Αντί να υψώσει τη φωνή της για να αποτρέψει αυτή την τρέλα και να σταματήσει τις σφαγές, η ΕΕ ακολουθεί τα βήματα των ΗΠΑ για την κλιμάκωση του πολέμου τους δια αντιπροσώπων.
Προχωράμε προς τον πόλεμο σαν υπνοβάτες.
Δανείζομαι αυτή την εικόνα από τον τίτλο του βιβλίου του Αυστραλού ιστορικού Κρίστοφερ Κλαρκ για τα αίτια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου: Οι υπνοβάτες, καλοκαίρι 1914: Πώς η Ευρώπη οδηγήθηκε στον πόλεμο.
«Το ξέσπασμα του πολέμου του 14-18, γράφει, δεν είναι ένα μυθιστόρημα της Αγκάθα Κρίστι (…) Δεν υπάρχει όπλο δολοφονίας σε αυτή την ιστορία, ή μάλλον υπάρχει ένα για κάθε πρωταγωνιστή. Υπό αυτό το πρίσμα, το ξέσπασμα του πολέμου δεν ήταν έγκλημα, αλλά τραγωδία.
Το 1914, κανένας Ευρωπαίος ηγέτης δεν είχε άνοια, κανένας δεν ήθελε έναν παγκόσμιο πόλεμο που θα σκότωνε είκοσι εκατομμύρια ανθρώπους, αλλά όλοι μαζί τον ξεκίνησαν. Και τη στιγμή της Συνθήκης των Βερσαλλιών κανείς δεν ήθελε έναν άλλο παγκόσμιο πόλεμο που θα σκότωνε εξήντα εκατομμύρια ανθρώπους, αλλά, όλοι μαζί, εξακολουθούσαν να οπλίζουν την κολασμένη μηχανή που θα οδηγούσε σε αυτόν. Από τις 7 Σεπτ. [1914], μόλις ένα μήνα πολέμου, ο αρχηγός του γερμανικού ΓΕΣ, που πίεζε τόσο πολύ τη Γερμανία να επιτεθεί πριν δεχθεί επίθεση, έγραφε στη σύζυγό του: «Πόσοι χείμαρροι αίματος έχουν κυλήσει (…) έχω την εντύπωση ότι είμαι υπεύθυνος για όλες αυτές τις φρικαλεότητες και όμως δεν μπορούσα να ενεργήσω διαφορετικά».
Αμοιβαία καχυποψία
«Δεν μπορούσα να κάνω αλλιώς»: όλα ειπώθηκαν για τη σπείρα που οδηγεί στον πόλεμο. Σπείρα που είναι πρώτα απ’ όλα αυτό με το οποίο κάθε λαός αποδίδει στον άλλο τα δικά του απώτερα κίνητρα, τις ανομολόγητες προθέσεις του, τα συναισθήματα που βιώνει ο ίδιος απέναντί του. Αυτό κάνει η Δύση σήμερα έναντι της Ρωσίας και αυτό κάνει η Ρωσία έναντι της Δύσης. Η Δύση είναι πεπεισμένη ότι εάν η Ρωσία κέρδιζε στην Ουκρανία, δεν θα είχε όριο στη κατακτητική βούλησή της. Αντίθετα, η Ρωσία είναι πεπεισμένη ότι εάν η Δύση κέρδιζε την Ουκρανία στο στρατόπεδό της, η Δύση θα ήταν αυτή που δεν θα συγκρατούσε πλέον την ηγεμονική της φιλοδοξία.
Με την επέκταση του ΝΑΤΟ σε όλες τις πρώην χώρες της Ανατολής μέχρι τις χώρες της Βαλτικής, μετατρέποντας την Ατλαντική Συμμαχία σε αντιρωσική συμμαχία, ωθώντας τα σύνορα της ΕΕ σε εκείνα της Ρωσίας, οι ΗΠΑ και η ΕΕ ξύπνησαν στους Ρώσους το αίσθημα της περικύκλωσης που ήταν η ρίζα τόσων πολλών ευρωπαϊκών πολέμων. Η δυτική υποστήριξη στην επανάσταση του Μαϊντάν το 2014 εναντίον μιας φιλορωσικής ουκρανικής κυβέρνησης ήταν η απόδειξη για τους Ρώσους ότι οι φόβοι τους ήταν βάσιμοι. Η προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία και η υποστήριξή της στους αυτονομιστές του Ντονμπάς με τη σειρά της έδωσαν στη Δύση την αίσθηση ότι η ρωσική απειλή ήταν πραγματική και ότι η Ουκρανία έπρεπε να οπλιστεί, κάτι που έπεισε τη Ρωσία κάπως περισσότερο από ό,τι η Δύση την απειλούσε. Η συμφωνία στρατηγικής εταιρικής σχέσης που συνήφθη μεταξύ των ΗΠΑ και της Ουκρανίας στις 10 Νοεμβρίου 2021, σφραγίζοντας μια συμμαχία των δύο χωρών ρητά στραμμένη κατά της Ρωσίας και υποσχόμενη την είσοδο της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, ολοκλήρωσε την πεποίθηση της Ρωσίας ότι έπρεπε να επιτεθεί πριν καταφέρει ο υποτιθέμενος αντίπαλος το πράξει. Αυτός είναι ο οδοντωτός τροχός του 1914 σε όλη του την τρομακτική καθαρότητα.
Όπως πάντα, στις νοοτροπίες, στο φαντασιακό και στην ψυχολογία των λαών πρέπει να αναζητήσουμε την αιτία. Πώς η Πολωνία, τέσσερις φορές διαμελισμένη, τέσσερις φορές διαιρεμένη σε τρεις αιώνες, πώς η Λιθουανία προσαρτημένη για δύο αιώνες στη Ρωσία, η Φινλανδία ακρωτηριασμένη το 1939, πώς όλες οι χώρες που έζησαν μισό αιώνα κάτω από τον σοβιετικό ζυγό, δεν θα αγωνιούσαν στην πρώτη απειλή που εκπορεύεται από την Ανατολή; Και από την πλευρά της, πώς θα μπορούσε η Ρωσία, η οποία τόσο συχνά χρειάστηκε να πολεμήσει για να συγκρατήσει την ώθηση της Δύσης προς την Ανατολή και η οποία διχάζεται για αιώνες μεταξύ της γοητείας της και της αποστροφής της για τον δυτικό πολιτισμό, να μην βιώνει υπαρξιακό άγχος στον πρόσωπο μιας Ουκρανίας που γίνεται το προγεφύρωμα για τον εκδυτικισμό του ρωσικού κόσμου; «Δεν είναι οι διαφορές, αλλά η εξαφάνισή τους που οδηγεί σε τρελή αντιπαλότητα, στον ολοκληρωτικό αγώνα μεταξύ των ανθρώπων», λέει ο René Girard. Απειλή επειδή ο Ρώσος θέλει να παραμείνει Ρώσος παίρνουμε το ρίσκο αυτής της «τρελής αντιπαλότητας»; Το να απειλούμε ό,τι κάνει τη Ρωσία ρωσική, δεν είναι «τρελή αντιπαλότητα»;
Η Δύση βλέπει [στην εισβολή στην Ουκρανία] πάρα πολύ νοσταλγία για την ΕΣΣΔ και όχι αρκετή σλαβοφιλία, δηλαδή την αιώνια Ρωσία όπως νομίζει τον εαυτό της με τους μύθους της. Ο Alexandre Koyré έχει αφιερώσει ένα βαθύ βιβλίο σε αυτό το ρεύμα από το οποίο γεννήθηκε η μεγάλη ρωσική λογοτεχνία και η εθνική συνείδηση στις αρχές του 19ου αιώνα, όταν «με κίνητρο τον ενστικτώδη εθνικισμό, ένας συνειδητός εθνικισμός είχε καταλήξει να δει μεταξύ Ρωσίας και Δύσης μια ουσιαστική αντίθεση ”. Η σλαβοφιλία, αυτό το αίσθημα πνευματικής και ηθικής ανωτερότητας απέναντι στη Δύση, πήγαζε από την καρδιά του Σολζενίτσιν όταν μίλησε στους φοιτητές του Χάρβαρντ το 1978: «Όχι, δεν θα έπαιρνα την κοινωνία σας ως πρότυπο για τη μεταμόρφωση της δικής μου». Αυτή η Ρωσία ίσως δεν βλέπει τον πόλεμο στην Ουκρανία ως πόλεμο εισβολής αλλά ως πόλεμο απόσχισης. Απόσχιση από το λίκνο του ρωσικού κόσμου, από τη γη όπου τόσο συχνά παιζόταν η μοίρα της Ρωσίας, όπου απώθησε τους Πολωνούς και τις στρατιές του Χίτλερ. Πολιτική, πολιτιστική, ακόμη και πνευματική απόσχιση αφού το 2018 η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας απελευθερώθηκε από την κηδεμονία του Πατριαρχείου Μόσχας. Και οι πόλεμοι της απόσχισης είναι οι χειρότεροι.
Ο Πρόεδρος Μπάιντεν προσεύχεται για την Ουκρανία και της στέλνει πρόσθετη στρατιωτική βοήθεια 32 δισ., σ’ αυτόν τον πόλεμο που διεξάγουν οι ΗΠΑ μέσω αντιπροσώπου. «Το να θέλεις να στριμώξεις τη Ρωσία δεν σώζεις την παγκόσμια τάξη, τη δυναμιτίζεις».
Η πρακτική τουΨυχρού Πολέμου
Σε κάθε περίπτωση ένα είναι σίγουρο: αυτός ο πόλεμος είναι, μέσω της μαρτυρικής Ουκρανίας, ένας πόλεμος μεταξύ Δύσης και Ρωσίας που μπορεί να οδηγήσει σε άμεση αντιπαράθεση μέσω μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Ο πόλεμος ήταν πάντα η απελευθέρωση όλων όσων υπάρχει στην ανθρώπινη φύση της αγριότητας και του δολοφονικού ενστίκτου, μια κλιμάκωση στα άκρα που καταλήγει πάντα να παρασύρει και μαχητές και ηγέτες παρά τους εαυτούς τους. Ούτε ο Τσόρτσιλ, ούτε ο Ρούσβελτ, είχαν σκεφτεί ότι μια μέρα θα διέταζαν μαζικούς βομβαρδισμούς γερμανικών πόλεων για να σπάσουν το ηθικό του πληθυσμού, ούτε ο Τρούμαν ότι θα κατέληγε το 1945 στην ατομική βόμβα για να σπάσει την ιαπωνική αντίσταση. Ο Κένεντι, στέλνοντας μερικές εκατοντάδες στρατιωτικούς συμβούλους στο Βιετνάμ το 1961, δεν πίστευε ότι οκτώ χρόνια αργότερα η Αμερική θα δέσμευε περισσότερους από μισό εκατομμύριο άνδρες εκεί, θα πραγματοποιούσε μαζικούς βομβαρδισμούς ναπάλμ και θα ήταν υπεύθυνη για τη σφαγή ολόκληρων χωριών. Ο Ψυχρός Πόλεμος δεν οδήγησε στον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ήταν επειδή κανένας από τους πρωταγωνιστές του δεν επιδίωξε ποτέ να στριμώξει τον άλλον. Στις πιο σοβαρές κρίσεις ο καθένας φρόντιζε να έχει διέξοδο ο άλλος. Σήμερα, αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους θέλουν να βάλουν στη γωνία τη Ρωσία είναι επειδή κανένας από τους πρωταγωνιστές του δεν επιδίωξε ποτέ να στριμώξει τον άλλον. Στις πιο σοβαρές κρίσεις ο καθένας φρόντιζε να έχει διέξοδο ο άλλος. Σήμερα, αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους θέλουν να βάλουν στη γωνία τη Ρωσία
Οταν η προοπτική της Φινλανδίας, της Σουηδίας [ήδη υπέβαλαν αίτηση], της Μολδαβίας και της Γεωργίας να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ, εκτός από αυτή της Ουκρανίας, όταν ο Αμερικανός Υπουργός Άμυνας δηλώνει ότι οι ΗΠΑ «επιθυμούν να δουν τη Ρωσία αποδυναμωμένη σε σημείο που να μην μπορεί πλέον να κάνει τα πράγματα που έκανε εισβάλλοντας στην Ουκρανία», όταν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ επιδίδεται στο να αποκαλεί τον Ρώσο Πρόεδρο χασάπη, να δηλώνει ότι «για την αγάπη του Θεού, αυτός ο άνθρωπος δεν μπορεί να παραμείνει στην εξουσία» και ζητά από το Κογκρέσο 20 δις δολάρια επιπλέον των 3,5 δις που έχουν ήδη δαπανηθεί από τις ΗΠΑ για μαζική προμήθεια τανκς, αεροπλάνων, πυραύλων, κανονιών, drones στους Ουκρανούς, καταλαβαίνουμε ότι η στρατηγική που στοχεύει να στριμώξει τη Ρωσία δεν έχει πλέον όρια.
Αλλά υποτιμά την ανθεκτικότητα του ρωσικού λαού, όπως οι Ρώσοι έχουν υποτιμήσει την ανθεκτικότητα των Ουκρανών. Το να στριμώχνεις τη Ρωσία σημαίνει να την πιέζεις να υπερθεματίσει με βία. Μέχρι πού; Ολοκληρωτικό, χημικό, πυρηνικό πόλεμο; Σε σημείο να προκληθεί ένας νέος ψυχρός πόλεμος μεταξύ της Δύσης και όλων εκείνων στον κόσμο που, ενθυμούμενοι το Κοσσυφοπέδιο, το Ιράκ, το Αφγανιστάν, τη Λιβύη, πιστεύουν ότι αν η Ρωσία βρεθεί στη γωνία, θα είναι επίσης επειδή δεν θα υπάρχει πλέον κανένα όριο στον ηγεμονικό πειρασμό των ΗΠΑ: η Ινδία που δεν καταδικάζει τη Ρωσία και σκέφτεται το Κασμίρ, η Κίνα που καταγγέλλει βίαια «τις καταναγκαστικές πολιτικές» της Δύσης, γιατί ξέρει ότι αν καταρρεύσει η Ρωσία θα βρεθεί στην πρώτη γραμμή, η Βραζιλία η οποία, με τη φωνή του Λούλα λέει “δεν ευθύνεται μόνο ένας για έναν πόλεμο», και όλοι οι άλλοι στην Ασία, στη Μέση Ανατολή, στην Αφρική που αρνούνται να επιβάλουν κυρώσεις στη Ρωσία. Το να κάνεις τα πάντα για να στριμώξεις τη Ρωσία δεν σώζεις την παγκόσμια τάξη, τη δυναμιτίζεις. Όταν η Ρωσία θα έχει εκδιωχθεί από όλα τα διεθνή όργανα και αυτά θα έχουν διαλυθεί όπως η Κοινωνία των Εθνών στις αρχές της δεκαετίας του 1930, τι θα μείνει από την παγκόσμια τάξη πραγμάτων;
Η ενοχοποίηση κάποιου μας βολεύει ως προς την «εγκυρότητα» της στάσης μας, και σε αυτή την περίπτωση, έχουμε έναν καθορισμένο ένοχο, έναν αδίστακτο αυταρχικό, ενσάρκωση του κακού. Αλλά το καλό εναντίον του κακού είναι το πνεύμα της σταυροφορίας: «Σκότωσέ τους όλους και ο Θεός θα αναγνωρίσει τους δικούς του». Αντί να υψώσει τη φωνή της για να αποτρέψει αυτή την τρέλα και να σταματήσει τις σφαγές, η ΕΕ ακολουθεί τα βήματα των ΗΠΑ για την κλιμάκωση του πολέμου της δια αντιπροσώπων. Τι θα κάνουν όμως οι Ευρωπαίοι και οι ΗΠΑ ενάντια στο τείχος του ολοκληρωτικού πολέμου; Με πυρηνικά βλήματα και τακτικά πυρηνικά όπλα χαμηλής ισχύος, η πορεία δεν είναι τόσο υψηλή. Και μετά? Μετά, όλα μπορούν να συμβούν: ο τραγικός κύκλος μιμητικής βίας που κανείς δεν θα ήθελε, αλλά στον οποίο όλοι θα είχαν συνεισφέρει και που θα μπορούσε να καταστρέψει την Ευρώπη και ίσως την ανθρωπότητα ή ένα νέο «Μόναχο» των δυτικών δυνάμεων που ίσως δεν θέλουν να διακινδυνεύσουν το χειρότερο για την Ουκρανία, ή ακόμα και για τις χώρες της Βαλτικής ή την Πολωνία. Ας θυμηθούμε την προειδοποίηση του στρατηγού Ντε Γκωλ το 1966, όταν εγκατέλειψε την ολοκληρωμένη διοίκηση του ΝΑΤΟ: «Η Σοβιετική Ρωσία απέκτησε πυρηνικά όπλα ικανά να πλήξουν άμεσα τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτό, φυσιολογικά, έκανε τις αποφάσεις των Αμερικανών τουλάχιστον απροσδιόριστες ως προς την ενδεχόμενη χρήση της βόμβας τους».
Η σοφία του Κίσινγκερ
Πού είναι η φωνή της Γαλλίας, αυτής της «παλιάς χώρας, μιας γηραιάς ηπείρου που γνώρισε πολέμους, κατοχή, βαρβαρότητα», που στις 14 Φεβρουαρίου 2003 στον ΟΗΕ έλεγε όχι στον πόλεμο στο Ιράκ, που το 2008 έσωζε τη Γεωργία και αντιτασσόταν στην ένταξη της ίδιας και της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και η οποία σήμερα θα ζητούσε την ουδετερότητα μιας Ουκρανίας που δεν θα είχε καμία διάθεση να εισέλθει ούτε στο ΝΑΤΟ, ούτε στην ΕΕ, απηχώντας την προειδοποίηση του Χένρι Κίσινγκερ το 2014: «Εάν η Ουκρανία θέλει να επιβιώσει και να ευημερήσει, δεν πρέπει να είναι το φυλάκιο της μιας πλευράς εναντίον της άλλης. Θα πρέπει να είναι μια γέφυρα μεταξύ τους . Η Δύση πρέπει να καταλάβει ότι για τη Ρωσία η Ουκρανία δεν μπορεί ποτέ να είναι μια απλή ξένη χώρα». Ήταν μέσω της ουδετερότητάς της που η Φινλανδία μπόρεσε να παραμείνει ελεύθερη και κυρίαρχη μεταξύ των δύο μπλοκ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Ήταν μέσω της ουδετερότητάς της που η Αυστρία έγινε ξανά ελεύθερη και κυρίαρχη χώρα το 1955.
