ΜΙχαήλ Κωσταράκος: Το αέναο πάρε- δώσε της διπλωματίας – Μια επεξηγηματική υποστηρικτική άποψη.
Ενας ιδεοτυπικός Ελληνομακεδόνας
Ηταν ο άνθρωπος που κατεξοχήν ενσάρκωσε τη συνέχεια του κράτους στη διατομή εξωτερικής πολιτικής κι επιστημονικού λόγου για τα «εθνικά μας θέματα». Ως εμπειρογνώμων του υπουργείου Εξωτερικών για τα Βαλκάνια μεταξύ 1962 και 1995 έδωσε διαδοχικά τα φώτα του στις κυβερνήσεις της ΕΡΕ, της Ενωσης Κέντρου, των αποστατών, της χούντας, της Ν.Δ. και του ΠΑΣΟΚ, αφήνοντας ένα καθοριστικό στίγμα στη χάραξη της σχετικής κρατικής πολιτικής, ιδίως όσον αφορά το Μακεδονικό. Μετά τη συνταξιοδότησή του από το υπουργείο εξακολούθησε ν’ ασκεί μεγάλη επιρροή πάνω στις νεότερες γενιές διπλωματών και βαλκανολόγων, αλλά και στους δημοσιογραφικούς κύκλους των εθνικώς ανησυχούντων, ως φορέας κι εκφραστής της θεσμικής μνήμης του ελληνικού βαθέος κράτους για το συγκεκριμένο ζήτημα.
Σε αντίθεση με διάφορους άλλους παράγοντες που συνδιαμόρφωσαν την κατά καιρούς κρατική πολιτική στο Μακεδονικό (και είτε παρέμειναν εσαεί καθηλωμένοι σε μια αναχρονιστική πρόσληψή της είτε εκτέθηκαν με ανεξήγητες φαινομενικά κωλοτούμπες), ο ίδιος διακρίθηκε για την πρωτοφανή προσαρμοστικότητά του ως προς τη διαχείριση όσων θεωρούσε πολιτικοϊδεολογικό απλώς περιτύλιγμα του βασικού πυρήνα της εθνικής στοχοθεσίας· προσαρμοστικότητα τυπικά μακεδονική, που σημάδεψε τόσο το υπηρεσιακό όσο και το επιστημονικό έργο του, καθιστώντας αυτά τα δυο απολύτως αξεδιάλυτα.
Εκτός από τις αδιαμφισβήτητες δεξιότητές του, απείρως μεγαλύτερες από εκείνες των προκατόχων ή των διαδόχων του, απολάμβανε άλλωστε επί δεκαετίες ένα σπάνιο προνόμιο για οργανικό διανοούμενο του ελληνικού κράτους: την ολοκληρωτική απουσία οποιουδήποτε δημόσιου αντιλόγου για το αντικείμενό του εντός της ελληνικής επικράτειας, μέχρι την απότομη διάρρηξη του άτυπου σχετικού κρατικού μονοπωλίου στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Αναφερόμαστε φυσικά στον Ευάγγελο Κωφό, τον άνθρωπο που ταυτίστηκε όσο κανείς άλλος με την επίσημη ιστορία και πολιτική διαχείριση του Μακεδονικού κατά τις μεταπολεμικές δεκαετίες. Ο θάνατος του οποίου, τη Δευτέρα του Πάσχα (22/4) σε ηλικία 88 ετών, επιβάλλει μια αποτίμηση της δράσης και του έργου του, ως ελάχιστη συμβολή στην κατανόηση των απαρχών, των δομικών χαρακτηριστικών και των ορίων της εγχώριας επιστημονικής μακεδονολογίας.
Εθνικόφρονες ρίζες
Ο Ευάγγελος Κωφός γεννήθηκε το 1934 στην Εδεσσα. Οπως και στους περισσότερους ανθρώπους της γενιάς του, η διαμόρφωση της ταυτότητάς του σημαδεύτηκε απ’ αυτή τη χωροχρονική συγκυρία, το οικογενειακό ιστορικό και τα συνακόλουθα παιδικά βιώματά του.
Ο παππούς του, Ευάγγελος Κουφού, υπήρξε πατριαρχικός προύχοντας με εμπλοκή στον Μακεδονικό Αγώνα μέσω του στενού συγγενούς του, διευθυντή του ελληνικού σχολείου και γραμματέα του τοπικού Ελληνομακεδονικού Κομιτάτου, Αθανασίου Φράγκου. Χαρακτηριστικό τεκμήριο, ένα σημείωμα του τελευταίου προς τον Ελληνα πρόξενο στη Θεσσαλονίκη, Λάμπρο Κορομηλά (7/5/1906), που εντόπισα στο Ιστορικό Αρχείο του Υπ.Εξ.: «Τω επιφέροντι τούτω κ. Ευαγγέλω Κουφού πιστώ ημετέρω παρακαλεί ο κ. Κ. Σαλαμπάσης να εγχειρήσητε το υπόλοιπον μέρος των εξ Αθηνών εμπορευμάτων, όπερ θα μεταφέρη ασφαλώς εδώ ο κ. Ευάγγελος Κουφού έμπορος υφασμάτων» (φ.1908/133.6/316-317).
Μια στρατευμένη έκδοση του 1948 τον περιλαμβάνει πάλι μεταξύ όσων «ειργάσθησαν εθνικώτατα» εκείνα τα χρόνια, διευκρινίζοντας ότι «συνέδραμε και υλικώς τον Αγώνα, εντάξας εις τα ένοπλα ελλην. σώματα των ανεψιόν του Ιωάννην» (Νικόλαος Σινόπουλος, «Πέλλα. Εδεσσα-Γιαννιτσά-Αρδέα», χ.τ.έ. 1948, σ.51). Επίσημα, πάντως, ουδέποτε αναγνωρίστηκε ως μακεδονομάχος.
Λιγότερο σαφή είναι τα πράγματα με τον γιο του, Αντώνιο Κωφού, επίσης έμπορο στην ίδια πόλη. Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα που ο ίδιος έγραψε το 1974, επί Κατοχής υπήρξε στέλεχος της δεξιάς αντιΕΑΜμικής «Πανελληνίου Απελευθερωτικής Οργανώσεως» (ΠΑΟ), μέλος «της τριμελούς Επιτροπής της Εδέσσης» (Αρετή Τούντα-Φεργάδη, «Η ελληνική άμυνα έναντι της βουλγαρικής φασιστικής προπαγάνδας στην περιοχή της Εδεσσας, 1941-1943», σε Γ. Κιουτούτσκας [επιμ.], Η Εδεσσα και η περιοχή της, Εδεσσα 1995, σ.377). Το όνομά του αγνοείται όμως πλήρως από τη βασική βιβλιογραφία για την εν λόγω οργάνωση: τα ογκώδη απομνημονεύματα του συνιδρυτή της Ιωάννη Παπαθανασίου («Για τον ελληνικό βορρά», Αθήνα 1997) και τη μονογραφία του ηγετικού στελέχους της, στρατηγού Φροντιστή («ΠΑΟ», Θεσ/νίκη 1977). Επικεφαλής της τοπικής ΠΑΟ υπήρξε δε αποδεδειγμένα ο κατοχικός νομάρχης Γεώργιος Θεμελής, θλιβερά γνωστός από τη διακήρυξή του, τον Απρίλιο του 1943, «πας όστις λαμβάνει τα όπλα κατά των Γερμανών δεν είναι Ελλην».
Διαφορετικής τάξης ερωτήματα εγείρονται από προκήρυξη του τοπικού ΝΟΦ (10.12.1945) με τα άπλυτα -πραγματικά ή εικαζόμενα- επώνυμων εθνικοφρόνων της Εδεσσας, που δημοσιεύει ο Φροντιστής: «7) Αντώνιος Κωφού, το θεόβγαλτο αυτό παιδί με το ωραίο του σκέρτσο απόκτησε το σεβασμό του γερμανού φρουράρχου και με τον άγιον σεβασμιώτατο Παντελεήμονα τιμούσαν κάθε φασιστική τελετή» (σ.449).
Από φωτοτυπία της ίδιας προκήρυξης που εντόπισα σε γιουγκοσλαβική έκδοση προκύπτει πως υπήρχε και διευκρινιστική συνέχεια, που ο Φροντιστής προτίμησε να παραλείψει: «όπως τον περιοδεύον τότε “σοβιετικό παράδεισο”» (Арxив на Македониjа, «Егеjска Македониjа во НОБ, 1945», Σκόπια 1973, σ.422). Ο λόγος φυσικά για τη διαβόητη προπαγανδιστική έκθεση της Βέρμαχτ «Ο σοβιετικός παράδεισος», που την άνοιξη του 1943 τριγύρναγε τη μακεδονική ενδοχώρα με τις ευλογίες των κατά τόπους δωσιλογικών κι εκκλησιαστικών αρχών.
Οπως διαβάζουμε σε σχετικό ναζιστικό φυλλάδιο, ο Εδέσσης Παντελεήμων –«μέλος επίλεκτον της Διοικούσης Επιτροπής της ΠΑΟ» κατά τον Φροντιστή (σ.258)- έβγαλε αντικομμουνιστικό λόγο στα εγκαίνιά της (24/3/1943), διακηρύσσοντας πως «ο Ελλην, ο οποίος υπήρξε πάντοτε λαός με ανώτερα πνευματικά ιδεώδη, […] τάσσεται παρά το πλευρόν των δυνάμεων αίτινες καταπολεμούν το υλιστικόν τούτο σύστημα και ελπίζει ότι ούτω θα επιτύχη να εξασφαλίση το ελεύθερον και ευτυχές μέλλον εν τω πλαισίω της νέας Ευρώπης» του Γ΄ Ράιχ («Ο Αγών της Ελλάδος κατά του μπολσεβικισμού», Θεσ/νίκη 1943, σ.9-10). Εντελώς γενικόλογοι είναι αντίθετα οι ισχυρισμοί ενός ντόπιου Σλαβομακεδόνα κομμουνιστή, τα απομνημονεύματα του οποίου συγκαταλέγουν τον Κωφού στους «συνεργάτες» του κατοχικού νομάρχη κατά τις «διώξεις» που αυτός εξαπέλυσε εναντίον «των Μακεδόνων πατριωτών» (Вангел Аjановски-Оце, «Егеjски Бури», Σκόπια 1975, σ.88).
«Ολοι δικοί μας είμαστε» | Ευάγγελος Κωφός, κατά τη διάρκεια συνάντησής του με τον «εθνικά ύποπτο» μακεδονικό σύλλογο Olympic του Περθ (1986), σύμφωνα με εξιστόρηση του ίδιου (27.2.2000)
Σε αδημοσίευτη συνέντευξή του στον γράφοντα (27/2/2000), ο ίδιος ο Ευάγγελος Κωφός περιέγραψε πάλι ως «έντονη ανάμνησή» του εκείνων των χρόνων την πάνδημη υποδοχή του κατοχικού πρωθυπουργού Τσολάκογλου στην Εδεσσα (9/6/1942), σε μια συγκυρία γενικευμένης ανασφάλειας μετά την παραχώρηση της Ανατολικής Μακεδονίας στη Βουλγαρία: «Είναι σούρουπο, έχει σκοτεινιάσει, στην πλατεία της Εδεσσας -εκεί που είναι κέντρο ακόμα και σήμερα- βγαίνει ένας ντυμένος με άσπρη στολή και βγάζει ένα λόγο. Κάτω, γεμάτο… Και είναι ο Τσολάκογλου. Ποιος είναι ο Τσολάκογλου, ο εξάχρονος δεν μπορούσε φυσικά να ξέρει… Και κάποιος λέει κάτι βουλγάρικα (κάτι σαν “ουρά”, “ουρά η Βουλγαρία”, δεν θυμάμαι ακριβώς) και πέφτει ένα ξύλο άγριο. Ο κόσμος στράφηκε εναντίον του… Αυτή την εικόνα τη θυμάμαι, δεν θυμάμαι τίποτα άλλο από εκεί».
Η περίοδος αυτή της ζωής του έκλεισε με την οικογενειακή μετεγκατάσταση στη Θεσσαλονίκη το φθινόπωρο του 1943, μετά τη σύλληψη και σύντομη κράτηση του πατέρα του από τους Γερμανούς στο στρατόπεδο Παύλου Μελά. Στα απομνημονεύματά του, ο Αντώνιος Κωφού αποδίδει την περιπέτειά του στους «ελάχιστους εκδηλωθέντες Βούλγαρους, οι οποίοι αποτελούσαν το Συμβούλιον του Βουλγαρικού Φρουραρχείου» και, «φοβηθέντες από τας ενόπλους ομάδας που κυκλοφορούσι εις την ύπαιθρον, απήτησαν από τους Γερμανούς να συλλάβωσι προληπτικώς ως ομήρους προς ασφάλειάν των αριστερούς και δεξιούς παράγοντας της πόλεως» (Τούντα-Φεργάδη, όπ.π.). Είχε προηγηθεί η ένταξη πολλών αξιωματικών της περιοχής στον ΕΛΑΣ, τον Ιούλιο, κι η φυγή του νομάρχη Θεμελή στη Μέση Ανατολή, τον Σεπτέμβριο. Από το ημερολόγιο ενός συγκρατουμένου του, πληροφορούμαστε πάντως ότι ο Αντώνιος αφέθηκε τελικά ελεύθερος «άνευ ανακρίσεως» (Γιώργος Καφταντζής, «Το ναζιστικό στρατόπεδο Παύλου Μελά Θεσσαλονίκης, 1941-1944», τ.Α΄, Θεσ/νίκη 1999, σ.131).
Από τις «εθνικές μειονότητες» στις «ανύπαρκτες»
Εξίσου σαφές υπήρξε το αποτύπωμα της μεταπολεμικής συγκυρίας στις σπουδές του μετέπειτα βαλκανολόγου. Τη φοίτησή του στο Κολλέγιο Ανατόλια της Θεσσαλονίκης και το εμπορικό τμήμα του Κολλεγίου Αθηνών ακολούθησαν σπουδές στις ΗΠΑ, με αρχικό προσανατολισμό τη δημοσιογραφία (στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο) και στη συνέχεια τις Διεθνείς Σχέσεις (μεταπτυχιακό στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν της Ουάσινγκτον). Κατά τη διάρκεια των δεύτερων θα εργαστεί παράλληλα στο Γραφείο Τύπου της ελληνικής πρεσβείας, εγκαινιάζοντας τη σύνδεση της επιστημονικής καριέρας του με τις επιταγές της διπλωματίας.
Στη μεταπτυχιακή διατριβή που κατέθεσε τον Ιούνιο του 1959, με τίτλο «Εθνικές μειονότητες στη μεταπολεμική Ελλάδα και η επίπτωσή τους στις σχέσεις μεταξύ της Ελλάδας και των γειτόνων της», ο προσεκτικός αναγνώστης διακρίνει ήδη τη βασική αντίφαση που διαπέρασε και το μεγαλύτερο μέρος του κατοπινού του έργου: μια εναγώνια (και, προς το παρόν, άτεχνη) προσπάθεια να συνδυάσει την υπεράσπιση της εθνικής γραμμής με διακριτικές παραδοχές ψηγμάτων της πραγματικότητας που υπονόμευαν αυτή την τελευταία.
«Σήμερα», διαβάζουμε, «υπάρχουν εντός των συνόρων της [Ελλάδας] δύο μονάχα μειονότητες που είναι διακριτές ως χωριστές εθνοτικές οντότητες: οι Τούρκοι της Δυτικής Θράκης και της Δωδεκανήσου και οι “Σλαβομακεδόνες” της Δυτικής Μακεδονίας. Διάσπαρτες μειονοτικές ομάδες που υπήρχαν πριν από το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο έχουν είτε εξαφανιστεί, ως αποτέλεσμα της ναζιστικής κατοχής της Ελλάδας (1941-1944), είτε έχουν αφομοιωθεί στο ελληνικό περιβάλλον τους» (σ.15· ως τέτοιες μνημονεύονται επί τροχάδην οι Εβραίοι, οι Τσάμηδες, οι Αρμένιοι και οι Βλάχοι). Με βάση τη μετέπειτα εθνική επιχειρηματολογία, αξιοσημείωτη είναι πάντως η επισήμανσή του για τη βασική διαφορά των δύο αξιόλογων μειονοτήτων: «Οσον αφορά τους Σλαβομακεδόνες, το εθνικό υπόστρωμά τους παρέμεινε άμορφο κι εκκρεμές, παρόλα τα χρόνια της διαμάχης και τις πολυάριθμες θεωρίες που προώθησαν διανοούμενοι και προπαγανδιστές. […] Απεναντίας, η τουρκική μειονότητα της Ελλάδας δεν παρουσίασε τέτοιες δυσκολίες. Η τουρκική εθνική συνάφεια ήταν αδιαμφισβήτητη» (σ.180).
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν κάποιες κομβικές εκτιμήσεις του για το κατοπινό κύριο αντικείμενό του: «Η επίσημη ελληνική άποψη, προς το παρόν, είναι πως εκείνοι από τους “Σλαβομακεδόνες” που παρέμειναν στην Ελλάδα είναι αληθινοί Ελληνες, που διαφοροποιούνται από τους υπόλοιπους μόνο από τη σλαβική γλώσσα τους. Το επιχείρημα μοιάζει πειστικό, στην ταραγμένη όμως περιοχή της Μακεδονίας, η ιστορία της οποίας τόσο συχνά σημαδεύτηκε από τρομοκρατία, δεν έχει ακόμη υποστεί τη δοκιμή του χρόνου» (σ.34-5).
Το ίδιο και η αντιδιαστολή μεταξύ επίσημων διακηρύξεων κι εφαρμοσμένης πολιτικής: «Εφόσον οι “Σλαβομακεδόνες” αντιμετωπίζονταν [στον Μεσοπόλεμο] ως Ελληνες, δεν απολάμβαναν κάποια ιδιαίτερα προνόμια, αλλά συμμερίζονταν τα οφέλη και τις υποχρεώσεις όλων των Ελλήνων πολιτών. Οι νόμοι και οι νομικές εγγυήσεις, ωστόσο, δεν έχουν νόημα παρά μόνο αν τηρούνται πραγματικά, τόσο στο γράμμα όσο και στο πνεύμα τους, από τους αξιωματούχους και τις υπηρεσίες που έχουν επιφορτιστεί με την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών ενός κράτους» (σ.43-44).
