του Δημήτρη Μακροδημόπουλου

Είναι γεγονός ότι ποτέ στην ιστορία της χώρας μας, μία πόλη δεν γνώρισε σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, σε μια μέρα θα έλεγα, την ημέρα υπογραφής της διάλυσης του Συμφώνου της Βαρσοβίας, την γεωπολιτική, γεωοικονομική και γεωστρατηγική εκτίναξη της Αλεξανδρούπολης, άσχετα αν αυτή δεν αξιοποιήθηκε επί τριάντα ολόκληρα χρόνια. Από την πρώτη ημέρα επισημάνθηκαν οι δυνατότητες για ανάπτυξη που προσέφερε αυτή η απότομη αναβάθμιση της περιοχής. Από την τοπική υπηρεσία του ΟΣΕ, πιθανότατα και από άλλους φορείς, από τον Οκτώβρη του 1991 επισημάνθηκε η συγκυρία αφενός της διάλυσης του Συμφώνου της Βαρσοβίας και της ΕΣΣΔ και αφετέρου του εμφυλίου πολέμου στη Γιουγκοσλαβία. Συγκυρία που  αναδείκνυε δυνητικά το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης ως κέντρο του διαμετακομιστικού εμπορίου με τεράστια ενδοχώρα έως το Ελσίνκι σε συνθήκες παγκοσμιοποιημένης οικονομίας που καταργεί τα σύνορα των κρατών  αλλά αναδείκνυε και τον σιδηροδρομικό άξονα Αλεξανδρούπολης -Ελληνοβουλγαρικών συνόρων ως ευρωπαϊκό εμπορικό άξονα. Έτσι μια πόλη και μια περιοχή, η Θράκη, αποκλεισμένη μέχρι τότε από βορρά λόγω της ένταξης των χωρών σε δύο διαφορετικά μπλοκ βρέθηκε ξαφνικά μπροστά σε τεράστιες δυνατότητες. Όμως αντί της προσδοκώμενης ανάπτυξης συνέβη το εντελώς αντίθετο. Οι βιομηχανικές ζώνες Άβαντα, Κομοτηνής, Ξάνθης, ερήμωσαν. Το λιμάνι παρέμεινε αναξιοποίητο, παρόλο που ο σιδηροδρομικός άξονας Αλεξανδρούπολης – Ελληνοβουλγαρικών συνόρων ανακαινίστηκε και εντάχθηκε από το 1992 στον Διευρωπαϊκό άξονα IΧ που θα συνέδεε τη Βαλτική (Ελσίνκι) με τη Μεσόγειο (Αλεξανδρούπολη), έχοντας κομβικά σημεία τη Μόσχα, την Αγία Πετρούπολη, το Κίεβο, και το Βουκουρέστι. Η Αλεξανδρούπολη, ο Έβρος και η Θράκη αποκόπηκαν σιδηροδρομικά από την υπόλοιπη χώρα, γεγονός πρωτοφανές για ευρωπαϊκή περιφέρεια που αποκάλυπτε και την παραγωγική τους απαξίωση. Πολλοί νέοι μετανάστευσαν σε ευρωπαϊκές χώρες για να εργαστούν.

Όμως κατά κανόνα όταν η γεωπολιτική αξία μιας περιοχής εκτινάσσεται, και για να συμβεί αυτό θα πρέπει να συμβεί ένα κοσμοϊστορικό γεγονός, όπως αυτό της διάλυσης του Συμφώνου της Βαρσοβίας και της ΕΣΣΔ, τότε, αν αυτή   δεν αξιοποιηθεί σε εύλογο χρονικό διάστημα, άλλα ξένα συμφέροντα θα έλθουν να πληρώσουν το κενό ή εξελίξεις απρόσμενες, όπως π.χ. η ουκρανική κρίση από το 2014 ή η παραγωγή και εξαγωγή σχιστολιθικού αερίου από τις ΗΠΑ μετά το 2016, πολύ πρόσφατα δηλαδή, σε σημείο ώστε μέσα σε λίγα χρόνια να καταστούν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG παγκόσμια ξεπερνώντας και το Κατάρ με αποτέλεσμα να αναζητούν αγορές, και θα ακυρώσουν τις προσδοκίες μας. Παρουσιάστηκε δηλαδή μια μοναδική και ανεπανάληπτη ευκαιρία για την πόλη, για τη Θράκη, αγνοήθηκε  κεντρικά, δεν αντέδρασαν η τοπική κοινωνία, οι εκπρόσωποί της σε Κοινοβούλιο και Τοπική Αυτοδιοίκηση, και σήμερα η ευκαιρία αυτή μεταβάλλεται σε μπούμερανγκ. Στις περιπτώσεις αυτές, της ακραίας αβελτηρίας που επιδείχθηκε, η γεωπολιτική αναβάθμιση αντί να οδηγήσει στην ανάπτυξη της περιοχής, όπως θα μπορούσε να συμβεί εξ αρχής με την αξιοποίηση του λιμένα ως κέντρο του διαμετακομιστικού εμπορίου που θα σέβονταν την ποιότητα της ζωής των κατοίκων, μπορεί  να μεταβληθεί σε μπούμερανγκ για την ποιότητα της ζωής τους και σε πυρηνικό εφιάλτη.

Έτσι η Αλεξανδρούπολη αντί να μεταβληθεί σε κέντρο διαμετακομιστικού εμπορίου με οικονομική ακτίνα μέχρι το Ελσίνκι, τη Μαύρη Θάλασσα, τη Ρωσία, περιμένει όχι έναν αλλά δύο τερματικούς σταθμούς LNG, με αποθηκευτικούς χώρους συνολικά 340 χιλιάδων κ.μ. υγροποιημένου αερίου εντός της θάλασσας, με υποθαλάσσιο αγωγό παράλληλα προς τις καλύτερες ακτές της που θα συνδέει τους τερματικούς σταθμούς με το Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Φυσικού Αερίου. Και το λιμάνι; Το λιμάνι ποτέ δεν θα γνωρίσει την ανάπτυξη που θα μπορούσε να προσλάβει. Η ιδιωτικοποίηση του λιμένα προφανώς θα βελτιώσει τη σημερινή απαράδεκτη εικόνα του, θα προκύψει κάποιο μεταφορικό έργο, όμως παράλληλα η εγκατάσταση στρατιωτικής βάσης των ΗΠΑ, στις οποίες σύμφωνα με τον Ν. 4660/2020 (ΦΕΚ 23Α) “…χορηγείται στην Κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών καθεστώς προτεραιότητας (ανεμπόδιστη πρόσβαση και χρήση) του λιμένα Αλεξανδρούπολης…”, θα τροχοπεδήσει την ολόπλευρη ανάπτυξη και αξιοποίησή του που προσδοκούμε, αφού οι ΗΠΑ έχοντας την προτεραιότητα θα μπορούν να καθορίζουν και τον βαθμό της αξιοποίησής του. Πλοία “κακόβουλων” δυνάμεων, όπως χαρακτηρίζει η Ουάσινγκτον την Ρωσία και την Κίνα, θα μπορούν να ελλιμενίζονται;; Χειρότερο όλων όμως είναι η εγκατάσταση αμερικανικής στρατιωτικής βάσης στην πόλη που στα πλαίσια του αμερικανορωσικού ανταγωνισμού εμπεριέχει την απειλή του πυρηνικού ολέθρου, όπως αποδεικνύει ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Με τον Ν.4555/2018 περί «Μεταρρύθμισης του θεσμικού πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης – Εμβάθυνσης της Δημοκρατίας – Ενίσχυσης της συμμετοχής κ.ά.» καθιερώθηκε από τις αρχές του 2020 η δυνατότητα διεξαγωγής τοπικού ή περιφερειακού δημοψηφίσματος. Όμως και αυτή η δυνατότητα αναιρέθηκε νομοθετικά με τον Ν.4674/20 τον Μάρτιο του 2020. Δεν υπήρξε καμία αντίδραση σε πανελλήνιο επίπεδο. Στη χώρα μας η δημοκρατία λειτουργεί αποκλειστικά με τη μορφή της ψήφου δίκην λευκής επιταγής ώστε να πάντα να καθορίζονται ερήμην των πολιτών. Χάθηκε δηλαδή η δυνατότητα να εκφραστεί η κοινωνία για τους τερματικούς σταθμούς LNG. Τα θέματα που άπτονται της εθνικής ασφάλειας τα διαχειρίζεται κεντρικά η κυβέρνηση. Είναι όμως ολοφάνερο ότι αν συνέβαινε το αυτονόητο, δηλαδή να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες που προσέφερε στην Αλεξανδρούπολη η αναβάθμισή της από το 1991 και εντεύθεν, δεν θα υπήρχε “χώρος” να απειλείται η πόλη με την περιβαλλοντική της υποβάθμιση, να υφίσταται πυρηνική απειλή και να απεμπολείται η πλήρης ανάπτυξη του λιμένα. Για αυτή την τεράστια καθυστέρηση των 23 και πλέον ετών, μέχρι το 2014, ποιός ευθύνεται; Ποιοί θα πρέπει να απολογηθούν;