Το να κάνεις παραχωρήσεις στη Ρωσία σήμερα σημαίνει υποταγή στο νόμο του ισχυρότερου. Το να μην κάνεις καμία, σημαίνει ότι υποτάσσεσαι στο νόμο του πιο τρελού. Τραγικό δίλημμα. Ένα δίλημμα σαν αυτό που βιώθηκε στην Αντίσταση από τον ποιητή René Char:
«Εβλεπα, περίπου από εκατό μέτρα, την εκτέλεση του Β. Δεν είχα παρά να πιέσω τη σκανδάλη του πολυβόλου και θα είχε σωθεί! Ήμασταν πάνω από το Céreste (…) τουλάχιστον όσοι και οι SS. Δεν μας είχαν αντιληφθεί. Στα μάτια που από παντού γύρω μου περίμεναν σύνθημα να ανοίξουμε πυρ, κούνησα αρνητικά το κεφάλι μου (…) Δεν έδωσα το σύνθημα γιατί αυτό το χωριό έπρεπε να γλυτώσει με κάθε κόστος. Τι είναι ένα χωριό; Υπάρχει χωριό όμοιο με ένα άλλο;»
Και εμείς, τι θα απαντήσουμε στα βλέμματα που μας εκλιπαρούν να σταματήσουμε το κακό όταν θα το έχουμε διαπράξει; Προχωράμε προς τον πόλεμο σαν υπνοβάτες.
*Διπλωματικός σύμβουλος του Προέδρου Σαρκοζύ (2007-2012)
Πώς να αναζωογονήσετε το ΝΑΤΟ και να αποτρέψετε την επιθετικότητα του Πούτιν.- εξέχων αμερικανός καθηγητής του Γέηλ προτείνει την αποβολή της Τουρκίαςαπο το ΝΑΤΟ
Ο Μπρους Άκερμαν είναι εξέχων καθηγητής Νομικής και Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ.
Απαιτούνται τολμηρά μέτρα για να αναζωογονηθεί η συμμαχία και να αποτραπεί η επιθετικότητα του Πούτιν.
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν και οι διάδοχοί του θα συνεχίσουν να εκμεταλλεύονται το γεγονός ότι η Δυτική Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βασίζεται με σιγουριά στην αμερικανική στρατιωτική δύναμη για να αποτρέψει τη σοβιετική επιθετικότητα. | Alexander Nemenov/Πισίνα Φωτογραφία μέσω AP Photo
Όπως κατέστησε σαφές ο Βλαντιμίρ Πούτιν στην πρόσφατη ομιλία του για την Ημέρα της Νίκης, ο πόλεμος στην Ουκρανία θα συνεχίζεται για χρόνια. Ακόμα κι αν η Ρωσία τελικά υποχωρήσει, αυτό δεν θα οδηγήσει σε μια διαρκή ειρήνη. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Δυτική Ευρώπη μπορούσε να βασιστεί με σιγουριά στην αμερικανική στρατιωτική δύναμη για να αποτρέψει τη σοβιετική επιθετικότητα. Αυτό δεν ισχύει πλέον. Και ο Πούτιν και οι διάδοχοί του θα συνεχίσουν να εκμεταλλεύονται αυτό το γεγονός – εκτός εάν και έως ότου το ΝΑΤΟ αναδιοργανωθεί αποφασιστικά.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη είναι εύλογα επιφυλακτικές σχετικά με την εμπλοκή σε άμεση σύγκρουση με τη Ρωσία, αλλά μπορούν ακόμα να κάνουν περισσότερα από την παροχή βραχυπρόθεσμης βοήθειας στην Ουκρανία. Τώρα είναι η ώρα να αρχίσουμε να λαμβάνουμε μέτρα για την καθιέρωση του ΝΑΤΟ ως αξιόπιστης δύναμης για την υπεράσπιση της δυτικής δημοκρατίας στον 21ο αιώνα.
Απαιτούνται τολμηρά μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της δραματικής αναθεώρησης της συνθήκης του ΝΑΤΟ, της σύστασης στρατού στην Ευρώπη και ακόμη και της αποβολής χωρών που έχουν προδώσει τις δημοκρατικές τους δεσμεύσεις. Αλλά αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αποτρέψετε το Κρεμλίνο και τελικά να αποφύγετε πιο βάναυσους πολέμους στο μέλλον.
Οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες έχουν αντισταθεί σε αυτό το βήμα στο παρελθόν, αλλά η μόνη ρεαλιστική απάντηση στην επίθεση στην Ουκρανία είναι να δημιουργήσουν τον δικό τους ισχυρό στρατό ως μέρος ενός αναδιοργανωμένου ΝΑΤΟ. Η τραγωδία της Ουκρανίας προκάλεσε δραματικές αυξήσεις στους ευρωπαϊκούς αμυντικούς προϋπολογισμούς, αλλά αυτό είναι μόνο το πρώτο βήμα προς την οικοδόμηση μιας μεγάλης και μόνιμης μαχητικής δύναμηςπου θα μπορούσε να αναλάβει δράση ενάντια στις μελλοντικές ρωσικές εισβολές κατά μελών του ΝΑΤΟ στη Βαλτική — ή στη Φινλανδία ή στη Σουηδία μόλις ενταχθούν στη συμμαχία. Ενώ οι Ευρωπαίοι μπορούν να συνεχίσουν να βασίζονται στην αμερικανική αεροπορική και ναυτική δύναμη, οι ίδιοι πρέπει να είναι προετοιμασμένοι να αναλάβουν τον ηγετικό ρόλο στη δική τους άμυνα στο έδαφος.
Αυτό δεν θα συμβεί εκτός εάν οι Ευρωπαίοι δεσμευτούν γρήγορα σε ένα συγκεκριμένο σχέδιο δράσης που απαιτεί από κάθε μέλος του ΝΑΤΟ να εκπληρώνει ισχυρές και συγκεκριμένες στρατιωτικές υποχρεώσεις σε ετήσια βάση.
Εξίσου σημαντικό, οι κυβερνήσεις πρέπει να θέσουν τα στρατεύματά τους υπό τον έλεγχο μιας ενοποιημένης δομής διοίκησης. Εάν κάθε χώρα στείλει τους στρατιώτες της στο πεδίο υπό τον δικό της εθνικό διοικητή, οι χωριστές δυνάμεις της θα κατακλυζόντουσαν από συντονισμένες ρωσικές επιθέσεις, ειδικά σε μια εποχή αστραπιαίας αποτελεσματικότητας των όπλων.
Αυτό εγείρει μια πολύ πραγματική πρόκληση οικοδόμησης θεσμών για τους πολιτικούς ηγέτες της ηπείρου. Μόνο η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι σε ρεαλιστική θέση να οργανώσει μια στρατιωτική προσπάθεια ευρείας βάσης. Το κοινοβούλιο της εκλέγεται απευθείας από τους πολίτες όλων των κρατών της Ένωσης. Μετά από κάθε εκλογή, η πλειοψηφία των αντιπροσώπων επιλέγει μια εκτελεστική επιτροπή — της οποίας επί του παρόντος ηγείται η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν — για τη λήψη βασικών αποφάσεων πολιτικής. Αυτό το όργανο διαθέτει την πολύτιμη δημοκρατική νομιμοποίση που απαιτείται για να αναλάβει μια τέτοια πρωτοφανή στρατιωτική πρωτοβουλία.
Προς το παρόν, ωστόσο, οι συνθήκες που καθορίζουν τις εξουσίες της ΕΕ δεν παρέχουν στην Ένωση καμία αρμοδιότητα για την πρόκληση πολέμου. Προτού η Επιτροπή προχωρήσει, ένα άλλο βασικό θεσμικό όργανο – το Συμβούλιο Υπουργών – πρέπει να προτείνει αναθεωρήσεις που να εξουσιοδοτούν την επιτροπή να ενεργήσει με τις αυστηρές απαιτήσεις του προς τα κράτη μέλη.
Το Συμβούλιο (σσ. η διάκριση στο κείμενο μεταξύ Συμβουλίου Υπουργών και Ευρωπαϊκού Συμβουλίου είναι ασαφής αλλά απο την ανάγνωση διακρίνεται η σκέψη του αρθρογράφου) αποτελείται από τους πρωθυπουργούς κάθε χώρας. Αλλά ευτυχώς, ο σημερινός ηγέτης του είναι ο Εμμανουέλ Μακρόν — ο οποίος ποντάρισε την προεδρική του εκστρατεία εναντίον της Μαρίν Λεπέν σε ένα εμφατικά ηπειρωτικό όραμα για το μέλλον της Γαλλίας. Πολλοί σχολιαστές έχουν υποβαθμίσει το επίτευγμα του Μακρόν τονίζοντας την επιτυχία της Λεπέν να δημιουργήσει λαϊκή υποστήριξη για το ακροδεξιό εθνικιστικό της πρόγραμμα. Ωστόσο, το γεγονός παραμένει ότι ο Μακρόν είναι ο πρώτος Γάλλος πρόεδρος που κέρδισε μια δεύτερη θητεία στην εξουσία τα τελευταία 20 χρόνια — και το έκανε με αποφασιστική διαφορά 59-41.
Ο Γάλλος πρόεδρος είναι ο ηγέτης της ηπείρου με την ισχυρότερη δημοκρατική εντολή να επεκτείνει τις συνθήκες της ΕΕ για να εξουσιοδοτήσει τη συνεργασία με το ΝΑΤΟ για την αντιμετώπιση της ρωσικής στρατιωτικής απειλής. Πράγματι, ο Μακρόν έχει ήδη δηλώσει ότι «τις επόμενες εβδομάδες, πρέπει να κάνουμε μια ευρωπαϊκή πρόταση για τη διαμόρφωση μιας νέας τάξης ασφάλειας και σταθερότητας. Πρέπει να την διαμορφώσουμε μεταξύ των Ευρωπαίων και μετά να την μοιραστούμε με τους συμμάχους μας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ».
Εδώ είναι που ο Τζο Μπάιντεν μπορεί να παίξει κρίσιμο ρόλο. Δεν πρέπει μόνο να ενθαρρύνει δημοσίως τον Μακρόν και τη φον ντερ Λάιεν να ξεκινήσουν τις σκληρές διαπραγματεύσεις που απαιτούνται για να θεσπιστούν οι δραματικές αναθεωρήσεις της νομοθεσίας της ΕΕ πριν ο ευρωπαϊκός στρατός γίνει πραγματικότητα. Δεδομένου ότι η αναδιοργάνωση του ΝΑΤΟ απαιτεί επίσης τη συναίνεση της Αμερικής για αναθεωρήσεις των συνθηκών, ο Μπάιντεν θα πρέπει να ανακοινώσει αμέσως την ισχυρή υποστήριξή του για τις απαραίτητες αλλαγές.
Κανονικά, φυσικά, είναι σχεδόν αδύνατο να κερδίσουμε την πλειοψηφία των δύο τρίτων στη Γερουσία που απαιτείται για την αναθεώρηση των συνθηκών. Το λουτρό αίματος της Ουκρανίας, ωστόσο, άλλαξε δραματικά την πολιτική κατάσταση. Με τον Μακρόν και τη φον ντερ Λάιεν να ξεκινούν τις δικές τους εντατικές προσπάθειες για την ανοικοδόμηση του ΝΑΤΟ, ο Μπάιντεν θα είναι σε ισχυρή θέση να κερδίσει τη δικομματική υποστήριξη μιας υπερπλειοψηφίας — ειδικά αφού οι Ευρωπαίοι είναι πλέον έτοιμοι, επιτέλους, να πληρώσουν το μερίδιο που τους αναλογεί στη συνολική αμυντική προσπάθεια.
Θα χρειαστεί πολλή σκληρή δουλειά για να αναπτυχθεί ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα δράσης για τον νέο ηπειρωτικό στρατό και να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή του σε κάθε ένα από τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εάν δεν ξεκινήσουν αμέσως σοβαρές προσπάθειες για να τεθούν τα νομικά θεμέλια, η Ευρώπη δεν θα έχει ρεαλιστικές πιθανότητες να δημιουργήσει μια μαχητική δύναμη στο έδαφος μέχρι το 2030.
Ακόμα κι αν οι Δημοκρατικοί χάσουν τον έλεγχο της Γερουσίας το 2022, αυτό θα είναι ένα από τα σπάνια ζητήματα όπου το Καπιτώλιο θα σταθεί πιθανότατα πίσω από τον πρόεδρο. Εν τω μεταξύ, ο υπουργός Εξωτερικών Antony Blinken και η ομάδα του μπορούν να προσφέρουν συγκεκριμένη βοήθεια στον Macron και τη von der Leyen στη φιλόδοξη εκστρατεία τους να αποκτήσουν ευρεία πολιτική υποστήριξη για την ανασυγκρότηση του ΝΑΤΟ στην πλευρά τους, στον Ατλαντικό.
Ακόμη και με τη βοήθεια της Αμερικής, η επιτυχία τους δεν είναι σε καμία περίπτωση εξασφαλισμένη. Στην καλύτερη περίπτωση, θα χρειαστούν ένα ή δύο χρόνια πριν οι ηγέτες της ΕΕ αποκτήσουν τη νομική αρμοδιότητα να αναπτύξουν ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα δράσης και να διασφαλίσουν την αποτελεσματική επιβολή του σε κάθε κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, δεν θα υπάρξει ποτέ καλύτερη στιγμή για να γίνει αυτή η προσπάθεια – και αν πετύχει, ο Πούτιν και οι διάδοχοί του θα αντιμετωπίσουν έναν αποφασιστικό αποτρεπτικό παράγοντα.
Παρέχοντας την ισχυρή υποστήριξή τους στην ευρωπαϊκή προσπάθεια, ωστόσο, ο Μπάιντεν και η Γερουσία θα πρέπει επίσης να επιμείνουν ότι το νέο ΝΑΤΟ παραμένει πιστό στις ιδρυτικές του αρχές.
Ειδικότερα, όταν η συνθήκη υπογράφηκε για πρώτη φορά το 1949, τα μέλη του ΝΑΤΟ έθεσαν έναν θεμελιώδη όρο στη δέσμευσή τους για αμοιβαία στρατιωτική βοήθεια. Κατέστησαν σαφές ότι θα υπερασπίζονταν μια χώρα μόνο εάν η κυβέρνησή της έκανε με καλή τη πίστη προσπάθεια να «ενδυναμώσει τους ελεύθερους θεσμούς της». Διαφορετικά, δεν θα μπορούσε να βασιστεί στους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ.
Εβδομήντα πέντε χρόνια αργότερα, είναι οδυνηρά προφανές ότι ορισμένες χώρες του ΝΑΤΟ εργάζονται για να καταστρέψουν την ελευθερία αντί να την ενισχύσουν.
Η Τουρκίαείναι το πιο προφανές παράδειγμα. Την τελευταία δεκαετία, μετατράπηκε σε ένα αυταρχικό κράτος από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ακόμη χειρότερα, ο Ερντογάν έστειλε τον στρατό του για να βοηθήσει το αυταρχικό καθεστώς της Συρίας να πολεμήσει τα στρατεύματα του ΝΑΤΟ – πολεμώντας ενάντια στην ίδια τη συμμαχία που ο ίδιος και οι προκάτοχοί του είχαν δεσμευτεί να υποστηρίξουν. Εφόσον η Τουρκίαδεν είναι ούτε αξιόπιστος σύμμαχος ούτε υπερασπιστής των «ελεύθερων θεσμών», ο Μπάιντεν και η Γερουσία θα πρέπει να αρνηθούν να υπογράψουν μια συνθήκη που συνεχίζει να την αναγνωρίζει ως μέλος του ΝΑΤΟ.
Η Ουγγαρία είναι μια πιο σκληρή περίπτωση. Όπως ο Ερντογάν, ο Βίκτορ Όρμπαν χρησιμοποίησε το χρόνο του στην εξουσία για να δημιουργήσει μια «ανελεύθερη δημοκρατία», η οποία υπονομεύει αποφασιστικά την ιδρυτική δέσμευση του ΝΑΤΟ για ελευθερία. Επιπλέον, όταν ήταν υποψήφιος για επανεκλογή κατά τις πρώτες ημέρες του πολέμου στην Ουκρανία, καταδίκασε τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Volodymyr Zelenskyy, «ως εχθρό του ουγγρικού έθνους» και έκανε εκστρατεία σε μια πλατφόρμα που αντιτάχθηκε σε οποιεσδήποτε κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας για την εισβολή της. Στη συνέχεια χρησιμοποίησε τον έλεγχο των μέσων μαζικής ενημέρωσης για να αρνηθεί στους αντιπάλους του μια δίκαιη ευκαιρία να αμφισβητήσουν την επιθετικότητα του Πούτιν. Κατά συνέπεια, η «συντριπτική» νίκη του Όρμπαν στις κάλπες απλώς δραματοποιεί την επιτυχία του να εδραιώσει τις ανελεύθερες αρχές του στο σύνταγμα του έθνους.
Τουλάχιστον, ο Μπάιντεν θα πρέπει να επιμείνει στην αναστολή της Ουγγαρίας ως μέλους του ΝΑΤΟ έως ότου μπορέσει να δείξει αξιόπιστα ότι έχει αλλάξει δραματικά πορεία και βρίσκεται στο δρόμο για την ανοικοδόμηση των «ελεύθερων θεσμών» της. Υπάρχει κάθε λόγος να πιστεύουμε ότι η ηγεσία των Βρυξελλών και του Παρισιού θα ανταποκρινόταν σε αυτήν την αμερικανική πρωτοβουλία με ενθουσιασμό. Πράγματι, η φον ντερ Λάιεν οδηγεί ήδη την Κομισιόν σε μια σπάνια πορεία που θα αφαιρούσε από την Ουγγαρία τις επιδοτήσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων από την ΕΕ που λαμβάνει η κυβέρνησή της – τις οποίες ο Όρμπαν χρησιμοποιεί τώρα για να διατηρήσει τις δικτατορικές του φιλοδοξίες.
Η Κομισιόν εξετάζει επίσης σοβαρά παρόμοια μέτρα κατά της Πολωνίας ως απάντηση στη συνεχιζόμενη παραβίαση των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, το οποίο έχει δηλώσει ότι η σημερινή κυβέρνηση παραβιάζει θεμελιώδεις αρχές της συνταγματικής δημοκρατίας στις οποίες έχει δεσμευτεί η Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν η φον ντερ Λάιεν κερδίσει την απαραίτητη υποστήριξη για να αναστείλει τα προνόμια της Πολωνίας στο κοινοβούλιο έως ότου συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις του δικαστηρίου, ο Μπάιντεν θα πρέπει επίσης να υποστηρίξει την αναστολή της συμμετοχής της στη Συμμαχία.