Ισορροπώντας πάνω στο τεντωμένο σκοινί της εθνικής ορθότητας, ο Κωφός κατέληγε έτσι μεν στο συμπέρασμα πως, «η μεταχείριση των “Σλαβομακεδόνων” εν γένει, στη διάρκεια του Μεσοπολέμου, μπορεί να εκτιμηθεί ως σωστή» (σ.46), ταυτόχρονα όμως το υπονόμευε περιγράφοντας όλες εκείνες στις πρακτικές που τίναξαν στον αέρα τις σχέσεις τους με το ελληνικό κράτος (απαγόρευση της σλαβοφωνίας και θεσμικοί αποκλεισμοί επί Μεταξά, εκτοπίσεις ακόμη και «νομοταγών πολιτών, οι γιοι των οποίων πολεμούσαν στο μέτωπο»).
Το μεταπτυχιακό ακολούθησε η συγγραφή του πρώτου -και σημαντικότερου- βιβλίου του («Εθνικισμός και κομμουνισμός στη Μακεδονία»), το αγγλόγλωσσο χειρόγραφο του οποίου κατατέθηκε το 1962 στο ΙΜΧΑ κι εκδόθηκε το 1964, δίχως ποτέ να μεταφραστεί στα ελληνικά. Ακολούθησε, το 1962 πάντα, η πρόσληψή του στο υπουργείο Εξωτερικών, αρχικά ως ειδικού συνεργάτη και κατόπιν ως εμπειρογνώμονα βαλκανολόγου. «Η δουλειά που έκανα στο βιβλίο έγινε αιτία που ήρθα στο Υπουργείο», τόνισε στον γράφοντα το 2000. «Εγώ δεν ζήτησα να έρθω στο Υπουργείο, με φέραν στο Υπουργείο. Ηταν η μεγάλη κρίση τότε με τη Γιουγκοσλαβία, που κατέληξε στη συμφωνία Αβέρωφ-Πόποβιτς» (για παύση της εκατέρωθεν δημόσιας ανακίνησης του Μακεδονικού)· κρίση που έκανε την κυβέρνηση Καραμανλή να συνειδητοποιήσει ότι «κάποιον πρέπει να έχουμε στο Υπουργείο που να ξέρει Ιστορία».
Η επιλογή αυτή αποδείχτηκε εξαιρετικά εύστοχη. Μέσα στις επόμενες δεκαετίες, ο Κωφός προχώρησε σε δραστική ανανέωση κι επικαιροποίηση του κυρίαρχου εθνικού αφηγήματος για τη νεότερη ιστορία της Μακεδονίας, αντικαθιστώντας την παλιομοδίτικη μετεμφυλιακή σλαβοφαγία που εξέθετε το ελληνικό κράτος μ’ ένα συνεκτικό, αληθοφανές και πολλαπλά λειτουργικό σχήμα, βασισμένο σε κάποιες τολμηρές (για τα δεδομένα της εποχής) παραδοχές και πολύ περισσότερες επιλεκτικές αποκρύψεις.
Βασικό χαρακτηριστικό του έργου του υπήρξε μια πρωτεϊκή προσαρμογή στην εκάστοτε κυβερνητική γραμμή όσον αφορά το πολιτικό παρελθόν της χώρας, με ταυτόχρονη διατήρηση σταθερού μετώπου απέναντι στον «από βορρά κίνδυνο» και τις εγχώριες απολήξεις του. Ο σοβιετολογικός αντικομμουνισμός της δεκαετίας του 1960 παραχώρησε έτσι το 1984 τη θέση του στην εξύμνηση της Εθνικής Αντίστασης, με ανάδειξη της συμβολής του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην προάσπιση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας και ήπια κριτική στη μειονοτική πολιτική του, για να επιστρέψει ξανά μετά το 1989 σε μια σαφώς αντικομμουνιστική προσέγγιση. Τις ρητές δε επιφυλάξεις του μεταπτυχιακού φοιτητή του 1959 για την πραγματική ταυτότητα της επίμαχης μειονότητας διαδέχτηκε πέντε χρόνια αργότερα η διακήρυξη ότι «με την αποχώρηση των “Σλαβομακεδόνων” το 1949, δεν υπήρχε πλέον πραγματικό ζήτημα όσον αφορά την Ελλάδα» (σ.212).
Εξίσου λειτουργική αποδείχθηκε η επίρριψη της ευθύνης για τις προβληματικότερες πτυχές της κρατικής πολιτικής σε βολικούς αποδιοπομπαίους τράγους, όπως το καθεστώς της 4ης Αυγούστου. Αποσιωπώντας, ταυτόχρονα, πλήρως τις διαχρονικές εκείνες σταθερές της επίσημης ιδεολογίας και διοικητικής πρακτικής που είχαν οδηγήσει νομοτελειακά στη μεταξική κορύφωση της τρομοκρατίας.
Στο ίδιο μήκος κύματος, αποκαλυπτική είναι η αντιμετώπιση που ο Κωφός επιφύλαξε στις δημόσιες συλλογικές ορκωμοσίες ολόκληρων χωριών το καλοκαίρι του 1959, «ενώπιον Θεού και ανθρώπων» (εν προκειμένω, των κρατικών αρχών), ότι δεν πρόκειται να ξαναμιλήσουν το «τρισκατάρατον σλαβικόν ιδίωμα». Το 1964 τις αποσιώπησε εντελώς, παρόλο που συνιστούσαν βασική πτυχή της πιο πρόσφατης ελληνογιουγκοσλαβικής κρίσης που ανέλυε στο βιβλίο του (σ.217-20).
Το 1998, παρεμβαίνοντας στην ημερίδα του ΚΕΜΟ για τις σλαβικές διαλέκτους της ελληνικής Μακεδονίας, ισχυρίστηκε πως «η πρωτοβουλία οφειλόταν σε τοπικούς παράγοντες και την ΚΥΠ της εποχής, επί Παπαδόπουλου» («Γλωσσική ετερότητα στην Ελλάδα», Αθήνα 2000, σ.186). Λίγο αργότερα υποστήριξε πάλι, επικαλούμενος κάποιον ανώνυμο «αυτόπτη μάρτυρα», πως «υποκινητής υπήρξε ο μετέπειτα δικτάτορας Παπαδόπουλος», ο οποίος διεκδίκησε μάλιστα επί χούντας και τις σχετικές δάφνες «σε σύσκεψη υπό τον πρωθυπουργό Κόλλια» (Ευ. Χατζηβασιλείου – Χ. Χρηστίδης [επιμ.], «Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και η Βόρεια Ελλάδα», Αθήνα 2006, σ.127). Με τον μισητό δικτάτορα να αίρει τις αμαρτίες του μετεμφυλιακού κράτους, μπορούμε λοιπόν να ξεχάσουμε ότι στις επίμαχες εκείνες τελετές παρέστη σύμπασα η τοπική διοίκηση, εκκλησιαστική ηγεσία, στρατιωτική, πολιτική, αστυνομική κι εκπαιδευτική εξουσία.
Ο διάβολος της εθνικής ορθότητας κρυβόταν, άλλωστε, κατά κανόνα στις λεπτομέρειες: από το επιμελημένο στρογγύλεμα κάποιων διαπιστώσεων ή το σιωπηρό ψαλίδισμα ενοχλητικών παραγράφων σε δημοσιευόμενα έγγραφα, μέχρι ψευδείς ισχυρισμούς, όπως η δήθεν συμπερίληψη των Πομάκων της Θράκης στους 41.167 σλαβόφωνους της επίσημης απογραφής του 1951. Με εξαίρεση μια σύντομη διερεύνηση της σύνθεσης του καθοδηγητικού οργάνου των μακεδονομάχων της Εδεσσας, άμεσα σχετιζόμενη με τη δική του οικογενειακή ιστορία, ο ίδιος απέφυγε πάντως ν’ ασχοληθεί σοβαρά με τον δημοφιλή Μακεδονικό Αγώνα του 1903-1908, προστατεύοντας τόσο το εθνικό αφήγημα όσο και τη δική του επιστημονική εικόνα.
Ανεξαρτήτως παλινδρομήσεων, βασική σταθερά των αναλύσεών του υπήρξε πάντως η υπηρεσιακή θέαση του βασικού αντικειμένου του: οι σλαβόφωνοι Μακεδόνες της ελληνικής επικράτειας προσεγγίστηκαν ως επίφοβο αντικείμενο προς διαχείριση κι όχι σαν Ελληνες πολίτες, φορείς των ίδιων ελευθεριών και δημοκρατικών δικαιωμάτων με τον υπόλοιπο πληθυσμό.
…από τη θεωρία στην πράξη
Λίγο-πολύ αόρατο υπήρξε, από την άλλη, το δεύτερο σκέλος της ενασχόλησής του με το Μακεδονικό: η συμβολή του, ως υπηρεσιακού στελέχους, στη χάραξη και πρακτική εφαρμογή τής κατά καιρούς κρατικής πολιτικής. Από διάσπαρτα σχετικά έγγραφα που έχουν έρθει στο φως γνωρίζουμε λ.χ. ότι τη δεκαετία του 1960 εισηγούνταν σε ποια ακριβώς «ευπαθή» χωριά έπρεπε να ιδρυθούν «Εθνικά Νηπιοτροφεία», για τη μακροπρόθεσμη εξάλειψη της σλαβοφωνίας εξ απαλών ονύχων. Το 1982, πάλι, πρότεινε στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Καραμανλή, ύστατο αποκούμπι της Δεξιάς σε μια εποχή συντριπτικής κεντροαριστερής ηγεμονίας, μια δέσμη μέτρων προπαγανδιστικής «προβολής του ιστορικού παρελθόντος της Μακεδονίας στο εσωτερικό», τα περισσότερα από τα οποία υλοποιήθηκαν τελικά στο πλαίσιο της εθνικιστικής έξαρσης του 1992-1995.
Μέσα στη δεκαετία του 1980 ο Ευάγγελος Κωφός θα διακρίνει ωστόσο, με την οξυδέρκεια που τον χαρακτήριζε, την καταιγίδα να πλησιάζει. Οχι από τον Βορρά αλλά εκ Δυσμών, με τη μορφή της «γενικής αφύπνισης των διαφόρων μειονοτικών ομάδων σ’ όλες τις χώρες της Ευρώπης, ιδιαίτερα μετά την πτώση της δικτατορίας στην Ισπανία», και της διαμόρφωσης ενός ευνοϊκού για τις διεκδικήσεις τους θεσμικού περιβάλλοντος στο πλαίσιο οργανισμών όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης.
Ως εκπρόσωπος της Ελλάδας στις προπαρασκευαστικές διεργασίες του τελευταίου για τη σύνταξη του Καταστατικού Χάρτη για τις περιφερειακές και μειονοτικές γλώσσες (1986), κατέβαλε φυσικά -«στα πλαίσια των οδηγιών του»– απεγνωσμένες προσπάθειες να περιορίσει «τις υπέρμετρα φιλόδοξες πρόνοιες για τις περιφερειακές και μειονοτικές γλώσσες, τονίζοντας την ανάγκη εξισορρόπησης των συμφερόντων κρατών και μειονοτήτων».
Εκτός από την άτυπη σύμπλευση με τον Τούρκο ομόλογό του ή την απαίτηση για «σαφέστερο προσδιορισμό του όρου “μειονότητα” με την προσθήκη των λέξεων “sizable” [ευμεγέθης] και “recognized” [αναγνωρισμένη]», κατέφυγε ακόμη και στο κλασικό τέχνασμα της κακόβουλης πλειοδοσίας, ζητώντας «την ένταξη στις ρυθμίσεις του Χάρτη» όχι μόνο των μειονοτήτων αλλά και των ξένων «μεταναστών και εργατών» (που η Ελλάδα δεν είχε ακόμη τότε στο έδαφός της). Την ίδια στιγμή φρόντισε να τονίσει ενδοϋπηρεσιακά την ανάγκη εκσυγχρονισμού της σχετικής επιχειρηματολογίας: «Το κυριότερο πρόβλημα είναι η χάραξη εθνικής πολιτικής για τις γλωσσικές ομάδες της χώρας μας. Δεν είναι πλέον ικανοποιητικό να καλυπτόμεθα πίσω από το σχήμα ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει παρά η μουσουλμανική μειονότητα της Δ. Θράκης […]. Ασφαλώς, γλωσσικές ομάδες υπάρχουν, χωρίς όμως να συνιστούν -αυτή τη στιγμή τουλάχιστον- εθνικές μειονότητες».
Την ίδια διαπίστωση θα επαναλάβει ακόμη εντονότερα το 1991, όταν η ετήσια έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τα ανθρώπινα δικαιώματα έθιξε για πρώτη φορά το Μακεδονικό. Προειδοποιώντας ότι «το καλοπροαίρετο, γενικώς, κίνημα στη χώρα μας για την καλλιέργεια των πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων των διαφόρων ομάδων του πληθυσμού θα επεκταθεί αναπόφευκτα και σε θέματα αναγνώρισης, διάσωσης και διάδοσης γλωσσών, καθώς και σε πιο προχωρημένες πολιτιστικές διεκδικήσεις», κι ότι «αν η Πολιτεία ορθώσει εμπόδια, υφίσταται κίνδυνος μικρές ομάδες να ριζοσπαστικοποιηθούν στα αιτήματα και στις ενέργειές τους» με αποτέλεσμα «να εκτραπεί το πολιτιστικό κίνημα σε πολιτικό» (στο οποίο «εύκολα θα βρεθούν αρωγοί από το εξωτερικό και όχι κατ’ ανάγκη από γειτονικές χώρες»), ο Κωφός εισηγήθηκε ρητά την επανεπεξεργασία της επίσημης γραμμής με τη βοήθεια «ενός ή δυο διεθνολόγων ειδικών στα μειονοτικά», την περιβολή της «με διακομματικό μανδύα» και τελικά την «εκλαΐκευσή της». Εγχείρημα, αυτό το τελευταίο, εκτιμούσε, «δύσκολο και μακροχρόνιο αλλά όχι ακατόρθωτο».
Τον καιρό των συλλαλητηρίων
Τελικά, για την αλλαγή πολιτικής χρειάστηκε να προηγηθεί η κατάδυση της χώρας στο καθαρτήριο των εθνικιστικών συλλαλητηρίων· εμπειρία που απελευθέρωσε, ως αντίδραση, δυνάμεις πολύ ευρύτερες (κι ανεξέλεγκτες) από τις δημόσιες υπηρεσίες που ο Κωφός οραματιζόταν σαν φορείς του προτεινόμενου εκσυγχρονισμού.
Στο μεσοδιάστημα, ο ίδιος βίωσε έτσι δυο επώδυνες αντιφάσεις. Από τη μια, χρεώθηκε άδικα την υποτιθέμενη «άγνοια» του ελληνικού κράτους για τη μεταπολεμική εξέλιξη του Μακεδονικού, απόρροια του ψευδούς ισχυρισμού των προηγούμενων δεκαετιών περί «ανύπαρκτου» ζητήματος. Από την άλλη, είδε την εθνικιστική υστερία να φουντώνει (και να υποθηκεύει δραματικά τα γεωπολιτικά συμφέροντα του ελληνικού κράτους) με εφαλτήριο τις δικές του, ακριβώς, επεξεργασίες: προσωπική του επινόηση υπήρξε γαρ εν έτει 1986, αμέσως μετά την όξυνση των ελληνογιουγκοσλαβικών σχέσεων και την ανάληψη του υπουργείου Βόρειας Ελλάδας από τον Στέλιο Παπαθεμελή, η σκιαγράφηση της σλαβομακεδονικής (ειδικά) εθνογένεσης σαν ιδιόμορφης «μετάλλαξης», γενετικής δηλαδή ανωμαλίας, κι όχι ως μιας ακόμη τυπικής περίπτωσης συλλογικού πολιτικοϊδεολογικού μετασχηματισμού, από τις τόσες που συναντάμε στην παγκόσμια ιστορία.
Παραγκωνισμένος ενδοϋπηρεσιακά τη στιγμή ακριβώς που το αντικείμενό του αναγορευόταν στο μείζον εθνικό μας θέμα, παραιτήθηκε από το υπουργείο το καλοκαίρι του 1995. Στον γραπτό «αποχαιρετισμό» που απηύθυνε «προς φίλους, συναδέλφους και συνεργάτες» (29.6.1995), κατέθεσε δε τη ρητή διαφωνία του με την ακολουθούμενη -τότε- πολιτική της «μιας και ελληνικής» Μακεδονίας:
«Οι μαξιμαλιστικές απαιτήσεις, που δεν προδιέγραφαν παρά το σίγουρο ενταφιασμό των νομίμων προσδοκιών μας, απέτρεψαν την οριοθέτηση εφικτών αλλά και εθνικά αποδεκτών προσεγγίσεων. Και το ολέθριο μέτρο του “πολιτικού κόστους” υπερίσχυσε εκεί όπου γνώμονας όφειλε να είναι αποκλειστικά το “ιστορικό κόστος”.
»Η εφευρετικότητά μας για να αποφύγουμε να ατενίσουμε με ειλικρίνεια τις πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος υπήρξε όντως εντυπωσιακή. Ετσι, βαφτίσαμε Σκοπιανό το παραδοσιακό Μακεδονικό ζήτημα, προφανώς για να εξορκίσουμε δαίμονες και να προφυλάξουμε την ελληνική ιδιότητα του όρου! Καθιερώσαμε το άβατο του Συμβουλίου των Πολιτικών Αρχηγών για να καλύψουμε την πολιτική και πνευματική δυσκαμψία μας. Περιχαρακωθήκαμε σε τείχη για να διασώσουμε παράγωγα. Επιβάλαμε αντίμετρα που δεν μπορούσαμε να εφαρμόσουμε […]. Δειλιάσαμε, λοιπόν, σε κρίσιμες στιγμές να πάρουμε τις τολμηρές αποφάσεις γιατί δεν πιστέψαμε ότι υπάρχουν εθνικά αποδεκτές και επιστημονικά δόκιμες λύσεις πέρα από τα σαθρά στερεότυπα που επιβλήθηκαν στην ανυποψίαστη κοινή γνώμη, αλλά δεν οδηγούν πουθενά».