Μακροδημόπουλος Δημήτρης

Αλεξ/πολη – κιν. 6947-771412

8/3/2022

του Γιάννη Μαγκριώτη*

Ο Πούτιν, αφού έστησε την Ρωσική Ομοσπονδία στα πόδια της, αξιοποιώντας τα μεγάλα έσοδα από την εξαγωγή υδρογονανθράκων με την εκρηκτική άνοδο των τιμών, που προκάλεσε η εγκληματική εισβολή και κατοχή του Ιράκ από τις ΗΠΑ, με πρόεδρο τον Τζωρτζ Μπους τζούνιορ και τους προθύμους του ΝΑΤΟ, άρχισε να σχεδιάζει την επανάκτηση της επιρροής της Ρωσίας στα ανεξάρτητα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.
Σε όλες τις επιλογές του,  το βασικό επιχείρημα ήταν: η καταπίεση των μειονοτήτων από τα κυρίαρχα έθνη. Στην ουσία, τα θέματα αυτά υπαρκτά, αλλά όχι ικανά να δικαιολογήσουν τις επεμβάσεις του Ρωσικού στρατού, υποκρύπτουν την σφοδρή αντίθεση της Μόσχας, στις αποφάσεις των κυβερνήσεών τους, να ζητήσουν την ένταξή τους στην ΕΕ.
Η Ρωσία αποδέχτηκε, χωρίς να συμφωνεί, την ένταξη στους Ευρωατλαντικούς θεσμούς των χωρών του πρώην Συμφώνου της Βαρσοβίας, όταν ήταν στα όρια της κατάρρευσης, δεν αποδέχτηκε όμως και την ένταξη των χωρών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, όταν είχε πατήσει στα πόδια της.

Η Γεωργία, ήταν το πρώτο θύμα το 2018, χάνοντας δύο Περιφέρειες, την Αμπχαζία και την Νότια Οσετία, όταν αποφάσισε να ζητήσει την ένταξή της στην ΕΕ.

Η Ουκρανία, ήταν το δεύτερο θύμα, όταν το 2014 αποφάσισε να κάνει το ίδιο.

Έχασε την Κριμαία το 2014, η περιοχή του Ντομπάς ουσιαστικά αυτονομήθηκε και, οι εσωτερικές συγκρούσεις, με πολλούς νεκρούς και από τις δύο πλευρές, εντάθηκαν.

Η συμφωνίες του Μινσκ, που υπογράφηκαν με εγγυητές την Γερμανία και την Γαλλία, μεταξύ των αντιμαχόμενων στην Ουκρανία, στην ουσία ποτέ δεν υλοποιήθηκαν, γιατί και οι δύο πλευρές έδιναν διαφορετική ερμηνεία και είχαν, διαφορετικούς στόχους.

Η Ουκρανία ήθελε να επανακτήσει τα σύνορα με την Ρωσία, στην βορειοανατολική πλευρά της, και η Ρωσία να ελέγξει την Ουκρανία, μέσα από την αυτονομία των δύο Περιφερειών του Ντομπάς και το δικαίωμα βέτο που θα είχαν στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική Ασφάλειας του Κιέβου.

Η Δύση, χαμένη στην χρηματοπιστωτική κρίση αρχικά, την οικονομική και κοινωνική, στην συνέχεια, και την προσφυγική-μεταναστευτική, που ακολούθησε, έφτασε στην πολιτική κρίση, στο Brexit και στην καταστροφική για τις σχέσεις ΗΠΑ-ΕΕ, προεδρίας Τράμπ, αντέδρασε μόνο λεκτικά στην εισβολή της Ρωσίας στην Γεωργία, με περιορισμένες οικονομικές κυρώσεις, στην προσάρτηση το Κριμαίας.

Έτσι, ήταν θέμα χρόνου, ο Πούτιν, να διεκδικήσει την εφαρμογή της δικής του ερμηνείας, της συμφωνίας του Μινσκ.

Στις τελευταίες ημέρες του 2021 και στις πρώτες του 2022, άρχισε να συγκεντρώνει ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις στα βόρεια σύνορα της Ουκρανίας και στην Λευκορωσία, για να πιέσει το Κίεβο να αποδεχθεί τους όρους του.

Όσο η συγκέντρωση των Ρωσικών στρατευμάτων μεγάλωνε, τόσο προσέθετε και νέα αιτήματα, όπως η αποστρατικοποίηση της Ουκρανίας, η επιστροφή του ΝΑΤΟ στην πριν το 1997 πραγματικότητα, και τελευταία, στην απομάκρυνση των Αμερικανικών πυρηνικών όπλων από την Ευρώπη.

Από το σημείο αυτό, ο Πούτιν, άρχισε να γίνεται απρόβλεπτος. Στις διμερείς συναντήσεις και στις δημόσιες δηλώσεις, η ηγεσία της Ρωσίας δήλωνε ότι: θέλει διπλωματική λύση των διαφορών, ενώ εσωτερικά ετοιμαζόταν για την εισβολή και την κατάκτηση της Ουκρανίας.
Οι ΗΠΑ δεν τον πίστευαν, όπως και το Λονδίνο και οι χώρες του ΝΑΤΟ, του πρώην Συμφώνου της Βαρσοβίας και άρχισαν να καταγγέλλουν τον Πούτιν ότι, ήταν έτοιμος να εισβάλλει στην Ουκρανία. Οι κυβερνήσεις των χωρών της Δυτικής Ευρώπης, μεταξύ αυτών και η ελληνική, αποδέχονταν τις διαβεβαιώσεις του Πούτιν, μέχρι την τελευταία στιγμή.

Τελικά η Ουάσιγκτον είχε δίκιο, και fake news, ήταν οι δηλώσεις του Πούτιν.

Ο Πούτιν όχι μόνο δεν προχώρησε στην επιλογή της επανάληψης της μερικής εισβολής, όπως στην Γεωργία, αλλά εισέβαλε από τρεις πλευρές, για να καταλάβει όλη την Ουκρανία.

Όμως, σε λίγα εικοσιτετράωρα, είχε καταλάβει ότι, οι εκτιμήσεις των δεδομένων που είχε κάνει, ήταν λάθος, όπως λάθος είναι και η επιλογή της εισβολής.

Ο βασικός παράγοντας, που διέψευσε τις εκτιμήσεις του Πούτιν, για την ευκολία του εγχειρήματός του, ήταν η μεγάλη αντίσταση των Ουκρανών, οι οποίοι, όχι μόνο δεν τον υποδέχτηκαν με «αλάτι και ψωμί», όπως λέει το έθιμο των Σλάβων, αντιθέτως τον αντιμετώπισαν ως εχθρό, που όχι μόνο δεν ερχόταν για να τους ελευθερώσει από την «τυραννική» κυβέρνησή τους, αλλά ουσιαστικά ερχόταν για να τους υποτάξει και να αμφισβητήσει την εθνική τους υπόσταση.

Η εισβολή σόκαρε τη Δύση, ειδικά τους λαούς και τις κυβερνήσεις της ΕΕ.

Το σοκ τους αφύπνισε, αφού κατάλαβαν ότι, ούτε η ασφάλειά τους πλέον, δεν είναι εξασφαλισμένη.

Τώρα πλέον, οι αμφιβολίες είναι πολλές και μεγάλες, όπως και τα κρίσιμα ερωτήματα:

1.Τι πραγματικά θέλει ο Πούτιν και μέχρι που μπορεί να φθάσει;

2. Μπορεί να υπάρξει μια συμφωνία, όπου και οι τρεις πλευρές, Ουκρανία, Ρωσία και Δύση, θα μπορούν να την αποδεχτούν;

3. Μπορεί να υπάρξει ένας συμβιβασμός μεταξύ Ρωσίας και Δύσης, όπου ο χαμένη θα είναι η Ουκρανία, όπως πολλοί πίστευαν πολύ πιθανόν θα συμβεί, τις πρώτες ημέρες της εισβολής;

Τίποτα από αυτά δεν μπορεί να συμβεί, γιαυτό και ο πόλεμος, με την σημερινή ή με άλλη μορφή στην Ουκρανία, θα συνεχιστεί, με άγνωστο το χρονικό ορίζοντα του  τερματισμού του.