Οι προκλήσεις που έχουμε μπροστά μας είναι εξαιρετικές. Αλλά η ανοικοδόμηση του ΝΑΤΟ δεν αντιπροσωπεύει μόνο την καλύτερη ευκαιρία της Δύσης να αποτρέψει μελλοντική ρωσική επίθεση. Προσφέρει επίσης μια ευκαιρία στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη να αναζωογονήσουν τη μεγάλη παράδοση του Διαφωτισμού της φιλελεύθερης δημοκρατίας ενάντια στους εθνικιστές δημαγωγούς που επιδιώκουν να την καταστρέψουν και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Αν εξαιρέσει κανείς, τα ωραία και συγκριτικά, ιστορικοφιλοσοφικά στοιχεία της ομιλίας του Πρωθυπουργού στο Κογκρέσο, που καλώς τα συμπεριέλαβε στις αναφορές του και προκάλεσαν αίσθηση, ένας πρώτος πολιτικός σχολιασμός θα μπορούσε να περιλάβει τις εξής επισημάνσεις:
-Είναι θετική η πρόσκληση για την ομιλία. Έχει την βαρύτητά της. Αλλά επειδή στην δουλειά αυτή που κάνουμε τόσο χρόνια μάθαμε να είμαστε επιφυλακτικοί, ας ελπίσουμε να μην είναι ένα χτύπημα στην πλάτη για μη συμφέρουσες υποχωρήσεις. Ο καιρός θα δείξει.
-Το θετικό κλίμα για να διατηρηθεί, χρειάζεται συνεχή καλλιέργεια. Ιδιαιτέρως στις ΗΠΑ όπου όλα μετρώνται με ανταλλακτική αξία.
-Σε πολιτικό επίπεδο ο Πρωθυπουργός έκανε τρείς επισημάνσεις: 1.-΄΄Ηταν θετική η αναφορά του στην Κύπρο, η πρόσκληση προς το κογκρέσο να σκεφθεί πως υπάρχει μια ανοικτή πληγή που πρέπει να κλείσει με βάση το Δ.Δ. και τις αποφάσεις του ΟΗΕ και, κυρίως, η κατηγορηματική του διαβεβαίωση πως δεν θα γίνει αποδεκτή η λύση των δύο κρατών.
2.-Σε αντίθεση με τους διαδικτυακούς υποστηρικτές του, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις υπερπτήσεις. Οι υπερπτήσεις καταπατούν εθνική κυριαρχία. Δεν είναι αμφισβήτηση ορίων εναέριου χώρου ή κανονισμών του ICAO. Ορθώς υπογράμμισε το θέμα. Είπε πως δεν θα το ανεχθεί η χώρα. Περιμένουμε να δούμε πως.
3.- Πρότεινε στις ΗΠΑ συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι ΗΠΑ δεν έχουν λόγο να την αρνηθούν. Η Αθήνα δεν είμαι σίγουρος ότι μπορεί να ανταπεξέλθει στις υποχρεώσεις που θα αναλάβει. Η Ανατολική Μεσόγειος είναι μια περιοχή ρευστότητας και οι συνεργασίες δεν μπορεί να περιοριστούν, μόνο, στην ήπια ισχύ. Αν χρειαστεί, μπορεί η Ελλάδα να κάνει κάτι περισσότερο;
4.-Προσέξτε το 4. Ο πρωθυπουργός ζήτησε απο το κογκρέσο να προσέξει το θέμα της πώλησης όπλων σε δυνάμεις της περιοχής που μπορεί να την αποσταθεροποιήσουν περαιτέρω. Δεν την κατονόμασε αλλά θα είχε στο μυαλό του την Τουρκία.
Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως ο πρωθυπουργός ζητά, ακόμη και αν πωληθούν όπλα στην τουρκία, όπως τα F-16, να υπάρξει δέσμευση ώστε να μην χρησιμοποιηθούν κατά συμμαχικής χώρας; Να γίνει επίκληση του νομικού οπλοστασίου των ΗΠΑ;
Θα μου πείτε η Τουρκία μπορεί να δεσμευτεί αλλά θα παραβεί την δέσμευσή της. Ας έχουμε υπόψη πως ο κατασκευαστής, σήμερα, μπορεί να ελέγξει τα οπλικά συστήματα που πωλεί και πολύ περισσότερο τα αεροπλάνα, ώστε ο αγοραστής να μην μπορεί να τα χρησιμοποιήσει. Στο θέμα αυτό θα πρέπει να δούμε αν υπάρξουν εξελίξεις.
Τέλος, ο Ερντογάν διαμήνυσε στην Σουηδία και την Φινλανδία ότι δεν θα εγκρίνει την ένταξή τους στο ΝΑΤΟ.
Συνδέει το θέμα με την υποστήριξη που παρέχουν οι χώρες αυτές στους Κούρδους αλλά, κυρίως, με το εμπάργκο εξοπλισμών που του έχουν επιβάλλει όχι, μόνο, οι χώρες αυτές αλλά και άλλες. Και υπενόησε ακόμη και την Γερμανία με τα υποβρύχια.
Φαίνεται πως κάπου δυσκολεύεται στο θέμα του εξοπλισμού της η Τουρκία.
Πρέπει να πάρει μηνύματα πως δεν μπορεί να εκβιάζει τη Δύση και συμμαχικές χώρες.
Και κάτι ακόμη. Ένας οργανισμός όπως το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να μην έχει διαμορφωμένα σχέδια για το πως θα είναι αποτελεσματικός χωρίς την Τουρκία. Δηλαδή, αν η Τουρκία θελήσει να τον αδρανοποιήσει, ο οργαισμός θα διαλυθεί;
«Τι πρέπει να κάνω;» Ένα βασανιστικό ερώτημα ταλανίζει αδιαμφισβήτητα τον Recep Tayip Erdogan τον τελευταίο καιρό. «Τι πρέπει να κάνω για να κρατήσω την εξουσία; Για να μην χάσω το Σεράι μου; Να τηρήσω τις υποσχέσεις μου στον λαό για μια νέα Τουρκία το 2023;» Σύμφωνα με τον Πρόδικο, όπως αφηγείται ο Ξενοφώντας (Ξενοφών, Απομνημονεύματα Β΄ 21-31), ο Ηρακλής κάποτε είχε βρεθεί στο Σταυροδρόμι της Αρετής και της Κακίας, ακολουθώντας τελικά την Οδό της Αρετής. Αν όλοι οι άνθρωποι, κατά την ελληνική μυθολογία, καταλήγουμε καθημερινά σ’ αυτό το σταυροδρόμι, τότε δεν χωρεί αμφιβολία πως ο Erdogan, ως Πρόεδρος της Τουρκίας, μιας χώρας που πατάει σε δυο βάρκες, σχοινοβατώντας μεταξύ Ανατολής και Δύσης, άγει ολοταχώς προς το δικό του, κρίσιμο, Σταυροδρόμι της Αρετής και της Κακίας.
ΤΑ ΕΚΑΤΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (1923-2023), ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΜΙΑΣ ΝΕΑΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΑΣ ΝΕΑΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ.
Το 2023 συμπληρώνεται ένας αιώνας από τον καιρό που ο Mustafa Kemal Ataturk (1881-1938) θεμελίωσε την σύγχρονη Τουρκία (1923). Αναμφίβολα έκτοτε, ως σημαντικότερος Τούρκος ηγέτης, στάθηκε ο Erdogan, ένας αληθινά μεγάλος πολιτικός νους. Από το 2003, κυβερνώντας την Ανατολία με σιδερένιο χέρι, αρχικά δίνοντας στον κοσμάκη ψωμί μαζί με το Κοράνι, υπερίσχυσε όλων, ακόμη και των περιώνυμων Τούρκων Στρατηγών, που σαν άλλο Σώμα των Γενιτσάρων, διύλιζαν την τουρκική πολιτική ηγεσία, ενώ από το 2017, μετέβαλε το κεμαλικό σύνταγμα, και στέφθηκε αυταρχικός Πρόεδρος της Τουρκίας, ο «Σουλτάνος». Αξιοποιώντας την τελωνειακή ένωση της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, έφτιαξε για πρώτη φορά μια τουρκική μεσαία τάξη. Πρόμαχος μιας ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής, αν κι αρχικά παράκλητος των Η.Π.Α., ήδη από το 2003, πέδησε τις μεγάλες αμερικανικές προσδοκίες, αρνούμενος την διέλευση των αμερικανικών στρατευμάτων από την χώρα του, προκειμένου να εισβάλουν στο Ιράκ. Ακολούθως κοπανήθηκε με το ίδιο το βαθύ κεμαλικό τουρκικό κράτος, πράκτορα των δυτικών συμφερόντων εντός της χώρας του, και το καθυπέταξε. Αλλά και ως προς την Ρωσία, έπραξε τα όμοια, με αποκορύφωμα το 2015, όταν η Τουρκία κατέρριψε δι’ ασημάντου αφορμής, ένα ρωσικό μαχητικό. Εν ολίγοις, ιδεολογικά πιστός στο παράλογο όραμα της ανάστασης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, επιχείρησε αντιρεαλιστικά και μάταια να την ξαναζωντανέψει, από την Μέση Ανατολή έως την Λιβύη και την Μαύρη Αφρική, υποσχόμενος στον λαό του πως το 2023 θα αντικαθιστούσε την Συνθήκη της Λωζάνης (1923), με μία άλλη! Καθώς όμως, και παρά την θρησκευτική προσκόλλησή του στο γράμμα του Ισλάμ, άλλες οι βουλές των ανθρώπων, και άλλες του Θεού, το 2023 καταφθάνει τρέχοντας, και μεγάλες ανατροπές παγκοσμίως έχουν επισυμβεί που έχουν προφανώς ανατρέψει τα μεγάλα σχέδια του. Ή μήπως όσα συμβαίνουν στην Ουκρανία και αλλού, μεταξύ των υπερδυνάμεων, φαντάζουν στα μάτια του, η από Θεού έσχατη ευκαιρία του, το 2023 να ιδρύσει μια νέα Τουρκία; Να λάβει, όπως ο Erdogan ήδη υποσχέθηκε στους Τούρκους, κατά το έτος 2023, σάρκα και οστά μία άλλη «Συνθήκη της Λωζάνης» ακριβώς στην εκατονταετία από την προηγούμενη (1923);
Η ΜΕΓΑΛΗ ΦΟΒΙΑ ΤΟΥ ERDOGAN.
Το μοναχικό όραμα του Erdogan δεν έχει καμία απήχηση στον αληθινό ηγεμόνα της Τουρκίας, που παραμένουν μέχρι σήμερα οι Η.Π.Α. Μάλιστα, το 2016 ένα μεγάλο πραξικόπημα ξέσπασε στην Τουρκία, που ο Erdogan θεώρησε πως ξεκίνησε απ’ την αμερικανοκρατούμενη στρατιωτική βάση του Incirlik. Το πραξικόπημα αυτό, πάντως κατατρόμαξε τον Erdogan με την παρ’ ολίγον δολοφονία του, που θα είχε σίγουρα συμβεί, αν την ύστατη στιγμή ως από μηχανής θεός ο Πρόεδρος της Ρωσίας, Vladimir Putin, αυταρχικό ίνδαλμα του Erdogan, δεν τον ενημέρωνε για τους φερέλπιδες φονιάδες που κινούνταν εναντίον του – προτού αυτοί τελικά πετάξουν πάνω από τον Έβρο και αιτηθούν άσυλο στην Ελλάδα… Απ’ ασαφή παγκόσμια συμφέροντα κηρύχθηκε, κατά τον Erdogan και τους μύχιους φόβους του μυαλού του, ένας ακατάπαυστος χρηματιστικός πόλεμος κατά της Τουρκίας μαζί μ’ ένα, πάλι κατά τον ίδιο αμερικανικό οικονομικό σφυροκόπημα, που εξακολούθησε τα τελευταία έτη, γκρεμίζοντας την πάλαι ποτέ σαρωτική λαοφιλία του στην τουρκική κοινωνία. Όλα τούτα, κάνουν ίσως τον Erdogan να αναλογίζεται πως βιώνει ένα παρατεταμένο κι άλλο «2016» όταν η κατ’ αυτόν αμερικανοκίνητη συνωμοσία απ’ το Incirlik λίγο έλειψε να αποκεφαλίσει την εξουσία απ’ τους ώμους του. Το 2021, η επαναφορά των Δημοκρατικών στην κυβέρνηση, στις Η.Π.Α., ίσως ήλθε κατά την δική του λογική, να τον αποτελειώσει πολιτικά, καθώς πλέον ο τουρκικός λαός, κουρασμένος από την φτώχεια και απ’ την μακρόχρονη παραμονή του «Σουλτάνου» στην εξουσία, ετοιμάζεται να τον αντικαταστήσει στην Προεδρία – με το απλοϊκό σκεπτικό, ας κερδίσει οποιοσδήποτε άλλος «εκτός από αυτόν»! Τοιουτοτρόπως, ο Erdogan εμφορείται από μία Μεγάλη Φοβία, τον Αφανισμό, που τον φέρνει ξανά στο Σταυροδρόμι της Αρετής και της Κακίας.
Η ΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΡΕΤΗΣ.
Αν ο Erdogan ενδιαφέρεται το 2023 να ολοκληρώσει την πολιτική μεταρρύθμιση της Τουρκίας, που άρχισε το 2017 με την εισαγωγή ενός ενισχυμένου, κυριολεκτικά αυταρχικού, προεδρικού συστήματος, ως απάντηση στο αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, τότε δεν έχει παρά να οραματίζεται ένα ακόμη ανατολικότερο καθεστώς, μια σχεδόν ισλαμική δημοκρατία, με τον ίδιο επικεφαλής ες αεί. Φυσικά, η Δύση δεν θα χωρέσει αυτό το όραμά του, καθώς οι Η.Π.Α. έχουν στοιχηματίσει πλέον τα πάντα, σε μία μόνον εναπομένουσα εκδοχή, την αποχώρησή του από την εξουσία με εκλογές το 2023. Οι Η.Π.Α. προφανώς ευελπιστούν πως μία νέα, δυτικόφιλη κυβέρνηση στην Τουρκία, σχεδόν αλεβίδικη ή έστω κεμαλική, θα επαναφέρει το απολωλός πρόβατο στο δυτικό μαντρί, για τα καλά, και το γεωπολιτικό φράγμα (Rimland) του Spykman, κατά της Ρωσίας θα αποκατασταθεί στις παλιές του δόξες στον Εύξεινο Πόντο. Σε αυτήν την περίπτωση, και αν αποδέχεται αυτήν την αμερικανική προαίρεση, ο Erdogan πρέπει απλώς να συμφωνήσει παρασκηνιακά για την συνταξιοδότησή του, για το που και πως θα αποσυρθεί ειρηνικά, χωρίς την απειλή ενός πολιτικού ρεβανσισμού και ενός δικαστηρίου που θα κρίνει τα αδιάφανα πεπραγμένα του ως άλλου Osman Kavala και προς εκδίκηση των χιλιάδων θυμάτων των διώξεων που εξαπέλυσε στους αντιπάλους του κατά την διάρκεια του βίου του.
Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΚΑΚΙΑΣ.
Αν όμως ο Erdogan δεν συμβιβάζεται με το αμερικανικό Πεπρωμένο του, και θελήσει να αντισταθεί, τότε δεν έχει παρά να ασκήσει το δικαίωμα της αρνησικυρίας (veto) στην ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας, στην Βορειοατλαντική Συμμαχία (ΝΑΤΟ) εξυπηρετώντας απροκάλυπτα τα ρωσικά συμφέροντα, προς χάριν του δεσποτικού προτύπου κάθε αυταρχικού ηγέτη, του Putin. Έτσι, θα επισυμβεί το τάχα παράδοξο, η Ρωσία να αδιαφορεί δήθεν για την διεύρυνση του ΝΑΤΟ, ασφαλής και ήσυχη πως ταυτόχρονα η Τουρκία θα δηλώνει αρνησικυρία. Εξάλλου, για την Ρωσία, ο μόνος εφικτός νομικά, τρόπος ματαίωσης της ένταξης νέων μελών στο ΝΑΤΟ, είναι η αρνησικυρία απ’ την Τουρκία, που έχει άλλωστε και λόγο και δικαίωμα, ως μέλος της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. Κάπως έτσι, η Τουρκία, σαν αντεστραμμένη Τροία, θα αρχίσει να μεταμορφώνεται σε δούρειο ίππο της Ρωσίας στο ΝΑΤΟ. Ακολούθως, ίσως συλλογίζεται ο Erdogan, οι Η.Π.Α., ακόμα και διατηρώντας το ΝΑΤΟ ως σκιά του εαυτού του, μπορούν να προσκαλέσουν σε αντικατάσταση της πεπαλαιωμένης Συνθήκης του Βορείου Ατλαντικού (1949) με μία άλλη, που θα είναι προσαρμοσμένη στον 21ο αιώνα και στις αλλαγές στην παγκόσμια ισορροπία ισχύος, μ’ ένα νέο αμυντικό οργανισμό, όπου αυτός και η χώρα του δεν θα συμμετάσχει. Άλλωστε, το λεγόμενο «φράγμα» (Rimland) του Spykman έχει σπάσει, είτε από τότε που η Ρωσία κέρδισε τον πόλεμο στην Συρία, είτε από το 2016 όταν ξεκίνησε η ρωσοτουρκική συνεργασία. Και προφανώς, όλες αυτές οι συνεχιζόμενες «ανταλλαγές» κρατών μεταξύ των υπερδυνάμεων, οι μετατοπίσεις των υποτελών έναντι των ηγεμόνων, και οι αναπροσαρμογές των ζωνών επιρροής του 21ου αιώνα, που βλέπουμε να τεκταίνονται εδώ και πολλά χρόνια, αλλά έχοντας φτάσει το 2022 σε μία κορύφωση με την Ουκρανία, δεν αποκλείεται να άγουν και σε μία μετατόπιση της Τουρκίας ως αντιστάθμισμα προς την Ρωσία. Άλλωστε ο Erdogan το προτιμά, καθώς θεωρεί πως συμφέρει την Τουρκία αφού μεταξύ άλλων ονειρεύεται πως θα αποκτήσει ακλόνητη εξουσία στην Ανατολία και ρωσικά πυρηνικά όπλα. Εν κατακλείδι, αν η Ρωσία είναι ήδη στην Συρία, γιατί να μην βρεθεί και στην Τουρκία, αφού το φράγμα (Rimland) του Spykman σε αυτό το σημείο έχει σπάσει, και στην πραγματικότητα, έχει μεταφερθεί λίγο νοτιότερα, οριζόμενο απ’ τον νοητό άξονα που σχηματίζεται από τους Εβραίους και τους Έλληνες μαζί με τους Αιγύπτιους; Τότε πλέον, ίσως συλλογίζεται ο Erdogan πως ο δρόμος είναι ανοιχτός για να εντάξει την Τουρκία στον άξονα Κίνας και Ρωσίας, και να εγκαταστήσει στην χώρα μια τζαμαχιρίγια (jamahiriya), με αυτόν ως τον σημαντικότερο Τούρκο ηγέτη του τελευταίου αιώνα, έναν Kemal Ataturk από την ανάποδη.
Η ΑΝΑΤΟΛΙΑ ΩΣ ΤΕΛΟΣ.