Τα όρια του «ρεαλισμού»
Ακολούθησαν δύο δεκαετίες ζυμώσεων, με την ιδιότητα του επιφανούς στελέχους διαφόρων ιδρυμάτων (ΙΜΧΑ, ΕΛΙΑΜΕΠ κ.λπ.), για την ανάγκη οριστικής επίλυσης του Μακεδονικού με καθιέρωση μιας εκατέρωθεν αποδεκτής σύνθετης ονομασίας της γειτονικής μας χώρας· ονομασίας που θα περιλάμβανε, φυσικά, τον όρο «Μακεδονία». Παρ’ όλα αυτά, το 2018-2019 απέφυγε να χαιρετίσει τη Συμφωνία των Πρεσπών, παρόλο που αυτή εκπλήρωσε και με το παραπάνω όσα ο ίδιος είχε κηρύξει. Περιορίστηκε μόνο σε μια αμήχανη συνέντευξη στη νεοδημοκρατική liberal.gr (1/2/2018), με την οποία εξέφρασε την αμφιθυμία του για το μαζικότατο συλλαλητήριο της εβδομάδας που είχε προηγηθεί, προειδοποιώντας ταυτόχρονα ότι «τέτοια ζητήματα δεν τα λύνει στους δρόμους ο λαός»…
Ο ρεαλισμός του αυτός δεν απέτρεψε άλλωστε τη δυσφορία του για το γκρέμισμα των εθνικιστικών ταμπού από μια μερίδα των νεότερων γενεών, εξέλιξη που μοιραία συμπεριέλαβε και την επανεξέταση του προσωπικού του ρόλου στη μεταπολεμική κρατική πολιτική. Κατέθεσε έτσι τελικά τον δικό του απολογισμό γι’ αυτή την τελευταία, ως αυτοτελές κεφάλαιο μιας ημιεπίσημης συλλογικής έκδοσης («Μακεδονικές ταυτότητες στο χρόνο», Αθήνα 2008, σ.355-418). Μολονότι σημαδεμένος από τις ίδιες αντιφάσεις με το προηγούμενο έργο του, ο απολογισμός του κρίθηκε όμως τελικά μάλλον υπερβολικά τολμηρός, όπως πιστοποιεί η σιωπηρή απάλειψή του από την αγγλόγλωσση έκδοση του ίδιου τόμου το 2011.
Οποιαδήποτε θετική αποτίμηση του έργου του τη σκιάζει ωστόσο μια ύστερη μαύρη σελίδα: η καθοριστική δημόσια παρέμβασή του, με την οποία ανατράπηκαν οι εξαγγελίες του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών της κυβέρνησης Σημίτη, Ανδρέα Λοβέρδου, για επίλυση της ανθρωπιστικής εκκρεμότητας που είχε αφήσει το 1982 η ρατσιστική απαγόρευση επαναπατρισμού όσων πολιτικών προσφύγων του Εμφυλίου δεν κρίνονταν «Ελληνες το γένος».
Μ’ ένα φλογερό άρθρο του στο «Βήμα» (25/6/2003), ο Κωφός δεν δίστασε τότε να κινδυνολογήσει, ως εκφραστής της θεσμικής μνήμης του βαθέος κράτους, πως η επιστροφή των υπέργηρων αγωνιστών στις εστίες τους ισοδυναμούσε με «αυθαίρετο εποικισμό αλλογενούς εθνικιστικής μειονότητας στις παραμεθόριες περιοχές». Τα ΜΜΕ ξεσάλωσαν στο ίδιο μήκος κύματος, η κυβέρνηση αναδιπλώθηκε κι οι προγραμμένοι αγωνιστές του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ καταδικάστηκαν οριστικά να σβήσουν στην ξενιτιά.
Να πλήρωσαν άραγε, άθελά τους, εκείνη την αθυρόστομη προκήρυξη του μακρινού 1945;
Οι σημερινές προκλήσεις απαιτούν μια νέα γενιά πολιτικών ηγετών.
Η ξεχασμένη ιστορία των εξισλαμισμένων Ελλήνων
Το οικογενειακό μυστικό του κοινωνιολόγου και υποψήφιου διδάκτορα Μερτ Καγιά για τις ελληνικές του ρίζες και η έρευνά του για τον εξισλαμισμό των Ελλήνων της Μικράς Ασίας
Οταν έμαθε το κρυμμένο οικογενειακό μυστικό, ο Μερτ Καγιά ασχολούνταν ήδη με τη μελέτη των εθνικών μειονοτήτων σε Οθωμανική Αυτοκρατορία και Τουρκία. Το ξετύλιγμα της ιστορίας και της ταυτότητας της οικογένειάς του, εκτός από τη ζωή του, επηρέασε και την ακαδημαϊκή του πορεία. Αλλωστε, δεν είναι ό,τι πιο σύνηθες να γεννιέσαι και να μεγαλώνεις ως Τούρκος και στη συνέχεια να μαθαίνεις ότι είσαι… Ελληνας. Κατά τη μεταπτυχιακή του διατριβή, ο 31χρονος σήμερα κοινωνιολόγος και υποψήφιος διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο Χατζέτεπετης Αγκυρας, ασχολήθηκε με τον εξισλαμισμό των Ελλήνων στη Μικρά Ασία. Το βιβλίο του, «Ο εξισλαμισμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας την περίοδο 1919-1925 – Μια μελέτη μνήμης» (εκδόσεις Κυριακίδη), συνιστά μία μορφή της μεταπτυχιακής του εργασίας.
«Οταν έμαθα ότι ο προπάππους μου χωρίστηκε από την οικογένειά του πάνω από 40 χρόνια, αποφάσισα να βρω κι άλλες οικογένειες με παρόμοια βιώματα, να καταγράψω τις ιστορίες τους και να γεμίσω τα κενά της τουρκικής ιστορίας. Την περίοδο της ανταλλαγής πληθυσμών, οι συγγενείς μου αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν στην Ελλάδα. Κάποιοι δεν τα κατάφεραν. Πολλές οικογένειες χωρίστηκαν και κανείς δεν μιλούσε για αυτό» υπογραμμίζει στο «Βήμα» ο κ. Καγιά. Δύο χρόνια μετά την καταστροφή της Σμύρνης και τον βίαιο ξεριζωμό των Ελλήνων, οι πρόγονοί του βίωσαν τον οικογενειακό αποχωρισμό. Ο εκ μητρός προπάππους του, με καταγωγή από την Αμάσεια του Πόντου, παρέμεινε στην Τουρκία, ενώ η μητέρα και ο αδελφός του έφυγαν για την Ελλάδα. Ο προπάππους του υιοθετήθηκε από κουρδική οικογένεια, εξισλαμίστηκε και μετονομάστηκε σε Ισαάκ Τερέτσε.
Οντας κοινωνιολόγος, ο κ. Καγιά αναγνωρίζει την τεχνητή και μεταβαλλόμενη υπόσταση των ταυτοτήτων, ξεχωρίζοντας ωστόσο πώς συντελείται μια αλλαγή: «Το να είσαι μουσουλμάνος δεν είναι πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι πώς γίνεσαι και ποιος σε κάνει μουσουλμάνο. Η διαδικασία του εξισλαμισμού και πώς οι οικογένειες και ιδιαίτερα τα εγγόνια αντιμετώπισαν τις ιστορίες αυτές έχει κυρίαρχο ρόλο στο βιβλίο». Για τον ίδιο, οι άνθρωποι μπορούν να αλλάζουν το θρήσκευμά τους. «Ομως τι συμβαίνει αν κάποιος ή το σύστημα σε αναγκάσει να αλλάξεις την ταυτότητά σου;» διερωτάται.
Πώς ζούσαν οι Ελληνες που έγιναν μουσουλμάνοι
Αναπόφευκτα, προκύπτει το ερώτημα πώς έζησαν και τι βίωσαν οι Ελληνες που εξισλαμίστηκαν και παρέμειναν στην Τουρκία, όπως συνέβη με τον προπάππου του. Ο ένας τρόπος ήταν η σιωπή, σύμφωνα με τον συγγραφέα. «Γενικά έκρυβαν τις ιστορίες τους και δεν μίλαγαν. Ομως αυτό δεν ήταν αρκετό. Επρεπε να πείσουν ότι είναι πραγματικοί μουσουλμάνοι. Στην περίοδο της ανταλλαγής των πληθυσμών, οι πόλεις ήταν μικρές και οι άνθρωποι γνωρίζονταν μεταξύ τους. Αν ήσουν ορφανός από άλλη θρησκεία ή κορίτσι από διαφορετική εθνικότητα, ήξεραν την ιστορία σου. Επρεπε να τους κάνεις να πιστέψουν ότι ήσουν πραγματικός μουσουλμάνος και ότι οικειοθελώς παρέμεινες στην Τουρκία» τονίζει.
«Μετά τον εξισλαμισμό τους», αναφέρει, «οι Ελληνες που συνάντησα σταμάτησαν να μιλούν για το παρελθόν τους. Συμπεριφέρονταν σαν πραγματικοί μουσουλμάνοι και εν καιρώ άρχισαν να μισούν την καταγωγή τους. Δεν γνωρίζουμε τι είχαν στην καρδιά τους αλλά ήταν σιωπηλοί και ήταν φανατικοί Τούρκοι και μουσουλμάνοι. Ηταν ένας τρόπος να επιβιώσουν». Και πώς αλλιώς θα μπορούσαν να επιβιώσουν, καθώς όπως περιγράφει ο συγγραφέας οι τουρκικές αρχές τους είχαν στοχοποιημένους; «Οτιδήποτε συνέβαινε σε περιοχές που έμειναν εξισλαμισμένοι Ελληνες, το φόρτωναν σε αυτούς. Οι αρχές έλεγαν ότι το είχαν κάνει αυτοί, οι «ντονμέ» ή «γκιαούρηδες», όπως τους αποκαλούσαν» μας λέει. «Ντονμέ», σημαίνει άνθρωποι που αλλαξοπίστησαν και είναι βρισιά.
«Ο προπάππους μου θα μας ήθελε μαζί»
Τα ελληνόπουλα που παρέμειναν στην Τουρκία μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών είτε πήγαιναν ως υπηρέτες στα τουρκικά σπίτια είτε δούλεψαν από μικρά σε χαμαλοδουλειές, αλλάζοντας όνομα και πίστη. «Οι άνθρωποι μπορούσαν να βοηθήσουν τα παιδιά και να τα στείλουν στην Ελλάδα, αλλά δεν το έκαναν. Αυτό ήταν ένα είδος κουλτούρας. Ισως φοβήθηκαν, επειδή το να κρύβεις Ελληνες ήταν απαγορευμένο. Στο Ισλάμ το να κάνεις κάποιον μουσουλμάνο είναι σημαντικό. Επίσης το να βοηθάς ένα ορφανό παιδί σπουδαίο. Δεν ανιχνεύω την καλή θέληση ή την έλλειψη θέλησης, αλλά το να κρύβουν τα παιδιά είχε γίνει μια κουλτούρα τύπου κοινωνικών υπηρεσιών» υπογραμμίζει ο κ. Καγιά.
Ο συγγραφέας αφιερώνει το βιβλίο στους εν Ελλάδι συγγενείς του. «Υποσχέθηκα», προσθέτει, «στους συγγενείς μου που ζουν στην Ελλάδα ότι δεν θα είμαστε χωρισμένοι πια. Είμαστε πάντα σε επαφή και θα είμαστε. Είμαι σίγουρος ότι ο προπάππους μου θα μας ήθελε μαζί και πιστεύω ότι για αυτό είναι περήφανος για εμένα».
Αποκατάσταση της αλήθειας
Το βιβλίο του Μερτ Καγιά εκτός από φόρο τιμής στη μνήμη του προπάππου του, αποτελεί ένα ακαδημαϊκό εγχειρίδιο που καλύπτει το κενό στη σχετική βιβλιογραφία. «Κάποιοι καθηγητές δεν πίστευαν στο θέμα γιατί δεν πίστευαν ότι υπήρχαν Ελληνες που έμειναν μετά την περίοδο της ανταλλαγής. Πίστευαν ότι όλοι είχαν φύγει» αναφέρει. Το βιβλίο του Μερτ Καγιά «Ο εξισλαμισμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας την περίοδο 1919-1925 – Μια μελέτη μνήμης» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κυριακίδη.
«Να σεβαστούμε ο ένας τις πληγές του άλλου»
Ζώντας με… ελληνοτουρκική ταυτότητα, ο κ. Καγιά νιώθει διαφορετικός και δεν κρύβει την ιστορία της οικογένειάς του. «Είναι η πραγματικότητά μου. Δεν επιλέγουμε τις ζωές μας. Αυτό δείχνει το ότι να είσαι εθνικιστής είναι ανόητο. Μπορώ να είμαι Ελληνας, Τούρκος ή κάτι άλλο. Νιώθω σαν γέφυρα. Εχω ελληνική καταγωγή, μεγάλωσα στην Τουρκία με τουρκική κουλτούρα, η οποία δεν είναι τόσο διαφορετική από την ελληνική κουλτούρα» τονίζει.Εκτιμά, δε, ότι οι εκατέρωθεν κοινωνίες πολιτών σε Ελλάδα και Τουρκία μπορούν να φέρουν τις δύο χώρες πιο κοντά, αρκεί να μιλήσουν για γεγονότα. «Πρέπει να σεβαστούμε ο ένας τις πληγές του άλλου. Πρέπει να μιλήσουμε για το 1922-1924, το 1955, 1964, 1974. Εάν δεν μιλήσουμε για το πογκρόμ της 7ης Σεπτεμβρίου, γιατί να έρθουμε πιο κοντά; Οι δύο χώρες πρέπει να έρθουν πιο κοντά. Το θέλω πάρα πολύ με όλη μου την καρδιά, αλλά είναι έτοιμες να το κάνουν; Η πολιτική πρέπει να αλλάξει πρώτα. Ζήσαμε μαζί 100άδες χρόνια, μπορούμε να ζήσουμε ξανά» καταλήγει.
Το Βήμα
Παναγιώτης Μίχος: Στο μυαλό του Χουλουσί Ακάρ
Ρεπορτάζ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΟΣ
Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2017 η προ του γεύματος προσευχή στις τουρκικές Ενοπλες Δυνάμεις αναφερόταν στον Tanri, δηλαδή στον Θεό υπό ευρεία έννοια. Με απόφαση του τότε αρχηγού ΓΕΕΘΑ Χουλουσί Ακάρ, ο Tanri έγινε… Allah. Λίγους μήνες αργότερα (Ιούλιος 2018) ο Ακάρ ορίστηκε υπουργός Αμυνας. Η γενικότερη εντύπωση που επικρατούσε για τον ίδιο, βάσει των στρατιωτικών αλλά και των ακαδημαϊκών του περγαμηνών, είναι ότι επρόκειτο για έναν μάλλον μετριοπαθή και πραγματιστή αξιωματικό που δεν είναι ισλαμιστής. Είναι αυτό ακριβές; Το ποιος πραγματικά είναι ο ισχυρός άνδρας των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων έχει απασχολήσει διάφορους διεθνείς αναλυτές. Ιδιαίτερα, δε, λόγω των δημοσιευμάτων που τον παρουσιάζουν ως «πολιτικά φιλόδοξο» και έτοιμο, εφόσον χρειαστεί, να ηγηθεί την επομένη της «δύσης» της εποχής του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Είναι γεγονός ότι ο ρόλος του Χουλουσί Ακάρ στο αποτυχημένο πραξικόπημα της 15η Ιουλίου 2016 στην Τουρκία δεν έχει αποσαφηνιστεί. Ηταν θύμα ή θύτης; «Ο πρώην αρχηγός του στρατού Χουλουσί Ακάρ ήταν ηγέτης των πραξικοπηματιών σύμφωνα με μυστικά προσχέδια πραξικοπήματος» τιτλοφορείται άρθρο που δημοσιεύτηκε πριν από έναν χρόνο στην αντι-ερντογανική ιστοσελίδα Nordic Monitor που έχει σχέση με τους γκιουλενιστές. Σύμφωνα με την ανάλυση, «τα μυστικά έγγραφα που ελήφθησαν από έναν υπολογιστή στο αρχηγείο του Γενικού Επιτελείου που χρησιμοποιήθηκε για τη σύνταξη της δήλωσης για το πραξικόπημα περιελάμβαναν προσχέδια υπογεγραμμένα από τον ίδιο τον Ακάρ για λογαριασμό του Συμβουλίου Ειρήνης στην Πατρίδα». Σε ένα έγγραφο ο Ακάρ προσδιορίστηκε ως πρόεδρος του εν λόγω Συμβουλίου, ενώ σε άλλο προσχέδιο το όνομά του αφαιρέθηκε αλλά μπήκε η λέξη «υπογεγραμμένο», ενισχύοντας καθοριστικά την άποψη ότι ο ίδιος υπέγραψε πράγματι την οδηγία.
Καμία κατηγορία, καμία εξήγηση
Παρά την ύπαρξη του ονόματός του σε έγγραφα που τον παρουσίαζαν ως τον άνθρωπο που διηύθυνε την απόπειρα πραξικοπήματος, δεν κατηγορήθηκε από τις Αρχές, ούτε εξετάστηκε κατ’ αντιπαράσταση με τους καταδικασθέντες αξιωματικούς. Είναι ενδεικτικό ότι ενώ οι βουλευτές της αντιπολίτευσης τον κάλεσαν σε σχετική κοινοβουλευτική επιτροπή που μελετούσε την υπόθεση της απόπειρας πραξικοπήματος, εκείνος δεν εμφανίστηκε ποτέ. Οταν τα δημόσια «κατηγορώ» εναντίον της «μη παραγωγικής» του στάσης διογκώθηκαν, απέστειλε μια σχετική επιστολή στην επιτροπή, ωστόσο και πάλι δεν παρουσιάστηκε για διά ζώσης ακρόαση.
Αφορμή για εκκαθαρίσεις
Ο,τι και αν συνέβη το θέρος του 2016 στη γειτονική χώρα, η «ασυνήθιστη» – όπως πολλοί τη χαρακτηρίζουν – απόπειρα πραξικοπήματος στάθηκε αφορμή για μεγάλες εκκαθαρίσεις στην τουρκική δημόσια διοίκηση, περιλαμβανομένου του στρατεύματος. Ιδιαίτερα δε για το τελευταίο (με την έμφαση να δίνεται στην Πολεμική Αεροπορία), με τη βοήθεια του Ακάρ αλλά και του διαδόχου στην ηγεσία των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων Γιασάρ Γκιουλέρ, η κυβέρνηση Ερντογάν προέβη σε μεγάλες εκκαθαρίσεις. «Σε αντίθεση με το υψηλό δημόσιο προφίλ των εκκαθαρίσεων που πραγματοποιήθηκαν μέσω κρατήσεων και διώξεων φερόμενων γκιουλενιστών, το YAS (σ.σ. Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο) επιτρέπει στον Ερντογάν να αναδιαμορφώσει τον στρατό πιο διακριτικά αναγκάζοντας τους αξιωματικούς να αποσυρθούν. Η συνάντηση της 4ης Αυγούστου 2021 δεν αποτέλεσε εξαίρεση, με αποτέλεσμα την αναγκαστική αποχώρηση μεγάλου αριθμού κεμαλικών αξιωματικών» σημειώνει ο Γκάρεθ Τζένκινς σε μακροσκελή ανάλυσή του στο «Turkey Analyst».