Μια πιθανή πρόβλεψη για την πλευρά που θα κερδίσει, τι αλήθεια θα είναι αυτό που θα κερδίσει, είναι αυτή της Δύσης, γιατί έχει μεγαλύτερη οικονομική ισχύ και μεγαλύτερες αντοχές στην κρίση, που θα πυροδοτήσει η παράταση της σύγκρουσης.

Όμως, κανείς δεν μπορεί να είναι βέβαιος, όπως ήταν μέχρι πρόσφατα, ότι, στις συγκρούσεις αυτές υπάρχει ένα όριο, που καμιά πλευρά δεν μπορεί να το περάσει.
Αυτό ήταν, η άμεση σύγκρουση Δύσης-Ρωσίας, γιατί κανείς δεν ξέρει, αν η σύγκρουση αυτή μπορεί να πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις, δηλαδή να ξεφύγει από τα συμβατικά όπλα και να ενεργοποιήσει και τα πυρηνικά. Σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα επιζήσουν και πολλοί για να ανακηρυχτούν και νικητές.

Όλα θα κριθούν, από τις αντοχές της εξουσίας του Πούτιν, στο εσωτερικό της Ρωσίας. Οι αντιδράσεις ήδη είναι μεγάλες, οι ισχυρές κυρώσεις, σύντομα θα επιφέρουν συντριπτικές απώλειες, στην ούτως ή άλλως, ασθενική Ρωσική οικονομία και στην χειμάζουσα κοινωνία.

Το ερώτημα είναι: πόσο ισχυρή θα είναι η αντίδραση της Ρωσικής κοινωνίας, όπως και των ισχυρών ελίτ στην οικονομία και τον στρατό, για να υποχρεώσουν τον Πούτιν, σε μεγάλες υποχωρήσεις ή σε παραίτηση.
Αν αποφύγουμε το μοιραίο, μιας άμεσης σύγκρουσης της Ρωσίας με την Δύση και μάλιστα στην πιο καταστροφική της εκδοχή, αυτήν που δεν θα αφήσει δρόμο επιστροφής για κανέναν, πότε μπορούμε να φθάσουμε, σε μια ή άλλη υποχώρηση από την εγκληματική στρατηγική του Πούτιν, πού μπορεί να γίνει αποδεκτή από την Ουκρανία και την Δύση.
Ο Πούτιν, πέτυχε, η σημερινή κρίση να κάνει την “Κρίση των πυραύλων στην Κούβα”, το 1962, να μοιάζει με φιλικό παιχνίδι.

*Υφυπουργός Εξωτερικών επι κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ

Η υπηρεσία προστασίας του Βλαντίμιρ Πούτιν εισέβαλε στην έδρα της Ρωσικής Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ασφαλείας- FSB, υπό τις οδηγίες της Υπηρεσίας 5, και συνέλαβε 2 υψηλόβαθμους αξιωματικούς.

Ρώσος δημοσιογράφος αποκάλυψε τις κατηγορίες του Πούτιν εναντίον τους που φέρεται  να έχουν σχέση με τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Συγκεκριμένα, η Υπηρεσία Προστασίας του Βλαντίμιρ Πούτιν συνέλαβε τον Γενικό Συνταγματάρχη Σεργκέι Μπεσέντα, ο οποίος είναι επικεφαλής της 5ης Διεύθυνσης Υπηρεσίας της FSB από το 2009, καθώς και τον αναπληρωτή του, Ανατόλι Μπολιούχ.

Αυτή τη στιγμή οι δυο τους βρίσκονται υπό επιτήρηση και φρουρούνται στο σπίτι τους.

Οι επίσημες κατηγορίες είναι για διαφθορά και ακόμη και δωροδοκία, αλλά ανεπίσημα, σύμφωνα με έναν Ρώσο ερευνητή δημοσιογράφο, ο Βλαντίμιρ Πούτιν φέρεται να είναι δυσαρεστημένος με τον τρόπο που εξελίσσεται η ουκρανική επιχείρηση.

Συγκεκριμένα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν υποπτεύεται ότι έχουν διασυνδέσεις με δημοσιογράφους και εκπροσώπους ρωσικών πολιτικών οργανώσεων.

«Ο Πούτιν φαίνεται να είναι πραγματικά δυσαρεστημένος με την FSB στην Ουκρανία: επιτέθηκε στην 5 Service SOiMS (το παράρτημα πληροφοριών του εξωτερικού της FSB). Ο  Σεργκέι Μπεσέντα, επικεφαλής της Υπηρεσίας, και ο αναπληρωτής του  Μπολιούχ, επικεφαλής του DOI, τέθηκαν σε κατ’ οίκον περιορισμό, σύμφωνα με πηγές μου  από μέσα», έγραψε ο Ρώσος δημοσιογράφος Αντρέι Σολντάτοφ στη σελίδα του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

https://www.echedoros-a.gr

Αντγος εα Ηλίας Α Λεοντάρης Επίτιμος Δκτης 1ης Στρατιάς & Τέως Αρχηγός ΓΕΕΦ

10 Μαρτίου 2022

Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου

Με ιδιαίτερη χαρά δέχθηκα και ασφαλώς αποδέχθηκα την πρόσκληση της Σχολής να είμαι σήμερα μαζ ί σας για να σας παρουσιάσω τις  απόψεις μου για ένα θέμα τόσο «αρχαίο», όσο ο Δούρειος Ίππος, θα έλεγε κανείς, αλλά και τόσο επίκαιρο ταυτόχρονα.

Έχω πλήρη συναίσθηση του γεγονότος ότι απευθύνομαι σε ένα διακεκριμένο ακροατήριο καθώς και της ευθύνης που συνοδεύει την τιμή της παραχώρησης του βήματος της Σχολής σας.

Πριν εισέλθω ωστόσο στο θέμα μας, θα ήθελα να ευχαριστήσω τη Διοίκηση και τους Επιτελείς της Σχολής, όχι μόνο για τη διευθέτηση των θεμάτων της σημερινής διάλεξης αλλά και για όσα προσέφερε η Σχολή, στα στελέχη της Εθνικής Φρουράς με την οργάνωση και διεξαγωγή των Σχολείων Επιχειρησιακής Σχεδίασης κατά την περίοδο της υπηρεσίας μου στην Κύπρο.

Γνωρίζω λοιπόν ότι απευθύνομαι σε επιτελείς στους οποίους θα ανατεθεί η ευθύνη των εισηγήσεων για το μέλλον των Ενόπλων Δυνάμεων αλλά και της επιχειρησιακής σχεδίασης της Ελλάδας και της Κύπρου καθώς και των χωρών από τις οποίες προέρχονται οι αλλοδαποί σπουδαστές σας.  

Ο «Υβριδικός Πόλεμος» το θέμα μας.

Όλοι ή σχεδόν όλοι οι ομιλητές αρχίζουν λέγοντας …… «ζούμε σε μια εποχή με ρευστές εξελίξεις, όπου η αβεβαιότητα κυριαρχεί, η σταθερότητα αμφισβητείται και η ασφάλεια κινδυνεύει»…. αλήθεια είναι.

Μόνο που η εποχή ή μάλλον η κάθε εποχή δεν  προκύπτει ξαφνικά…..είναι προϊόν διεργασιών, δράσεων και γεγονότων που σχεδιάστηκαν ή εξελίχθηκαν σε προγενέστερο χρόνο….. θέλω να πω με άλλα λόγια ότι αιφνιδιασμός, στην εποχή της πληροφορίας, δε δικαιολογείται…

Σ’ ότι μας αφορά ως Ελλάδα και Κύπρο, έχω δημοσίως εκφράσει την άποψη ότι ζούμε μια «εμπόλεμη» εποχή που εξελίσσεται από το 1974 και τη συνθέτουν όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που σήμερα ονομάζουμε Υβριδικό Πόλεμο.   Ένας πόλεμος πολυδιάστατος ή μάλλον καλύτερα «πολυχωρικός» που προσαρμόζεται στα δεδομένα της κάθε επιμέρους περιόδου και διαρκεί…..

Σε αντιδιαστολή με την παραπάνω κλασσική εισαγωγή των ομιλητών, πρόσφατα, σε μια συζήτηση (σ’ ένα από αυτά τα άπειρα διαδικτυακά «πάνελ»), άκουσα μια άλλη προσέγγιση…. της μορφής…..«ζούμε σε μια εποχή διαρκούς διαπραγμάτευσης…. όπου οι απειλές ανανεώνονται, οι τόνοι εναλλάσσονται σε ένταση, νέες συνεργασίες και συμμαχίες δημιουργούνται, νέα τετελεσμένα προστίθενται στον κατάλογο των ήδη γνωστών…κλπ…».