«Μηδένα πρὸ τοῦ τέλους μακάριζε», κανέναν μην μακαρίζεις πριν δεις τον θάνατό του, είχε πει ο Σόλωνας στον βασιλιά των Λυδών, Κροίσο, ρήση που θυμήθηκε ο Κροίσος όταν οι Πέρσες άναψαν την πυρά που θα τον έκαιγε ζωντανό. Άγνωστο αν οι κίνδυνοι του να εξουσιάζεις την Ανατολία είναι γνωστοί και στον Erdogan. Πάντως, η εξουσία στην Ανατολία είναι το τέλος, ο αυτοσκοπός της πολιτικής, διαχρονικά όλων των ιστορικών αυτοκρατοριών και των σύγχρονων υπερδυνάμεων, όχι μόνο του ιδίου. Που άγεται η Ανατολία; Στον δρόμο της Αρετής ή της Κακίας. Εν τέλει, τι μέλλει γενέσθαι, θα φανεί μόνον απ’ τις μεγάλες αποφάσεις του… Η Ανατολία ως το τέλος είναι ενώπιον του.
Οπόλεμος στην Ουκρανία έφερε στο προσκήνιο ξανά το πυρηνικό επίπεδο ισχύος σαν βασικό μέσο αποτροπής ή και επίτευξης στρατηγικών στόχων από όλες τις πλευρές. Η «πυρηνική διπλωματία» ξεκίνησε από τις πρώτες μέρες του πολέμου, με δηλώσεις και απειλές προσφυγής σε πυρηνικά όπλα μαζικής καταστροφής εφόσον αυτό καταστεί αναγκαίο και απειληθεί σοβαρά η «υπόσταση» κάποιας από τις εμπλεκόμενες πυρηνικές δυνάμεις. Σε δημόσιες συζητήσεις σε ΜΜΕ και από αναλυτές γίνεται λόγος συχνά για χρησιμοποίηση «τακτικών» πυρηνικών όπλων, ενώ δεν έλειψαν και αναφορές σε πόσα δευτερόλεπτα μπορούν να καταστραφούν από πυρηνικά όπλα το Λονδίνο, το Βερολίνο, η Βαρσοβία, το Παρίσι… Όλα αυτά την ίδια στιγμή που όλοι απεύχονται τάχα την προσφυγή στα πυρηνικά όπλα. Υπάρχει λοιπόν η πυρηνική απειλή; Κι αν υπάρχει, ποιος απειλείται τελικά; Υπάρχει ζήτημα γενικά περί πυρηνικής ενέργειας και των τεράστιων κινδύνων που εγκυμονεί για την ανθρωπότητα και τη ζωή στον πλανήτη; Ή όλα αυτά είναι υπερβολές;
Ολίγα δεδομένα (πολύ συνοπτικά)
Το 1945 έγιναν δύο ρίψεις ατομικών βομβών από αμερικανικά βομβαρδιστικά σε κατοικούμενες περιοχές της Ιαπωνίας, στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, με θύματα εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες. Έτσι οι ΗΠΑ ήταν η πρώτη δύναμη που χρησιμοποίησε πυρηνικά όπλα – για να εκφοβίσει όλον τον κόσμο με την πυρηνική απειλή. Ήταν τότε που ο Τσόρτσιλ (ο οποίος σήμερα εξυμνείται σε ταινίες και άρθρα) καλούσε τις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν την πυρηνική βόμβα ενάντια στην ΕΣΣΔ… Το ότι δεν τη χρησιμοποίησαν τελικά ήταν αποτέλεσμα πολιτικού συσχετισμού, της τεράστιας αίγλης που είχε η ΕΣΣΔ μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και της ενδυνάμωσης ενός μεγάλου χώρου μεταβατικών κοινωνιών και επαναστατικών δυνάμεων.
Η ΕΣΣΔ σχετικά γρήγορα απέκτησε κι αυτή πυρηνικά όπλα, και από τότε οικοδομήθηκε μια νέα ισορροπία που στήριξε τον διπολισμό και την κυριαρχία των ΗΠΑ και ΕΣΣΔ σε μεγάλα μπλοκ για δεκαετίες. Ήταν οι χρόνοι του «ψυχρού πολέμου». Έκτοτε κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι, κι έτσι σήμερα έχουμε τεράστια πυρηνικά οπλοστάσια στις ΗΠΑ και τη Ρωσία, ενώ συνολικά άλλες 7 χώρες διαθέτουν πυρηνικά όπλα (Αγγλία, Γαλλία, Κίνα, Ινδία, Πακιστάν, Ισραήλ, Βόρεια Κορέα). Συνολικά υπολογίζονται σε 13.885 τα πυρηνικά όπλα, εκ των οποίων περίπου 2.000 πυρηνικές κεφαλές βρίσκονται σε υψηλό επίπεδο ετοιμότητας, σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Ινστιτούτου Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI).
Παράλληλα αναπτύσσονται τα «τακτικά πυρηνικά», δηλαδή πυρηνικά όπλα μικρής ισχύος, που προκαλούν μεγάλες ζημιές σε περιορισμένες περιοχές. Μέχρι τώρα δεν έχει γίνει χρήση τους… Επιπλέον, πολλά από τα προϊόντα των πυρηνικών σταθμών χρησιμοποιούνται στην κατασκευή οπλικών συστημάτων με απεμπλουτισμένο ουράνιο (χρησιμοποιήθηκαν εναντίον της Γιουγκοσλαβίας και του Ιράκ). Αυτά έχουν σοβαρές συνέπειες στην εξάπλωση της ραδιενέργειας και της μόλυνσης του υδροφόρου ορίζοντα.
Οι ΗΠΑ είναι η μόνη χώρα που αποθηκεύει πυρηνικά σε άλλες χώρες (περίπου 200 πυρηνικές κεφαλές σε αμερικανικές βάσεις ανά τον κόσμο) και, μαζί με τη Ρωσία, είναι οι μόνες πυρηνικές δυνάμεις που πληρούν την λεγόμενη «πυρηνική τριάδα»: δηλαδή μπορούν να εκτοξεύσουν πυρηνικά όπλα από εδάφους, αέρος και θαλάσσης (διηπειρωτικοί βαλλιστικοί πύραυλοι, υποβρύχια και στρατηγικά βομβαρδιστικά αντίστοιχα). Οι υπόλοιπες χώρες δεν πληρούν την «πυρηνική τριάδα». Αυτό σημαίνει απλά πως στην υδρόγειο σφαίρα κυκλοφορούν και απλώνονται πυρηνικά όπλα, πως ολόκληροι τομείς της πολεμικής βιομηχανίας λειτουργούν για την πλήρωση-συντήρηση-ανανέωση του πυρηνικού οπλοστασίου, και επίσης πως υπάρχουν πολλά πυρηνοκίνητα μεγάλα πλοία επιφανείας και υποβρύχια εξοπλισμένα με ισχυρότατα πυρηνικά όπλα.
Για να γίνει κατανοητή η διαφορά με το 1945: οι βόμβες στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι ήταν ισχύος 15 κιλοτόνων, ενώ σήμερα ένα μόνο πυρηνοκίνητο υποβρύχιο (π.χ. το USS Tennessee) φέρει 20 βαλλιστικούς πυραύλους, εκ των οποίων οι 18 έχουν κεφαλές είτε 90 είτε 455(!) κιλοτόνων.
Ας ολοκληρώσουμε την εντελώς συνοπτική εικόνα: σήμερα λειτουργούν στον κόσμο περίπου 430 πυρηνικοί αντιδραστήρες (επισήμως για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά στην πραγματικότητα και για άλλες χρήσεις, ιδιαίτερα στρατωτικές). Μάλιστα έχουν σημειωθεί πολλά πυρηνικά ατυχήματα, με πιο γνωστά τα μεγάλα και καταστροφικά ατυχήματα του Τσερνομπίλ (Ουκρανία – ΕΣΣΔ 1986) και της Φουκουσίμα (Ιαπωνία 2011). Τέλος, δεν έχει επιλυθεί το πρόβλημα της διαχείρισης των πυρηνικών αποβλήτων, τα οποία ενταφιάζονται σε διάφορες χώρες, ή απλά βυθίζονται στα βάθη των ωκεανών…
Ολίγα περί πολιτικής ιστορίας για τα πυρηνικά
Ο βομβαρδισμός της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι προκάλεσαν τεράστιο σοκ στην ανθρωπότητα. Ήταν αποτρόπαια και άκρως εκφοβιστική κίνηση των ΗΠΑ απέναντι στην ανθρωπότητα. Από την πρώτη στιγμή, σχηματίστηκε ένα τεράστιο κίνημα για την απαγόρευση των πυρηνικών όπλων. Στα 1955 κυκλοφόρησε το «Μανιφέστο Ράσελ – Αϊνστάιν», που καλούσε σε απαγόρευση και καταστροφή των πυρηνικών όπλων. Το μανιφέστο υπογράφονταν και από άλλους επιφανείς επιστήμονες, κατόχους βραβείων Νόμπελ (Μαξ Μπορν, Πέρσι Μπρίτζμαν, Λέοπολντ Ίνφελντ, Φρεντερίκ Ζολιό-Κιουρί, Χέρμαν Μίλερ, Λίνους Πάουλινγκ, Σέσιλ Πάουελ, Τζόζεφ Ρότμπλατ, Χίντεκι Γιουκάβα).
Το φιλειρηνικό κίνημα είχε πάντα στη σημαία του το αίτημα του αφοπλισμού και της καταστροφής των πυρηνικών όπλων. Ο ίδιος ο Αϊνστάιν, που στο παρελθόν είχε εργαστεί για την παραγωγή της ατομικής βόμβας ώστε να νικηθεί ο Χίτλερ, δεν έπαψε να προειδοποιεί και να καλεί σε αγώνα για την καταστροφή των πυρηνικών όπλων. Στη δεκαετία του 1980 αναπτύσσεται κυρίως στη Γερμανία ένα μεγάλο αντιπυρηνικό κίνημα, που στρέφεται και ενάντια στη λεγόμενη «ειρηνική χρήση» της πυρηνικής ενέργειας, και πραγματοποιούνται κινητοποιήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο για το ζήτημα αυτό, αφού ήδη έχουν αρχίσει να γίνονται γνωστά πυρηνικά ατυχήματα. Το Τσερνομπίλ θα είναι άλλο ένα ηχηρό μήνυμα για τους κινδύνους που φέρει η πυρηνική ενέργεια, χωρίς όμως να σταματήσουν τόσο οι πυρηνικοί εξοπλισμοί όσο και οι σταθμοί πυρηνικής ενέργειας.
Σήμερα πολλές κινήσεις επιστημόνων και ακτιβιστών δραστηριοποιούνται με βασικό αίτημα την καταστροφή των πυρηνικών όπλων και το σταμάτημα των πυρηνικών εργοστασίων για την παραγωγή ενέργειας κ.λπ. Σχετικά πρόσφατα, από το 2017, υπάρχει μια κίνηση εντός των πλαισίων του ΟΗΕ με στόχο να απαγορευθούν τα πυρηνικά όπλα. Μέσα από γραφειοκρατικές διαδικασίες το αίτημα αυτό έφτασε, το 2021, να γίνει θέση του ΟΗΕ (αφού υπέγραψαν τη σχετική έκκληση 50 χώρες). Βέβαια καμία από τις δυνάμεις που κατέχουν πυρηνικά όπλα ή πυρηνικούς σταθμούς, ή χώρες που μετέχουν σε στρατιωτικούς συνασπισμούς με πυρηνικές δυνάμεις, δεν υπόγραψαν τη σχετική απόφαση του ΟΗΕ. Αντιμετωπίζουν το ζήτημα σαν «ένα ακόμα ψήφισμα» ενός οργανισμού που μάλλον ψυχορραγεί…
Οι πυρηνικές απειλές έχουν στόχους και σημασία
Τώρα, σχετικά με την εκ νέου ανάδυση ενός πυρηνικού επιπέδου ισχύος στις αναμετρήσεις που έχουν δρομολογηθεί, υπάρχει ευρύτατη συζήτηση για το αν οι απειλές είναι πραγματικές, αν οι απειλούντες θα προχωρήσουν ή όχι σε χρήση πυρηνικών όπλων, αν για την ασφάλειά της μια χώρα έχει ανάγκη οπωσδήποτε μιας «πυρηνικής ομπρέλας» ή όχι. Η γενική οπισθοχώρηση που υπάρχει συνολικά, έχει επιφέρει και στο θέμα αυτό μια «λοβοτομή», με την έννοια πως έχει ξεχαστεί η σημασία του φιλειρηνικού αντιπολεμικού κινήματος και της ιδιαίτερης αιχμής που πρέπει να έχει για την πλήρη απαγόρευση και την ολοσχερή καταστροφή όλων των πυρηνικών όπλων. Κυκλοφορούν μέχρι και απόψεις που κάνουν τη θέληση πραγματικότητα, ότι τάχα είναι αδύνατον να προβούν σε χρήση πυρηνικών όπλων οι μεγάλες δυνάμεις γιατί αυτό θα ήταν καταστροφικό και για τις ίδιες, άρα το ενδεχόμενο αυτό πρέπει να αποκλειστεί. Εντελώς λαθεμένα, δεν υπολογίζονται οι τεράστιοι κίνδυνοι, ακόμη κι από «ατύχημα», πυρηνικής σύρραξης ή καταστροφής σε εργοστάσια παραγωγής όπλων και ενέργειας.
Επίσης κυκλοφορούν απόψεις ότι ένας πολυπολικός κόσμος εμπεριέχει μεγάλους κινδύνους για διαιώνιση των πολέμων, αφού σε αυτόν δεν υπάρχει ισορροπία (έστω και του τρόμου, όπως την εποχή του διπολισμού ανάμεσα σε ΗΠΑ και ΕΣΣΔ…), και ότι ο πολυπολικός κόσμος σημαίνει έτσι κι αλλιώς αστάθεια και πάλη για την ηγεμονία ανάμεσα σε πολλούς ανταγωνιστές. Έτσι όλοι οι υποστηρικτές τέτοιων απόψεων καταλήγουν ότι πρέπει να υπάρξει ισορροπία και καθαρή επικράτηση μίας ή δύο δυνάμεων, και «εξισορρόπηση» σε αυτή τη βάση (δηλαδή αλληλοεξουδετέρωση δια της αποτροπής μέσω μεγάλων πυρηνικών οπλοστασίων αμοιβαίας εξόντωσης). Αυτήν την παράλογη άποψη τη στηρίζουν και στο «πραγματιστικό» επιχείρημα ότι τα πυρηνικά είναι ένα γεγονός, ότι κανείς δεν θα παραιτηθεί από την κατοχή τους, κι άρα πρέπει να μάθουμε να ζούμε με αυτά, και υπό την ηγεμονία αυτών που τα κατέχουν. Ίσως μάλιστα να είναι καλό να υπάρχουν δύο μόνο αυτοκρατορίες-συμμαχίες που να είναι περίπου ισοδύναμες. Έτσι θα διασφαλιστεί η ασφάλεια και η ειρήνη… Οι ξεχωριστές χώρες έχουν οπωσδήποτε ανάγκη από πυρηνική προστασία, δηλαδή κάποια πυρηνική δύναμη να «εγγυάται» για αυτές απέναντι στο άλλο στρατόπεδο.
Συνέχεια στο επόμενο: Ο σημερινός πόλεμος και η πυρηνική απειλή, η θέση που πρέπει να έχουμε για τα πυρηνικά, το αντιπολεμικό κίνημα, την ειρήνη.
Ο ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΕΦΙΑΛΤΗΣ ΕΠΕΣΤΡΕΨΕ
Αν και οι περισσότεροι έχουν στο μυαλό τους μια αδρή εικόνα των εφιαλτικών συνεπειών μιας πυρηνικής βόμβας, καλό είναι να υπενθυμίζουμε και να φέρνουμε κοντά μας τον υπαρκτό πλέον κίνδυνο:
Αν λοιπόν η –μικρή για τα σημερινά δεδομένα– ατομική βόμβα της Χιροσίμα χτυπούσε το κέντρο της Αθήνας στην Ομόνοια (σημείο μηδέν), η περιοχή από πλατεία Βάθη, Ψυρρή, Πανεπιστήμιο, Εξάρχεια, Μεταξουργείο θα εξαϋλώνονταν από την έκρηξη.
Σε ακτίνα ενός μιλίου (Βικτώρια, Πεδίον του Άρεως, Λυκαβηττός, Κολωνάκι, Σύνταγμα, Πλάκα, Ακρόπολη, Θησείο, Κεραμεικός) το θερμικό κύμα θα σκότωνε το 70% των ανθρώπων, ενώ τα πάντα θα ισοπεδώνονταν από την ισχύ της έκρηξης.
Σε απόσταση 3 μιλίων από το «σημείο μηδέν» (δηλαδή μέχρι και σε περιοχές όπως το Αιγάλεω, το Περιστέρι, το Γαλάτσι, η Φιλοθέη, ο Βύρωνας, η Δάφνη, η Νέα Σμύρνη και η Καλλιθέα) τα κτίρια θα υφίσταντο σοβαρές ζημιές από την έκρηξη. Οι άνθρωποι θα τραυματίζονταν σοβαρά με τραύματα που, λόγω της ραδιενέργειας, δεν επουλώνονται, και θα εμφάνιζαν συμπτώματα οξείας ακτινοβόλησης (ναυτία, εμέτους, αιμορραγία από τη μύτη, στόμα και γαστρεντερικό σύστημα, ραδιενεργά εγκαύματα, τριχόπτωση, αδυναμία, πονοκεφάλους, σπασμούς, πυρετό και μολύνσεις), που συνήθως οδηγούν σε θάνατο.
Σε ακτίνα 12 μιλίων από το σημείο της έκρηξης, δηλαδή σε περιοχές όπως η Σαλαμίνα, η Ελευσίνα, οι Θρακομακεδόνες, ο Διόνυσος, η Πεντέλη, τα Σπάτα, το Κορωπί και η Βουλιαγμένη, τα κτίρια θα ήταν ασφαλή, αν και θα έσπαζαν τζάμια από την έκρηξη. Αλλά ακόμη και οι ελαφρά τραυματίες δεν θα μπορούσαν να θεραπευθούν, λόγω των επιπτώσεων της ραδιενέργειας, ενώ όλοι θα υπέφεραν από τις συνέπειες της με νόσους του μυελού των οστών, καρκίνους, τερατογενέσεις και μεταλλάξεις, που συχνά εμφανίζονται και στις επόμενες γενιές, ακόμη και μετά από έκθεση σε χαμηλές δόσεις ακτινοβολίας.
Αν υπολογίσουμε ότι στην αραιοκατοικημένη ιροσίμα των 300.000 κατοίκων τα άμεσα θύματα ήταν 70.000, πόσα θύματα μπορεί να περιμένουμε σήμερα στην πυκνοκατοικημένη Αττική; […]
Τα πυρηνικά όπλα είναι, με τεράστια διαφορά, τα πιο αδιακρίτως καταστροφικά, επίμονα τοξικά όπλα, που ανακάλυψε ο άνθρωπος… Μόνη ελπίδα για την Ευρώπη είναι το τέλος του καταστροφικού πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος αποτελεί τον Τρίτο Ευρωπαϊκό Πόλεμο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο (μεσολάβησαν η εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο και του ΝΑΤΟ στη Γιουγκοσλαβία), και απειλεί με εξέλιξη σε πυρηνικό (λόγω των εργοστασίων) ακόμη και χωρίς τη χρήση πυρηνικών όπλων.