Πεποιθήσεις και αναγνώσεις
Ο Ακάρ, σύμφωνα με τον Τζένκινς, ανέπτυξε τη φήμη «ότι παρέμενε σιωπηλός κατά τη διάρκεια των συζητήσεων πριν εκφράσει τελικά την υποστήριξή του σε όποια άποψη και αν ήταν η πλειοψηφία». Παρά την επικριτική αυτή γνώμη, τόσο οι απόψεις όσο και οι φίλοι του τούρκου υπουργού ήταν γνωστά.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1970, ο Ακάρ ως νεαρός αξιωματικός του Πεζικού έμεινε για έναν μήνα στο Λονδίνο, όπου τον είχε φιλοξενήσει ο επιστήθιος φίλος του, τότε μεταπτυχιακός φοιτητής και μετέπειτα πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας, ο ισλαμιστής Αμπντουλάχ Γκιουλ. Ο Γκιουλ μαζί με τον Ερντογάν και τον Μπουλέντ Αρίντς ήταν, ουσιαστικά, η ιδρυτική τριανδρία του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP).
Και σε άλλες περιπτώσεις ο Ακάρ έχει εκφράσει τις προτιμήσεις του, καθώς, όπως είχε δηλώσει, αρέσκεται στο να διαβάζει τον Νουρί Πακντίλ. Ο μακαρίτης, πλέον, ισλαμιστής λογοτέχνης με το πλούσιο έργο είχε προτείνει να μετατραπεί η περίφημη λαϊκή τουρκική φράση «τι ευτυχία να λες είμαι Τούρκος» σε «τι ευτυχία να λες είμαι μουσουλμάνος» (σχετική αναφορά υπάρχει στο βιβλίο «Τουρκία και Αναθεωρητισμός» του Χρήστου Μηνάγια). Λίγοι, επίσης, γνωρίζουν ότι μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος δημιουργήθηκε μια νέα, περίπου… ισλαμοκεμαλιστική τάση. Μέλη αυτής είναι τόσο ο Ακάρ όσο και ο πανίσχυρος επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών (ΜΙΤ) Χακάν Φιντάν.
Οι πολιτικές φιλοδοξίες και οι εκτιμήσεις της Αθήνας
Όσον αφορά τα περί πολιτικών φιλοδοξιών, για τον Ακάρ θεωρείται μειονέκτημα ότι δεν διαθέτει δική του λαϊκή βάση υποστήριξης. Η θητεία του ως αξιωματικού του στρατού, ενός θεσμού που «πολλοί θεωρούν ότι στόχευσε επιθετικά το τουρκικό ισλαμικό κίνημα στο παρελθόν αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για να εξασφαλίσει επαρκή υποστήριξη από τους ψηφοφόρους του AKP». Ωστόσο, οι προσεχείς πολιτικές εξελίξεις και οι προεδρικές εκλογές, που θα πρέπει να πραγματοποιηθούν μέχρι το 2023, μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα, ιδιαίτερα σε περίπτωση αστάθειας, εφόσον ο Ερντογάν χάσει την εξουσία. Δεν αποκλείεται τότε ο Ακάρ να αναδειχθεί ως «μεταβατική λύση».
Στην Ελλάδα οι απόψεις διίστανται. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι ο Ερντογάν δεν ελέγχει ακόμα και τώρα τις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις. Άλλοι έχουν διαφορετική εικόνα. «Ο Ακάρ είναι ο άνθρωπος του Ερντογάν για να ελέγξει τις ένοπλες δυνάμεις. Και δελφίνος αν υποτεθεί ότι είναι ο Ακάρ, εάν γίνει ηγέτης θα συνεχίσει 100% την πολιτική του Ερντογάν» τόνιζαν πηγές με γνώση του παρασκηνίου.
Το Βήμα
Στέφανος Καραβίδας: Η ανάλυση της στάσης της Ελλάδας στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας
Ο επισμηναγός εα και υπ. διδάκτωρ γεωπολιτικής, Στέφανος Καραβίδας, σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη στην «Π» για την στάση της Ελλάδας στον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας και…ΝΑΤΟ
Στέφανος Καραβίδας. Απόστρατος Αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας. Ιπτάμενος. Επισμηναγός εα. Υπηρέτησε για χρόνια και στην 116 ΠΜ στον Αραξο. Ηταν ο πρώτος Ελληνας που το 2015 πέταξε με γαλλικό μαχητικό Rafale κατά τη διάρκεια άσκησης.
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια διαμένει μόνιμα και δραστηριοποιείται επαγγελματικά, στο αντικείμενό του, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Είναι υποψήφιος διδάκτωρ γεωπολιτικής και κυρίως μ’ αυτή την ιδιότητά του τον προσέγγισε η «Π» για μια εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη.
«Οι επιλογές μας στο διπλωματικό πεδίο αποδυναμώνουν την ελληνική Αεράμυνα και μας καθιστούν στόχο της μεγαλύτερης πυρηνικής δύναμης», είπατε προ ημερών σε τοποθέτησή σας. Λέτε, εάν καταλαβαίνω σωστά, πως έχουμε μπει ευθέως στο στόχαστρο της Ρωσίας;
Μεγάλο μέρος της ελληνικής Αεράμυνας αποτελείται από συστήματα ρωσικής προέλευσης όπως TOR-M1 (21 συστήματα) και SA-8 Gecko (38 συστήματα), που προστατεύουν τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, καθώς και 2 πυροβολαρχίες S-300 τις οποίες προστατεύουν άλλα 4 συστήματα TOR-M1. Η στοχοποίησή μας από τη Ρωσία δεν αφορά απαραίτητα τα πυρηνικά, αλλά όλα τα πεδία των διμερών σχέσεων αλλά και το Κυπριακό! Αναμφίβολα, δημιουργείται ζήτημα σχετικά με την υποστήριξη ή και τον εκσυγχρονισμό αυτών των συστημάτων για τα οποία, προ κρίσης, Ελλάδα και Ρωσία βρίσκονταν σε προχωρημένες διαπραγματεύσεις.
-Για ποιες ακριβώς επιλογές μιλάτε, κύριε Καραβίδα, και τι κινδύνους, εκτιμάτε, πως κρύβει μια τέτοια σαφής επιλογή στρατοπέδου εκ μέρους της χώρας μας;
Πολιτισμικά ο Ελληνισμός είναι ένα τεράστιο μέγεθος για να ανήκει είτε στην Ανατολή, είτε στη Δύση. Διαμορφώσαμε εν πολλοίς τη Δύση και φέραμε μέσω της Ορθοδοξίας την Ανατολή, τη Ρωσία, στο ευρωπαϊκό προσκήνιο. Γεωπολιτικά, σαφώς είμαστε ναυτική δύναμη και ενταγμένοι, ευτυχώς, στους δυτικούς θεσμούς. Από το «είμαστε», όμως, μέχρι το «επιβεβλημένο ανήκομεν», υπάρχει μεγάλη διαφορά. Το σύστημα ασφάλειας μετατρέπεται σε πολυπολικό, παρά τη διαφαινόμενη επιστροφή σε ψυχροπολεμική ρητορική. Συνεπώς, δεν μπορούμε να παραμένουμε δεδομένοι, αλλά έχοντας τις προϋποθέσεις να αναδειχθούμε σε μία «μεσαία δύναμη», οφείλουμε να κάνουμε τους εαυτούς μας ελκυστικούς για τη νέα αρχιτεκτονική των δυτικών πόλων, μόνο όμως με ανταλλάγματα. Προς τα παρόν δεν τα βλέπουμε, παρά το «δεδομένο» της πολιτικής μας.
-Θεωρείτε πως η Ελλάδα έπρεπε να μείνει ουδέτερη; Ότι, δηλαδή, με την στάση της έγινε μέρος του προβλήματος;
Όπως ανέφερα παραπάνω, δεν «ανήκουμε» στους δυτικούς θεσμούς, αλλά είμαστε ενταγμένοι εκεί μόνο για να εξυπηρετήσουμε το εθνικό συμφέρον. Άποψή μου είναι ότι έπρεπε να είμαστε πολύ πιο προσεκτικοί. Γιατί; Για να μπορούμε να προστατεύσουμε του ελληνικούς πληθυσμούς του Ευξείνου Πόντου, που είναι πλέον υπό ρωσικό έλεγχο, αλλά και την καθημερινότητα των Ελλήνων πολιτών. Όποιος δεν βλέπει ότι οι κυρώσεις επιστρέφουν στην Ευρώπη, είναι απλά τυφλός. Αυτό δεν έχει σχέση με το εάν η Ρωσία «έχει δίκιο». Δεν έχει, ξεκάθαρα. Η ρωσική εισβολή γεωπολιτικά εξηγείται, αλλά ηθικά δεν δικαιολογείται.
– Πιστεύετε πως η συγκεκριμένη επιλογή ήταν της ελληνικής κυβέρνησης ή υπαγορεύτηκε άνωθεν;
Θα αναφέρω τη διάχυτη αίσθηση ότι το πολιτικό σύστημα στερείται «βαθμών ελευθερίας». Προσωπικά θεωρώ ότι οι επιλογές μας είναι κοντόφθαλμες και μικρόνοες. Το ίδιο άλλωστε ουσιαστικά υποστήριξε και ο πρώην Πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς που στηρίζει την κυβέρνηση. Ο Ελληνισμός, με το τεράστιο πολιτισμικό και ηθικό «έρμα» που διαθέτει, έπρεπε να παίξει ρόλο διαμεσολαβητή και ειρηνοποιού. Αναφέρω την πρότασή μου για πρόσκληση των ηγεσιών των αντιμαχόμενων συγγενικών λαών στο Άγιο Όρος, με τη διαμεσολάβηση της Ελλάδας, χώρας μέλους του ΝΑΤΟ και πνευματικής ηγέτιδας του Ορθοδόξου κόσμου. Αντί αυτού, γίναμε μέρος του προβλήματος.
-Μήπως τα «κρυφά» ανταλλάγματα που θα λάβει η Ελλάδα γι’ αυτή την επιλογή της είναι πιο μεγάλα απ’ όσα κινδυνεύει να χάσει;
Δεν υπάρχουν ανταλλάγματα, γιατί δεν θα υπάρξουν νικητές και ηττημένοι σε συμβατικό επίπεδο. Βρισκόμαστε στην πυρηνική εποχή. Η Ρωσία όσο «τσαλακώνεται» και αποτυγχάνει σε συμβατικό επίπεδο, τόσο ρέπει προς τη χρήση των πυρηνικών. Εάν αυτό συμβεί, δεν έχει κανένα «αντάλλαγμα» σημασία.
-Τελικά, πρόκειται για σύρραξη Ρωσίας-Ουκρανίας ή μήπως ΗΠΑ-Ρωσίας;
Αφελές να πιστεύει κανείς το πρώτο, ή χειρότερα ύποπτο. Βλέπουμε αντιπαράθεση της αγγλοσαξωνικής γεωπολιτικής (ΗΠΑ-Ηνωμένο Βασίλειο) με τη Ρωσία. Όχι μόνο δεν έγινε προσπάθεια να αποτραπεί η αιματοχυσία στην Ουκρανία, αλλά αντίθετα, έως σήμερα, συγκεκριμένες δυνάμεις με «χώρες υποχείρια» δυναμιτίζουν τη κρίση προκειμένου να κλιμακωθεί περαιτέρω.
-Ανησυχείτε, κύριε Καραβίδα, ότι μπορεί άμεσα να συμβεί κάτι και να ξεφύγει η κατάσταση εκτός ελέγχου;
Το ενδεχόμενο να κλιμακωθεί η κατάσταση προς παγκόσμια σύρραξη είναι πολύ πιθανό. Γι’ αυτό και προκαλεί έκπληξη και ανησυχία η απουσία σοβαρών ειρηνευτικών πρωτοβουλιών. Οφείλαμε να το είχαμε πράξει εμείς από την αρχή. Αντ’ αυτού, παραδώσαμε οπλισμό ο οποίος δεν γνωρίζουμε πραγματικά σε ποια «μαύρη αγορά» καταλήγει.
-Θα υπάρξει στο τέλος του πολέμου νικητής και ηττημένος ή μόνο ηττημένοι;
Δεν έχει νόημα να συζητάμε για νικητές και ηττημένους σε συμβατικό επίπεδο. Η Ρωσία θα πάρει αυτό που θέλει. Αν δεν το καταφέρει με συμβατικά μέσα, φοβάμαι ότι θα κλιμακώσει με πυρηνικά. Ο μεγάλος ηττημένος είναι οι νεκροί και των δύο πλευρών, ο ουκρανικός λαός και έπειτα η Ευρώπη.
-Η Κίνα τι ρόλο παίζει στο φόντο της μεγάλης εικόνας;
Το επίδικο της ουκρανικής κρίσης είναι η σχέση μεταξύ Αγγλοσαξώνων και Ρωσίας, στη νέα αρχιτεκτονική που θα διαμορφωθεί για την ανάσχεση της Κίνας. Η Δύση γνωρίζει ότι δεν μπορεί να ανασχέσει τη «super-hyper-power» που θα αναδειχθεί από τη σύπραξη Ρωσίας-Κίνας-Ιράν στην Ευρασία. Χρειάζεται λοιπόν η Δύση τη Ρωσία, για να περισφίξει, με τη βοήθεια του άξονα Γαλλία-Ελλαδα-Κύπρος-Ισραήλ-ΗΑΕ-Ινδία και του AUKUS (Australia, UK. USA), την Κίνα. Να δημιουργηθεί λοιπόν ο νέος RIMLAND ή «αναχωματικός δακτύλιος», με τη συμμετοχή της Ρωσίας, απέναντι στην Κίνα. Σε αυτή τη σχέση που μοιραία θα προκύψει, παρά την τωρινή αντιπαράθεση, η Ρωσία δεν μπορεί να προσέλθει ως ισότιμος εταίρος των Αγγλοσαξώνων. Πρέπει να «τσαλακωθεί» και να «κοντύνει». Και αυτό είναι που συμβαίνει στην Ουκρανία.
-Η Σιβηρία παίζει τόσο καταλυτικό ρόλο σ’ αυτό τον πόλεμο;
Εδώ κρύβεται η άλλη όψη του νομίσματος, που αφορά τη Ρωσία. Η Ρωσία είναι στρατιωτική υπερδύναμη και πυρηνική, αλλά όχι οικονομική. Διαθέτει φυσικούς πόρους και ορυκτό πλούτο στη Σιβηρία, αλλά όχι και το πληθυσμιακό δυναμικό. Η Κίνα είναι οικονομική υπερδύναμη, αλλά στερείται ενεργειακών πόρων, ενώ έχει μία τεράστια πληθυσμιακή δυναμική. Η Ρωσία αισθάνεται ανασφάλεια στη Σιβηρία από την Κίνα. Γνωρίζει ότι σε βάθος χρόνου η Κίνα θα αποτελέσει απειλή για τη Σιβηρία, αλλά και στο Βόρειο Ωκεανό. Όσο και αν η επικαιρότητα δεν επιτρέπει να γίνει εμφανές, η Ρωσία έχει συνειδητοποήσει ότι πρέπει να προσεγγίσει τη Δύση για να εξασφαλίσει την ασφάλειά της. Ως ισότιμος εταίρος, όμως, με βάση το αυτοκρατορικό παρελθόν και όχι ως ικέτης.
-Την στάση της Τουρκίας πώς την κρίνετε στο Ουκρανικό;
Επιτήδειος ουδέτερος, προς το παρόν, και ανατολίτικα παζάρια για ανταλλάγματα από όλους. Ωστόσο η Τουρκία εγκλωβίζεται στη «γεωπολιτική μέγγενη» που η ίδια έχει στήσει. Όσο η κατάσταση διολισθαίνει χρονικά και κλιμακώνεται, είναι εις βάρος της, γιατί θα αναγκαστεί να πάρει θέση. Και τότε θα της έρθει ο «λογαριασμός». Όσο η Ρωσία αποκτά προβολή γεωγραφική και προβολή ισχύος στον Εύξεινο Πόντο, τόσο πιο πολύ θα μεγαλώνει η απειλή για την Τουρκία. Πολύ πιθανό να τεθεί θέμα Στενών.
-Συμφωνείτε μ’ όσους λένε πως οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν την Ευρωπαϊκή Ενωση όπως τους βολεύει και ότι η ΕΕ δεν έχει πλέον δική της φωνή;
Αν εξαιρέσουμε τον Ντε Γκωλ που ήταν αντι-ατλαντιστής, δεν θεωρώ ότι υπήρξε ηγέτης που να ωθούσε την Ευρώπη σε πραγματικά ανεξάρτητη πολιτική. Η επιστροφή του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη εξαφανίζει τελείως την ΕΕ ως γεωπολιτικό μέγεθος, εάν φυσικά υπήρξε τέτοιο.
-Φοβάστε ότι το ενεργειακό πρόβλημα μπορεί να εξελιχθεί σε μεγάλο πατατράκ για την Ευρώπη;
Ήδη το βλέπουμε να εξελίσεται. Είναι ζήτημα χρόνου να ξεσπάσουν κοινωνικές αναταραχές. Όσο η Ευρώπη διαλύεται με τη σύμφωνη γνώμη και κατόπιν ενεργειών των ευρωπαϊκών ηγεσιών, ΗΠΑ και Ρωσία, οι δύο πραγματικοί αντιμαχώμενοι, κερδίζουν εκμεταλλευόμενοι την ενεργειακή της εξάρτηση.
-Η Ελλάδα έχει δική της στρατηγική στο ενεργειακό ή παραμένει απολύτως εξαρτημένη;
Καμία στρατηγική! Αλλοπρόσαλλες τοποθετήσεις και παλινδρομήσεις. Από το «δεν έχουμε υδρογονάνθρακες», περάσαμε στο «δεν θα τρυπήσουμε το βυθό», στη «βίαιη» απολιγνιτοποίηση και στην ακατανόητη εμμονή στην «πράσινη ανάπτυξη». Πόσο «πράσινο» είναι άραγε να κλείνεις τις λιγνιτικές μονάδες και να εισάγεις ρεύμα από λιγνιτικές εγκαταστάσεις όμορων χωρών; Το καλοκαίρι θα φανεί η πραγματική διάσταση του προβλήματος. Η εκμετάλλευση των γνωστών και δυνητικών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων είναι μονόδρομος!
-Γιατί πιστεύετε ότι όποιος παραθέτει πιο ρεαλιστικά την κατάσταση σ’ αυτό τον πόλεμο «βαφτίζεται» αυτομάτως Ρωσόφιλος;
Νεομακαρθισμός! Αλλιώς, δολοφονία προσωπικοτήτων από κομματικούς χειροκροτητές, έμμισθα παπαγαλάκια και τρόλ και επίδοξους πολιτευτές που δίνουν διαπιστευτήρια για να εξασφαλίσουν πολιτικό στασίδι! Η διαφωνία με την πολιτική Μπάιντεν δεν είναι αντιαμερικανική, αλλά βαθειά φιλοαμερικανική! Ο Καθηγητής Μερσχάιμερ, ο Γερουσιαστής Σάντερς με την εμβληματική του ομιλία στο αμερικανικό Κογκρέσο, ο τέως Πρόεδρος Τραμπ και η πλειοψηφία των Αμερικανών δεν νομίζω να είναι «φιλορώσοι». Κάτι δεν πάει καλά με όλο αυτό το πολεμοκάπηλο αφήγημα που σπρώχνει τους εμπλεκόμενους στην κλιμάκωση.