Ακόμη κι αν δεχθούμε αυτή την προσέγγιση για το χαρακτηρισμό της εποχής που ζούμε, τα συνθετικά της στοιχεία, αν δεν αποκαλύπτουν, υπονοούν, κατά τη γνώμη μου, ένα είδος πολέμου που συνυπάρχει ή προϋπήρξε και οδήγησε στη διαπραγμάτευση.

Ας δούμε λοιπόν μερικούς ορισμούς. Τι είναι Πόλεμος;

Κατά τον Καρλ φον Κλαούζεβιτς, το σημαντικότερο θεωρητικό του πολέμου, «πόλεμος είναι μία πράξη βίας που αποσκοπεί στο να υποχρεώσει τον αντίπαλο να πράξει κατά τη δική μας βούληση». Ο ίδιος παρουσιάζει επίσης τον πόλεμο ως ένα εργαλείο για τη συνέχιση της πολιτικής και την επίτευξη των στόχων του. Δηλαδή θα έλεγε κάποιος … η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα.

Τι ορίζουμε ως Υβρίδιο, από το οποίο προέρχεται το επίθετο Υβριδικός;

Κατά το λεξικό, Υβρίδιο είναι το αποτέλεσμα της διασταύρωσης δύο γενετικά ανόμοιων ατόμων, τα οποία όμως εκφράζουν κάποιο κοινό χαρακτηριστικό με διαφορετικό τρόπο.

(βιολογία): το φυτό ή ζώο που έχει δημιουργηθεί με τη διασταύρωση ατόμων, τα οποία είναι γενετικά ανόμοια

(φυσική): συνδυασμός ηλεκτρικής ενέργειας ή πηγών ενέργειας

(τεχνολογία): η συνένωση και λειτουργία αλλότροπων μέσων ηλεκτρονικών εφαρμογών

Στην περίπτωσή μας λοιπόν, δεν καταφέραμε να συμφωνήσουμε σε έναν ορισμό για τον Υβριδικό Πόλεμο,  κάτι που να είναι αποδεκτό από το σύνολο της διεθνούς κοινότητας.

Σε μια προσπάθεια να συγκεράσουμε τις διαφορετικές  προσεγγίσεις και να αποδώσουμε πληρέστερα την έννοια, θα μπορούσαμε να διαμορφώσουμε έναν ορισμό ως εξής:

Υβριδικός πόλεμος είναι η σύζευξη πολλών και διαφορετικών δρώντων, μεθόδων και μέσων στο θέατρο επιχειρήσεων. 

Είναι μια σύρραξη στην οποία συμπράττουν συμβατικές και μη συμβατικές δυνάμεις, με σκοπό την επίτευξη ενός πολιτικού αποτελέσματος.

Στοχεύει στο να προκαλέσει σύγχυση για την φύση, την προέλευση και τον αντικειμενικό στόχο της απειλής. Διατηρεί δε το επίπεδο της εχθρότητας σε χαμηλότερο επίπεδο από έναν συμβατικό πόλεμο.

Στον πόλεμο αυτό επιτυγχάνεται συγχρονισμένη χρήση πολλαπλών οργάνων ισχύος μέσα σε ένα μεγάλο εύρος κοινωνικών λειτουργειών. Δηλαδή περιγράφουμε τον πόλεμο εκείνο που αναπτύσσεται ή εξελίσσεται με τη χρήση ή την αξιοποίηση πολλαπλών δυνατοτήτων, συντονισμένων χρονικά και τοπικά, που κατευθύνονται προς κάθε συνιστώσα του αντιπάλου κράτους ή οργανισμού,  ώστε να μεγιστοποιείται το προσδοκώμενο αποτέλεσμα.

 Στις ΗΠΑ, ο όρος «υβριδικός» καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2002 στη μελέτη του US Naval Postgraduate School  «Future War and Chechnya: A Case for Hybrid Warfare».

Το 2006, ο Dr. Frank G. Hoffman (LTC/USMCR (R), Distinguished Research Fellow at the National Defense University χρησιμοποίησε τον όρο για να περιγράψει τις συμβατικές και ανορθόδοξες τακτικές πολέμου που εφάρμοσε η Hezbollah κατά του Ισραήλ. Ένας άλλος ορισμός του ίδιου αναλυτή και συγγραφέα ορίζει…

Ο «υβριδικός πόλεμος» ορίζεται ως «το μείγμα της φονικότητας της σύγκρουσης ενός κράτους με το φανατισμό και το υπερβολικό πάθος του ανορθόδοξου πολέμου».( “Hybrid war” is defined as a “blend of the lethality of state conflict with the fanatical and protracted fervor of irregular war.”)

Ο ίδιος θεωρεί ότι με μια πιο αναλυτική προσέγγιση ο «υβριδικός πόλεμος» είναι οι εκλεπτυσμένες επιχειρήσεις που συνδυάζουν συμβατικές και ειδικές επιχειρήσεις χαμηλής έντασης, επιθετικές ενέργειες στον κυβερνοχώρο και το διάστημα και ψυχολογικές επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να επηρεάσουν τη λαϊκή αντίληψη και τη διεθνή γνώμη.

Θα μπορούσε επίσης, ο υβριδικός πόλεμος, να χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει  μια αναθεωρητική μεγάλη στρατηγική η οποία εμπλέκει  «ένα ολοκληρωμένο σύνολο εργαλείων που κυμαίνεται από τις κυβερνοεπιθέσεις ως την προπαγάνδα και την ανατροπή, τον οικονομικό εκβιασμό και το σαμποτάζ, τον πόλεμο δι’ αντιπροσώπων και τον υφέρποντα στρατιωτικό επεκτατισμό».

 Τέλος πιστεύει ότι ο υβριδικός πόλεμος, στην πράξη, επεκτείνει το πεδίο της μάχης αξιοποιώντας πολλαπλούς στρατιωτικούς και μη στρατιωτικούς τομείς και διαστάσεις. Ο πολιτισμός, η ενημέρωση και η ροή της πληροφορίας, η οικονομία, η τεχνολογία και η κοινωνία στο σύνολό της μπορούν να γίνουν «πεδία μάχης» σε αυτό το πλαίσιο.

Ωστόσο σε επίσημο έγγραφο εμφανίστηκε πρώτη φορά το 2015, στο κείμενο της Εθνικής Στρατιωτικής Στρατηγικής των ΗΠΑ, όπου γίνεται αναφορά σε «υβριδικές συγκρούσεις».

Στο NATO, ο ίδιος όρος εμφανίστηκε το 2010, κατά τη Σύνοδο Κορυφής στη Λισαβόνα, και έγινε συζήτηση για τις μορφές των υβριδικών απειλών.

Στη Σύνοδο Κορυφής του NATO, στην Ουαλία, το 2014, υιοθετήθηκε ο όρος  «Απειλές Υβριδικού Πολέμου» (hybrid warfare threats), και τέλος το 2015 ο όρος αυτός  τροποποιήθηκε σε «Υβριδικές Απειλές».

Για το ΝΑΤΟ, «Υβριδική Απειλή, είναι η απειλή εκείνη που συνδυάζει συμβατικές, μη συμβατικές και ασύμμετρες δραστηριότητες σε χρόνο και τόπο».

Αυτή η μορφή του πολέμου τον οποίο ορίσαμε ως ΥΒΡΙΔΙΚΟ, εμφανίζεται ως μια δυναμική πράξη άμεσα συνδεδεμένη και στενά εξαρτώμενη από την εξέλιξη της τεχνολογίας. Ωστόσο τέτοιες δράσεις συναντάμε στην αρχαιότητα, καθόσον γίνονται αναφορές στο έργο του Θουκυδίδη αλλά και από τους μετέπειτα  θεωρητικούς του Πολέμου Sun Tzu και Clausewitz.

Αν δούμε το φαινόμενο του Υβριδικού Πολέμου από μια άλλη γωνία θα διαπιστώσουμε ότι στην πράξη, εξαιρουμένης της παραμέτρου της τεχνολογίας, η οποία συνεχώς εξελίσσεται, ομιλούμε για τον πόλεμο που είχαμε υπόψη μας ή μελετούσαμε στο παρελθόν και βλέπαμε:

• Συμβατικές Επιχειρήσεις,
• Ειδικές Επιχειρήσεις κάθε μορφής
• Ψυχολογικές Επιχειρήσεις (προπαγάνδα κλπ)
• Ηλεκτρονικό Πόλεμο
• Ψυχρό, Οικονομικό, Θρησκευτικό Πόλεμο
• Ατομικό-Ραδιολογικό-Βιολογικό-Χημικό Πόλεμο
• Επιχειρήσεις Παραπλάνησης κλπ

Στις οποίες αργότερα προσθέσαμε τις:

• Πληροφοριακές Επιχειρήσεις
• Επιχειρήσεις Επιρροής
• Κυβερνοεπιθέσεις  και επιθέσεις στο Διάστημα
• Τρομοκρατία
• Οργανωμένο Έγκλημα κλπ

Μετά από όλα τα παραπάνω ας έλθουμε στην ερώτηση.