Φωτογραφία: Το “Όλυμπος-Νάουσα” στην αρχή της λειτουργία του. Δεξιά το τράμ που περνούσε απο την παραλιακή λεωφόρο.
Η επαναλειτουργία του Όλυμπος Νάουσα για τους παλιούς Θεσσαλονίκης αποτελεί είδηση χαράς και ικανοποίησης μία και ο θρύλος της γεύσης ήταν το καμάρι τους, το εστιατόριο που τους έκανε υπερήφανους.
Τα ίδια, άλλωστε, συναισθήματα ένιωθαν την εποχή εκείνη για την Ζυθοποιία Φιξ και την σοκολατοποιία- καραμελοποιία Φλόκας.
Ο Αριστοτέλης Σφήκας, ο Πέτρος Τσούρης, ο Μήτσος, ο Θανάσης, ο Νεοκλής, ο Τσαούσης
Η αρχή το ξεκίνημα
Η ιστορία του θρυλικού εστιατορίου αρχίζει το 1927 όταν συνεταιρίστηκαν ο Αριστοτέλης Σφήκας, ο Αντώνης Γεωργακόπουλος, ο Εμμανουήλ Εμμανουηλίδης και ο Θωμάς Τσελίδης για να δημιουργήσουν εστιατόριο με την ονομασία «Όλυμπος Νάουσα» με σκοπό να προσφέρουν πιάτα από την ελληνική παραδοσιακή κουζίνα.
Λίγο πριν, η Ζυθοποιία «Κάρολος Φιξ», που είχε ήδη αποκτήσει τις μετοχές των Ηνωμένων Ζυθοποιοίων «Όλυμπος» και «Νάουσα» που χρησιμοποιούσαν το χώρο ως δοκιμαστήριο, είχε ιδρύσει μπυραρία και έδωσε στις αίθουσες τα δύο προαναφερόμενα ονόματα.
Το καλαίσθητο νεοκλασικό κτίριο στην Παλιά παραλία χτίστηκε το 1924 σε σχέδια του πολιτικού μηχανικού Ζοζέφ Πλειμπέρ.
Η εξέλιξη του «Όλυμπος Νάουσα» ήταν ραγδαία. Πολύ σύντομα η φήμη του ξεπέρασε τα όρια της Θεσσαλονίκης και έγινε γνωστό στο πανελλήνιο.
Η κοπή της βασιλόπιτας. Ο Εμμ. Εμμανουηλίδης, ο Πέτρος Τσούρης, ο Θύμιος, ο Δόξης, ο Γιάννης Τσούρης, ο Τσαούσης (μάγειρας) κα
Αμέσως μετά ήρθε η διεθνής αναγνώριση. Γρήγορα έγινε μέλος της Διεθνούς γαστρονομικής εταιρείας Dreicer’s De Luxe Dining League που απένειμε δίπλωμα στο “Όλυμπος Νάουσα” για την ποιότητα της κουζίνας τους. Η φήμη του θρυλικού εστιατορίου είχε ξεπεράσει τα σύνορα της Ελλάδας.
Γιατί το “Όλυμπος -Νάουσα” αυτό που έκανε το εστιατόριο να καθιερωθεί ήταν η ελληνική παραδοσιακή κουζίνα, η ποικιλία των φαγητών που παρασκεύαζε, η σταθερή ποιότητα, η αρχοντιά του χώρου, το εγκάρδιο περιβάλλον, και το εξαιρετικό σερβίρισμα.
Τα χρόνια της αίγλης
Ο Εμμ. Εμμανουηλίδης, ο Πέτρος Τσούρης και φίλοι
Την περίοδο της μεγάλης ακμής ένα γεύμα κάποιο Σάββατο ή μία Κυριακή στο «Όλυμπος Νάουσα» για τους Θεσσαλονικείς ήταν μία κοσμική έξοδος, ένα γεγονός.
Ψηλοτάβανες αίθουσες, καλαίσθητες ταπετσαρίες, μωσαϊκά και γύψινα, βιεννέζικα καθίσματα,- η στο δροσερό κήπο του, δημιουργούσαν ένα μοναδικό περιβάλλον.
Στις αίθουσες του εστιατορίου γευμάτισαν προσωπικότητες από όλους τους χώρους όπως και διαπρεπείς πολιτικοί άνδρες όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο Ντίνος Τσαλδάρης ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και πολλοί άλλοι.
Κατά τον μεσοπόλεμο
Μάϊος 1949. Ο Εμμ. Εμμανουηλίδης, ο Π. Τσούρης, ο Θωμάς Τσελλίδης
Ημέρες δόξας γνώρισε το Όλυμπος Νάουσα κατά τον μεσοπόλεμο όταν με το ζαχαροπλαστείο Φλόκα και το καφενείο Πεντζίκη στην πλατεία Ελευθερίας και το διεθνές ξενοδοχείο Μediteraneane, αποτελούσαν την καρδιά και το επίκεντρο της κοσμικής ζωής στη Θεσσαλονίκη.
Το 1942, εξάλλου, λειτούργησε ως καμπαρέ και μία αίθουσα και ως εστιατόριο η άλλη.
Στο music hall εμφανίστηκαν κατά διαστήματα διεθνείς ατραξιόν και γνωστά μουσικά συγκροτήματα ενώ πρέπει να μνημονεύσουμε τις εξαιρετικές εμφανίσεις της Μαίρης Σοίδου και της Νινής Ζαχά.
Οι άνθρωποι του Όλυμπος Νάουσα
Στο σαλόνι. Ο Μήτσος, ο Π. Τσούρης, ο Γ. Τσούρης και παλιότεροι σερβιτόροι
Από τους αρχικούς συνεταίρους, ο Αριστοτέλης Σφήκας ήταν αυτός που συνέχισε τη λαμπρή ιστορία του «Όλυμπος-Νάουσα» μέχρι πριν από τη διακοπή της λειτουργίας του.
Κοντά τους ο Πέτρος Τσούρης ο αλησμόνητος μέτρ και ψυχή του εστιατορίου με το φαρδύ χαμόγελο, το καλοσυνάτο πρόσωπο, το παπιγιόν και το γαρύφαλλο στο πέτο, με ευγένεια που αφόπλιζε τον πελάτη, κεντρικό πρόσωπο του εστιατορίου για αρκετές δεκαετίες.
Μέσα στην κουζίνα ο σεφ Αγόρας Βαιζίδης μετρ της παραδοσιακής ελληνικής κουζίνας, οι σερβιτόροι Θανάσης, Γιάννης, Παύλος, Δόξης, Μήτσος, Θόδωρος, και οι νεότεροι Γιάννης Τσούρης, Νεοκλής Οικονόμου, Μανώλης, Παναγιώτης, Νίκος, Στέλιος, Γρηγόρης, όλοι άψογα ντυμένοι με άσπρο σακάκι, γιλέκο, μαύρο παντελόνι και παπιγιόν, όλο ευγένεια και προθυμία. Όλοι βγαλμένοι από τα σπλάχνα του περίφημου εστιατορίου, με φιλοσοφία βγαλμένη από την μεγάλη του σχολή.
Ο μαστρο-Αντώνης και ένας βοηθός.
Όλοι μαζί συνέγραψαν τη λαμπρή ιστορία του «Όλυμπος Νάουσα» και δημιούργησαν τον θρύλο του.
Ο θρύλος της γεύσης αναβιώνει και συνεχίζει.
Ο Π. Τσούρης με το προσωπικό της κουζίνας. Ανάμεσά τους ο Δόξης
Στο δροσερό κήπο. Ο Εμμ. Εμμανουηλίδης και ο Πέτρος Τσούρης
Ιούλιος 1959. Ο Πέτρος Τσούρης και ο αρχιμάγειρος Τάσος.
Στη μάρκα. Ο Αριστοτέλης Σφήκας και ο Εμμ. Εμμανουηλίδης
Ο Εμμ. Εμμανουηλίδης, ο Π. Τσούρης, ο Ευρυπίδης, ο Παύλος (μόλις διακρίνεται) και ο βοηθός Γρηγόρης.
Ο Εμμ. Εμμανουηλίδης, ο Δόξης, ο Π. Τσούρης, ο Θανάσης
Μέρος της αίθουσας, μπαίνοντας δεξιά. Διακρίνεται ο σερβιτόρος Γιάννης Τσούρης
*Ο Στράτος Σιμιτζής είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας του βιβλίου “Κάποτε στη Θεσσαλονίκη”
Bold measures are needed to revitalize the alliance and deter Putin’s aggression.
Russian President Vladimir Putin and his successors will continue to exploit the fact that Western Europe can no longer confidently rely on American military power to deter Soviet aggression. | Alexander Nemenov/Pool Photo via AP Photo
Opinion by BRUCE ACKERMAN
Bruce Ackerman is Sterling Professor of Law and Political Science at Yale University.
As Vladimir Putin made clear in his recent Victory Day speech, the war in Ukraine will grind on for years. Even if Russia ultimately retreats, this won’t lead to a lasting peace. During the Cold War, Western Europe could confidently rely on American military power to deter Soviet aggression. This is no longer true. And Putin and his successors will continue to exploit this fact — unless and until NATO decisively reorganizes itself.
The United States and Europe are understandably wary of engaging in direct conflict with Russia, but they can still do more than provide short-term assistance to Ukraine. Now is the time to start taking steps to establish NATO as a credible force for the defense of Western democracy in the 21st century. Bold measures are required, including dramatically revising the NATO treaty, raising an army in Europe and even expelling countries who have betrayed their democratic commitments. But it’s the best way to deter the Kremlin and ultimately avoid more brutal wars in the future.
European democracies have resisted this path in the past, but the only realistic response to the attack on Ukraine is to construct their own powerful army as part of a reorganized NATO. The Ukraine tragedy has generated dramatic increases in European defense budgets, but this is only the first step toward building a large and permanent fighting force that could take the field against future Russian invasions of NATO members in the Baltic — or Finland or Sweden once they join the alliance. While the Europeans can continue to rely on American air and naval power, they themselves must be prepared to take the leading role in their own defense on the ground.
This won’t happen unless Europeans rapidly commit themselves to a concrete action plan that requires each NATO member to fulfill strong and specific military obligations on an annual basis. No less important, governments must place their troops under the control of a unified command structure. If each country sends its fighters into the field under its own national commander, their separate forces would be overwhelmed by coordinated Russian assaults, especially in an era of lightning-fast weapons.
This raises a very real institution-building challenge for the continent’s political leaders. Only the European Union is in a realistic position to organize a broad-based military effort. Its parliament is directly elected by the citizens of all the states in the Union. After each election, the majority of delegates choose an executive commission — currently led by Ursula von der Leyen — to make key policy decisions. This body has the precious democratic legitimacy required to embark on such an unprecedented military initiative.
At present, however, the treaties defining the powers of the EU don’t grant the Union any war-making authority whatsoever. Before the commission can step into the breach, another key institution — the Council of Ministers — must propose revisions that empower the commission to move forward with its rigorous demands upon the member states.
The council consists of the chief executives of each country. But fortunately, its current leader is Emmanuel Macron — who staked his presidential campaign against Marine Le Pen on an emphatically continental vision of France’s future. Many commentators have downplayed Macron’s achievement by emphasizing Le Pen’s success in generating popular support for her hard-right nationalist program. Yet the fact remains that Macron is the first French president who has won a second term in office in the last 20 years — and he did so by a decisive 59-41 margin.
The French president is the continental leader with the strongest democratic mandate to expand the EU treaties to authorize collaboration with NATO to confront the Russian military threat. Indeed, Macron has already stated that “[i]n the coming weeks, we need to bring to being a European proposal to forge a new security and stability order. We need to build it between Europeans, then share it with our allies in the NATO framework.”
Here is where Joe Biden can play a crucial role. He should not only publicly encourage Macron and von der Leyen to begin the hard bargaining required to enact the dramatic revisions to EU law required before a European army can become a reality. Since the reorganization of NATO also requires America’s consent to treaty revisions, Biden should immediately announce his strong support for the necessary changes.
Normally, of course, it is virtually impossible to win the two-thirds Senate majority needed for treaty revisions. The Ukraine bloodbath, however, has dramatically transformed the political situation. With Macron and von der Leyen embarking on their own intensive efforts to reconstruct NATO, Biden will be in a strong position to gain the bipartisan support of a supermajority — especially since the Europeans are now prepared, at long last, to pay their fair share of the overall defense effort. It will take a lot of hard work to develop a concrete action program for the new continental army and assure its effective implementation in each of the states of the European Union. If serious efforts to lay the legal foundations don’t start immediately, Europe won’t have a realistic chance of putting a fighting force on the ground by 2030.
Even if Democrats lose control of the Senate in 2022, this will be one of the rare issues where Capitol Hill will likely stand behind the president. In the meantime, Secretary of State Antony Blinken and his team can offer concrete help to Macron and von der Leyen in their ambitious campaign to gain broad-based political support for the reconstruction of NATO on their side of the Atlantic.
Even with America’s help, their success is by no means assured. At best, it will take a year or two of wheeling-and-dealing before EU leaders can gain the legal authority to develop a concrete action program and assure its effective enforcement in each of the states of the European Union. Nevertheless, there will never be a better time to make this effort — and if it succeeds, Putin and his successors will confront a decisive deterrent.
In giving their strong support to the European effort, however, Biden and the Senate should also insist that the new NATO remain faithful to its founding principles. In particular, when the treaty was first signed in 1949, NATO members attached a fundamental condition to their pledge of mutual military assistance. They made it clear that they would come to a country’s defense only if its government was making a good-faith effort to “strengthen their free institutions.” Otherwise, it could not rely on its NATO allies to come to its defense against attack.
Seventy-five years later, it is painfully apparent that some NATO countries are working to destroy freedom rather than strengthen it. Turkey is the most obvious example. Over the past decade, it has been transformed into an authoritarian state by Recep Tayyip Erdoğan. Worse yet, Erdoğan sent his army to help Syria’s despotic regime fight NATO’s troops — battling against the very alliance he and his predecessors had pledged to support. Since Turkey is neither a reliable ally nor a defender of “free institutions,” Biden and the Senate should refuse to sign a treaty that continues to recognize it as a NATO member.
Hungary is a tougher case. Like Erdoğan, Viktor Orbán has used his time in office to create an “illiberal democracy,” which decisively undermines NATO’s founding commitment to freedom. Moreover, when he was running for reelection during the early days of the Ukraine war, he condemned Ukraine’s president, Volodymyr Zelenskyy, “as an enemy of the Hungarian nation” and campaigned on a platform that opposed any EU sanctions against Russia for its invasion. He then used his control of the mass media to deny his opponents a fair opportunity to challenge his celebration of Putin’s aggression. As a consequence, Orbán’s “landslide” victory at the polls only dramatizes his success in entrenching his illiberal principles into the nation’s constitution.
At the very least, Biden should insist that Hungary be suspended from NATO until it can credibly reestablish that it has dramatically changed course and is on the way to rebuilding its “free institutions.” There is every reason to believe that the leadership in Brussels and Paris would respond to this American initiative with enthusiasm. Indeed, von der Leyen is already leading the commission down a rarely invoked path that would strip Hungary of the billion-dollar EU subsidies its government receives — which Orbán now uses as a slush fund to sustain his dictatorial ambitions.
The commission is also seriously considering similar steps against Poland in response to its continuing defiance of decisions by the European Court of Justice, which has declared that the current government is violating fundamental principles of constitutional democracy to which the European Union is committed. If von der Leyen gains the necessary support to suspend Poland’s voting privileges in parliament until it complies with the court’s demands, Biden should support its suspension from the Alliance as well.
The challenges ahead are extraordinary. But the reconstruction of NATO not only represents the West’s best chance to prevent future Russian aggression. It also offers an opportunity for the United States and Europe to revitalize the great Enlightenment tradition of liberal democracy against the nationalist demagogues seeking to destroy it on both sides of the Atlantic.
Τα αίτια του πολέμου (επίθεσης) στην Ουκρανία εντοπίζονται σε αδρές γραμμές ως εξής:
Στην υπερσυγκέντρωση στρατιωτικής ισχύος και στο γεωπολιτικό βάρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας, σε συνδυασμό με την επιφανειακή δημοκρατία της χώρας και την απουσία ουσιαστικής αντιπολίτευσης απέναντι στον ισχυρό και αυταρχικό ηγέτη της (Πούτιν), ο οποίος αποφασίζει μόνος ή με την διαβούλευση ενός μικρού ισχυρού κύκλου “ολιγαρχών”. Ο αντίλογος συνοψίζεται, απλουστευτικά, στο ότι μία τόσο μεγάλη εδαφικά χώρα, με σχετικά μικρό πληθυσμό και ασθενή οικονομία (παρά τους πλούσιους ενεργειακά πόρους της), δεν έχει την “πολυτέλεια” να κυβερνηθεί δημοκρατικά, καθώς αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις ασφάλειας και χρειάζεται πόρους αλλά και ήρεμη γειτονία, για να συντηρηθεί. Η Ουκρανία, που έχει και πλούσιους πόρους και άμεση γειτονία με τη Ρωσία, αλλά και ομοσπονδιακή σχέση στο πρόσφατο παρελθόν στο πλαίσιο της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, αποτελεί προφανή περίπτωση για στρατιωτικό και γεωπολιτικό- γεωοικονομικό πόλεμο από τη Ρωσία. Η προσπάθειας της Δυσης να την προσεταιριστεί, αλλά και η συναίνεση μεγάλου μέρους του λαού της να “απογαλακτιστεί” από τη Ρωσία, αποτέλεσε την προφανή αιτία ή το εύκολο πρόσχημα για την εισβολή , που με στρατιωτικούς όρους φαινόταν “περίπατος” καθώς αναμενόταν και θετική υποδοχή από τους Ρωσόφιλους του πληθυσμού του. Συμπέρασμα: η μεγάλη ανισότητα ισχύος αποτελεί κακό σύμβουλο μεταξύ γειτονικών κρατών που μοιράζονται πλούτο, σημαντικές γειτονικές θαλάσσιες ακτές και διλήμματα γεωπολιτικής.