Δρ. Β. Καρακωστάνογλου στο ΠΕΝΤΑΠΟΣΤΑΓΜΑ: Κατευθυνόμενη η απαξίωση του αγωγού EastMed- Έμμεση αυτοκριτική τα μέτρα της κυβέρνησης
Μέρος Α’

Για τον κομβικό ρόλο της Ελλάδας και της Κύπρου στη νέα γεωγραφία της ενέργειας μίλησε στο Πενταπόσταγμα, ο γνωστός διεθνολόγος Δρ. Βενιαμίν Καρακωστάνογλου, επισημαίνοντας την κατευθυνόμενη και πρόωρη απαξίωση του αγωγού EastMed, καθώς και τις άμεσες και μεσοπρόθεσμες λύσεις για την εξελισσόμενη ενεργειακή κρίση.
Ο κ. Βενιαμίν Καρακωστάνογλου, Διεθνολόγος, Λέκτορας Νομικής Σχολής Α.Π.Θ., τέως Πρόεδρος Περιφερειακού Συμβουλίου Κεντρικής Μακεδονίας, θέτει στο μικροσκόπιο την ενεργειακή αρχιτεκτονική, τονίζοντας πως η εξεύρεση νέων αξιόπιστων και επαρκών πηγών ενεργειακής τροφοδοσίας μπορεί να διαρκέσουν και μία δεκαετία.
Σχολιάζοντας τα μέτρα της κυβέρνησης, σημειώνει πως αυτά συνιστούν έμμεση αυτοκριτική της (επαναλειτουργία λιγνιτικών μονάδων, επανάληψη υποθαλασσίων ερευνών), και η επάρκειά τους θα αποδειχθεί στην πράξη.
Αναλυτικά όσα καταθέτει στο πρώτο μέρος της αποκλειστικής συνέντευξης στο ΠΕΝΤΑΠΟΣΤΑΓΜΑ:
– Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία μετατοπίζει ριζικά τους σχεδιασμούς στον τομέα της ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά εντονότερα στην Ευρώπη. Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα και την πιθανή “αναγέννηση” του αγωγού EastMed;
Σε αντίθεση με τη Ρωσία και τις Η.Π.Α., η Ευρώπη δεν έχει ενεργειακή επάρκεια και εξαρτάται από το ρωσικό αέριο και πετρέλαιο, αλλά και από άλλες χώρες (Η.Π.Α., OPEC, κ.λπ.) που εξάγουν ορυκτά καύσιμα. Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας ανέτρεψε την επικρατούσα κατάσταση μέχρι τον Φεβρουάριο 2022, καθώς οι οικονομικές κυρώσεις που επέβαλε η Δύση στη Ρωσία και η αντιπαλότητα που προκλήθηκε από την οικονομική και στρατιωτική στήριξη Η.Π.Α.-ΝΑΤΟ-Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την δοκιμαζόμενη Ουκρανία, συνοδεύθηκε από embargo κατά του ρωσικού πετρελαίου και απειλή παύσης των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Η εγκατάλειψη του αγωγού Nordstream 2 (Ρωσία προς Γερμανία) και η πολιτική πλήρους απεξάρτησης των Ευρωπαϊκών χωρών από το ρωσικό φυσικό αέριο, που αποφασίστηκε υπό την πίεση των Η.Π.Α., αλλά και λόγω της πλήρους ανατροπής των ομαλών ενεργειακών και λοιπών σχέσεων της Ευρώπης με τη Ρωσία, που δείχνουν να εισέρχονται σε έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο, επιβάλλει άμεσα, αλλά και μεσο-μακροπρόθεσμα, την εξεύρεση νέων αξιόπιστων και ποσοτικά επαρκών πηγών ενεργειακής τροφοδοσίας. Αυτό δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί παρά μόνον σε φάσεις, που μπορεί να διαρκέσουν και μία δεκαετία, και θα βασιστεί σε εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), εντοπισμό και αξιοποίηση νέων αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και ταχεία ανάπτυξη Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (φωτοβολταϊκά, ανεμογεννήτριες, κυματική ενέργεια, ενέργεια από υποθαλάσσια ρεύματα) και κυρίως ενεργειακή αξιοποίηση του Υδρογόνου που θα αποτελέσει, μάλλον, την οριστική λύση σε βάθος χρόνου.
Ταυτόχρονα, οι νέες τεχνολογίες υπόσχονται την παραγωγή ενέργειας με νέους τρόπους (π.χ. υδροηλεκτρική ενέργεια με τρόπους που δεν γνωρίζαμε ως τώρα), αλλά και την κατευθείαν μεταφορά ηλεκτρισμού σε μεγάλες αποστάσεις, με υποβρύχια καλώδια που θα συνδέουν την Αφρική ή την Ασία με την Ευρώπη (Interconnectors).
Σε όλη αυτή την αναδυόμενη νέα γεωγραφία της ενέργειας, η Ελλάδα και η Κύπρος μπορούν να διαδραματίσουν κομβικό ρόλο, τόσο λόγω της γεωγραφικής θέσης τους στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Νοτιανατολική Ευρώπη και βέβαια στην διασταύρωση τριών ηπείρων, αλλά και εξαιτίας των ήδη εντοπισμένων, αλλά και με υψηλή πιθανότητα αναμενόμενων νέων αποθεμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου γύρω από τις δύο χώρες του Ελληνισμού. Υπό το φως όλων των παραπάνω, η μεροληπτική και αβασάνιστη προσπάθεια απαξίωσης και εγκατάλειψης του σχεδίου του αγωγού EastMed, αλλά και η μετάθεση στο απώτερο μέλλον της έρευνας και εκμετάλλευσης νέων αποθεμάτων υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο και στις ελληνικές θάλασσες (Ιόνιο, Κρήτη, Αιγαίο), αποδεικνύεται πρόωρη, κατευθυνόμενη (κυρίως από την Τουρκία και φιλοτουρκικούς κύκλους των Η.Π.Α. και της Ευρώπης) και ανορθολογική. Η ίδια η αμείλικτη γεωπολιτική και γεωοικονομία, σε συνδυασμό με τις πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις το αποδεικνύουν και το επιβάλλουν.
Τα συμπεράσματα που εξάγονται είναι:
- Δεν είναι λογικό να υπάρξει εγκατάλειψη, και άρα σπατάλη ενεργειακών πόρων, ιδίως για κράτη όπως η Ελλάδα και η Κύπρος που δεν έχουν αυτάρκεια μέχρι τώρα, και ασθενείς οικονομίες.
- Η ταχεία και βιαστική εγκατάλειψη των στερεών καυσίμων (λιγνίτης, κ.λπ.) και η συναφής αχρηστία των αντίστοιχων Ενεργειακών Μονάδων, στο νέο διεθνές ενεργειακό και πολιτικό περιβάλλον που διαμόρφωσε ο πόλεμος στην Ουκρανία, πρέπει να αναθεωρηθεί και να μετατεθεί χρονικά για αρκετά χρόνια, σε συνάρτηση και με τις νέες πηγές ενέργειας που πιθανώς θα προκύψουν.
- Το πρόταγμα της αντιμετώπισης της δυσμενούς Κλιματικής Αλλαγής και της ανάπτυξης καθαρών-πράσινων μορφών ενέργειας, βεβαίως παραμένει, αλλά καθίσταται πιο ρεαλιστικό σε συνάρτηση με τις νέες ισορροπίες που επιβάλλει η νέα «μετά-Ουκρανική» διεθνής κατάσταση, με τις αναδιατάξεις προτεραιοτήτων και συσχετισμών που διαμορφώθηκαν.
– Πόσο θα διαρκέσει η μετάβαση στη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική; Τι αναμένουμε βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα; Επαρκούν τα μέτρα της κυβέρνησης;
Η Ελλάδα έχει εναλλακτικές δυνατότητες ενεργειακής τροφοδοσίας, αλλά και προμήθειας διατροφικών προϊόντων που θα βρεθούν σε στενότητα σύντομα.
Η νέα πρόσθετη πλωτή δεξαμενή LNG που θα προστεθεί στην λειτουργούσα στην Ρεβυθούσα και μία ανάλογη στην Αλεξανδρούπολη, οι εξαγγελθείσες νέες έρευνες στο Ιόνιο και Νοτίως της Κρήτης (για μελλοντικά αποθέματα), η αναζήτηση πρόσθετων εισαγωγών πετρελαίου από την Αλγερία, Αζερμπαϊτζάν και τις χώρες του Κόλπου, η επαναλειτουργία ορισμένων Λιγνιτικών Μονάδων της Δυτικής Μακεδονίας, αλλά και η ανάπτυξη, σταδιακά, Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ιδίως της ηλιακής ενέργειας που είναι πλούσια στην Ελλάδα, καθώς και κυματικής ενέργειας λόγω των 15.000 χλμ των ελληνικών ακτών).
Αναγκαστικά πάντως η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και ο ΟΗΕ, θα πρέπει να αναθεωρήσουν τις τεθείσες προθεσμίες για την εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων (2030, 2050, κ.λπ.) λόγω της νέας έκτακτης κατάστασης που πρέπει πρωτίστως να αντιμετωπισθεί με διασφάλιση ενεργειακών πόρων. Αναφέρομαι σε παράταση και όχι εγκατάλειψη του στόχου της καθαρής (πράσινης) ενέργειας. Τα χρονοδιαγράμματα δεν είναι εύκολο να υπολογιστούν, κυρίως γιατί εξαρτώνται από τα κονδύλια που θα διατεθούν για υποδομές και την εξεύρεση νέων αποθεμάτων υδρογονανθράκων και γενικότερα ορυκτών καυσίμων.
Τα μέτρα της Κυβέρνησης δείχνουν ότι κατενόησε την αμεσότητα του προβλήματος καθώς και συνιστούν έμμεση αυτοκριτική της (επαναλειτουργία λιγνιτικών μονάδων, επανάληψη υποθαλασσίων ερευνών), και η επάρκειά τους θα αποδειχθεί στην πράξη, πρέπει δε, να τελούν υπό αναθεώρηση εφόσον χρειασθεί.
Μέρος Β’
Επιχείρημα για επανένωση της Κύπρου η τραγωδία στην Ουκρανία- Ο Μητσοτάκης να στηλιτεύσει τη παραβατικότητα της Τουρκίας-

Για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις υπό το πρίσμα του ουκρανικού πολέμου και το ύπουλο παιχνίδι της Άγκυρας, αλλά και για τις αμερικανικές τοποθετήσεις επί της ανατολικής Μεσογείου, μιλάει αποκλειστικά στο Πενταπόσταγμα ο διεθνολόγος, Δρ. Βενιαμίν Καρακωστάνογλου.
Στο πρώτο μέρος της τοποθέτησής του, ο γνωστός διεθνολόγος έθεσε στο μικροσκόπιο την ενεργειακή αρχιτεκτονική, τα μέτρα της κυβέρνησης, καθώς και τις άμεσες και μεσο-μακροπρόθεσμες λύσεις για την εξεύρεση νέων αξιόπιστων πηγών ενεργειακής τροφοδοσίας.
Τώρα, σχολιάζοντας τη στάση της Τουρκίας στο Ουκρανικό και την πλήρη αντίθεσή της με τις απειλές και τις παραβιάσεις της ελληνικής κυριαρχίας, ο κ. Καρακωστάνογλου τονίζει πως η τουρκική «παράσταση», θυμίζει τον γνωστό «επιτήδειο ουδέτερο» του παρελθόντος, που προσπαθεί πάλι να εκμεταλλευθεί, με φανερή πονηρία, μία διεθνή σύγκρουση για να «ξεπλυθεί» από τα δικά του ατοπήματα και να προσπορισθεί κέρδη οικονομικά και γεωπολιτικά.
Σε αυτό το πλαίσιο και ενόψει της επίσκεψης του Έλληνα πρωθυπουργού στην Ουάσιγκτον, επισημαίνει πως ο κ. Μητσοτάκης, πρέπει να στηλιτεύσει χωρίς στρογγυλέματα και εξωραϊσμούς την διεθνή παραβατικότητα και επικινδυνότητα της Τουρκίας, δίπλα σ’ αυτήν της Ρωσίας.
Αναφορικά με τις τοποθετήσεις της υφυπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Βικτόρια Νούλαντ κατά την επίσκεψή της στην Ελλάδα και την αναθέρμανση των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, ο κ. Καρακωστάνογλου σχολιάζει πως η σύσταση της κας Νούλαντ σε Ελλάδα και Κύπρο ακούγεται ως παραφωνία.
«Ματαιοπονούν όσοι προσπαθούν τεχνητά και με ανύπαρκτες προϋποθέσεις να συγκρατήσουν την διπρόσωπη, αυταρχική, ασταθή και επικίνδυνη Τουρκία στο χώρο των Δυτικών φιλελεύθερων Δημοκρατιών της Ευρώπης, όπου δεν ανήκει», λέει χαρακτηριστικά.
Αναλυτικά όσα καταθέτει στο δεύτερο μέρος της αποκλειστικής συνέντευξης στο ΠΕΝΤΑΠΟΣΤΑΓΜΑ:
– Πώς διαμορφώνονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις υπό το πρίσμα του ουκρανικού πολέμου, της συσπείρωσης των δυτικών δυνάμεων και του ύπουλου παιχνιδιού της Άγκυρας σε δύο στρατόπεδα;
Η ρωσική επίθεση-εισβολή στην Ουκρανία επανέφερε τον τρόμο και τη βαρβαρότητα του πολέμου στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο και μάλιστα στην τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα!
Η χρήση βίας για επίλυση διεθνών διαφορών αποτελεί το «κόκκινο πανί» και την σοβαρότερη παραβίαση του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ (άρθρο 2 § 4). Αυτό λοιπόν μας υπενθύμισε παρόμοιες καταδικαστέες πρακτικές, όπως η εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο, που τα αποτελέσματά της συνεχίζονται για 48 χρόνια τώρα, χωρίς η διεθνής διπλωματία να έχει καταφέρει, ούτε να έχει επιδιώξει με αποφασιστικό τρόπο, να επιλύσει αυτήν την κραυγαλέα περίπτωση παράνομης κατοχής του 37% του εδάφους της Κύπρου, κράτους μέλους του ΟΗΕ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό θα πρέπει να το κοινοποιήσει με απόλυτο τρόπο η Ελλάδα προς την Διεθνή Κοινότητα (ΟΗΕ-κράτη) και ιδίως προς την Δύση (ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκή Ένωση), επισημαίνοντας και καταδικάζοντας τα άνισα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της Ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία με αυτή της Τουρκίας στην Κύπρο. Άλλωστε και σε άλλες περιπτώσεις η Τουρκία έτυχε ευνοϊκής και ήπιας συμπεριφοράς από την Δύση, αν και εισέβαλε χρησιμοποιώντας βία, στη Συρία, στο Ιράκ και αναμείχθηκε άμεσα στην επίθεση του Αζερμπαϊτζάν κατά την Αρμενίας και στον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης, για να μην αναφερθούμε και αλλού στην Αφρική.
Η εξελισσόμενη, λοιπόν, τραγωδία στην Ουκρανία πρέπει να καταστεί ισχυρότατο επιχείρημα του Ελληνισμού για τερματισμό της κατοχής και επανένωση της Κύπρου, με αλλαγή της ανεκτικής πολιτικής της Δύσης προς την Τουρκία.
Η τελευταία βέβαια, παρά την κραυγαλέα παρανομία στην Κύπρο και τις απειλές χρήσης βίας και κατά της Ελλάδας στο Αιγαίο και στις νόμιμες θαλάσσιες ζώνες της χώρας μας, προσπαθεί να εμφανίσει ένα ψευδές και επιφανειακό προφίλ ενός «ειρηνοποιού μεσολαβητή» μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας! Κάποιοι μάλιστα στη Δύση, ξεχνώντας την μη εφαρμογή των οικονομικών κυρώσεων προς τη Ρωσία από την Τουρκία, αποδέχονται αβασάνιστα αυτήν την τουρκική «παράσταση», που θυμίζει τον γνωστό «επιτήδειο ουδέτερο» του παρελθόντος, που προσπαθεί πάλι να εκμεταλλευθεί, με φανερή πονηρία, μία διεθνή σύγκρουση για να «ξεπλυθεί» από τα δικά του ατοπήματα και να προσπορισθεί κέρδη οικονομικά και γεωπολιτικά!
Κάποιοι, βέβαια, φοβούνται ορθά, ότι η Τουρκία θα θελήσει, παρά τον δήθεν «ειρηνευτικό» ρόλο της, να μιμηθεί την ρωσική επίθεση, για να προωθήσει με ωμή βία και τις δικές της παράνομες και επιθετικές προθέσεις κατά του ελληνισμού και άλλων γειτονικών της χωρών. Δυστυχώς η ανοχή κάποιων στη Δύση, αλλά και η ευκαιριακή σύμπραξή της με τη Πουτινική Ρωσία, την θέτουν στο απυρόβλητο της κριτικής και των κυρώσεων! Αυτή η άνιση μεταχείριση είναι που δίκαια εξοργίζει τον Ελληνισμό, αλλά και όλους εκείνους που αντιλαμβάνονται την θρασεία διπροσωπία αλλά και την απροκάλυπτη επιθετικότητα της Τουρκίας!
Η επικείμενη επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού στην Ουάσιγκτον (16-17/05/2022) και η συνάντησή του με τον Αμερικανό Πρόεδρο, συνοδευόμενη από την προνομιακή ομιλία του πρώτου στο Κογκρέσο, θα φωτίσουν τις προθέσεις της Υπερδύναμης, δίδοντας ένα εξαιρετικό παγκόσμιο forum και μία ανεπανάληπτη ευκαιρία στον κ. Μητσοτάκη, να στηλιτεύσει χωρίς στρογγυλέματα και εξωραϊσμούς την διεθνή παραβατικότητα και επικινδυνότητα της Τουρκίας, δίπλα σ’ αυτήν της Ρωσίας.
Η προμήθεια και η εμμονή διατηρήσεως των ρωσικών πυραύλων S-400 από την Τουρκία, η αμφίσημη στάση της προς την Ρωσία και κυρίως η πρόσφατη αντίθεσή της στην ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ, θα πρέπει να συνεκτιμηθούν σοβαρότατα από την Δύση και να συγκριθούν με την ελληνική νομιμοφροσύνη και πολύπλευρη διαθεσιμότητα για συνεργασίες και στήριξη προς Η.Π.Α.-ΝΑΤΟ και Ουκρανία!