Που απευθύνεται ο Υβριδικός Πόλεμος;

Εκεί που απευθύνεται ο Πόλεμος!  δηλαδή, στο αντίπαλο κράτος, καθόσον προσβάλλει την  Εθνική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και την Άμυνα, την Κυβέρνηση, τους θεσμούς, την κοινωνία και το άτομο, τις υποδομές και την ανάπτυξη, τη σταθερότητα και την κοινωνική συνοχή της χώρας, δηλαδή στον άνθρωπο…… δηλαδή στην επιβολή της θέλησής σου επί του αντιπάλου.

Όλα αυτά δημιουργούν, ή μάλλον, έχουν δημιουργήσει μια νέα εποχή. Η εποχή της τεχνολογίας στην οποία αναδείχθηκαν Νέες Απειλές και ασφαλώς οι Αδυναμίες μας. Για την άρση των οποίων απαιτούνται  Νέες Δυνατότητες για να ικανοποιήσουμε τις Νέες Επιχειρησιακές Απαιτήσεις.

Ο Υβριδικός Πόλεμος διαθέτει χαρακτηριστικά, τα οποία τον κάνουν να ξεχωρίζει και πάνω σ’ αυτά θα πρέπει να εστιάσουμε την αντιμετώπισή του.

Μερικά εξ αυτών συνοψίζονται στα εξής:

α) αξιοποίηση τεχνολογίας

β) συνδυασμός λειτουργειών και φορέων 

γ) ταυτόχρονη και πολλαπλή δράση 

δ) συγχώνευση επιμέρους στόχων

ε) διάρκεια και εναλλαγή του επιπέδου της έντασης 

στ) εγκληματικότητα

Ασφαλώς θα μπορούσε κανείς να προσθέσει κι άλλα, ωστόσο θεωρώ ότι με αυτά συνθέτουμε μια πλήρη σχεδόν εικόνα. Με βάση αυτά η αντιμετώπιση του Υβριδικού Πολέμου, των ενεργειών, των παραγόντων και των δραστηριοτήτων του, δηλαδή, απαιτεί λεπτομερή σχεδίαση, κεντρικό έλεγχο, ολοκληρωμένη και συντονισμένη αντίδραση σε πολλούς τομείς η οποία να καλύπτει τόσο την αμυντική όσο και την επιθετική του διάσταση.

Είναι σημαντικό λοιπόν να κατανοήσουμε, πρωτίστως, ότι ο Πόλεμος αφορά στο Κράτος και δεν είναι «προνόμιο» των Ενόπλων Δυνάμεων, στις οποίες ασφαλώς αναλογεί ένα σημαντικό μέρος της αποστολής αυτής και το αντίστοιχο μερίδιο ευθύνης που τη συνοδεύει. Επιπλέον η εξέλιξη της τεχνολογίας μας έφερε αντιμέτωπους με μια νέα εποχή, μια νέα πραγματικότητα όπου η κλασσική-συμβατική προσέγγιση της Άμυνας απεδείχθη ότι δεν αποδίδει και τούτο διότι είμαστε στην εποχή του “Adapt or Die” όπως περιγράφει ο Στρατηγός [Lt Gen (Ret)] Rick Lynch, και θα πρέπει να δούμε τον Επόμενο Πόλεμο, με τα δικά του δεδομένα και η προσαρμογή μας στα νέα δεδομένα είναι πλέον «Απαίτηση Προτεραιότητας #1».

Το κράτος πρέπει να αναπτύξει ένα ανθεκτικό σύστημα προστασίας και αποτελεσματικής αντίδρασης για τις υποδομές του και την κοινωνία. Ήτοι οι ζωτικής σημασίας υποδομές, τα δίκτυα μεταφοράς κάθε μορφής ενέργειας, οι εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, τα δίκτυα μεταφοράς αγαθών και προσώπων, το τραπεζικό σύστημα, οι επικοινωνίες, η λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, το σύστημα υγείας, τα δίκτυα μεταφοράς δεδομένων και η αποθήκευση αυτών, η εκπαίδευση και η ανάπτυξη «κουλτούρας» ασφάλειας καθώς και η έγκυρη ενημέρωση του πληθυσμού πρέπει να αποτελούν κάποιες από τις προτεραιότητες στον τομέα αυτό.

Επιπλέον η δυνατότητα σύνθεσης και αντίληψης της πολυδιάστατης, εικόνας της επιχειρησιακής κατάστασης που δημιουργείται από μια «υβριδική επίθεση» (να ένας ακόμη όρος), είναι το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση μιας επίθεσης υβριδικού πολέμου.

Εμείς που είμαστε σήμερα; Έχουμε απαντήσεις στα ερωτήματα.

Τι πρέπει να κάνουμε;

Τι μπορούμε να κάνουμε;

Έχουμε τα μέσα;

Τα συστήματα Επικοινωνιών,

Τα Μέσα  και τις Διαδικασίες Συλλογής-Μεταφοράς-Ανάλυσης-Αξιολόγησης και Αξιοποίησης των πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο;

Έχουμε το προσωπικό, τους χειριστές, την Παιδεία, την Εκπαίδευση;

Έχουμε Σχεδίαση και Στόχους;

Έχουμε Υπηρεσία Πληροφοριών ανάλογη αυτών των απαιτήσεων;

Έχουμε νοοτροπία συνεργασίας,  τυποποίησης και διαλειτουργικότητας;

Τι προσδοκούμε με βάση τις δυνατότητές μας;

Αναφερθήκαμε νωρίτερα στον τρόπο αντιμετώπισης των δυνατοτήτων του Υβριδικού Πολέμου, καλόν είναι ωστόσο να δούμε και την αξιοποίηση των πολλαπλών αυτών δυνατοτήτων. Και όπως η αντιμετώπιση έτσι και η αξιοποίηση είναι αποτέλεσμα συνδυασμού πολλών παραγόντων. Βέβαια η στρατηγική κάθε κράτους επηρεάζεται και από τη γενικότερη κουλτούρα της χώρας σε συνδυασμό με τις επιδιώξεις και τα μέσα που διαθέτει.

Ένας εκ των ειδικών στο αντικείμενο, ο Αθανάσιος Κοσμόπουλος (LL.M), Υπεύθυνος Προστασίας Δεδομένων του Υπουργείου Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης (ΥΨΗΠΤΕ) προσδιορίζει τους 4 πυλώνες των υβριδικών επιχειρήσεων και την εμπλοκή τους κατά φάση.

1^η Φάση: η παραπληροφόρηση και τα fake news,

2^ηΦάση:η αφύπνιση και υποστήριξη (οικονομική και άλλη) αποσταθεροποιητικών ομάδων στο εσωτερικό μιας χώρας, εθνοτικής (μειονοτικής) ή ιδεολογικής βάσεως (αντιεξουσιαστικής, αναρχοαυτόνομης κλπ),

3^ηΦάση:οι κυβερνοεπιχειρήσεις (κυβερνοεπιθέσεις και κυβερνοτρομοκρα- τία) με στόχο πρωτίστως κρίσιμες υποδομές και συστήματα ζωτικής σημασίας (ενέργεια, μεταφορές, επικοινωνίες κλπ) και

4^ηΦάση:έχουμε τα συμβατικά διπλωματικά, οικονομικά και στρατιωτικά μέσα όπως παραδοσιακά τα γνωρίζουμε.

Έχοντας υπόψη μας ότι οι επιχειρήσεις αυτές σε πρώτο χρόνο στοχεύουν στην αποσταθεροποίηση του αντιπάλου και σε δεύτερο στην κατάλυση της εμπιστοσύνης του Πολίτη προς το Κράτος Δικαίου και το θεσμικό σύστημα της Χώρας, ο ίδιος προτείνει  τη δημιουργία μιας ανοσίας ( ένα είδος ανοσίας της αγέλης, θα λέγαμε, καθότι είναι και επίκαιρος όρος),  σχηματίζοντας 5 ομόκεντρους κύκλους προληπτικής δράσεως, αριθμούμενοι από την περιφέρεια προς το κέντρο: 

1^ος Κύκλος: Κύκλος επαφής, θα πρέπει να οικοδομήσουμε τον μηχανισμό εντοπισμού και διαχείρισης των fake news. 