Ο τρόπος με τον οποίο έγινε η λήξη του Ψυχρού Πολέμου και του παγκόσμιου διπολισμου, με την ήττα της ΕΣΣΔ και του Ανατολικού Μπλοκ, κυρίως στο επίπεδο της Οικονομίας, του τρόπου διακυβέρνησης και της ιδεολογίας. Προφανώς τώρα, η Ρωσία του Πούτιν (ενισχυμένη, κυρίως στρατιωτικά) επιχειρεί μία ταυτοποίηση του παγκόσμιου ρόλου της και του περιβάλλοντος ασφαλείας που διεκδικεί, με σημαντική καθυστέρηση, βέβαια, και με “δηλητηριώδη” καχυποψία στις σχέσεις της με τη Δύση. Στη δεκαετία του 1990 υπήρξε αρχικά θεσμικός διάλογος Δύσης (ΗΠΑ-ΝΑΤΟ-ΕΕ) και Ρωσίας, ο οποίος όμως υπονομεύθηκε στη συνέχεια: Η Διάλυση της ΕΣΣΔ και της Γιουγκοσλαβίας και η δημιουργία ανεξάρτητων κρατών, υπό τις πρώην Ομόσπονδες Δημοκρατίες που τις αποτελούσαν (ως ομοσπονδιακά κράτη) προκάλεσαν πολεμικές συγκρούσεις. Η αυτόματη μετατροπή των οιονεί “διοικητικών” συνόρων των πρώην ομόσπονδων Δημοκρατιών, σε διεθνή κρατικά σύνορα, χωρίς να διευθετηθούν και να προσαρμοστούν ενδεχόμενα μειονοτικά και εθνοτικά ζητήματα, με δημοκρατικό και συναινετικό τρόπο για όσους έμειναν στη “λάθος” πλευρά των συνόρων, συνέβαλε σε εμφύλιες ένοπλες συγκρούσεις (Κροατία, Βοσνία, Κόσοβο). Το 1994 αφοπλίζεται πυρηνικά η Ουκρανία, με ταυτόχρονες εγγυήσεις ασφάλειας και ακεραιότητας της από τη Ρωσία και Δυτικές χώρες. Αυτές παραβιάστηκαν το 2014 με την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία με την αυτονόμηση τμήματος του Ντονμπάς (στο Λουγκάνσκ και Ντονέτσκ). Βεβαίως, είχαν προηγηθεί οι στρατιωτικές επεμβάσεις των ΗΠΑ και ΝΑΤΟ στη Βοσνία, το Κόσοβο (βομβαρδισμοί και απόσχιση 1999, 2008), στο Αφγανιστάν (2001) και στο Ιράκ (2003), με ή χωρίς αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Έτσι, αυξήθηκε η καχυποψία μεταξύ Δύσης- Ρωσίας, και η νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας και διαβουλευσης, δεν προωθήθηκε και τελικά εγκαταλείφθηκε. Η φιλοδοξία των ΝΑΤΟ- ΗΠΑ- ΕΕ να συμπεριλάβουν τις χώρες της πρώην Κομμουνιστικής Ανατολικής Ευρώπης (Σύμφωνο Βαρσοβίας) στα μέλη της Συμμαχίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων και πρώην Σοβιετικών Δημοκρατιών, βασίστηκαν στους θεμιτούς, βέβαια, στόχους της οικονομίας της αγοράς (που παρήγαγε ευημερία) και της πλουραλιστικής δημοκρατίας (που διασφάλιζε τη ελεύθερη διακυβέρνηση), καθώς και το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ένταξη αυτών των κρατών μαζικά στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004, 2007 και εφεξής, στέρησε τη Ρωσία από τη ζώνη ασφάλειας (bufferzone) που διεκδικούσε και για την οποία είχαν υπάρξει κάποιες δυτικές υποσχέσεις… Αυτό άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου και οδήγησε ανταποδοτικά (ιδίως μετά την απόσχιση του Κοσόβου) στην προσάρτηση της Κριμαίας (2014). Ρωσικές επεμβάσεις, επίσης, στην Τσετσενία και τη Γεωργία (Ν Οσετία, Αμπχαζία), επέτειναν την καχυποψία της Δύσης και τις ανησυχίες των γειτόνων της Ρωσίας. Συμπερασματικά, χάθηκε μία σημαντική ευκαιρία μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου (1990-1994), να δημιουργηθεί μία περιεκτική και ενιαία διεθνής συνεργασία, μεταξύ ΝΑΤΟ- Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ρωσίας, χωρίς καχυποψίες και αντιπαλότητες. Η τελευταία προσπάθεια, δηλαδή οι Συμφωνίες του Μινσκ (2014-2015) για την Ανατολική Ουκρανία, υπονομευτηκαν και από την Ουκρανία (που επεδίωκε βέβαια της εδαφική της ακεραιότητα) και από τη Ρωσία (που ήθελε να επεκταθεί οριστικά στην Κριμαία και στο Ντονμπάς). Η στάση της Δύσης ήταν υπέρ της Ουκρανίας, την οποία ο πρόεδρος Μπους ο νεότερος, είχε προσκαλέσει άκριτα, να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ (2008).
Η Ρωσική εισβολή, με το πρόσχημα των παραβιάσεων των Συμφωνιών του Μινσκ (αντιστρόφως το ίδιο ισχυρίζονται και οι Ουκρανοί) επανέφερε τον πόλεμο στην Ευρώπη και παρέκαμψε τις υπαρκτές διαδικασίες διευθέτησης διεθνών διαφορών που προβλέπει ο Χάρτης του ΟΗΕ αλλά και οι συμφωνίες του Μινσκ. Η Ρωσία ήθελε να οριστικοποιήσει την προσάρτηση της Κριμαίας και να προσθέσει τις δύο επαρχίες του Ντονμπάς και πιθανότατα να ελέγξει εδαφικά όλες τις ακτές της Αζοφικής θάλασσας. Δεν έδωσε, όμως, σαφή οριοθέτηση των επιδιώξεων, που έτσι κι αλλιώς δεν ήταν νόμιμες διεθνώς, αλλά με το μέγεθος των δυνάμεων που χρησιμοποίησε και και με την επέκταση των επιχειρήσεων σε πολλές περιοχές της Ουκρανίας, έδειξε ότι πιθανόν ήθελε την πλήρη καθυπόταξη της χώρας. Έτσι, απονομιμοποίησε τα όποια δικαιώματα ή συμφέροντά της στο Ντονμπάς και την Κριμαία. Η εξέλιξη του πολέμου, απρόσμενη για τη Ρωσία και η έμμεση εμπλοκή της Δύσης (κυρώσεις στη Ρωσία και οικονομική και στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία), άλλαξαν την πορεία των εξελίξεων και απέδειξαν την έλλειψη πολιτικής εξόδου από τον πόλεμο, για τη Ρωσία, η οποία φθείρεται από μακροπρόθεσμα από το στρατιωτικό τέλμα και τις κυρώσεις, παρά τα κέρδη της από την άνοδο των τιμών της ενέργειας.
Η Ρωσία κινδυνεύει να θεωρηθεί κράτος παρίας από τη Δύση και να αναγκαστεί πλέον να προσκολληθεί στην Κίνα και τις άλλες ασιατικές δυνάμεις, οι οποίες θα την υπερφαλαγγίσουν τουλάχιστον οικονομικά και πληθυσμιακά. Ο νέος Ψυχρός Πόλεμος και η ενίσχυση της συνοχής και η διεύρυνση του ΝΑΤΟ (Φινλανδία, Σουηδία και έπεται ίσως συνέχεια) θα απομακρύνει τη Ρωσία από την Ευρώπη, με την οποία έχει ιστορικούς, γεωγραφικούς και πολιτιστικούς δεσμούς. Η ανθρωπότητα ως σύνολο οπισθοδρομεί και η διεθνής ειρήνη κινδυνεύει.
Η προβολή της Ελλάδας ως αξιόπιστου εταίρου και αποτελεσματικού συμμάχου σε μια εύφλεκτη περιοχή όπου κρίνονται γεωπολιτικοί συσχετισμοί και διακυβεύονται μείζονα συμφέροντα, και ταυτόχρονα η ανάδειξη των ιστορικών δεσμών μεταξύ της Ελλάδας, της πρώτης δημοκρατίας του πλανήτη, και της Αμερικής, της μεγαλύτερης του σύγχρονου κόσμου, ήταν οι βασικές παράμετροι της αποτελεσματικής επίσκεψης του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Ουάσιγκτον, όπου συναντήθηκε με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν και έγινε ο πρώτος Ελληνας πρωθυπουργος που μίλησε σε κοινή συνεδρία Βουλής και Γερουσίας.
Γνωρίζοντας τη σημασία που αποδίδουν τόσο τα μέλη των δύο νομοθετικών σωμάτων όσο και ο ίδιος ο πρόεδρος Μπάιντεν στις δημοκρατικές αξίες –επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό και σε μερικές περιπτώσεις καθορίζουν την εξωτερική πολιτική τού νυν προέδρου–, ο κ. Μητσοτάκης σε κάθε ευκαιρία αναδείκνυε τον συμβολισμό της ταύτισης της Ελλάδας με τη δημοκρατία, σε αντιδιαστολή με αυταρχικά καθεστώτα, όπως αυτό του Βλαντιμίρ Πούτιν και εμμέσως του Ταγίπ Ερντογάν.
Η διασύνδεση των δραματικών εξελίξεων στην Ουκρανία με τον αναθεωρητικό επεκτατισμό της Τουρκίας ήταν η σωστή προσέγγιση για να πεισθούν ή έστω να ενημερωθούν και να επηρεαστούν αξιωματούχοι και νομοθέτες που ενδιαφέρονται ή χειρίζονται τον πόλεμο, αλλά δεν γνωρίζουν ούτε έχουν ασχοληθεί με τα ελληνοτουρκικά και τις διεκδικήσεις και αμφισβητήσεις της Αγκυρας.
Καθώς η αντιπαράθεση της φιλελεύθερης δημοκρατίας με τον επιθετικό αυταρχισμό βρίσκεται στο προσκήνιο, ο Ελληνας πρωθυπουργός σε όλες τις επαφές του κατέστησε σαφή τον αξιακό και γεωστρατηγικό προσανατολισμό της Ελλάδας.
Χωρίς να αναφερθεί ονομαστικά στην Τουρκία, «φωτογράφισε» τη γειτονική χώρα, καταγγέλλοντας τις απειλές και την παραβατική συμπεριφορά της. Τόσο στη δεξίωση στον Λευκό Οίκο όσο και στην ομιλία του στο Κογκρέσο, ο Ελληνας πρωθυπουργός αναφέρθηκε εμμέσως πλην σαφώς στην Αγκυρα, τονίζοντας ότι η Αθήνα δεν απεμπολεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα, σημειώνοντας πως οποιαδήποτε παραβίαση εθνικής κυριαρχίας θα απαντηθεί και πως η Αθήνα είναι πάντα έτοιμη για διάλογο, αλλά στη βάση του διεθνούς δικαίου.
Στον αμυντικό τομέα, που αποτελεί βασικό πυλώνα της διμερούς συνεργασίας, έχει ενεργοποιηθεί η διαδικασία για την πιθανή ένταξη της Ελλάδας μέσω της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας στο πρόγραμμα συμπαραγωγής των F-35 και για να αποκτήσει η Πολεμική Αεροπορία μία μοίρα των μαχητικών πέμπτης γενιάς μέχρι τα τέλη της τρέχουσας δεκαετίας, υπό την προϋπόθεση ότι τότε θα υπάρχει ο απαραίτητος δημοσιονομικός χώρος. Αναδείχθηκε επίσης ο ρόλος της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου από τον οποίο θα μεταφέρεται αέριο –αμερικανικό και άλλων χωρών– στα Βαλκάνια και στις ευρωπαϊκές αγορές, κάτι που στη σημερινή συγκυρία αποκτά την αυτονόητη αυξημένη σημασία.
Χθες ο κ. Μητσοτάκης συναντήθηκε στο Κογκρέσο με την αντιπρόεδρο Κάμαλα Χάρις και την πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων Νάνσι Πελόζι, όπως και με στελέχη των επιτροπών Εξωτερικών Σχέσεων και Ενόπλων Δυνάμεων και των δύο νομοθετικών σωμάτων τα οποία, μεταξύ άλλων, κρίνουν και εγκρίνουν τις πωλήσεις αμερικανικού εξοπλισμού σε τρίτες χώρες, εάν φυσικά πεισθούν για την ορθότητα και τα οφέλη τέτοιων αποφάσεων. Και τα τελευταία χρόνια το κλίμα δεν είναι ιδιαίτερα θετικό για την Τουρκία, η οποία έχει διαμηνύσει ευθέως το ενδιαφέρον της για την αγορά 40 νέων σύγχρονων F-16 και την αναβάθμιση περίπου 80 παλαιότερων.
Με την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το ρούβλι υπέστη καθίζηση. Αλλά οι δυτικές κυρώσεις το έχουν ισχυροποιήσει όσο ήταν το 2017. Γι αυτό υπάρχουν εξηγήσεις.
Το ρούβλι σε ανοδική πορεία
Ακόμη και πολλοί Ρώσοι δεν μπορούν να πιστέψουν στα μάτια τους όταν πάνε σε ανταλλάξουν ρούβλια σε άλλο νόμισμα. Το ρούβλι γίνεται όλο και πιο δυνατό. Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, οι δυτικές κυρώσεις, η μαζική αποχώρηση εταιρειών, όλα αυτά αποδυναμώνουν την οικονομία της γιγαντιαίας “αυτοκρατορίας”. Κανονικά θα έπρεπε να επηρεάσει και τη συναλλαγματική ισοτιμία του ρουβλίου. Και όμως. Ενώ αρχές Μαρτίου λίγο μετά την έναρξη του πολέμου για 145 ρούβλια έπαιρνε κανείς κάτι περισσότερο από ένα ευρώ, αυτή τη στιγμή δίνεις μόνο 65 ρούβλια. Το ότι η Ρωσία χειραγωγεί την αξία του νομίσματός της είναι γνωστό εδώ και καιρό. Ωστόσο, η άνοδος της ισοτιμίας εγείρει πολλά ερωτήματα.
Το ρούβλι ενισχύεται τεχνητά
Στις αρχές η συναλλαγματική ισοτιμία του ρουβλίου ήταν καταστροφική
“Το ισχυρό ρούβλι δεν είναι σημάδι δύναμης” υποστηρίζει ο Μόριτς Κράμερ, επικεφαλής οικονομολόγος της τράπεζας LBBW. „Είναι αλήθεια ότι το ρωσικό νόμισμα κατακρημνίστηκε στην αρχή του καλοκαιριού, η κατάρρευση της ρωσικής οικονομίας και επικείμενη χρεοκοπία φαινόταν προδιαγεγραμμένη, αλλά το ρούβλι είναι ισχυρότερο από ό,τι ήταν εδώ και πολύ καιρό”. Η συναλλαγματική του ισοτιμία έναντι του ευρώ και του δολαρίου ΗΠΑ όχι μόνο έφτασε τα επίπεδα προ του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά είναι τόσο υψηλή, όσο ήταν το 2017. Για τους κατοίκους της μεγαλύτερης χώρας στον κόσμο (από πλευράς έκτασης) δεν υπάρχουν άλλα πλεονεκτήματα. Γιατί μετά την κατάρρευση του νομίσματός τους οι τιμές στα εισαγόμενα αγαθά, όπως το τυρί ή το αλκοόλ από τη Δύση, προσαρμόστηκαν στην υψηλή συναλλαγματική ισοτιμία. Για παράδειγμα, ένα μπουκάλι σαμπάνιας αξίας 2.900 ρουβλίων με τη νέα τιμή έγινε 4.900 ρούβλια. Αλλά αυτές οι τιμές δεν αναπροσαρμόστηκαν στο ισχυρό ρούβλι. Το αποτέλεσμα; H σαμπάνια, που κόστιζε 34 ευρώ πριν τον πόλεμο, τώρα την αγοράζει κανείς πάνω από 75 ευρώ. Και δεν είναι μόνο τα προϊόντα πολυτελείας που έχουν γίνει πιο ακριβά. Πολλοί Ρώσοι διαμαρτύρονται ότι και η τιμή των τροφίμων έχει εκτιναχθεί στα ύψη. Από την αρχή του έτους ορισμένα αγαθά κοστίζουν 50% με 70% πιο ακριβά, το λάχανο περίπου 60%, τα καρότα 61% και η ζάχαρη κατά 50% σύμφωνα τουλάχιστον με την εθνική στατιστική υπηρεσία Rosstat.
“Το ισχυρό ρούβλι δεν είναι σημάδι δύναμης” υποστηρίζει ο Μόριτς Κράμερ, επικεφαλής οικονομολόγος της τράπεζας LBBW
Το ταμπλόιντ «Moskowski Komsomolez» ζήτησε να διατεθούν χρήματα από τον κρατικό προϋπολογισμό για να μπορούν οι άποροι να αγοράζουν τρόφιμα από την τοπική παραγωγή. Τέτοιου είδους βοήθεια “υπάρχει ακόμη και στην Αμερική”. Υπό αυτήν την έννοια ένα ισχυρό ρούβλι δεν είναι χρήσιμο για πολλούς καταναλωτές. Τουλάχιστον βοηθά τη ρωσική ηγεσία να διατηρεί τον πληθωρισμό μέσα σε όρια, ώστε τα αγαθά να μην γίνονται ακόμη πιο ακριβά. “Εάν το ρούβλι δεν ήταν τόσο ισχυρό, ο πληθωρισμός δεν θα ήταν 20% αλλά 30% με 40%” δηλώνει ο Ρώσος οικονομολόγος Σεργκέι Σουβέροφ, στην διαδικτυακή εφημερίδα Meduza. Παράλληλα ξεκαθαρίζει ότι η τρέχουσα πορεία δεν αντικατοπτρίζει “την οικονομία της αγοράς”. Το ρούβλι ενισχύεται “τεχνητά” με μια σειρά μέτρων, συμπεριλαμβανομένων και των συναλλαγματικών περιορισμών από την κεντρική τράπεζα της χώρας. Επίσης η μαζική αύξηση επιτοκίων βοήθησε πολύ στην ενίσχυση του εθνικού νομίσματος, γι αυτό πολλοί πολίτες επένδυσαν τις αποταμιεύσεις τους σε ρούβλια και όχι σε ξένα νομίσματα. Για την ώρα το βασικό επιτόκιο είναι στο 14%. Τέλος Φεβρουαρίου η κεντρική τράπεζα αύξησε το επιτόκιο δραστικά κατά 10,5% φτάνοντας στο 20%. Από τότε πολλές τράπεζες προσφέρουν ετήσια επιτόκια γύρω στο 10% για επενδύσεις σε ρούβλια, ενώ για ευρώ και δολάρια οι αποδόσεις είναι ελάχιστες.