Η συσπείρωση των Δυτικών χωρών (ΝΑΤΟ-Ε.Ε.) αφήνει έξω την παμπόνηρη Τουρκία, να προσπαθεί να κερδίσει ακόμη κι από τον πόλεμο, να παζαρεύει με νέα F- 16, για να δώσει (αν την δώσει) την συναίνεσή της για την Σκανδιναβική διεύρυνση του ΝΑΤΟ, καιροφυλακτώντας ταυτόχρονα να αφοπλίσει και να ελέγξει τα νησιά του Αιγαίου και να εκτουρκίσει και την ελεύθερη Κύπρο! Οι υπερασπιστές της γενοκτονίας Ελλήνων, Αρμενίων, Κούρδων και όχι μόνο, τολμούν να εμφανίζονται από τον μεγαλομανή, αυταρχικό ηγέτη τους (μόλις προ διημέρου) ως «υπερασπιστές όλων των αδικημένων και καταπιεσμένων της γης»!!!
– Η Υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Βικτόρια Νούλαντ, επισκέφτηκε την Ελλάδα με δυσοίωνα μηνύματα, ακολουθούμενα από αναθέρμανση των σχέσεων με την Τουρκία. Πως ερμηνεύεται αυτό για τη γεωπολιτική της Α. Μεσογείου;
Υπό το φως όλων των παραπάνω ακούγεται ως παραφωνία η σύσταση της Αμερικανίδας Υφυπουργού Εξωτερικών κας Βικτ. Νούλαντ προς την Ελλάδα και την Κύπρο να «κουρέψουν» ουσιαστικά τις νόμιμες εθνικές τους διεκδικήσεις απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα και τον επεκτατισμό! Αντί να «τραβήξει το αυτί» της Άγκυρας, απευθύνεται στον Ελληνισμό για περαιτέρω υποχωρήσεις απέναντι στον «γκρίζο τουρκικό λύκο», ώστε η Υπερδύναμη και το ΝΑΤΟ να αναθερμάνουν τις σχέσεις τους με αυτόν…!
Ευτυχώς που η αμείλικτη νομοτέλεια της Ιστορίας και οι συνεχείς μεγαλομανείς συμπεριφορές της Τουρκίας και τα ολισθήματά της, δίνουν σοβαρά επιχειρήματα εναντίον της στις δυνάμεις της νομιμότητας και της σωφροσύνης, που ευτυχώς υπάρχουν ακόμη στις ΗΠΑ και αντιπαλεύουν την παρανομία και την αυθαιρεσία. Έτσι, η Τουρκία βρίσκει «κλειστές πόρτες» στην προσπάθειά της να ομαλοποιήσει τις σχέσεις που η ίδια υπονόμευσε στην Ανατολική Μεσόγειο, με όλες τις χώρες της περιοχής (Ισραήλ, Αίγυπτο, Συρία και βέβαια Κύπρο, Ελλάδα). Κι έτσι ματαιοπονούν όσοι προσπαθούν τεχνητά και με ανύπαρκτες προϋποθέσεις να συγκρατήσουν την διπρόσωπη, αυταρχική, ασταθή και επικίνδυνη Τουρκία στο χώρο των Δυτικών φιλελεύθερων Δημοκρατιών της Ευρώπης, όπου δεν ανήκει, τουλάχιστον μέχρι να αποκτήσει γνήσια και λειτουργική δημοκρατία, να πάψει να απειλεί και να προβάλλει την ισχύ της εναντίον των γειτόνων της, να αποδεχθεί το Διεθνές Δίκαιο (ιδίως της Θάλασσας) και βέβαια να απολογηθεί επιτέλους ειλικρινά για τα ιστορικά εγκλήματά της.
Ενόψει όλων των παραπάνω, ο Έλληνας Πρωθυπουργός πρέπει, και οφείλει, στην επικείμενη επίσκεψή του στις Η.Π.Α. να θέσει με την γλώσσα της αλήθειας και της διεθνούς νομιμότητας, τις διαχρονικές, ελληνικές τραυματικές, εμπειρίες από την αναγκαστική και επικίνδυνη γειτονία με την Τουρκία και να προβάλει όλο το φάσμα των δικαίων της χώρας μας και της Κύπρου, για ακεραιότητα, κυριαρχία και ανεμπόδιστη άσκηση όλων των θαλασσίων δικαιωμάτων τους στις παρακείμενες θάλασσές τους. Η πρόσφατη επικύρωση στο Ελληνικό Κοινοβούλιο της διευρυμένης Αμυντικής Συμφωνίας Ελλάδος-Η.Π.Α. (πληθωρικά προνομιακής για τις ΗΠΑ) αποτελεί το ισχυρότερο επιχείρημά του!
Chinese border police ‘clipping’ passports of citizens as they arrive back home
2022.05.10
Border police in Guangzhou have stepped up controls on incoming Chinese citizens, questioning them about their overseas activities and confiscating passports, amid ongoing controls on people leaving the country.
Passengers arriving in Guangzhou aboard China Southern flight CZ3082 from Bangkok on Sunday morning were all questioned individually by immigration officials at the airport, according to a social media post from one of the passengers.
Border guards wanted to know what they had been doing in the countries they were returning from, why they were coming back to China, and whether they planned to leave the country again, the post said.
Some passengers had their passport corners clipped, invalidating them for further travel, the post said.
The report came days after the National Immigration Administration held a news conference announcing “strict reviews” of travel documents and visas, and calling on Chinese nationals not to leave the country unless absolutely necessary.
Spokesman Chen Jie said immigration authorities were “continuing to maintain the highest level of prevention and control,” resulting in “low levels” of outbound passengers at border crossings and airports.
A Chinese national surnamed Zhang said border guards often use passport-clipping as a way to prevent people from leaving the country, and anyone hoping to leave must first get an exit permit, signed by their local police station.
“My passport was clipped two or three years ago now,” Zhang said. “There has been a strict requirement for exit permits for two years, and basically the border guards don’t want people to leave on Chinese passports.”
Students blocked from travel
Reports continue to surface on social media of people leaving China for foreign study having their passports clipped as they tried to board a plane, and also from people who had been denied passports when they applied for them.
“There have been a lot of posts saying that people are being rejected when they apply for passports, or when they try to renew them,” a current affairs commentator surnamed Lu told RFA. “It shows that the Chinese government is trying to reduce the number of Chinese people leaving the country,” he said.
“They are worried that if they do, they’ll find out what the situation is in the rest of the world.”
An employee at an overseas study consultancy surnamed Huang said the government has suspended permission for minors in primary and secondary school to study abroad.
“The government has said that nobody should leave the country unless it’s absolutely necessary,” Huang told RFA. “Parents aren’t allowed to send their children overseas too young either.”
“Before, parents could send their kids to secondary school in Thailand or the U.K., but they’ve stopped allowing that now,” she said. “They’re only allowed to go overseas at university level.”
“What does this have to do with the pandemic? They just don’t want so many people leaving,” Huang said.
She said the government is concerned that children will be inculcated with “Western values” overseas.
“Then, they’ll be less easy to control after they get back,” Huang said. “The more they know, the more ideas they get; they don’t need them to know much, just be a simple worker. Too many ideas and they raise objections to every suggestion: how is that manageable?”
Huang said she expects the restrictions to stay in place even after zero-COVID controls have lifted.
‘Illegal entry and exit’
The immigration authorities said a crackdown on “illegal entry and exit” was under way.
“The police have … strengthened full-time and all-region patrols, controls and investigations, closely cooperating with law enforcement in neighboring countries to crack down hard on illegal entry and exit activities,” the agency’s Chen said at the April 27 news conference.
“People are coming in and out through illegal channels,” Chen said. “Border guards at land, sea and air checkpoints … are taking measures appropriate to local conditions and circumstances.”
But Chen didn’t explain which “illegal channels” were being used.
Police in the central province of Hunan in April confirmed to RFA that that residents had been ordered to hand over their passports to police, promising to return them “when the pandemic is over,” amid a massive surge in people looking for ways to leave China or obtain overseas immigration status.
A March 31 notice from the Baisha police department in the central province of Hunan posted to social media ordered employers to hand over the passports of all employees and family members to police, “to be returned after the pandemic.”
An officer told RFA that the order would be rolled out nationwide.
China’s zero-COVID policy of mass compulsory testing, stringent lockdowns and digital health codes has sparked an emigration wave fueled by “shocked” middle-classes fed up with food shortages, confinement at home, and amid broader safety concerns.
The number of keyword searches on social media platform WeChat and search engine Baidu for “criteria for emigrating to Canada” has skyrocketed by nearly 3,000 percent in the past month, with most queries clustered in cities and provinces under tough, zero-COVID restrictions, including Shanghai, Jiangsu, Guangdong, and Beijing.
Immigration consultancies have seen a huge spike in emigration inquiries in recent weeks, with clients looking to apply for overseas passports or green cards, while holding onto their Chinese passports, they said in April.
Translated and edited by Luisetta Mudie.
Η σύνοδος του Βερολίνου και η νέα «Στρατηγική Αντίληψη»
Η σύνοδος του ΝΑΤΟ στη γερμανική πρωτεύουσα δεν εστιάζει μόνο στην ένταξη Σουηδίας και Φινλανδίας στη Boρειοατλαντική Συμμαχία αλλά και στην επανεξέταση του στρατηγικού δόγματος.
Δεύτερη μέρα της άτυπης συνόδου της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας στο Βερολίνο με κύριο θέμα την πρόθεση ένταξης Φινλανδίας και Σουηδίας στο ΝΑΤΟ στη σκιά του πολέμου στην Ουκρανία αλλά και πιθανά ρωσικά «αντίποινα». Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, κι ενώ η Φινλανδία έχει ήδη ανακοινώσει επίσημα ότι θα καταθέσει αίτημα ένταξης, και η Σουηδία είναι έτοιμη να πράξει το ίδιο εντός της Κυριακής, το μεγάλο αγκάθι, μέχρι το Σάββατο το βράδυ, ήταν οι ενστάσεις της Τουρκίας για την ένταξη των δύο χωρών εξαιτίας συγκάλυψης Κούρδων «τρομοκρατών» και Γκιουλενιστών.
Προσερχόμενη στη σύνοδο το πρωί η Γερμανίδα υπ. Εξωτερικών Αναλένα Μπέρμποκ δήλωσε: «Το ΝΑΤΟ είναι μια συμμαχία που βασίζεται στην άμυνα και θα παραμείνει πάντα έτσι. Είναι όμως και μια συμμαχία ανοιχτών θυρών και γι’ αυτό καλωσορίζουμε τη Φινλανδία και Σουηδία, εάν τα κοινοβούλιά τους και οι κοινωνίες τους αποφασίσουν κάτι τέτοιο». Για την Μπέρμποκ ο επιθετικός πόλεμος του Βλαντιμίρ Πούτιν στην Ουκρανία ήταν αυτός που «ώθησε» τις δύο αυτές χώρες να στραφούν στο ΝΑΤΟ.
Αισιοδοξία για υπέρβαση των τουρκικών ενστάσεων
Αισιόδοξος πάντως για την υπέρβαση του αδιεξόδου και εξεύρεση λύσης με την Τουρκία εμφανίστηκε ο Φινλανδός υπ. Εξωτερικών Πέκα Χααβίστο, ο οποίος μάλιστα είχε επαφές χθες στο Βερολίνο με τον Τούρκο ομόλογό του Μεβλούτ Τσαβούσογλου αλλά και τη Σουηδή ομόλογό του. «Είμαι σίγουρος ότι θα βρούμε μια λύση» ανέφερε ο Π. Χααβίστο, χωρίς όμως να μπορεί να εγγυηθεί γρήγορες διαδικασίες. Η Τουρκία υποστηρίζει μια πολιτική «ανοιχτών θυρών» για το ΝΑΤΟ, δήλωσε χθες από την πλευρά του Μ. Τσαβούσογλου, επαναλαμβάνοντας ωστόσο τις τουρκικές ενστάσεις για τις δύο χώρες.
Την είσοδο πάντως των δύο χωρών στο ΝΑΤΟ υποστηρίζει η πλειοψηφία των μελών της Συμμαχίας. Για ιστορικής σημασίας απόφαση έκανε λόγο η υπ. Εξωτερικών της Νορβηγίας Ανίκεν Χούιτφελντ, ενώ ο Ολλανδός ομόλογός της Βόπκε Χέκστρα τόνισε την ανάγκη τα μέλη του ΝΑΤΟ «να επιδείξουν ενότητα».
«Η Ελλάδα έχει διαχρονικά εξαιρετικές σχέσεις με αυτές τις δύο χώρες. Είναι επίσης μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά συνέπεια, η ελληνική πλευρά έχει μια σαφέστατη τοποθέτηση: είμαστε έτοιμοι να καλοδεχθούμε τη Σουηδία και τη Φινλανδία στη νατοϊκή οικογένεια. Πιστεύουμε ότι έχουν πάρα πολλά να προσφέρουν» δήλωσε μεταξύ άλλων ο Έλληνας υπ. Εξωτερικών Νίκος Δένδιας στο Βερολίνο.
Επανακαθορισμός της σχέσης με Ρωσία και Κίνα
Το δεύτερο μεγάλο θέμα που απασχολεί στο Βερολίνο τους υπ. Εξωτερικών είναι η επεξεργασία της νέας «Στρατηγικής Αντίληψης» (Strategical Concent) του ΝΑΤΟ, με στόχο αυτή να ολοκληρωθεί στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ τον Ιούνιο στη Μαδρίτη. Πρόκειται για το «κατευθυντήριο έγγραφο» της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, το οποίο καθορίζει τις βασικές αρχές της Συμμαχίας, δίνοντας παράλληλα συντεταγμένες οδηγίες για την άμυνα και την ασφάλεια προς τις χώρες-μέλη.
Το προηγούμενο αντίστοιχο έγγραφο είχε εγκριθεί το 2010. Έκτοτε όμως έχουν μεσολαβήσει σημαντικές αλλαγές. Αυτή τη φορά στο επίκεντρο βρίσκεται ο επανακαθορισμός των σχέσεων με τη Ρωσία και την Κίνα αλλά και η αντιμετώπιση υβριδικών τύπων πολέμου και κυβερνοεπιθέσεων.
Το ίδιο το ΝΑΤΟ ορίζει μάλιστα τις βασικές περιόδους, οι οποίες επηρέασαν άμεσα τη διαμόρφωση του στρατηγικού δόγματός του: τον Ψυχρό Πόλεμο, την αμέσως μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου περίοδο καθώς και την περίοδο μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.
Όπως διαβάζουμε τέλος στην ιστοσελίδα του ΝΑΤΟ: «Θα μπορούσε κανείς να πει ότι την περίοδο 1949 -1991, η στρατηγική του ΝΑΤΟ χαρακτηριζόταν κυρίως από την άμυνα και την αποτροπή, με αυξανόμενη όμως έμφαση στον διάλογο και την αποκλιμάκωση κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες αυτής της περιόδου. Από το 1991 κι έπειτα υιοθετήθηκε μια ευρύτερη προσέγγιση, όπου οι έννοιες της συνεργασίας και της ασφάλειας συμπλήρωναν τις βασικές έννοιες της αποτροπής και της άμυνας». Το μεγάλο στοίχημα τώρα είναι η αποτύπωση των νέων γεωστρατηγικών δεδομένων, μετά τον ρωσικό επιθετικό πόλεμο στην Ουκρανία.
Δήμητρα Κυρανούδη, Βερολίνο
DW
Και τι θέλετε; Να γίνουμε Βόρεια Κορέα;
Οποιος έχει διαβάσει ευρωπαϊκή ιστορία και δεν έχει μείνει προσκολλημένος στην παιδική ηλικία που τα αγόρια παίζουν Ινδιάνους και καουμπόιδες, αντιλαμβάνεται ότι η μακριά πορεία διαμόρφωσης και επικράτησης των ευρωπαϊκών κρατών καθορίζεται από τους πολέμους που μεταξύ τους και από κοινού εναντίον τρίτων πραγματοποιούν οι ηγετικές κάστες των λαών, των φυλών και των εθνών. Ο αγώνας για κυριαρχία και επέκταση σε βάρος των άλλων είναι το κύριο χαρακτηριστικό τους. Και η θρησκεία, η γλώσσα, ακόμα και τα γράμματα και οι τέχνες χρησιμοποιούνται γι’ αυτό το σκοπό και εξαρτιούνται από την έκβασή του. Κι αυτό αφορά τους πάντες, από την πιο μεγάλη συλλογικότητα ως την πιο μικρή.
Η κυριαρχία είναι η προϋπόθεση για την ύπαρξη, τον πλούτο, την ευημερία, την ανάπτυξη. Γι’ αυτό δεν έχει όρια. Γι’ αυτό στην Ευρώπη δεν υπάρχουν ούτε ειρηνικά ούτε αδελφικά κράτη. Υπάρχουν μόνο κράτη με ετοιμοπόλεμες ηγετικές τάξεις. Γι’ αυτό η ιστορία της Ευρώπης είναι μια συνεχής πολεμική αναμέτρηση με διαλείμματα ανασυγκρότησης. Η δε οικονομική ανάπτυξη, η επιστημονική πρόοδος, η έξαρση των τεχνών και η καλλιέργεια των γραμμάτων, επειδή δεν μπόρεσαν να αλλάξουν την ίδια την έννοια της κυριαρχίας ως αυτοσκοπό, όχι μόνο δεν έφεραν την πολυπόθητη για τους λαούς ειρήνη, αλλά επέτειναν την αντιπαλότητα και τη σύγκρουση.
Το πιο κοινό γνώρισμα των κρατών που συγκροτούν την Ευρώπη, όσο πίσω κι αν πάει κανείς στην Ιστορία, είναι ο πόλεμος μεταξύ τους και ο πόλεμος εναντίον των άλλων που είναι έξω από την Ευρώπη. Έτσι βρίσκει το καπιταλιστικό σύστημα την πιο ολοκληρωμένη εφαρμογή του. Γιατί ο καπιταλισμός είναι από τη φύση του πολεμικός, επιθετικός και αρπακτικός. Δεν μπορούσε σε καμία άλλη περιοχή του κόσμου να βρει τόσο εύφορο έδαφος για να διαμορφωθεί, να εδραιωθεί και να επεκταθεί συμπαρασύροντας στο διάβα του με τη μέγιστη δυνατή βία την ανθρωπότητα ολόκληρη. Στην Ευρώπη, με τη συγκεκριμένη συγκέντρωση των καθαρόαιμα πολεμικών ορδών, γονιμοποιήθηκαν μέσα από διαδικασίες αιώνων τα συστατικά της δημιουργίας του. Κι ο πολιτισμός στην Ευρώπη ήταν η φάτνη μέσα στην οποία γεννήθηκε. Ακραία ανισότητα και ακραία αδικία, ακραία φτώχεια και ακραία πολυτέλεια, δουλεία και δουλοπαροικία, λεηλασία του πλούτου ολόκληρης της γης, θρησκοληψία και Ιερά Εξέταση, ανταγωνισμοί και δολοφονίες μέσα στις ηγετικές κάστες και σφαγές και βασανιστήρια σε βάρος των υπηκόων, πόλεμοι και πόλεμοι και πόλεμοι… Όλα τα άλλα στην ευρωπαϊκή ιστορία είναι παράγωγα, παραγεμίσματα, υποστηρίγματα και απόνερα του βασικού χαρακτήρα του ευρωπαϊκού κόσμου. Και ο Μεσαίωνας δεν κράτησε μόνο χίλια χρόνια.
