασμένος καρβέλια ονειρεύεται” ή ακόμη “ευσεβείς πόθοι”.

Μα, μετά απ’ όσα περάσαμε, όλοι δικαιούμαστε να προσδοκούμε κάτι καλύτερο, ακόμη και να ονειρευόμαστε.

Ιεροσυλία!

Όταν επιχειρούνται διασκευές κλασσικών ταινιών με πρωταγωνιστές ορισμένους αριστείς της υποκριτικής, και δίνετε σ’ αυτές σύγχρονο ύφος και κυρίως φρασεολογία, τότε ένας παραδοσιακός φίλος του κινηματογράφου ενοχλείται και δυσανασχετεί.

Η ταινία “Ο Κλέαρχος, η Μαρίνα και ο κοντός” έφερε μαζί τρεις σπουδαίους ηθοποιούς. Τον Βασίλη Αυλωνίτη, την Γεωργία Βασιλειάδου και το Νίκο Ρίζο, οι οποίοι και σε άλλες ταινίες συνέστησαν ένα εκπληκτικό τρίο.

Είναι κάτι σαν ιεροσυλία, όταν επιχειρεί να υποκαταστήσεις εκείνους τους τρεις κολοσσούς “Δεν γίνεται”. Ασφαλώς, όλοι οι καλλιτέχνες έχουν δικαίωμα στην υποκριτική τέχνη, όμως όταν επιχειρείς να “αντιγράψεις” μία κλασική, διαχρονική ταινία, που έγραψε ιστορία, μοιραίως. Τότε υπόκεισαι στην φυσιολογική σύγκριση και αυτό είναι ελάχιστα κολακευτικό για σένα.

Πρόκειται για αριστουργήματα που δεν επαναλαμβάνονται. Γι’ αυτό και χαρακτηρίζουμε τις ταινίες αυτές ανεπανάληπτες και τους συντελεστές μοναδικούς.

Η άποψη ενός φίλου του κινηματογράφου και όχι κριτικού.

Μόνον ο έλεγχος και η δημοσίευση ισολογισμών

Για να υπάρχει διαφάνεια και χρήση οποιασδήποτε επιχορήγησης, ιδίως προς ομάδων εθελοντικής προσφοράς προς τρίτους, όπως είναι οι ΜΚΟ, ένας τρόπος υπάρχει.

Αφενός λογιστικός έλεγχος από Ορκωτούς λογιστές, αφετέρου δημοσίευση ισολογισμών. Είναι απορίας άξιον πως ουδέποτε οι φορολογούμενοι πολίτες είδαμε παρόμοια δημοσίευση στον Τύπο, αν και στον τόπο μας δραστηριοποιούνται πολλές ΜΚΟ, οι οποίες ασφαλώς διαχειρίζονται μεγάλα ποσά για την άσκηση της εθελοντικής προσφοράς τους προς τρίτους.

Όταν δεν υπάρχει έλεγχος και δεν επιβάλλεται η δημοσίευση ισολογισμών για να δουν και οι πολίτες πως χρησιμοποιούνται οι δημόσιες επιδοτήσεις, τότε άνετα μπορεί να εξέλθουν απορίες και αμφιβολίες.

Σε τελευταία ανάλυση, όταν κάποιος βρίσκεται σε πλήρη τάξη, όταν διαχειρίζεται δημόσιο χρήμα, θα πρέπει ο ίδιος να επιζητεί τον έλεγχο και προπαντός την διαφάνεια.

Αυτό το διάστημα διεξάγεται μια ταυτοποίηση στο ζήτημα αυτό, για να μπει μια τάξη. Η διαχείριση δημοσίου χρήματος είναι λεπτή και υπεύθυνη υπόθεση και οποιοσδήποτε “άτακτος” οφείλει να λογοδοτεί.

Δεν πείθει, επιβάλλονται τομές

Για μια ακόμη φορά την τελευταία περίοδο πάλαι ποτέ κρατικός ΠΑΟΚ, που δεν επιτρέπεται να λείπει από την κορυφή, φύσει, θέσει και ουσία, δεν έπεισε τους πολυπληθείς οπαδούς τους, ούτε καν τους έδωσε ελπίδες και προοπτική για αποκατάσταση της ισχύος του.

Συνεπώς επιβάλλονται τομές και πιο αρμόδιοι γι’ αυτό είναι η διοίκηση και η τεχνική ηγεσία, γιατί στην τόπο μας, οι τεχνικοί της κερκίδας είναι πολύ περισσότεροι από τους καθ’ ύλην αρμόδιους.

Ούτως ή άλλως, οι λύσεις, οι τομές και οι επεμβάσεις είναι επιβεβλημένες. Αν μιλούσε για ένα κραταιό δυναμικό και δυνατό ΠΑΟΚ.