2^οςΚύκλος: Η καθιέρωση πολιτικής διαχείρισης της παραπληροφόρησης σε εθνικό επίπεδο, συμβατή με τις αντίστοιχες Ευρωπαϊκές, που ήδη έχουν εκπονηθεί και υιοθετηθεί ή βρίσκονται στο στάδιο καθιέρωσης.

3^οςΚυκλος:Η εναρμονισμένη συνεργασία των αρχών ασφαλείας σε επίπεδο αντιμετώπισης του οργανωμένου εγκλήματος και της τρομοκρατίας, που συχνά είναι κύριοι χρηματοδοτούμενοι βραχίονες υβριδικών επιχειρήσεων.

4^οςΚυκλος:Η συνεργασία της Πολιτικής Προστασίας (καθώς οι φυσικές καταστροφές αποτελούν γόνιμο έδαφος εκμετάλλευσης και εκδήλωσης υβριδικών επιχειρήσεων), του τομέα προστασίας κρίσιμων υποδομών και των οργάνων πολιτικής κυβερνοάμυνας της Χώρας.

5^ος Κύκλος: Η συνεργασία με τις ένοπλες δυνάμεις ως κεντρικού και κύριου μοχλού της Εθνικής Αμυντικής πολιτικής.

Πριν περάσουμε στα του οίκου μας θα ήθελα να αναφέρω μερικά από τα σύγχρονα παραδείγματα του πολέμου αυτού.

Η σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, συγκεκριμένα εναντίον της Χεζμπολάχ, το 2006 ανέδειξε την έννοια του όρου υβριδικός πόλεμος. Έκτοτε χρησιμοποιείται πολύ συχνά για να περιγράψει απειλές και δόγματα τα οποία, πολύ συνοπτικά, θολώνουν τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ πολέμου και ειρήνης, με τον αμυνόμενο να δέχεται πλήγματα από έναν επιτιθέμενο που χρησιμοποιεί ταυτόχρονα πολιτικά και στρατιωτικά μέσα που κινούνται σε μια ασαφή «γκρίζα ζώνη», κάτω από το θεωρούμενο «όριο» του πολέμου. Η δε  αντιμετώπιση και η αναλογική ανταπόδοση είναι δύσκολη καθόσον μια «αδύναμη» απάντηση θα ήταν απλά ανεπαρκής, ενώ μια υπερβολικά «δυναμική» μπορεί να κάνει τον αμυνόμενο να φανεί ως «επιτιθέμενος», που ασκεί δυσανάλογη ισχύ. Κατά την διάρκεια του πολέμου αποκεντρωμένοι πυρήνες της σιϊτικής πολιτικής και στρατιωτικής οργάνωσης, υποκινούμενοι από το Ιράν, συνδύαζαν αντάρτες, συμβατικές ένοπλες δυνάμεις, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και μη συμβατική αστική εκστρατεία κατά του συμβατικού στρατού του Ισραήλ. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το Ισραήλ αν και δεν ηττήθηκε στο συμβατικό πεδίο μάχης, κατάφερε να αλλάξει ελάχιστα πράγματα στο στρατηγικό περιβάλλον του νότιου Λιβάνου και επίσης έχασε την μάχη των ΜΜΕ, καθώς η συντριπτική αντίληψη της διεθνούς κοινότητας ήταν πως το Ισραήλ ήταν αυτό που ηττήθηκε από την Χεζμπολάχ.

Ένα άλλο σύγχρονο παράδειγμα υβριδικού πολέμου αποτελεί βεβαίως και ο πόλεμος στην Συρία, ο οποίος ξεκίνησε το 2011 και στην ουσία δεν τελείωσε. Εδώ είδαμε εμπλοκή συριακών συμβατικών ενόπλων δυνάμεων (συριακή κυβέρνηση), πολλών παραστρατιωτικών ομάδων (άλλες υπέρ και άλλες κατά του καθεστώτος Άσαντ, π.χ. οι Κούρδοι αντάρτες), τις τουρκικές, ρωσικές, αμερικανικές και γαλλικές ένοπλες δυνάμεις, με το δικό τους τρόπο και μέσα, τους τζιχαντιστές (ISIS) και πολύ μεγάλο εύρος μέσων και μεθόδων, κυρίως από τις μη συμβατικές δυνάμεις, που έχουν περιπλέξει το πεδίο της μάχης και έχουν μετατρέψει την απειλή σε δυσδιάκριτη και δύσκολα αντιμετωπίσιμη (π.χ. στρατολόγηση ISIS μέσω διαδικτύου). Το παράδειγμα αυτό της Συρίας είναι το κατ’ εξοχήν παράδειγμα μεταφοράς του πολέμου σε ολόκληρο το φάσμα του, καθώς δεν αφήνει αμέτοχη καμία διάσταση του.

Τέλος θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε την περίπτωση της Κριμαίας το 2014 και ότι ακολούθησε, δηλαδή   οι εχθροπραξίες μεταξύ συμβατικών ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων και ρωσόφωνων αντιστασιακών ομάδων, σε συνδυασμό με ενεργειακό εμπάργκο από την Ρωσία και επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, που μας έφεραν σ’ αυτό που εξελίσσεται σήμερα …..στις οθόνες μας …. και όχι μπροστά στα μάτια μας.

Εκτιμώ ότι συμφωνούμε ότι ο πόλεμος αυτός είναι η συνέχεια της προσάρτησης της Κριμαίας, εξελίσσεται οκτώ σχεδόν χρόνια, πέρασε από διάφορα στάδια, στρατιωτικών επιχειρήσεων των αυτονομιστών με υπόγειες ροές ενίσχυσης από τη Ρωσία, κύκλων διαπραγματεύσεων και εσωτερικών πολιτικών αλλαγών στην Ουκρανία, έγιναν εκτιμήσεις, προβλέψεις και συζητήσεις για να φθάσουμε στη Συμφωνία του Μινσκ ΙΙ, με τις επαχθείς για την Ουκρανία προβλέψεις, στις ατέρμονες συζητήσεις, εκτιμήσεις και προβλέψεις της «Δύσης», και τέλος στη σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας όπου είδαμε εκείνες τις ευχάριστες έως τραγικές ή και αστείες σκηνές και να κλείσει ο κύκλος με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που εξελίσσονται για 15 ημέρες, με απρόβλεπτο τον ορίζοντα ολοκλήρωσης και ασφαλώς με ασαφή προς το παρόν αποτελέσματα.

Αν κάτι μπορούμε να θεωρήσουμε ως «δεδομένο», είναι ότι στην προκειμένη περίπτωση η ΑΠΟΤΡΟΠΗ απέτυχε  και πρέπει να αναλύσουμε τα δεδομένα , προς ίδιον όφελος, καθώς και η εκτίμηση ότι ο «κόσμος» και η Ουκρανία δεν θα είναι πλέον ίδιοι, τόσο γεωγραφικά και οικονομικά όσο και πολιτικά.

Στο πλαίσιο της εξέλιξης αυτής της Ρωσο-Ουκρανικής κρίσης εύλογα θα διερωτηθεί κάποιος, η Ελλάδα είναι μέλος του ΝΑΤΟ  και της ΕΕ και η Κύπρος της ΕΕ. Ποιος είναι ο ρόλος αυτών των οργανισμών; Ας δούμε σε συντομία τι γίνεται στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ.

Το αμυντικό πλαίσιο που έχει δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια (Διατάξεις της Συνθήκης της Λισαβόνας για την Eυρωπαϊκή Aλληλεγγύη (Solidarity clause Art. 222) και την Aμοιβαία Άμυνα (Mutual Defense Clause Art. 42/7)) μπορεί (θεωρητικά επαναλαμβάνω) να εξασφαλίσει, μια αποτελεσματική ομπρέλα προστασίας σε μια χώρα.

Η ΕΕ έχει αναπτύξει επίσης έναν οδηγό για την αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών  και το European Countering Hybrid Threats Centre of Excellence στο Ελσίνκι το 2017.

Παράλληλα, έχει δημιουργηθεί σε συνεργασία με τα αντίστοιχα όργανα αντιμετώπισης υβριδικών απειλών σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, το Hybrid Fusion Cell στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), ως ένα εργαλείο ενίσχυσης της ανθεκτικότητας της άμυνας των  κρατών μελών της ΕΕ κατά των υβριδικών επιθέσεων.

Στο ίδιο μήκος κύματος και το NATO έχει αναπτύξει την ‘Counter Hybrid Threat Strategy. Δυστυχώς όμως, οι οργανισμοί αυτοί είτε επειδή δε νομιμοποιούνται, είτε επειδή δεν το θέλουν, είτε επειδή το θέλουν αλλά δε μπορούν φαίνεται ότι προσπαθούν να κινούνται στην αρχή των ίσων αποστάσεων, τακτική που κατά κανόνα εξυπηρετεί τον παραβάτη.