Μεσαίωνας
Ακόμα κι αν παραβλέψουμε όλα αυτά που συντείνουν στην παράτασή του επί ευρωπαϊκού εδάφους, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι ο μετριασμός του στην Ευρώπη ήταν αποτέλεσμα όχι της εξάλειψής του, αλλά της εξαγωγής του στην υπόλοιπη ανθρωπότητα. Και ως εξαγώγιμο προϊόν ο Μεσαίωνας, αν πάρουμε ως αφετηρία το θεωρούμενο ως τέλος του, δηλαδή την περίοδο της λεγόμενης Αναγέννησης, ήταν ακόμα χειρότερος από το μοντέλο εφαρμογής του στην Ευρώπη. Ξεκινάει με τις ασύλληπτες σε έκταση, διάρκεια, αγριότητα και καταστροφές, γενοκτονίες –βιολογικές, πολιτισμικές και οικονομικές– των λαών της Βόρειας, Κεντρικής και Νότιας Αμερικής, συνεχίζεται με την αφαίμαξη της Ασίας και της Αφρικής από ανθρώπους και από πρώτες ύλες χάρη στις οποίες χτίζονται τα παλάτια, τα μουσεία, οι γέφυρες και οι πόλεις στη Δύση και συμπληρώνεται από εκατοντάδες πολέμους σε όλη τη γη με κορυφαίους τους δύο παγκόσμιους μέσα στον εικοστό αιώνα. Κι απ’ ό,τι φαίνεται, ανικανοποίητη από τους «μικρούς» πολέμους στη Γιουγκοσλαβία, το Αφγανιστάν, το Ιράκ, τη Λιβύη, τη Συρία, την Υεμένη κ.λπ., η Δύση κάνει ό,τι μπορεί για να οδηγήσει την ανθρωπότητα στον τρίτο παγκόσμιο!
Μόνο για την κατάκτηση και λεηλασία της αμερικάνικης ηπείρου, την αρπαγή δούλων από την Αφρική και τους δύο παγκόσμιους πολέμους, η Δύση με τους συμμάχους της προκάλεσε –με τους πιο μετριοπαθείς υπολογισμούς– το θάνατο, την εξολόθρευση, τον αφανισμό ΔΙΑΚΟΣΙΩΝ ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΩΝ (200.000) ανθρώπων! Και με πολύ μεγαλύτερο αριθμό αναπήρων και τραυματιών! Αν συνυπολογίσουμε τα θύματα κι από εκατοντάδες άλλους πολέμους και επεμβάσεις, από Βιετνάμ, Καμπότζη και Λάος μέχρι Ιράκ και Υεμένη, ο αριθμός αυτός αυξάνεται κατακόρυφα! Για να μην μιλήσουμε για τους πρόσφυγες που δημιούργησαν, τους πολιτισμούς που εξαφάνισαν και την καταστροφή στη φύση που επέφεραν! Είναι κόλαση που δεν τη χωράει ο νους!
Ο Δυτικός Μεσαίωνας, οι πόλεμοι, οι αρπαγές και οι λεηλασίες, η ακραία φτώχεια και εξαθλίωση, με εγκάθετους δικτάτορες να υπηρετούν την αποικιοκρατία, πλαισιωμένα όλα από τις ιεραποστολές και το εισαγόμενο λάιφσταϊλ, εμπόδισαν ολόκληρη την οικουμένη να ψάξει, να βρει και να βαδίσει στο δικό της δρόμο προόδου και ευημερίας με σεβασμό στη διαφορετικότητα και τη συνύπαρξη των λαών με τους ξεχωριστούς τοπικούς πολιτισμούς.
Όποιος νομίζει ότι τα κύρια χαρακτηριστικά του ευρωπαϊκού πολιτισμού είναι τα έργα του Μιχαήλ Άγγελου, του Σαίξπηρ, του Βολταίρου και του Μπετόβεν, βλέπει μερικά λαμπερά δέντρα, αλλά όχι το πυκνό σκοτεινό δάσος. Απομονώνει αυτά και αυτούς που έριχναν φως με σχετικά περιορισμένη επιρροή στο γίγνεσθαι και χάνει τα καθεστώτα τα οποία υφίσταντο και τις ηγετικές κάστες και τάξεις υπό τις οποίες ζούσαν καταναγκαστικά και ασφυκτικά οι κοινωνίες.
Έτσι διαμορφώθηκε ο δυτικός κόσμος. Κυρίως με αιματοχυσίες, λεηλασίες, διακρίσεις, καταπιέσεις και καταστροφές. Και δεν ξέρει ούτε μπορεί να αποδεχτεί άλλο τρόπο. Γι’ αυτό θα πολεμάει όσο βαστούν οι δυνάμεις του για να αποτρέψει την ανάδυση οποιουδήποτε άλλου μοντέλου και να διατηρήσει την κυριαρχία του σε όλη τη γη ακόμα κι αν χρειαστεί να διαπράξει νέους πολέμους, νέες γενοκτονίες, νέες υποδουλώσεις και νέες λεηλασίες.
Κουτσουλιές
Σήμερα, σε ένα ψύχραιμο παρατηρητή φαίνεται εκ πρώτης όψεως φαιδρό, κράτη όπως η Γερμανία, η Αγγλία ή η Δανία να μεγαλοπιάνονται, να προσπαθούν να δείξουν υπέρμετρο μπόι και να χρησιμοποιούν μια ρητορική που δεν αντιστοιχεί στα κιλά τους. Αλλά η εξήγηση είναι εύκολη. Το δείχνει η ιστορία τους. Αφενός έχουν διατηρήσει μια φόρα από το ένδοξο παρελθόν τους στις ληστείες, τον εκφοβισμό και τον εξανδραποδισμό των πιο ανίσχυρων και αφ’ ετέρου κρέμονται από το τέρας που γέννησε η ίδια η Ευρώπη, την Αμερική. Σημείο της άνοιας που έρχεται με την παρακμή είναι η αδυναμία σύνδεσης με αυτό που έπαθε η Ευρώπη από το άλλο μεγάλο τέρας που γέννησε και έθρεψε, δηλαδή τον φασισμό! Ένα ευρωπαϊκής έμπνευσης και κατασκευής τέρας που μεγάλωσε τόσο γρήγορα και τόσο πολύ μέσα στα σπλάχνα της Ευρώπης που θα είχε καταπιεί ολόκληρη τη μάνα του αν δεν έκανε το λάθος να πειράξει τη Σοβιετική Ένωση η οποία άθελά της, για να σώσει τον εαυτό της, έσωσε και την Ευρώπη από το εκτρωματικό της τέκνο!
Ναι, θα γινόταν μια θαυμάσια σάτιρα, αν δεν έβαζε σε κίνδυνο την ανθρωπότητα, να βλέπεις τον Μπόρις Τζόνσον να νουθετεί την Ινδία και την Κίνα να ευθυγραμμιστούν με τη Δύση κατά της Ρωσίας. Ο αγράμματος Εγγλέζος δεν μπορεί να φανταστεί πώς τον βλέπουν οι Ινδοί και οι Κινέζοι. Ότι δεν έχουν καθόλου ξεχάσει πόση καταστροφή, εξαθλίωση, θάνατο και πόνο έχει προκαλέσει η Αγγλία σ’ αυτές τις μεγάλες χώρες με τους αρχαιότερους και ασυγκρίτως σημαντικότερους πολιτισμούς από τον αγγλικό. Ότι για τους Ινδούς και τους Κινέζους, η Αγγλία έχει λιγότερους κατοίκους από τη Σαγκάη και το Νέο Δελχί! Έχοντας ακόμα ίνδαλμα τη βασίλισσα, οι Εγγλέζοι νομίζουν ότι ζουν στον 19ο αιώνα! Σε πρόσφατη σφυγμομέτρηση, οι μισοί δήλωσαν ότι νοσταλγούν τη βρετανική αυτοκρατορία!

Αλλά δεν είναι καλύτερα τα πράγματα με τους Δανούς, οι οποίοι όλοι μαζί θα μπορούσαν άνετα να χωρέσουν σε μία συνοικία της Βομβάης ή του Πεκίνου!
Ολόκληρη η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει το ένα τρίτο του πληθυσμού της Κίνας και το ένα έκτο του πληθυσμού της Κίνας και της Ινδίας μαζί! Ολόκληρη η έκταση που καλύπτουν οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι μικρότερη από το ένα τέταρτο της έκτασης που καλύπτει η Ρωσία!
Αυτές, λοιπόν, οι χώρες, που δεν έχουν πια τη στρατιωτική υπεροχή που είχαν το 1850 ή το 1900, έχουν διατηρήσει το ίδιο τουπέ, αρνούμενες να παραδεχτούν ότι η Κίνα, η Ινδία και η Ρωσία δεν έχουν μόνο το μισό πληθυσμό της γης, αλλά είναι και κράτη ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ! Να το πω πιο λαϊκά, δεν έχουν αφεντικά, δεν έχουν προστάτες, δεν έχουν νταβατζήδες και, επιπροσθέτως, διαθέτουν συνολικά και μερικές χιλιάδες πυρηνικές βόμβες που αν παραζοριστούν θα μπορούσαν άνετα να κάνουν όλη την Ευρώπη να μοιάζει σε κάτι πολύ χειρότερο από τη Φαλούτζα! Δανοί, Εγγλέζοι, Γερμανοί, Πολωνοί και λοιποί πολιτισμένοι Ευρωπαίοι είναι σε πλήρη αφασία. Αδυνατούν πλήρως να καταλάβουν ότι ο κόσμος αλλάζει ερήμην τους. Ότι ενώ όλη η Ευρώπη γερνάει και γεμίζει οίκους ευγηρίας, στην Αφρική ήδη το 77% των κατοίκων της είναι κάτω από 35 ετών! Γεννούν και απαιτούν, όσες δικτατορίες κι αν τους επιβάλλουν. Όσες βόμβες και να ρίξουν στη Λιβύη, όσα καθεστώτα κι αν ανατρέψουν, όσους εμφύλιους κι αν προκαλέσουν, οι Αφρικάνοι ξυπνούν, όπως ξύπνησαν οι Κινέζοι και οι Βιετναμέζοι κι όπως ξυπνούν οι Λατινοαμερικάνοι και οι Αφγανοί και οι Πακιστανοί και πολλοί άλλοι που δεν τρομάζουν πια όταν εκτοξεύει απειλές η Φον ντερ Λάιεν ή ο Μπορέλ, ο Μισέλ κι ο κάθε θλιβερός γραφειοκράτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όχι, δεν έχει χάσει η Ευρώπη όλη τη δύναμή της και δεν έχουν πάψει οι γραφειοκράτες να είναι επικίνδυνοι για την ανθρωπότητα, επειδή έχουν το know-how της καταστροφής κι επειδή έχουν τη συνδρομή του πέραν του Ατλαντικού τέρατος. Αλλά συναίσθηση της κατάστασής τους δεν έχουν. Ότι μπορούν όλοι μαζί να καταστρέφουν τη Λιβύη, τη Γιουγκοσλαβία και την Υεμένη, αλλά μέχρις εκεί. Κι αυτό όλο και με πιο μεγάλη δυσκολία.
Δευτεροκλασάτοι
Κίνα, Ινδία και Ρωσία έχουν αποδείξει ότι δεν θέλουν πολέμους. Το αποδεικνύει η πραγματικότητα, η στατιστική. Την άμυνά τους θέλουν να εξασφαλίζουν. Όχι για φιλοσοφικούς λόγους, για πρακτικούς. Σε καιρό ειρήνης προοδεύουν. Ούτε 800 βάσεις ανά τον κόσμο έχουν όπως οι ΗΠΑ, ούτε κυρώσεις έχουν επιβάλλει σε οποιαδήποτε χώρα.
Ακόμα και η ανθυπομινιόν Λιθουανία, βροντάει κι αστράφτει! Με λιγότερους από 2,5 εκατομμύρια Λιθουανούς που συνεχώς μειώνονται (όπως και οι ακόμα λιγότεροι Λετονοί και Εσθονοί), με ένδοξο φιλοναζιστικό παρελθόν και με επιφάνεια εδάφους ίση με τη μισή Ελλάδα, θέλει να κατατροπώσει με ξένα κόλλυβα τη Ρωσία! Φαντασιώνονται οι ηγέτες της ότι ζουν την αναγέννηση του Μεγάλου Δουκάτου που στον 14ο αιώνα περιλάμβανε τη Λευκορωσία, την Ουκρανία και τμήματα της Πολωνίας και της Ρωσίας!
Στην Ευρώπη, όλοι με κάποια φαντασίωση ζουν. Ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος, ο Καρλομάγνος, ο Φερδινάνδος, ο Ναπολέων, ο Φρειδερίκος, ο Λεοπόλδος, όλοι σαν οπτασίες ή σαν ολογράμματα αναπληρώνουν τα κενά στη μνήμη και τις ξεπουπουλιασμένες φιλοδοξίες των Ευρωπαίων που δεν μπορούν να χωνέψουν ότι με τον Σολτς, τον Μακρόν, τον Τζόνσον, τον Μόντι, την Μπέρμποκ, την Λιζ Τρας, τον Σάντσεθ, τον Ντούντα και τους υπόλοιπους, της Ελλάδας, της Φινλανδίας, της Βουλγαρίας κ.λπ., μόνο τρίτους ρόλους μπορούν πλέον να διεκδικούν στην παγκόσμια σκηνή. Γι’ αυτό έρποντας πίσω από τους Αμερικάνους, κάνουν τους κομπάρσους δίπλα στον Ζελένσκι.
Είμαστε στο κατώφλι ενός πυρηνικού πολέμου, κι ο ασήμαντος καγκελάριος λέει ότι «δεν είναι καιρός για πασιφισμό»! Και πότε είναι; Μετά τα πρώτα πυρηνικά πλήγματα;
Σήψη
Σαπίζουν οι Ευρωπαίοι, αλλά δεν είναι να τους λυπάται κανείς. Όπως έστρωσαν θα κοιμηθούν. Αυτοξεφτιλίζονται. Κι ούτε πρέπει να ανησυχούμε για τα θετικά που πήραμε από την Ευρώπη. Αυτά θα τα κρατήσουμε. Εξάλλου πολλά είναι κλεψιμαίικα, δεν τους ανήκουν. Κι από τα άλλα, τα περισσότερα είναι αντιπροϊόντα της κυρίαρχης κουλτούρας και πολεμήθηκαν από το δυτικό κατεστημένο. Αμέτρητες χιλιάδες προοδευτικοί άνθρωποι σκοτώθηκαν στους πολέμους στους οποίους είχαν εναντιωθεί, κάηκαν κατά χιλιάδες ζωντανοί –όχι μόνο τα βιβλία τους- από τον κάθε Τορκεμάδα ως αντιφρονούντες ή εξολοθρεύτηκαν στους θαλάμους αερίων χάρη στους μισούς Ευρωπαίους που ανήκαν στον φασιστικό Άξονα και τους άλλους μισούς που τον ανέχθηκαν ή συνεργάστηκαν μαζί του.
Στην Ελλάδα, την Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιταλία, την Ουγγαρία, την Πολωνία, τη Γαλλία, το Βέλγιο, σε όλες σχεδόν τις χώρες, οι διανοούμενοι που αντιστέκονταν στις μοναρχίες, στις φασιστικές δικτατορίες και στα αυταρχικά αστικά καθεστώτα, υπέστησαν εξοντωτικές διώξεις. Πολιτικοί, αγωνιστές, ιστορικοί, συγγραφείς, καλλιτέχνες, εκπαιδευτικοί, δημοσιογράφοι, αλλά και φοιτητές και εργαζόμενοι, απομονώθηκαν, εξορίστηκαν, φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν, δολοφονήθηκαν για να μην ακούγονται, για να μην γράφουν, για να μην υπάρχουν. Κι αν το καλοεξετάσεις, ό,τι είναι πολύτιμο πνευματικά, ότι ανεβάζει την κουλτούρα στις κοινωνίες προέρχεται κυρίως από τους κάθε λογής αντιφρονούντες. Από τους φιλοσόφους, τους ποιητές και τους συγγραφείς ως τους μουσικούς, τους σκηνοθέτες, τους ηθοποιούς και τους ζωγράφους, πριν τους αχρηστεύσει η εμπορευματοποίηση και η ολιγαρχία των ΜΜΕ, οι άξιοι λόγου δημιουργοί με κοινωνική συνείδηση –πλην ελαχίστων εξαιρέσεων- ήταν στην αντίθετη από την ευρωπαϊκή εξουσία όχθη. Από τον καιρό της μοναρχίας μέχρι τις μεταπολεμικές αστικές δημοκρατίες. Αυτοί άφησαν τα σπουδαιότερα έργα. Από τον Μαρξ ως τον Κεν Λόουτς.
Κι όσο για την πολυπόθητη δημοκρατία, αποδείχτηκε μετά από εμπειρία διακοσίων ετών, από την ελληνική επανάσταση του ’21, ότι είναι ασύμβατη με τον ιμπεριαλισμό και την αποικιοκρατία. Σε καμία περιοχή του κόσμου, που την κυβέρνησαν οι Δυτικοί, ούτε εφάρμοσαν κάποιας μορφής δημοκρατία ούτε επιτρέψανε –δια πυρός και σιδήρου- την εμφάνιση οποιασδήποτε δημοκρατίας. Ούτε μία! Ενώ κατείχαν εκατοντάδες χώρες και λαούς. Ενδεικτικά, ούτε οι Γάλλοι επί 150 χρόνια στην Αλγερία, ούτε οι Άγγλοι επί 100 χρόνια στην Ινδία, την Τζαμάικα ή το Χονγκ-Κονγκ, ούτε οι Γερμανοί στη Ναμίμπια, ούτε οι Ολλανδοί επί 350 χρόνια στην Ινδονησία, ούτε οι Βέλγοι στο Κονγκό, ούτε οι Πορτογάλοι στην Αγκόλα, τη Βραζιλία και το Μακάο, ούτε οι Ιταλοί στην Αιθιοπία, ούτε οι Ισπανοί στο Περού, την Αργεντινή, το Μεξικό και τη Βενεζουέλα! Πουθενά, πουθενά, πουθενά! Μόνο δικτατορίες με μαστίγιο, ακρωτηριασμούς και κρεμάλες! Ο εξαγώγιμος ευρωπαϊκός Μεσαίωνας είναι πολύ χειρότερος, ασυγκρίτως αγριότερος, από τον Μεσαίωνα επί ευρωπαϊκού εδάφους.