Αν όμως μιλούμε για μία συνήθη ποδοσφαιρική ομάδα, τότε όλα βαίνουν καλώς.

*Ο Στράτος Σιμιτζής είναι Δημοσιογράφος και Συγγραφέας. Από τα βιβλιοπωλεία διατίθεται η νέα συλλογή διηγημάτων του με τίτλο: “Η αρχόντισσα του κάμπου”. Εκδόσεις “Μέθεξις”.

του Δημήτρη Νατσιού*

Συνεχίζουμε την περιήγηση στην ανατροφή των παιδιών, με την αρχαία Ελλάδα.

Πριν μπω στο θέμα θέλω να σχολιάσω κάτι. Τις προάλλες είδαμε στο «τιβί» κάποιον εκπαιδευτικό σε ΕΠΑΛ να βιαιοπραγεί εναντίον μιας μαθήτριας. Τιμωρήθηκε αυστηρά και καλώς. Στις εικόνες είδαμε και κάποιες άλλες αξιόποινες πράξεις από τους μαθητές που πέρασαν ασχολίαστες, γιατί, σύμφωνα με την καταστρεπτικό ιδεολόγημα «παιδιά είναι, δεν πειράζει, βράζει το αίμα τους και λοιπά…». (Από το «δεν πειράζει», εφευρέθηκε ο «δεμπειρασμός»).

Πρώτον: κάποιοι συμμαθητές της όρμησαν εν βρασμώ και χειροδίκησαν κατά του εκπαιδευτικού. Δεν πειράζει…

Δεύτερον: Ένας μαθητής «τραβούσε» με το κινητό του την σκηνή. Το κινητό απαγορεύεται στο σχολείο. Ξέρουμε ότι όλα σχεδόν τα παιδιά προσέρχονται με το κινητό στην τάξη. Ποιος ελέγχει; τι κάνει το υπουργείο; Τίποτε. Δεν πειράζει…

Τρίτον: αναποδογύρισαν και κατέστρεψαν, για εκδίκηση,  οι μαινόμενοι συμμαθητές το αυτοκίνητο τού όντως απαράδεκτου εκπαιδευτικού. Αυτό είναι ή δεν είναι αδίκημα; Τιμωρήθηκαν; Μάλλον όχι. Είναι παιδιά, δεν πειράζει…. Αυτός, ο «δεμπειρασμός» όμως τρώει τα σωθικά της πατρίδας.

Ας γυρίσουμε πίσω. Σε κάθε σπίτι, σε κάθε σχολή στην αρχαία Ελλάδα «βασίλευε» ο Όμηρος. «Την Ελλάδα όλην πεπαίδευκεν ούτος ο ανήρ» θα πει ο Πλάτων. Οι γονείς ανατρέφουν τα παιδιά τους για να γίνουν καλοί καγαθοί πολίτες. Σκοπός τους ν’ αποκτήσουν τα παιδιά την αρετή, λέξη που δεν εξηγείται, αλλά βιώνεται. «Ουκ έστιν αρετής νόημα τιμιώτερον». Δεν υπάρχει τίποτε πιο πολύτιμο από την αρετή.
Ό,τι κι αν γίνουν τα παιδιά πρέπει να τα διακρίνει η αρετή, γιατί «πάσα επιστήμη (τέχνη) χωριζομένη αρετής πανουργία τις και ου σοφία φαίνεται», λέει ο Πλάτων στο πασίγνωστο ρητό του. Αρετή μάλλον εννοούσαν οι αρχαίοι την υστεροφημία. Το να φεύγει κάποιος απ’ αυτή τη ζωή και ν’ αφήνει πίσω του μία λαμπρή ανάμνηση.
«Η δε αρετή και θανώσι λάμπει». Η αρετή λάμπει ακόμη και μετά το θάνατο των ενάρετων ανθρώπων. Πώς όμως παίδευαν οι γονείς ενάρετους ανθρώπους; Στο αριστουργηματικό έργο του «περί παίδων αγωγής» ο Πλούταρχος ανθολογεί, γύρω στο 50 μ.Χ., όλη την προηγούμενη σοφία.
Αντιγράφω λίγα θαυμάσια σπαράγματα :«Οι γονείς», γράφει, «να μην παινεύουν υπερβολικά και φουσκώνουν τα παιδιά με εγκώμια, γιατί με τις υπερβολές των επαίνων γίνονται ματαιόδοξα και κακομαθημένα».
«Να οδηγούμε», συνεχίζει, «τα παιδιά προς τις σωστές ενασχολήσεις με συμβουλές και λόγους και όχι με ξυλοδαρμούς και κακοποίηση. Ακόμη να μην τα υποβάλλουμε σε υπέρμετρους κόπους» – σήμερα θα λέγαμε φροντιστήρια, ωδεία, γυμναστήρια –«όπου απαυδούν και διακόπτουν ή δεν δέχονται τη μάθηση με ανταπόκριση.
Όπως δηλαδή τα φυτά τρέφονται με λιγοστό νερό, αλλά με πολύ πνίγονται κατά τον ίδιο τρόπο η παιδική ψυχή από τους υπερβολικούς κόπους καταποντίζεται». Σημειώνει παρακάτω ο παππούς Πλούταρχος κάτι πολύ σημαντικό, απευθυνόμενος στους πατέρες. «Να παρακολουθούν την πορεία μάθησης των παιδιών τους, να πληροφορούνται οι ίδιοι, την εξέλιξη των παιδιών τους από τον δάσκαλο». Σήμερα οι πατέρες είναι απόντες από το σχολείο.
Είναι όμως πλάνη για τον άντρα να πιστεύει ότι μπορεί, χωρίς συνέπειες, να διοχετεύει όλη του την ενέργεια στην δουλειά του, όπως είναι πλάνη για τη γυναίκα να πιστεύει ότι μπορεί να μεγαλώσει μόνη της τα παιδιά της.
Στο τέλος καταλήγουν και οι δύο με άδεια χέρια. Ιδιαίτερη σημασία δίνει ο Πλούταρχος στο ψέμα. «Να συνηθίζουμε», τονίζει, «τα παιδιά μας να λένε την αλήθεια. Το ψέμα είναι δουλοπρέπεια και όλοι οι άνθρωποι το απεχθάνονται».
Όταν τα παιδιά βρίσκονται στην εφηβική ηλικία, οι εχέφρονες γονείς, πρέπει «να προσέχουν, να επαγρυπνούν και να συνετίζουν τους νεαρούς διδάσκοντας, απειλώντας και παρακαλώντας τους, παρουσιάζοντας παραδείγματα ανθρώπων που εξαιτίας της αγάπης τους για τις απολαύσεις έπεσαν σε συμφορές. Να εμποδίζουν τα παιδιά από του να συναναστρέφονται φαύλους ανθρώπους, γιατί παίρνουν μέρος τα κακίας τους».