Θεωρώ απαραίτητο εδώ να επισημάνω ότι πέραν της εκκρεμότητας των ορισμών και της ασάφειας ή της γενικότητας των δεσμεύσεων αυτών των οργανισμών, κενό υφίσταται επίσης και στο νομικό πλαίσιο του πολέμου αυτής της μορφής.

Για το ΝΑΤΟ ειδικά όταν έχουμε επίσημα εμπόλεμη κατάσταση (κήρυξη πολέμου δηλαδή) θα μπορούσαν και οι «υβριδικές επιθέσεις» να αντιμετωπισθούν μέσα στο νομικό πλαίσιο του Δίκαιου του Πολέμου και των συναφών συμβάσεων ή συνθηκών, καθόσον το νατοϊκό λεξιλόγιο, χρησιμοποιούνται και οι τρεις όροι (hybrid war, warfare και threats), καλύπτοντας όλες τις πολεμικές δραστηριότητες. Τα πράγματα όμως είναι εντελώς διαφορετικά όταν απουσιάζει επίσημη κήρυξη πολέμου.  Γι’ αυτόν ίσως τον λόγο, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) χρησιμοποιεί αποκλειστικά τον όρο «υβριδικές απειλές» (hybrid threats).

Και τώρα στα του οίκου μας.

Τι γίνεται στην περιοχή μας; Εκτιμώ ότι συμφωνείτε ότι η Τουρκία συγκεντρώνει όλα τα χαρακτηριστικά ενός Υβριδικού Ταραξία.

Εδώ βλέπουμε να εξελίσσεται για μισό αιώνα, 48 χρόνια για την ακρίβεια,  μια κατάσταση η οποία έχει όλα τα χαρακτηριστικά αυτού του Υβριδικού Πολέμου. Ζούμε δηλαδή επί σαράντα οκτώ χρόνια, μια κατάσταση που είχε ως αποτέλεσμα την κατοχή του 36% του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας και ότι άλλο αυτό έχει δημιουργήσει και συνεχίζει να δημιουργεί, όσο διαρκεί το κυνήγι της Δίκαιης/Βιώσιμης/Λειτουργικής και πολλών άλλων επιθετικών προσδιορισμών, που έχουν δοθεί κατά καιρούς, στη πολυπόθητη λύση.

Έχουμε συνηθίσει όμως να δίδουμε σε κάθε εποχή ένα τίτλο, είτε για να τονίσουμε την πολυπλοκότητα και τις προκλήσεις της, είτε για να περιγράψουμε τις δυσκολίες που τη χαρακτηρίζουν, ή……και για να δικαιολογήσουμε την απραξία μας!!!!.

Η κρίση του 1974, είναι χωρίς αμφιβολία, το σημείο καμπής στη νέα εποχή των Ελληνο-Τουρκικών σχέσεων. Αυτή ήταν η πρώτη και ουσιαστική στρατιωτική εμπλοκή των δύο χωρών (μετά τη συνθήκη της Λωζάνης), σηματοδότησε την αναθεώρηση της επιχειρησιακής διάταξης των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και ανέδειξε το ΚΕΝΟ της Ατλαντικής Συμμαχίας για την αντιμετώπιση κρίσεων ή συρράξεων μεταξύ κρατών μελών της.

Έκτοτε (από το 1974) σημειώθηκαν πολλές μικρότερης ή μεγαλύτερης έντασης κρίσεις ή και επεισόδια τα οποία έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους. Θα μπορούσα να αναφέρω επιγραμματικά Βέρνη, Νταβός/mea culpa, Μαδρίτη, Ελσίνκι.

Οι προκλήσεις είναι πλέον καθημερινότητα και εκδηλώνονται με πολλαπλούς τρόπους. ….η εποχή ά λ λ α ζ ε !!!!! και δυστυχώς δεν αντιληφθήκαμε τις προθέσεις και υπερεκτιμήσαμε (ίσως) τις δυνατότητες του αντιπάλου κι αυτό μας «παρέσυρε» σε μια πρακτική ή τακτική που εδώ και καιρό φαίνεται ότι δεν αποδίδει.

Σπαταλήσαμε πόρους για την αντιμετώπιση της συμβατικής απειλής, της οποίας δεν αμφισβητείται η ύπαρξη και δυστυχώς, συνεχίζουμε να σχεδιάζουμε με την φιλοσοφία/στρατηγική ή την τακτική του προηγούμενου πολέμου.  

Κινούμαστε ακόμη στη σφαίρα του «Αν ποτέ χρειασθεί», (κι αυτό ακολουθείται πάντα και από την κίνηση του σταυρού,… για να μη χρειασθεί).

Κάνουμε εκτιμήσεις για τον «επόμενο πόλεμο» και δε θέλουμε να δούμε ότι αυτός, ο «επόμενος πόλεμος», βρίσκεται σ’ εξέλιξη και μάλιστα είναι τόσο «πολυχωρικός», όσο και «υβριδικός», όπως ανέφερα και νωρίτερα,

Συνεχίζουμε να σχολιάζουμε τον Επεκτατισμό, τον Παν-ισλαμισμό, το Νέο-οθωμανισμό και την Αναθεωρητική της Πολιτική, τις παρεμβάσεις στις οποίες προχώρησε η Τουρκία με την αποστολή προσωπικού και μέσων στη Λιβύη, στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, αλλά και τις δυο μεγάλες σχετικά βάσεις που διατηρεί στη Σομαλία και το Κατάρ.

Προβαίνουμε σε εκτιμήσεις για τις επιδιώξεις της στα Βαλκάνια, (Αλβανία, Σερβία, Κόσοβο, Σκόπια, Βουλγαρία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη), στη Μεσόγειο & Αφρική (Λιβύη, Τυνησία, Σομαλία, Σουδάν κλπ), τη Μέση Ανατολή (Συρία, Λίβανος, Παλαιστίνη, Ιράκ, Ιράν, Κουρδικό).

Σχολιάζουμε το ρόλο της στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ  και αφιερώνουμε απεριόριστο τηλεοπτικό χρόνο για να καλύπτουμε τις δραστηριότητες του Ερντογάν και των υπουργών του, διευκολύνοντας έτσι τις δικές του ψυχολογικές επιχειρήσεις.

Επικαλούμαστε την επωδό ότι «Η Τουρκία απειλεί την Ελλάδα και θέλει να προκαλέσει ένταση, για να κάνει εξαγωγή των εσωτερικών της προβλημάτων». Ακόμη κι αν ευσταθεί, δεν αποδίδει κι αυτή η προσέγγιση πλέον και πρέπει να εγκαταλειφθεί. Οι ενέργειες της Τουρκίας δεν πρέπει, σε καμία περίπτωση, να εκληφθούν ως εξαγωγή της εσωτερικής ή εγχώριας κρίσης της (η οποία ασφαλώς και υπάρχει). Απεναντίας αποτελούν την απλή εφαρμογή του σχεδίου της. Ένα σχέδιο που υπάρχει και η εφαρμογή του ακολουθείται με ευλάβεια, κάνοντας κάθε φορά τις αναγκαίες προσαρμογές, όταν οι νέες συνθήκες,  η τεχνολογία και τα νέα διαθέσιμα μέσα το απαιτούν ή το επιβάλλουν.

Ο στόχος του σχεδίου αυτού είναι και παραμένει σταθερός τα τελευταία  χρόνια και προσβλέπει στο μέλλον της Τουρκίας και το ρόλο της σ’ αυτό, είτε ως Περιφερειακή Δύναμη, είτε ως Ηγέτης της Μουσουλμανικής Κοινότητας.

Πρέπει ν’ αντιληφθούμε ότι η Τουρκία έχει αναγάγει τον Υβριδικό Πόλεμο, ως το κύριο μέσο/τρόπο επιδίωξης των στόχων της και ενεργοποιεί όλα τα συστατικά του στοιχεία, συμπεριλαμβανομένης και της εργαλειοποίησης των προσφύγων και μεταναστών.

Η Ελλάδα και η Κύπρος είναι ασφαλώς «αγκάθια» σ’ αυτά τα σχέδια και επειδή η άμεση και δυναμική αναμέτρηση μάλλον δεν την ευνοεί, ακολουθεί την τακτική του «ταραξία», του ατίθασου παιδιού, όπως συνηθίζω να λέγω.