Συμμορία προθύμων
Τώρα, οι κάθε είδους φιλονατοϊκοί, μαλακοί και σκληροί, ισχυρίζονται ότι η μεγάλη συμμαχία ΗΠΑ, ευρωπαϊκών χωρών και παρελκόμενων (Καναδάς, Αυστραλία, Ιαπωνία κ.ά.) κατά της Ρωσίας, είναι αποτέλεσμα του ενδιαφέροντος της Δύσης για την ακεραιότητα μιας ανεξάρτητης χώρας που δέχεται εξωτερική επίθεση! Αν είναι έτσι, γιατί ακριβώς τα ίδια αυτά κράτη συνέπτυξαν ακριβώς το ίδιο κοινό μέτωπο πολλές φορές στο πρόσφατο παρελθόν για να επιτεθούν εναντίον άλλων ανεξάρτητων χωρών, π.χ. Γιουγκοσλαβία, με τις οποίες ούτε συνόρευαν ούτε είχαν καθ’ οιονδήποτε τρόπο προκληθεί!
ΗΠΑ, Βρετανία, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Καναδάς, Ολλανδία, Δανία, Πολωνία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Τσεχία, Λιθουανία, Λετονία, Εσθονία, Σουηδία, Αλβανία, Φινλανδία, Αυστραλία, Νορβηγία, Ρουμανία, Γεωργία, Ελλάδα κ.λπ., ακόμα και η Ουκρανία που τώρα διαμαρτύρεται για την επέμβαση στο έδαφός της, είναι στη νατοϊκή λίστα «Troop Contributing Nations», δηλαδή των κρατών που συμμετέχουν στις στρατιωτικές επεμβάσεις του ΝΑΤΟ εναντίον ανεξάρτητων χωρών, όπως το Αφγανιστάν, το Ιράκ, η Λιβύη κ.λπ. Πολλές συμμετείχαν και στον πόλεμο της Κορέας!
Πρόκειται, λοιπόν, για μια συμμορία προθύμων εναντίον κάθε υποψήφιου στόχου που επιλέγουν οι ΗΠΑ. Γι’ αυτό, τα περί ανεξαρτησίας και δημοκρατίας ας τα πουλήσουν στους αφελείς. Την Ουκρανία την έχουν στα αναλώσιμα. Μία δήλωση της Γαλλίας ή της Γερμανίας ότι δεν θα μπει στο ΝΑΤΟ αρκούσε για να αποτραπεί η σύρραξη! Και προτίμησαν να κηρύξουν τον πόλεμο στη Ρωσία και να απαγορεύσουν τον Τσαϊκόφσκι, τον Ντοστογιέφσκι, τον Πούσκιν και τον Ταρκόφσκι!
Σ’ αυτό το σημείο, χωρίς επιχειρήματα, οι μεταλλαγμένοι θα κάνουν πάλι την κλασική προβοκατόρικη ερώτηση: Και τι θέλετε να γίνουμε, Βόρεια Κορέα; Κι εμείς θα απαντάμε σταθερά: Δεν θέλουμε να γίνουμε ούτε Κορέα, ούτε Κίνα, ούτε Βέλγιο, ούτε Βενεζουέλα, ούτε Καναδάς, ούτε Ιαπωνία, ούτε Ρωσία, ούτε Σουηδία. Απαιτούμε να μας αφήσουν ήσυχους, να διαλέξουμε και να αποφασίσουμε μόνοι μας τι θέλουμε και τι μπορούμε να γίνουμε! Γνωρίζοντας ότι η ανεξαρτησία δεν φέρνει αυτομάτως τη δημοκρατία, αλλά κι ότι χωρίς ανεξαρτησία δεν μπορεί να υπάρξει δημοκρατία. Και χρόνος θα χρειαστεί και προσπάθεια, και πισωγυρίσματα θα υπάρχουν και αγωνίες, αδικίες και απογοητεύσεις, αλλά όσο δύσβατος κι αν είναι ο δρόμος για την πραγματική δημοκρατία μόνο με την εξασφάλιση της πραγματικής ανεξαρτησίας και με συστατικά του πολιτισμού κάθε λαού μπορεί να χτιστεί και να ευδοκιμήσει. Τέτοια δημοκρατία θέλουμε.
Γιάννης Μαγκριώτης: στην καταιγίδα της ακρίβειας οικονομία και νοικοκυριά.
του Γιάννη Μαγκριώτη*
Ο Πρωθυπουργός, στο πρόσφατο παρελθόν, είχε δηλώσει, ότι: Θα περιμένει την Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, στο τέλος του Μάη, και εάν δεν αποφασιστεί εκεί η Ευρωπαϊκή στήριξη των χωρών, για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας, θα λάβει εθνικά μέτρα.
Βλέποντας όμως, την επιταχυνόμενη πολιτική φθορά από την ακρίβεια, μια ημέρα πριν το Συνέδριο του κόμματος, αναγκάστηκε να εξαγγείλει τα εθνικά μέτρα, ουσιαστικά μόνο για την ηλεκτρική ενέργεια, που θα εφαρμοστούν όμως, άλλα από την 1η Ιουνίου, και άλλα από 1η Ιουλίου.
Από αυτά που κατάλαβα, γιατί τόσο το διάγγελμα του Πρωθυπουργού, όσο και στις δηλώσεις των αρμοδίων υπουργών, υπάρχουν ηθελημένες και αντικειμενικές γενικότητες και ασάφειες, μπορώ να πω, ότι:
α) Θα υπάρξουν αναδρομικά, που θα φθάνουν το 60%, του λογαριασμού που προσθέτει η ρήτρα αναπροσαρμογής, που δεν θα ξεπερνούν όμως, τα 600 ευρώ συνολικά. Αυτός ο στόχος δεν μπορεί να επιτευχθεί, όταν το συνολικό ποσό των αναδρομικών θα είναι 280 εκ. ευρώ, και θα καλύψει το 95% των νοικοκυριών, όπως δήλωσαν οι αρμόδιοι υπουργοί. Μοιάζει με την πρόβλεψη του κ. Σκρέκα τον περσινό Σεπτέμβρη, όταν άρχιζε η άνοδος της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας, ότι με τα μέτρα που ανακοίνωσε η κυβέρνηση τότε, τα νοικοκυριά μπορεί να δουν αυξήσεις, το πολύ ένα με δύο ευρώ.
β) Για τους Μήνες Μάιο-Ιούνιο, έκπτωση, που θα κυμαίνεται μεσοσταθμικά στο 50% της επιβάρυνσης, λόγω της ρήτρα αναπροσαρμογής, ύψους 900 εκ. ευρώ, και οι πόροι θα βρεθούν από το Ταμείο μετάβασης, και την φορολόγηση των υπερκερδών, που ελάχιστα θα προσφέρει στα κρατικά ταμεία, και το ξέρουν, όσοι ξέρουν, λίγο από τον επιχειρηματικό χώρο, ειδικά όταν, οι εισαγωγείς φυσικού αερίου είναι και παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας, είναι και πάροχοι.
γ). Θα υπάρξει οριζόντια μείωση στην χονδρική, ίσως, αν χρειαστεί και επιδότηση της λιανικής, από 1η Ιουλίου και για 12 μήνες, που θα απορροφήσει το 80% των αυξήσεων των οικιακών λογαριασμών, και των επιχειρήσεων.
Το συνολικό κόστος των μέτρων για το επόμενο εξάμηνο, θα είναι 3,2 δις ευρώ. Δηλαδή μέχρι τον Νοέμβριο, μετά, στον βαρύ χειμώνα;
Έχω έξι, τουλάχιστον, παρατηρήσεις, στις εξαγγελίες του Πρωθυπουργού και των υπουργών:
- Θα δοθούν πολύ λιγότερα, από ότι πληρώνουμε και θα πληρώνουμε, το παραδέχτηκε και ο Πρωθυπουργός, το πόσο δεν είπε.2. Τα λεφτόδενδρα, για τα οποία κατηγορούσε τα κόμματα της αντιπολίτευσης, θα είναι μέρος των υπερεσόδων του κράτους από την ακρίβεια των καυσίμων, του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας, από τα υπερέσοδα του Ταμείου Μετάβασης, και από τον κρατικό προϋπολογισμό, όλα δηλαδή, από τα οικογενειακά εισοδήματα και τα ταμεία των επαγγελματιών και των επιχειρήσεων.3. Η ακρίβεια, σίγουρα θα κρατήσει ακόμη 14 μήνες, αξίζει να θυμηθούμε την πρόβλεψη του υπουργού ανάπτυξης, πέρσι τον Σεπτέμβρη, ότι η αρχόμενη ακρίβεια τότε, θα κρατούσε για λίγο.
4. Κατήγγειλε την ΕΕ, επειδή δεν μας δίνει και άλλα, επιπλέον από τα 70 δις, για τα επόμενα 5 χρόνια, που μας δίνει, και τα οποία, δεν φαίνεται να μπορεί να τα απορροφήσει, και κυρίως να έχουν, ανάλογα με το μέγεθός τους, θετικά, παραγωγικά, κοινωνικά, και περιφερειακά αποτελέσματα.
- Για τα υπερέσοδα του ΦΠΑ από τις αυξήσεις των άλλων προιόντων και υπηρεσιών, μέχρι τώρα, αλλά και για τους επόμενους 14 τουλάχιστον μήνες, δεν είπε κουβέντα. Δεν μπήκε στον κόπο να μας εξηγήσει, κανείς αρμόδιος κυβερνητικός αξιωματούχος, πως έχουμε υπέρβαση του στόχου των εσόδων, μέχρι τώρα, ενώ, έχουμε μικρότερη ανάπτυξη από την πρόβλεψη του προϋπολογισμού, πως δηλαδή επιτυγχάνουν αυτό το δημοσιονομικό θαύμα.
- Πέρα από τους κατανοητούς αισιόδοξους τόνους και στόχους της κυβέρνησης, υπάρχουν τόσοι αστάθμητοι παράγοντες διεθνείς και εσωτερικοί, και έχουν τόσες αδυναμίες όλοι οι εμπλεκόμενοι, στην επίτευξη των στόχων, που οι πιθανότητες να είναι κοντά οι κυβερνητικές εξαγγελίες με αυτό που θα ζήσουμε, είναι πολύ μικρές.
Μετά από αυτές τις εξαγγελίες, ο Πρωθυπουργός στην ομιλία του στο Συνέδριο, επιδεικνύοντας αυτοπεποίθηση και βλέποντας μακριά, τόνισε:
- Είμαστε δίπλα σε κάθε πολίτη. Δεν είπε όμως, αν η απόσταση καθορίζεται, από την κοινωνική ομάδα, που ανήκει ο πολίτης.
- Δηλώνω παρών στο μέλλον που μας αξίζει. Δεν είπε όμως, ποιους αφορά.
- Συνέδριο δράσης, με πλούσιο διάλογο, που θα χτίσει την νέα τετραετία. Τα προσυνέδρια όμως, ήταν μονόλογοι του ιδίου και των αρμοδίων κάθε φορά υπουργών, το ίδιο δείχνει και το πρόγραμμα του Συνεδρίου.
- Η μεσαία τάξη δεν θα πληρώσει την ενεργειακή κρίση. Την πληρώνει όμως, και ποιο επώδυνα την πληρώνει η πλειοψηφία των πολιτών, που είναι κάτω από την ανώτερη οικονομικά μεσαία τάξη.
- Μετά την Ρωσική εισβολή, όλοι είμαστε σε πόλεμο, και σε πολλαπλά επίπεδα, γεωστρατηγικό, διπλωματικό, οικονομικό. Δεν είπε όμως, αν έχουμε καμιά νίκη σε αυτούς τους πολέμους.
- Εχθρός μας ο κυβερνητισμός, η έπαρση και ο παραγοντισμός. Που, ποιοι τα έχουν, και τι έκανε, για να αντιμετωπίσει αυτούς τους εχθρούς;
- Το είπαμε το κάναμε. Δεν ξέρω ποια εννοεί, από αυτά που είπε, από την προεκλογική περίοδο του 2019 μέχρι σήμερα, για να ξέρω, αν έκανε και ποια από αυτά.
Το μόνο σίγουρο φαίνεται να είναι, ότι, η πραγματικότητα στο προσεχές μέλλον θα είναι χειρότερη από την σημερινή, όπως η σημερινή είναι χειρότερη από την περσινή. Οι διεθνείς παράμετροι είναι αρνητικοί, λανθασμένες όμως ήταν και πολλές επιλογές της κυβέρνησης, και όχι μόνο της σημερινής. Ο Πρωθυπουργός και το επιτελείο του το ξέρει καλά, γιαυτό δύσκολα να κρατήσει την υπόσχεση, που τον αφορά προσωπικά, να πάει μέχρι το τέλος την κυβερνητική θητεία, αν την κρατήσει, θα μοιάζει με πολιτικό χαρακίρι.
*Ο Γιάννης Μαγκριώτης διετέλεσε υφυπουργός σε κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ
Διάστημα: Επιστήμονες μεγάλωσαν στη Γη τα πρώτα φυτά σε χώμα από τη Σελήνη (βίντεο – εικόνες)
Πρόκειται για το πρώτο βήμα προκειμένου μια μέρα να καλλιεργηθούν στη Σελήνη φυτά κατάλληλα για τροφή και οξυγόνο
Αμερικανοί επιστήμονες καλλιέργησαν στη Γη φυτά σε έδαφος από το φεγγάρι (σεληνιακό ρηγόλιθο), κάτι που γίνεται για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία. Πρόκειται για το πρώτο βήμα προκειμένου μια μέρα να καλλιεργηθούν στη Σελήνη φυτά κατάλληλα για τροφή και οξυγόνο, τα οποία θα στηρίξουν τις μελλοντικές επανδρωμένες διαστημικές αποστολές στον δορυφόρο του πλανήτη μας. Με άλλα λόγια, άνοιξε ο δρόμος για τους πρώτους αγρότες στο φεγγάρι!

Τα πρώτα αυτά πειράματα, τα οποία έγιναν με μικρά δείγματα σεληνιακού εδάφους (συνολικά 12 γραμμάρια) που είχαν συλλεχθεί από τους αστροναύτες των αποστολών «Απόλλων» 11,12 και 17 της NASA, δείχνουν ότι είναι εφικτό να φυτρώσουν και να μεγαλώσουν γήινα φυτά σε έδαφος που διαφέρει πολύ από το γήινο. Όμως αναπτύσσονται πιο αργά, έχουν συνήθως μικρότερο μέγεθος και εμφανίζουν περισσότερα σημάδια στρες από ό,τι συμβαίνει όταν μεγαλώνουν σε χώμα από τη Γη.

Στόχος της μελέτης ήταν να διαπιστωθεί κατά πόσο είναι βιώσιμη η καλλιέργεια φυτών στο αυθεντικό έδαφος του φεγγαριού και όχι σε κάποια προσομοίωση του. Τα ευρήματα, σύμφωνα με τους επιστήμονες, δείχνουν ότι μολονότι το σεληνιακό ‘χώμα’ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για το μεγάλωμα φυτών, δεν υποστηρίζει την ανάπτυξη τους το ίδιο καλά με το γήινο χώμα ηφαιστειακής προέλευσης, ιδίως αν το πρώτο έχει εκτεθεί για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στην επιφάνεια της Σελήνης. Η εκτίμηση των ερευνητών είναι ότι η κοσμική ακτινοβολία και ο ηλιακός ‘άνεμος’ προξενούν ζημιά στο σεληνιακό έδαφος, ενώ πρόβλημα αποτελεί και η παρουσία σε αυτό μικρών σωματιδίων σιδήρου.
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Φλόριντα, με επικεφαλής τους καθηγητές Ρόμπερτ Φερλ και ‘Ανα-Λάιζα Πολ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό βιολογίας “Communications Biology”, πειραματίστηκαν με το φυτό αραβίδοψη (Arabidopsis thaliana), το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρον σε παρεμφερή πειράματα, μεταξύ άλλων επειδή το γονιδίωμα του έχει «διαβαστεί» πλήρως. Οι δύο ερευνητές είναι αναγνωρισμένοι διεθνώς ειδικοί στη μελέτη των φυτών στο διάστημα, μεταξύ άλλων έχοντας κάνει σχετικά πειράματα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
Το μικρό ανθοφόρο φυτό αραβίδοψη, που ευδοκιμεί στην Ευρασία και στην Αφρική, δοκιμάστηκε σε 12 δείγματα σεληνιακού εδάφους που είχαν συλλεχθεί από διαφορετικά στρώματα της σεληνιακής επιφάνειας, καθώς επίσης σε 16 δείγματα ηφαιστειακής τέφρας από τη Γη, η οποία είχε παρόμοια σύνθεση και μέγεθος σωματιδίων με το σεληνιακό χώμα.

Διαπιστώθηκε ότι ενώ οι σπόροι αναπτύσσονταν σε όλες τις συνθήκες, τα φυτά στο σεληνιακό χώμα μεγάλωναν με βραδύτερο ρυθμό, έκαναν περισσότερο χρόνο για να πετάξουν φύλλα και οι ρίζες τους ήσαν πιο καχεκτικές. Μερικά περιείχαν επίσης κοκκινόμαυρα σημάδια, χαρακτηριστικό του στρες του φυτού. Επιπλέον, η γενετική ανάλυση αποκάλυψε ότι τα φυτά αυτά είχαν εκφράσει περισσότερα από 1.000 γονίδια σχετικά με το στρες.
Επίσης, τα φυτά που μεγάλωναν στο παλαιότερο χώμα της αποστολής «Απόλλων 11», αναπτύσσονταν χειρότερα σε σχέση με εκείνα που μεγάλωναν σε πιο «φρέσκο» χώμα που είχαν φέρει οι κατοπινές αποστολές «Απόλλων».
Πάντως το βασικό μήνυμα είναι αισιόδοξο. Όπως δήλωσε η δρ Πολ, «θέλαμε να κάνουμε αυτό το πείραμα, επειδή εδώ και χρόνια κάναμε την ίδια ερώτηση: μπορούν να μεγαλώσουν φυτά στο σεληνιακό έδαφος; Η απάντηση, όπως αποδείχτηκε, είναι ναι».
Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ




