Ο λαός σήμερα λέει «πες μου τον φίλο σου να σου πως ποιος είσαι». Πολλοί νέοι παρασύρθηκαν εξαιτίας της κακής παρέας, όπως συνηθίζουμε να λέμε.
Στην περίπτωση αυτή ο γονέας επεμβαίνει δραστικά, χωρίς τύψεις και ενδοιασμούς, πριν να είναι πολύ αργά. Ο γονέας να είναι υπομονετικός, συνιστά ο Πλούταρχος. Να μην ελέγχει και παρατηρεί το παραμικρό. «Υπομένουμε», γράφει, «τα παραπτώματα των φίλων μας τι το παράδοξο, αν υπομείνουμε και των παιδιών μας;».
Τελειώνει ο Πλούταρχος την πραγματεία του με κάτι που θεωρεί την κορωνίδα της σωστής αγωγής είναι το δεύτερο, μετά την αγάπη, όπλο του γονέα. «Περισσότερο απ’ οτιδήποτε οφείλουν οι γονείς να μην πέφτουν σε σοβαρά σφάλματα, αλλά να κάνουν όλα όσα πρέπει, προσφέροντας τους εαυτούς τους παράδειγμα στα παιδιά τους, ώστε ν’ αποτρέπονται από άσχημα λόγια και έργα». «Ου γαρ ο λόγος τοσούτον, όσον ο βίος εις την αρετήν άγει», αυτή είναι η βασιλική οδός για μια σωστή ανατροφή. Αυτό προβάλλει η αρχαία παράδοσή μας.
Πολλοί παραστρατημένοι νέοι είναι συνήθως άνθρωποι που πρώτα απογοητεύτηκαν από τους γονείς τους και ύστερα από την κοινωνία.