Η Τουρκία διεξάγει συστηματικά υβριδικές επιχειρήσεις εναντίον της Ελλάδας και της Κύπρου, γεγονός που την καθιστά απειλή όχι μόνο για τις δύο χώρες, αλλά συνολικά για την ΕΕ και επιδιώκει:

• Τη φ θ ο ρ ά της Ελλάδας και της Κύπρου σ’ όλα τα πεδία και επίπεδα.
• Τον περιορισμό έως και διακοπή του ενεργειακού προγράμματος της Κυπριακής Δημοκρατίας
• Την εμπόδιση με κάθε τρόπο της διαδικασίας επίλυσης του Κυπριακού, καθόσον οποιαδήποτε λύση που θα δημιουργεί το ανεξάρτητο κράτος της Κυπριακής Δημοκρατίας (με όποια μορφή) θα στερεί από την Τουρκία τη «νόμιμη παρέμβαση», άρα τον περιορισμό της στα όρια των θαλάσσιων ζωνών που το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει γι’ αυτήν και την αδυναμία της πρόσβασης στα ενεργειακά αποθέματα της κυπριακής ΑΟΖ, τα οποία εκτιμώνται ως πλούσια.
• Την πρόκληση αστάθειας και ανασφάλειας στην περιοχή που αποτρέπουν μεγάλες επενδύσεις και έργα.
• Τη δημιουργία «Γκρίζων Ζωνών» και αμφισβήτηση της Εθνικής Κυριαρχίας και των Κυριαρχικών Δικαιωμάτων Ελλάδος και Κύπρου.
• Την «ανακάλυψη» και πρόσθεση στον κατάλογο νέων θεμάτων ή διαφορών προς επίλυση.
• Τη διατήρηση έντονης ρητορικής εμφανίζοντας την Ελλάδα και την Κύπρο ως παραβάτες του Διεθνούς Δικαίου. Δηλώσεις, απειλές, παραβάσεις και παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου, της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και των χωρικών υδάτων.
• Την επιβολή  της παράβασης,  ως δικαίωμα, με τη διασπορά ψευδών ειδήσεων, την αναφορά ή επίκληση αρνητικών ιστορικών γεγονότων με την απειλή της επανάληψης τους, τη διευκόλυνση ροής λαθρομεταναστών και προσφύγων, την παρεμπόδιση άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων με τη χρήση κάθε διαθέσιμου μέσου και κυρίως των ΜΜΕ και αυτών της Κοινωνικής Δικτύωσης
• Το «βομβαρδισμό» της Διεθνούς Κοινότητας και Οργανισμών με παράλογες και παράνομες ενέργειες με στόχο τη Διπλωματική Ασφυξία της χώρας.
• Τη δημιουργία περιβάλλοντος ανησυχίας, πανικού και δυσπιστίας προς την εκάστοτε κυβέρνηση, ηττοπάθειας, σύγχυσης και πολιτικής αναστάτωσης.
• Την οικονομική «αιμορραγία» για τη προάσπιση των εθνικών συμφερόντων και κυριαρχικών μας δικαιωμάτων, την ασφάλεια των συνόρων και τη συντήρηση των Ενόπλων Δυνάμεών μας.
• Την αλλοίωση της δημογραφικής ισορροπίας του πληθυσμού Ελλάδος και Κύπρου.
• Τον περιορισμό της Ανάπτυξης και κατά συνέπεια τη διόγκωση της ανεργίας, συνθήκες που υποθάλπουν και οδηγούν στην κοινωνική αναταραχή.

Θεωρώ λοιπόν ότι είναι ανάγκη να:

• Οραματισθούμε την πατρίδα στην οποία θέλουμε να ζούμε και να κληρονομήσουμε στις επόμενες γενιές ….
• Προσδιορίσουμε/περιγράψουμε το «ΣΤΟΧΟ» του Οράματος, καθώς επίσης τα έργα και τις δράσεις, τις αποφάσεις και τις πράξεις, τα βήματα και τη διαδρομή που θα μας οδηγήσουν εκεί.
• Κατανοήσουμε το ρόλο μας μέσα στο πλαίσιο που συνθέτουν τα τρέχοντα δεδομένα …και το μέλλον της χώρας μας.
• Λειτουργούμε θεσμικά, συλλογικά και συντονισμένα. Ήτοι, να υποτάξουμε το ΕΓΩ στο ΕΜΕΙΣ. Κι αυτό είναι υπεράνω προσωπικών, κομματικών, πολιτικών και οποιωνδήποτε άλλων επιδιώξεων.
• Αξιοποιήσουμε δημιουργικά την ισότιμη παρουσία/συμμετοχή μας στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ καθώς και σε κάθε άλλο διεθνές «Forum».
• Αναλάβουμε εκστρατεία ενημέρωσης της παγκόσμιας κοινότητας για την κατάσταση στην περιοχή και να εμποδίσουμε τη στρέβλωση της ιστορίας και της πραγματικότητας την οποία επιχειρεί η Τουρκία.
• Αντιμετωπίσουμε τις Νέες Απειλές/Νέες Απαιτήσεις με Νέα Στρατηγική, (η ψυχραιμία και ο κατευνασμός είναι καλά στοιχεία αλλά στην προκειμένη περίπτωση δεν αποδίδουν).

Όλα τα παραπάνω θα πρέπει να συνδυασθούν και μ’ ένα δυναμικό σχέδιο Μετεξέλιξης των Ενόπλων μας Δυνάμεων ώστε να ενισχύσουμε την  Αποτρεπτική και Αμυντική μας ικανότητα (στις απαιτήσεις του 21^ου αιώνα).

Σ’ αυτό το σημείο να σας θυμίσω ότι ο Clausewitz στο βιβλίο του “Περί Πολέμου”, τελικά συμπεραίνει ότι «ο πόλεμος δεν συνιστά επιστήμη, ούτε τέχνη, αλλά μια σύγκρουση μεγάλων συμφερόντων» και για την ικανοποίηση αυτών τα κράτη θα μετέρχονται κάθε διαθέσιμο τρόπο και μέσο, προσθέτω εγώ.

 Μία «θεωρία» της οποίας είμαι οπαδός λέει ότι, «όταν η σκληρή ισχύς συναντά την ήπια ισχύ, τότε μαζί κάνουν την έξυπνη ισχύ». «When Hard Power meets the Soft Power, make the Smart Power». Τα διαθέτουμε και τα δύο. Ιδού Πεδίον Δόξης Λαμπρόν.

Σας προτρέπω λοιπόν να αξιοποιήσετε τις ευκαιρίες που έχετε ως σπουδαστές της Ανωτάτης Διακλαδικής Σχολής Πολέμου, για διάβασμα, μελέτη και στοχευμένη αναζήτηση. 

Σας ευχαριστώ, για την τιμή και την ευκαιρία που μου δώσατε

Βιβλιογραφία – Πηγές

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ Ἱστορίαι: Μετάφραση Ε.Κ Βενιζέλου

Sun Tzu: Η Τέχνη του Πολέμου

Carl Philipp Gottlieb von Clausewitz,  Vom Kriege (Περί Πολέμου),

Παν Κονδύλης: Θεωρία του Πολέμου

Κώστας Μαυραγάνης:Κυβερνοεπιθέσεις και κυβερνοασφάλεια στην Ελλάδα: Η θέση της χώρας μας στον αθόρυβο, ψηφιακό «πόλεμο»

Κώστας Μαυραγάνης :Yβριδικός πόλεμος, fake news και κυβερνοεπιθέσεις: Οι υβριδικές απειλές του 21ου αιώνα και η Ελλάδα

Αθανάσιος Κοσμόπουλος: Ανάγκη οικοδόμησης μηχανισμού για τον εντοπισμό των fake news

Ιωάννης Κωνσταντόπουλος: Στόχοι των υβριδικών απειλών είναι οι κοινωνίες και όχι οι στρατοί

Ιπποκράτης Δασκαλάκης: Παλαιότερα μιλούσαμε για τουρκικές ψυχολογικές επιχειρήσεις, σήμερα μιλάμε για «υβριδικό πόλεμο»

Κων/νος Λαμπρόπουλος: Τα υβριδικά επιχειρησιακά δόγματα θολώνουν τα όρια μεταξύ πολέμου και ειρήνης

Μαριάννας Πλιακοστάμου: Υβριδικές Απειλές από την Αρχαιότητα μέχρι τον 21^ο Αιώνα.

Κωνσταντίνος Γράψας: Yβριδικές απειλές, Το φαινόμενο

Dr. Frank G. Hoffman (LTC/USMCR (Ret.): Hybrid Warfare and Challenges

Eve Hunter & Piret Pernik(ICDS): Challenges of Hybrid Warfare

Publications of The European Centre of Excellence for Countering Hybrid Threats /Hybrid CoE

 Η επιλογή των φωτογραφιών είναι των “Ανιχνεύσεων”