“Τα περισσότερα υπό ελληνική σημαία”
Ισχυρό όσο το 2017 το ρούβλι
Ωστόσο, ο κύριος λόγος για την ενίσχυση του νομίσματος είναι το πλεόνασμα-ρεκόρ στο εμπορικό ισοζύγιο. Η Ρωσία κερδίζει δισεκατομμύρια σε συνάλλαγμα από εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, τα οποία δεν μπορούν να ξοδευτούν. Επειδή οι εισαγωγές πολλών δυτικών προϊόντων έχουν καταρρεύσει, η χώρα κάθεται πάνω στα κέρδη της σε ευρώ και δολάρια. Αυτό είναι ένας από τους λόγους που ο πρόεδρος Πούτιν απαίτησε από 1ης Απριλίου την αλλαγή πληρωμών για φυσικό αέριο σε ρούβλια με το επιχείρημα ότι η Ρωσία δεν μπορεί να αγοράσει τίποτα πλέον σε συνάλλαγμα. Ειδικοί έχουν υπολογίσει μάλιστα ότι η χώρα μέχρι το τέλος του χρόνου θα μπορούσε να έχει πλεόνασμα 250 δις δολαρίων, επίσης λόγω των υψηλών τιμών ενέργειας. Ωστόσο, χρειάζονται ρούβλια για τον προϋπολογισμό, όπως λέει ο οικονομολόγος Σουβέρωφ. Λόγω της νομισματικής πολιτικής το ρούβλι έχει πλέον αποσυνδεθεί εντελώς από την οικονομία. “Εάν η οικονομία είναι σε ελεύθερη πτώση και η ισοτιμία του ρουβλιού ενισχύεται, τότε αυτό δεν είναι σωστό” επισημαίνει ο Ρώσος εμπειρογνώμων.
Τάνκερ υπό ελληνική σημαία
Η κεντρική τράπεζα εκτιμά ότι το ΑΕΠ της Ρωσίας θα μειωθεί φέτος κατά 8%. Η παλαιότερη εκτίμησή της ήταν οικονομική ανάπτυξη 2% έως 3%. “Είναι δύσκολο να πούμε ποια πορεία είναι η πιο σωστή” λέει ο Σουβέροφ. “Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν. Κατά την άποψή του πάγωμα των ρωσικών συναλλαγματικών αποθεμάτων στη Δύση θα οδηγούσε σε μαζική αποδυνάμωση του ρουβλίου. Βέβαια η κεντρική τράπεζα επιτρέπει και πάλι υψηλότερες εξαγωγές συναλλάγματος, πέντε φορές περισσότερο από 10.000 δολάρια. Όμως οι θεματοφύλακες του νομίσματος κρατούν σφιχτά τα “ηνία”. “Σε περίπτωση που επιβληθούν κυρώσεις και σε άλλες ρωσικές τράπεζες, αυτό θα μπορούσε να καταστρέψει τις εξαγωγές και να βλάψει μαζικά το νόμισμα” πιστεύει ο Σουβέροφ. Αλλά και ο επικεφαλής οικονομολόγος Μόριτς Κράμερ από την LBBW στη Στουτγάρδη βλέπει ότι “όσο η Ρωσία εξάγει, το ρούβλι θα παραμένει ισχυρό”. Μόνο ένα πλήρες εμπάργκο θα μπορούσε να το “γονατίσει”. Όμως από τα μέσα Απριλίου τα πετρελαιοφόρα, “τα περισσότερα υπό ελληνική σημαία”, παραλαμβάνουν ποσότητες-ρεκόρ αργού πετρελαίου στα ρωσικά λιμάνια.
Ας ακούσουμε χωρίς μεγάλες επιφυλάξεις τους γαλλικούς ψιθύρους ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι υπερβολικά επιθετικές απέναντι στη Ρωσία. Ας αποφύγουμε τα εύκολα αστεία για τη γαλλική τάση για παράδοση. Ας υποθέσουμε ότι η Γαλλία προσπαθεί να παίξει τον «καλό μπάτσο» απέναντι στον «κακό μπάτσο» που είναι ο Αμερικανός υπουργός Αμύνης, μπροστά στον κοινό σκοπό που είναι να δοθεί όσο το δυνατόν πιο γρήγορα τέλος στον πόλεμο της Ουκρανίας. Σε αυτή την περίπτωση, ποιο ακριβώς είναι αυτό το σενάριο;
Σε δηλώσεις που έκανε στην Πολωνία στις 25 Απριλίου, ο Λόιντ Όστιν τόνισε ότι σκοπός της χώρας του είναι να αποδυναμωθεί η Ρωσία τόσο, ώστε να μην μπορέσει να εξαπολύσει εκ νέου επιθέσεις όπως αυτή στην Ουκρανία. Έκτοτε, είναι γεγονός ότι η Ρωσία έχει αποδυναμωθεί κι άλλο. Παρόλο που ο βομβαρδισμός της Ουκρανίας συνεχίζεται, η ρωσική αεροπορία έχει εγκαταλείψει τον στόχο να αποκτήσει κυριαρχία στον αέρα. Ο στρατός έχει υποχωρήσει από το Χάρκοβο και προσπαθεί να κρατήσει τις θέσεις του στο Ιζιούμ. Το ναυτικό, μετά τη βύθιση του «Μοσκβά», δεν ετοιμάζεται πλέον για μια αμφίβια έφοδο στην Οδησσό.
Σε στρατηγικό επίπεδο, η Ρωσία τα πηγαίνει ακόμη χειρότερα. Μεγάλες κινεζικές τεχνολογικές εταιρείες αποφεύγουν τις συναλλαγές με τη Μόσχα. Και το σκηνικό συμπληρώνεται με το αίτημα της Φινλανδίας να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και τις προετοιμασίες της Σουηδίας να κάνει το ίδιο.
Κι εδώ μπαίνει στο παιχνίδι ο «καλός μπάτσος». Σε ομιλία του λίγο μετά το διάγγελμα του Πούτιν την Ημέρα της Νίκης, ο Πρόεδρος Μακρόν τόνισε ότι η Δύση δεν πολεμά με τη Ρωσία και πρέπει να αποφύγει τον πειρασμό να επιδιώξει την ταπείνωσή της. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο «καλός μπάτσος» δεν εξακολουθεί να είναι με το μέρος των «μπάτσων». Η Γαλλία παρέχει οπλισμό στους Ουκρανούς, εφαρμόζει τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και έχει στείλει εμπειρογνώμονες να συγκεντρώσουν στοιχεία για τα ρωσικά εγκλήματα πολέμου. Η συμμαχία παραμένει ισχυρή.
Ο «καλός μπάτσος» προσφέρει στον Πούτιν μια έντιμη έξοδο. Το πρόβλημα είναι ότι ο Ρώσος πρόεδρος αρνείται να παραδεχθεί ότι έσφαλε σε επική κλίμακα, προκαλώντας την απώλεια χιλιάδων ζωών, καταστρέφοντας πόλεις και υπονομεύοντας το μέλλον της χώρας του.
Η κατάρα των ολοκληρωτικών κυβερνήσεων είναι ότι σκοτώνουν ανθρώπους επειδή λένε την αλήθεια: αν το κάνουν πολλές φορές, καταλήγουν με μια χώρα ψευτών. Στον Πούτιν είπαν ψέματα για την ετοιμότητα του στρατού του, για το αξιόμαχο των Ουκρανών και για τις αδυναμίες της Δύσης. Τώρα λέει ο ίδιος ψέματα στον εαυτό του για το ότι έχει μπροστά του πολλές εναλλακτικές λύσεις.
Το κατά πόσον θα αποδυναμωθεί ακόμη περισσότερο η Ρωσία δεν είναι εν τέλει ένα ερώτημα που τίθεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά στον Πούτιν. Όσο συνεχίζει τον πόλεμο, τόσο αποδυναμώνει τη χώρα του. Θα ήταν σοφό λοιπόν εκ μέρους του να αποδεχθεί την πρόταση του Παρισιού να διαπραγματευθεί τους όρους της υποχώρησής του. Δυστυχώς δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι διαθέτει αυτή τη σοφία.
(*) O David Von Drehle είναι αρθρογράφος της Washington Post και συγγραφέας
Αναφορές στους διαχρονικά στενούς δεσμούς ανάμεσα στην Ελλάδα και τις ΗΠΑ, το καθήκον αμφοτέρων να υπερασπίζονται τα δημοκρατικά ιδεώδη, την άνευ όρων στήριξη της Ουκρανίας έναντι του Ρώσου εισβολέα, αλλά και αυστηρά μηνύματα προς την Τουρκία χωρίς να την κατονομάζει τόσο για την παραβατική της συμπεριφορά στο Αιγαίο, όσο και την αδιάλλακτη στάση της στο Κυπριακό εμπεριείχε η ομιλία του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη στην ολομέλεια του Αμερικανικού Κογκρέσου.
«Δεν θα ανεχθούμε παραβιάσεις της κυριαρχίας μας και τις υπερπτήσεις πάνω από τα κατοικημένα νησιά, οι οποίες πρέπει να πάψουν άμεσα», ξεκαθάρισε ο κ. Μητσοτάκης και κάλεσε τους Αμερικάνους νομοθέτες να λάβουν υπ όψιν τους πολύ σοβαρά τον κίνδυνο αστάθειας στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, όταν λαμβάνουν αποφάσεις για την προμήθεια στρατιωτικού εξοπλισμού στην περιοχή, «φωτογραφίζοντας» εμμέσως πλην σαφώς το τουρκικό αίτημα για προμήθεια μαχητικών αεροσκαφών τύπου F – 16. Αναφορικά με το Κυπριακό ο Έλληνας πρωθυπουργός κάλεσε Γερουσία και Βουλή των Αντιπροσώπων «να μην ξεχνούν μία ανοιχτή πληγή που προκαλεί πόνο, την παράνομη κατοχή της Κύπρου» και συνέχισε τονίζοντας ότι «αυτό το ζήτημα πρέπει να επιλυθεί βάσει του διεθνούς δικαίου, όπως είπα και χθες στον πρόεδρο Μπάιντεν, κανείς ποτέ δεν θα αποδεχθεί τη λύση δύο κρατών στην Κύπρο».
Ακολουθεί ολόκληρη η ομιλία του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, στην κοινή Σύνοδο της Γερουσίας και της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ.
Κυρία Πρόεδρε,
Κυρία Αντιπρόεδρε,
Αξιότιμα μέλη του Κογκρέσου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής,
Κυρίες και Κύριοι,
Δεν υπάρχει μεγαλύτερη τιμή για τον εκλεγμένο ηγέτη του λαού που δημιούργησε τη Δημοκρατία, να απευθύνεται στους εκλεγμένους αντιπροσώπους του λαού που θεμελίωσε τη χώρα του πάνω στο ελληνικό πρότυπο και έκτοτε προωθεί και υπερασπίζεται τις δημοκρατικές αξίες.
Έχω πλήρη επίγνωση, καθώς στέκομαι ενώπιόν σας σήμερα, των ισχυρών δεσμών που ενώνουν τα δύο έθνη μας.
Οι δεσμοί αυτοί είναι λόγος να γιορτάζουμε και να νιώθουμε ευγνωμοσύνη, αλλά είναι επίσης μια υπενθύμιση, πιστεύω, των κοινών αξιών και πεποιθήσεών μας σε μια εποχή που αυτές δοκιμάζονται για ακόμη μια φορά.
Είναι μια υπενθύμιση της κοινής μας πίστης στην ελευθερία έναντι της τυραννίας, στη δημοκρατία έναντι του αυταρχισμού, στη θεμελιώδη σημασία του σεβασμού του κράτους δικαίου έναντι του πολέμου και της αναρχίας.
Και αποτελεί ακόμα μεγαλύτερη τιμή και μεγάλη χαρά για μένα να απευθύνομαι σε Κοινή Σύνοδο του Κογκρέσου των ΗΠΑ υπό γυναικεία ηγεσία, υπό την Πρόεδρο Nάνσι Πελόζι και, φυσικά, την Αντιπρόεδρο Κάμαλα Χάρις .
Διότι ήταν ένας Έλληνας, και μάλιστα ένας Έλληνας άνδρας, ο οποίος για πρώτη φορά υποστήριξε ίσα δικαιώματα για τις γυναίκες. Στην «Πολιτεία» ο Πλάτωνας πρότεινε οι γυναίκες να συμμετέχουν σε όλα τα επίπεδα εξουσίας και να αναλαμβάνουν όλες τις προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής θητείας.
Κάθε κράτος που δεν αξιοποιεί τα ταλέντα των γυναικών του, κατέστησε σαφές ο Πλάτων, σπαταλά τους μισούς πόρους που διαθέτει. Και ως γιος, σύζυγος, αδελφός και πατέρας ισχυρών και δημιουργικών γυναικών, δεν θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο.
Όπως κάθε Έλληνας, έτσι κι εγώ κάθε φορά που έρχομαι στην Ουάσιγκτον νιώθω σαν να είμαι σπίτι μου, επειδή ό,τι βλέπω: αρχιτεκτονική, τέχνη, φράσεις και ιδέες λαξευμένες σε μάρμαρα παντού στην πόλη, μού είναι εξαιρετικά οικεία.
Περπατώντας προς το Μνημείο του Λίνκολν, νιώθει κανείς σαν να περπατάει στον Παρθενώνα όταν αυτός ήταν ακόμα άθικτος, προτού οι «συλλεκτικές συνήθειες» του Λόρδου Έλγιν τού καταστρέψουν την όψη. Γιατί το Μνημείο του Λίνκολν είχε σχεδιαστεί με βάση την αρχική μορφή του Παρθενώνα.
Οδηγώντας μπροστά από το Ανώτατο Δικαστήριο και βλέποντας στην πύλη του, ως ρητό και αποστολή του, το «Equal Justice Under Law», θυμόμαστε ότι πρόκειται για μία έννοια που οι Έλληνες πρόγονοί μας πρώτοι συνέλαβαν και διατύπωσαν σε μία μόνο λέξη: Ισονομία.
Φυσικά, δεν ήταν μόνο τα κτίρια και ο πολιτισμός της Ουάσιγκτον που επηρεάστηκαν τόσο πολύ από την Ελλάδα, αλλά και οι βασικές επιχειρηματικές δραστηριότητες και οι δημοκρατικές αρχές της πόλης, βασίστηκαν επίσης στην Αθήνα. Στην πραγματικότητα, για να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς, όλοι οφείλουμε το λειτούργημά μας στους ευγενείς προγόνους μας.
Αλλά δεν βρίσκομαι εδώ, ενώπιόν σας, για να ζητήσω αναγνώριση από εσάς ή επαίνους για εκείνους.
Βρίσκομαι ενώπιόν σας για να τιμήσω ένα θαύμα που κάθε ελεύθερος άνθρωπος ενστερνίζεται και που ενώνει Έλληνες και Αμερικανούς με έναν τρόπο μοναδικό.
Αυτό το θαύμα, η ελληνική ιδέα που θα άλλαζε για πάντα τον κόσμο, είναι ότι η κοινωνία λειτουργεί καλύτερα αν όλοι οι πολίτες της είναι ίσοι και έχουν το δικαίωμα να συμμετέχουν στη διακυβέρνηση του κράτους τους. Με μία λέξη, αυτό το θαύμα είναι η Δημοκρατία.
Είναι δύσκολο για εμάς σήμερα να συνειδητοποιήσουμε πόσο ριζοσπαστική ήταν η ιδέα της ατομικής ελευθερίας πριν από 25 αιώνες, όταν μια μικρή κοινότητα Ελλήνων τόλμησε να εμπιστευθεί ίσα πολιτικά και νομικά δικαιώματα σε όλους τους πολίτες της. Οι γυναίκες και οι σκλάβοι είχαν αποκλειστεί, παρόλα αυτά η Δημοκρατία αποτελούσε τόσο μεγάλη εξέλιξη σε όσα ίσχυαν μέχρι τότε που παραμένει το μεγαλύτερο «άλμα προόδου» στην ανθρώπινη ιστορία.
Καμία κοινωνία πριν από τους Έλληνες δεν τόλμησε να πιστέψει ότι τάξη και ελευθερία ήταν έννοιες συμβατές. Όλες οι προηγούμενες κοινωνίες ήταν μια διαδοχή τυραννιών που βασίζονταν σε έναν ισχυρό κυβερνήτη, έναν βασιλιά, έναν Φαραώ, έναν αυτοκράτορα, που διασφάλιζε τη λειτουργία τους.
Το δίδαγμα δεν αγνοήθηκε από τους Ιδρυτές Πατέρες των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής που θέσπισαν το Αμερικανικό Σύνταγμα με βάση το Αθηναϊκό πρότυπο, αλλά είχαν και τη σοφία να εισαγάγουν θεσμικά αντίβαρα για να αποφύγουν τις υπερβολές που τελικά υπονόμευσαν την Αθηναϊκή δημοκρατία.
Η γέννηση της Δημοκρατίας στην αρχαία Αθήνα έφερε έκρηξη δημιουργικού πνεύματος στην Ελλάδα, από την οποία προέκυψαν η αρχιτεκτονική, η τέχνη, το δράμα και η φιλοσοφία που έκτοτε διαμόρφωσαν τον δυτικό πολιτισμό.
Η εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας στις Ηνωμένες Πολιτείες προκάλεσε τη μεγαλύτερη εξάπλωση της ανθρώπινης ελευθερίας και της ανθρώπινης προόδου που γνώρισε ποτέ ο κόσμος.
Κυρίες και κύριοι,
Πέρυσι γιορτάσαμε στην Ελλάδα τα 200 χρόνια από την έναρξη του Αγώνα της Ανεξαρτησίας μας. Και σε μια παράξενη αλλά παράλληλα ενδιαφέρουσα τροπή της ιστορικής μοίρας, ήταν οι Έλληνες εκείνοι που εμπνεύστηκαν από την ίδρυση της Αμερικανικής Δημοκρατίας, όταν όρθωσαν το ανάστημά τους ενάντια στον δυνάστη τους και αγωνίστηκαν για την ελευθερία τους.
Αυτό που μάς έδειξαν οι Αμερικανοί με το παράδειγμά τους ήταν ότι μπορεί κανείς να πολεμά για την ελευθερία του, ακόμη και όταν όλες οι πιθανότητες είναι εναντίον του και τελικά να νικά. Είδαμε την ίδρυση της Δημοκρατίας σας ως ορόσημο για την ιστορία του κόσμου, ως πρότυπο για τα καταπιεσμένα έθνη της Ευρώπης, ως ελπίδα για το δικό μας μέλλον.
Από την αρχή, λοιπόν, οι πρόγονοί μας αναζήτησαν υποστήριξη στην άλλη άκρη του Ατλαντικού. Από τη μακρινή Πελοπόννησο, οι ηγέτες της Ελληνικής επανάστασης απηύθυναν την Άνοιξη του 1821 έκκληση προς τον αμερικανικό λαό, προς τους «φίλους, συμπολίτας και αδελφούς».
Μίλησαν για την «δικαίαν συμπάθειαν» που ένιωθαν οι Έλληνες για τους Αμερικανούς, τη δίψα για ελευθερία που και οι δύο είχαν αντλήσει από τους αρχαίους. «Μιμούμενοι εσάς», έγραψαν, «μιμούμαστε τους προγόνους μας και θέλουμε να αποδειχθούμε αντάξιοί τους, καθώς προσπαθούμε να σάς μοιάσουμε».
Οι «Ιδρυτές Πατέρες» της Δημοκρατίας σας συγκινήθηκαν και εντυπωσιάστηκαν. «Το φως και η ελευθερία κερδίζουν σταθερά έδαφος», έγραψε ο Thomas Jefferson όταν πληροφορήθηκε τα νέα από την Ελλάδα. «Οι φλόγες που άναψαν την 4η Ιουλίου 1776 έχουν πλέον διασπαρεί σε τόσο μεγάλο μέρος του κόσμου που είναι αδύνατο να τις σβήσουν οι αδύναμες μηχανές του δεσποτισμού».