Πρωτόθρονη αξία στην αγωγή των παιδιών έδιναν οι αρχαίοι Έλληνες στην αιδώ, την ντροπή. Στον περίφημο μύθο που αναφέρει ο Πλάτων στον «Πρωταγόρα», διαβάζουμε ότι, όταν ο Δίας έφτιαξε τον κόσμο, προίκισε τα ζώα με διάφορα χαρακτηριστικά (φτερά, δύναμη, ταχύτητα). Όμως τον άνθρωπο τον άφησε ανεφοδίαστο (κυρίως χωρίς την πολιτική τέχνη, την ικανότητα συμβίωσης). Οι άνθρωποι έτσι εξοντώνονταν από τα θηρία. Τότε ο Ζεύς, επειδή φοβήθηκε για το γένος μας, μη ξεκληριστεί, στέλνει τον Ερμή να φέρει στους ανθρώπους την Αιδώ και την Δίκη (την ντροπή και την δικαιοσύνη). Έτσι θα διακανονιζόταν η αρμονία των σχέσεων στις πολιτείες. Τον ρώτησε ο Ερμής, με ποιό τρόπο να τις κατανείμει. Σε λίγους, όπως οι άλλες τέχνες, ή σε όλους τους ανθρώπους; «Σε όλους να τις μοιράσεις», λέει ο Δίας, «και όλοι ας μετέχουν σ’ αυτά τα δύο… Και βάλε νόμο, από εμένα διαταγμένο, όποιος δεν μπορεί να μετέχει στην Αιδώ και στην Δίκη να τον σκοτώνουν ως αρρώστια της πόλης». («Και νόμον θες παρ’ εμού, τον μη δυνάμενον αιδούς και δίκης μετέχειν ως νόσον της πόλεως» – Πρωταγόρας ΧΙΙ). Το κοκκίνισμα της ντροπής είναι πολύ ανώτερο από οποιοδήποτε καλλυντικό προσώπου.

Δημήτρης Νατσιός

δάσκαλος-Κιλκίς

του Ιωάννη Τουλουμάκου*

Εκτιμώντας την ιδιαίτερη σημασία της πρωτοβουλίας των τεσσάρων κορυφαίων εκπροσώπων της Ομογένειας της Αυστραλίας, οι υπογραφόμενοι ομότιμοι καθηγητές του ΑΠΘ εκφράζουμε την αμέριστη υποστήριξη μας στο αίτημα για την ίδρυση Υπουργείου Απόδημου Ελληνισμού και μάλιστα στο πλαίσιο του εορτασμού της εθνικής μας επετείου με την εύλογη προσδοκία ότι η συμπαράσταση των απανταχού της γης συμπατριωτών μας, προπάντων στην παρούσα δύσκολη περίσταση, θα γίνει η αρχή μιας νέας δημιουργικής για το Έθνος εποχής.

Αγκομαχαλελής Νέστωρ

Αλεξανδρίδης Αλέξανδρος -Κωνσταντίνος

Αργυράκης Πάνος

Βλάχος Λουκάς

Γιαβρόγλου Κωνσταντίνος

Γιαννόγλου Γεώργιος

Γραμματικός Φίλιππος

Θεοχάρη Θεοδώρα

Ιντζεσίλογλου  Γ. Νικόλαος

Καλλαράς Κωνσταντίνος

Καμμενίδης Χρίστος

Καρατζάς Νικόλαος

Καρτέρης Α. Μιχάλης

Κουτούπη-Κητή  Ελίζα

Κυπαρισσίδης Κωνσταντίνος

Λαζαρίδης  Αλέξης

Μάνος Χ. Γεώργιος

Μουρελάτος  Διονύσιος

Μπαλογιάννης Ι. Σταύρος

Νούσια-Αρβανιτάκη Σάντα

Ντόγρας Κωνσταντίνος
Παπαδόπουλος Θ. Νικόλαος

Παπαδόγιαννης Ιωάννης

Παπασιώπη-Πασιά  Ζωή

Παρισάκη Θεόπη

Πελαγίδης Ευστάσθιος

Πετσατώδης Γεώργιος

Πολυχρονιάδης Ευστάθιος

Προφήτου-Αθανασιάδου

Ρεϊζόγλου Μελπομένη

Ρουμπακιάς Γ. Δημήτριος

Σπυρίδης Χαράλαμπος

Σταθακόπουλος Παναγιώτης

Συγκολλίτου Ευθυμία

Τσάνταλη Χάϊδω

Τριανταφυλλίδης Κώστας

Τσαχαλίδης Ευστάθιος

Τουλουμάκος Ιωάννης

Τσούκαλη-Παπαδοπούλου Ελένη

Φιλίππου Ιωάννης

Φόρογλου Χρυσή

Χαρλαύτης Νικόλαος

Βασίλης Παπαστεργιάδης ΟΑΜ

Πρόεδρος Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Μελβούρνης & Βικτώριας

Χάρης Δανάλης

Πρόεδρος Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Νέας Νότιας Ουαλίας

Βασίλης Γκόνης

Πρόεδρος Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Νότιας Αυστραλίας

Γιώργος Αγγελόπουλος

Συντονιστής ΣΑΕ Ωκεανίας & Άπω Ανατολής

* «Μόνο με την ίδρυση Υπουργείου Απόδημου Ελληνισμού θα καταστεί δυνατή η συνεργασία του Εθνικού Κέντρου με την Ομογένεια και ο συντονισμός πρωτοβουλιών για την ενίσχυση της πατρίδας μας και την αντιμετώπιση προβλημάτων που την απασχολούν.»

*Ο Ιωάννης Τουλουμάκος είναι Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