Ακριβώς 200 χρόνια πριν, το 1822, επαναστατημένοι Έλληνες συγκεντρώθηκαν στην Επίδαυρο, συζήτησαν και συνέταξαν το πρώτο μας Σύνταγμα. Και με αυτό το κείμενο εισήγαγαν στα νεοαπελευθερωμένα ελληνικά εδάφη τη νέα γλώσσα των δικαιωμάτων. Πάνω απ’ όλα το δικαίωμα ενός έθνους να σπάει τα δεσμά της τυραννίας προκειμένου να ζήσει σε κράτος δικαίου. Όπως το διατύπωνε η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας μας:
«Έχουμε εμείς, τάχα, κάτι λιγότερο από άλλα έθνη, ώστε να στερούμαστε αυτά τα δικαιώματα, ή μήπως είμαστε κατώτερα και ανήθικα όντα που πρέπει να θεωρούμαστε ανάξιοι τέτοιων δικαιωμάτων με αποτέλεσμα, καταδικασμένοι σε αιώνια δουλεία, να σερνόμαστε σαν κτήνη και υποζύγια, ενός παράλογου και βάρβαρου τυράννου. Δικαιώματα τα οποία ουδέποτε πάψαμε στην Ελλάδα να υπερασπιζόμαστε με τα όπλα, όταν οι καιροί και οι περιστάσεις το απαιτούσαν».
Μια συγκλονιστική πραγματικότητα: Αντικαταστήστε τη λέξη Ελλάδα με τη λέξη Ουκρανία και οι ομοιότητες με τον σημερινό ταραχώδη κόσμο είναι εφιαλτικές.
Δύο χρόνια αργότερα, σε μια μικρή πόλη της Δυτικής Ελλάδας που ονομάζεται Μεσολόγγι, αυτές οι λέξεις δημοσιεύθηκαν μαζί με μια μετάφραση του Αμερικανικού Συντάγματος. Αυτό το βιβλίο, ένα από τα πρώτα που τυπώθηκαν ποτέ σε ελληνικό έδαφος, μαρτυρά την τεράστια αξία που εμείς οι Έλληνες αποδώσαμε από την αρχή στο δικό μας μέλλον ως μία φιλελεύθερη και συνταγματική Πολιτεία.
Το γεγονός ότι αυτό το μικρό βιβλίο εκδόθηκε στο αποκορύφωμα του πολέμου ήταν αξιοσημείωτο. Το ότι τυπώθηκε στο Μεσολόγγι ήταν απλά απίστευτο.
Όπως στη Μαριούπολη σήμερα έτσι και τότε, οι αριθμητικά λιγότεροι και αποστεωμένοι από την πείνα υπερασπιστές του Μεσολογγίου, απέκρουαν ένα μετά το άλλο τα κύματα των εχθρικών επιθέσεων πριν από την τελική, απέλπιδα Έξοδό τους. Μια πράξη εξαιρετικής τόλμης. Αλλά μια πράξη που τελικά θα κόστιζε εκατοντάδες ζωές, μεταξύ των οποίων πολλών γυναικών και παιδιών.
Όταν βλέπουμε να υφίστανται τα ίδια δεινά οι λίγοι υπερασπιστές της Μαριούπολης, μιας πόλης με ελληνικό όνομα και βαθιές ελληνικές ρίζες, θυμόμαστε το Μεσολόγγι και το τίμημα του δικού μας αγώνα.
Ακόμα και σήμερα δεν έχουμε ξεχάσει τους Αμερικανούς εθελοντές που ταξίδεψαν για να πολεμήσουν στο πλευρό μας. Μερικοί από αυτούς έδωσαν τη ζωή τους για την ελευθερία μας. Τιμούμε τα ονόματά τους και συνεχίζουμε να φροντίζουμε τα μνήματά τους.
Και ούτε έχουμε ξεχάσει άλλους συμπατριώτες σας που οργάνωσαν μια από τις πρώτες στην ιστορία δημόσιες ανθρωπιστικές προσπάθειες, στέλνοντας βοήθεια στην Ελλάδα.
Προσωπικότητες κύρους όπως ο Samuel Gridley Howe προσέφεραν φροντίδα σε γυναίκες και παιδιά που είχαν μείνει άστεγα και άπορα και ίδρυσαν νοσοκομεία, σχολεία και ορφανοτροφεία που μας στήριξαν στα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν.
Το πρώτο σχολείο θηλέων στην Ελλάδα ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1831, από έναν Αμερικανό πάστορα, τον John Hill. Η Σχολή Hill συνεχίζει και σήμερα να διδάσκει ελληνόπουλα στο ιστορικό κέντρο των Αθηνών.
Αυτό το μεγάλο «τόξο» της αμερικανικής φιλανθρωπίας συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια του δέκατου ένατου αιώνα και εξαπλώθηκε σε όλη την Εγγύς και Μέση Ανατολή. Και στους δύσκολους καιρούς στις δεκαετίες που ακολούθησαν, ιδίως δε πριν από έναν αιώνα, όταν εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες έφθασαν μαζικά στην Ελλάδα από τη Μικρά Ασία αμέσως μετά τον καταστροφικό Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα αμερικανικά ιδρύματα ήταν εκεί για να προσφέρουν βοήθεια και αρωγή.
Και, φυσικά, ήταν το Σχέδιο Marshal που βοήθησε τη χώρα μου να ξαναχτίσει τις υποδομές της μετά τον καταστροφικό B’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον εμφύλιο που ακολούθησε.
Και με τον δικό της τρόπο, η Ελλάδα ανταπέδωσε. Ανάμεσα στα ορφανά ελληνόπουλα που διέσχισαν τον Ατλαντικό και βρέθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες για να σωθούν από τις μάχες μετά το 1821, ήταν και ένα μελλοντικό μέλος του Κογκρέσου και ένας διοικητής στο αμερικανικό ναυτικό.
Ελληνόπουλα που γλίτωσαν από τον πόλεμο έγιναν Αμερικανοί εκπαιδευτικοί και συγγραφείς. Πολλοί από αυτούς ήταν αφοσιωμένοι υπέρμαχοι της κατάργησης της δουλείας. Διότι η εξάλειψη της δουλείας ήταν ένας σκοπός, η επιτακτική ανάγκη του οποίου μιλούσε στη καρδιά ανδρών και γυναικών που κάποτε ήταν υπόδουλοι.
Κατά τους τελευταίους δύο αιώνες, οι δύο χώρες μας στάθηκαν πάντα στη σωστή πλευρά της Ιστορίας. Πολεμήσαμε δίπλα-δίπλα σε παγκόσμιους πολέμους για να υπερασπιστούμε την ελευθερία και τη δημοκρατία.
Οι Δημοκρατίες μας πάλεψαν και με εσωτερικούς δαίμονες. Υπομείναμε τα φρικτά δεινά των εμφυλίων πολέμων και την απόγνωση των οικονομικών κρίσεων. Αλλά βγήκαμε ισχυρότεροι και πιο αποφασισμένοι να υπερασπιστούμε τις αξίες για τις οποίες οι πρόγονοί μας έδωσαν τη ζωή τους.
Αξιότιμα μέλη του Κογκρέσου,
Ξεκίνησα σήμερα λέγοντας ότι αυτή η επέτειος 200 χρόνων είναι κάτι περισσότερο από μια στιγμή εορτασμού. Είναι επίσης μια υπενθύμιση των αξιών που μας ενώνουν και των καθηκόντων που εξακολουθούμε να επωμιζόμαστε.
Ο κόσμος έχει αλλάξει πολύ τους τελευταίους μήνες. Αλλά τα προειδοποιητικά σημάδια υπήρχαν εδώ και δεκαετίες.
Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου πιστέψαμε αφελώς ότι η Ευρώπη, η οποία είχε οδηγήσει δύο φορές τον κόσμο σε παγκόσμιες συγκρούσεις, είχε τελικά βρει το δρόμο προς την ειρήνη.
Πιστεύαμε ότι η διεθνής συνεργασία και η κοινή αφοσίωση στο κράτος δικαίου υπερισχύουν πλέον των όπλων και των στρατών.
Πιστεύαμε ότι η εμβάθυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενός μοναδικού πειράματος που σχεδιάστηκε για να φέρει ακόμα πιο κοντά τις χώρες μας, θα καθιστούσε αδιανόητο τον πόλεμο στη «Σκοτεινή Ήπειρο».
Πιστεύαμε ότι δεδομένων των τραγικών και οδυνηρών εμπειριών του εικοστού αιώνα, κανένας λαός δεν θα τολμούσε να αναιρέσει το δικαίωμα ύπαρξης ενός άλλου λαού ή να αλλάξει τα σύνορά του δια της βίας.
Αφελώς αγνοήσαμε τα προειδοποιητικά σημάδια που αναβόσβηναν με κόκκινο. Και σχεδόν αγνοήσαμε ακόμη και τις ενέργειες της Ρωσίας στη Συρία και την προσάρτηση της Κριμαίας.
Τώρα ξέρουμε ότι κάναμε λάθος.
Σήμερα, όπως όλοι σας, εμείς οι Έλληνες κοιτάμε τι συμβαίνει μόλις πεντακόσια μίλια βόρειά μας και είμαστε συγκλονισμένοι.
Κοιτάμε το Κίεβο και την Οδησσό, την πόλη όπου για πρώτη φορά συνελήφθη η ιδέα της Επανάστασής μας, και αντικρίζουμε την τραγωδία που εκτυλίσσεται στην ανατολική Ουκρανία.
Κοιτάζουμε τη Μαριούπολη, μια ελληνική πόλη που ιδρύθηκε από την Μεγάλη Αικατερίνη το 1778 για να επανεγκατασταθούν εκεί οι Έλληνες από την Κριμαία που διέφυγαν από τoν Οθωμανικό ζυγό, και αυτό που βλέπουμε, για άλλη μια φορά, είναι έναν λαό που είναι αντιμέτωπος με την ανάγκη να αγωνιστεί για να υπερασπιστεί τον εαυτό του και να εξασφαλίσει το μέλλον του.
Επιτρέψτε μου να είμαι σαφής: δεν έχουμε εχθρική διάθεση απέναντι στον ρωσικό λαό, με τον οποίο μας συνδέουν στενά η πίστη και η ιστορία. Αλλά δεν μπορούμε να είμαστε αδιάφοροι απέναντι σε έναν αγώνα που μας θυμίζει τόσο πολύ τους δικούς μας αγώνες.
Ξέρουμε και εμείς τι σημαίνει να αναγκάζεται κάποιος να αντιμετωπίσει μια εισβολή και να υπερασπίζεται τα πιστεύω του. Να πρέπει να καταφεύγουμε στα όπλα για να προστατεύσουμε την ελευθερία μας.
Γνωρίζουμε και εμείς τον ηρωισμό του πιο αδύναμου, για τον οποίο η πρώτη νίκη είναι να μην συνθηκολογεί μπροστά στις συντριπτικές πιθανότητες να ηττηθεί. Να αντιστέκεται και να μην περιμένει απλά προσευχόμενος ότι άλλοι θα έρθουν να βοηθήσουν.
Και καταλαβαίνουμε επίσης τη σημασία των φίλων και τη δύναμη των συμμάχων, στην υπεράσπιση των κοινών μας αξιών.
Χωρίς συμμάχους οι Έλληνες δεν θα ήταν σε θέση, παρά τον ηρωισμό τους, να κερδίσουν την ανεξαρτησία τους. Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αναγνωρίζουμε τη σημασία που έχει σήμερα να παίρνουμε καθαρή θέση..
Και πήραμε θέση. Κατηγορηματικά. Στεκόμαστε στο πλευρό της Ουκρανίας απέναντι στην επιθετικότητα του Putin. Στείλαμε ανθρωπιστική βοήθεια. Στηρίξαμε τους Ουκρανούς με όπλα για να τους βοηθήσουμε να υπερασπιστούν την πατρίδα τους. Και καλωσορίσαμε, με ανοιχτές αγκάλες, πρόσφυγες που εγκατέλειψαν την πατρίδα τους αναζητώντας ασφάλεια για τους ίδιους και τις οικογένειές τους.
Ο κ.Πούτιν προσπαθεί να δημιουργήσει έναν κόσμο στον οποίο μόνο το ισχυρό κράτος μπορεί να ασκεί εξουσία, όχι το μικρό. Έναν κόσμο στον οποίο οι εδαφικές αξιώσεις εκφράζονται με βάση ιστορικές φαντασιώσεις και επιβάλλονται με επιθετικότητα, αντί να διευθετούνται με ειρηνευτικές συνθήκες. Έναν κόσμο στον οποίο οι στρατοί και όχι οι διπλωμάτες διευθετούν τις διαφορές.
Δεν θα τα καταφέρει. Δεν πρέπει να τα καταφέρει. Δεν πρέπει να τα καταφέρει όχι μόνο για χάρη της Ουκρανίας, αλλά και για να σταλεί ένα μήνυμα σε όλους τους αυταρχικούς ηγέτες ότι ο ιστορικός αναθεωρητισμός και οι ανοιχτές επιθετικές ενέργειες που παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο δεν θα γίνουν ανεκτές από την παγκόσμια κοινότητα των δημοκρατικών κρατών. Η γλώσσα της εχθρότητας, του αναθεωρητισμού και της αυτοκρατορικής νοσταλγίας δεν θα επικρατήσει.
Και μιλώντας για απροκάλυπτες επιθετικές ενέργειες, σας ζητώ, αγαπητά μέλη του Κογκρέσου, να μην ξεχάσετε μια ανοιχτή πληγή που προκαλεί ατέλειωτο πόνο στον Ελληνισμό εδώ και 48 χρόνια. Αναφέρομαι στην εισβολή που είχε ως συνέπεια τη διαίρεση της Κύπρου. Το ζήτημα αυτό πρέπει να επιλυθεί σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Και όπως είπα χθες στον Πρόεδρο Μπάιντεν, ουδείς μπορεί ή θα αποδεχθεί «λύση» δύο κρατών στην Κύπρο.
Το ίδιο ισχύει για όλες τις άλλες περιφερειακές διαφορές. Η Ελλάδα είναι μια Δημοκρατία που επιδιώκει την ειρήνη και που πάντα τείνει χείρα φιλίας στους γείτονές της. Είμαστε πάντα ανοιχτοί στον διάλογο. Αλλά υπάρχει μόνο ένα πλαίσιο στο οποίο μπορούμε να βασιστούμε για να επιλύσουμε τις διαφορές μας: το διεθνές δίκαιο και οι εθιμικές αρχές των σχέσεων καλής γειτονίας.
Θέλω να είμαι απολύτως σαφής. Δεν θα δεχτούμε επιθετικές ενέργειες που παραβιάζουν την κυριαρχία μας και τα εδαφικά μας δικαιώματα. Αυτές περιλαμβάνουν υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, οι οποίες πρέπει να σταματήσουν αμέσως.
Παρακαλώ σημειώστε επίσης το εξής: το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται το ΝΑΤΟ σε μια εποχή που εστιάζουμε στο να βοηθήσουμε την Ουκρανία να νικήσει την επιθετικότητα της Ρωσίας είναι μια ακόμη πηγή αστάθειας στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας. Και σας ζητώ να το έχετε αυτό υπόψη σας, όταν λαμβάνετε αποφάσεις για προμήθειες αμυντικού υλικού που αφορούν την Ανατολική Μεσόγειο.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής έχουν, πιστεύω, ζωτικά συμφέροντα σε αυτό το τμήμα του κόσμου. Είναι πολύ σημαντικό να παραμείνετε προσηλωμένοι και να συνεργαστείτε με εταίρους με τους οποίους μοιράζεστε όχι μόνο κοινές στρατηγικές προτεραιότητες, αλλά και κοινές αξίες και κοινή ιστορία.
Κυρίες και κύριοι,
Την περασμένη Πέμπτη το Ελληνικό Κοινοβούλιο κύρωσε τη νέα Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών μας. Ενώ προηγουμένως ανανεωνόταν ετησίως με πράξη του Κοινοβουλίου, πλέον έχει πενταετή διάρκεια, μετά την οποία ανανεώνεται αυτόματα, εκτός εάν ένα από τα δύο μέρη επιλέξει το αντίθετο.
Αυτή η Συμφωνία είναι μια ισχυρή απόδειξη της στέρεας στρατηγικής εταιρικής μας σχέσης και της δέσμευσής μας να διατηρήσουμε την ειρήνη και να προαγάγουμε την ευημερία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πουθενά δεν είναι αυτό πιο έκδηλο από ό,τι στον Κόλπο της Σούδας, που γνωρίζω ότι πολλοί από εσάς έχετε επισκεφθεί. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ναυτική βάση στην Ανατολική Μεσόγειο και το μοναδικό λιμάνι που μπορεί να δεχθεί αεροπλανοφόρα.
Αλλά αυτό είναι επίσης εμφανές και στο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, στη Βορειοανατολική Ελλάδα, το οποίο γίνεται γρήγορα ενεργειακός κόμβος για ολόκληρη την περιοχή. Καθώς επιδιώκουμε να αποκτήσουμε γρήγορα εναλλακτικές πηγές από το ρωσικό φυσικό αέριο, η επένδυση στις απαραίτητες υποδομές που θα καταστήσουν δυνατή την εισαγωγή μεγάλων ποσοτήτων υγροποιημένου φυσικού αερίου αποκτά καίρια σημασία. Όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για τους γείτονές μας στα Βαλκάνια.
Θα πρέπει να πω στους συναδέλφους μου, ότι τόσο χειροκρότημα δεν παίρνω ούτε στην Ελληνική Βουλή.
Και θα διασυνδέσουμε τα ελληνικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας με την Κύπρο, το Ισραήλ και την Αίγυπτο, προκειμένου να μεταφέρουμε φθηνή ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική στο ευρωπαϊκό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας.
Ωστόσο, η εξαιρετική εταιρική σχέση των δύο χωρών μας δεν περιορίζεται μόνο στην ασφάλεια και την ενέργεια. Η Pfizer έχει δημιουργήσει ένα κέντρο ανάλυσης δεδομένων στη Θεσσαλονίκη. Η Microsoft κατασκευάζει υπερσύγχρονα κέντρα δεδομένων στα προάστια της Αθήνας. Η JP Morgan έχει επενδύσει σε μία από τις ελληνικές κορυφαίες εταιρείες χρηματοοικονομικής τεχνολογίας (Fintech).
Αυτό που βλέπουν οι αμερικανικές εταιρείες στην Ελλάδα δεν είναι μόνο μια χώρα προικισμένη με το προνόμιο της γεωγραφικής θέσης, και ευλογημένη με φυσική ομορφιά που την καθιστά μαγνήτη για επισκέπτες από όλο τον κόσμο. Βλέπουν επίσης μια δυναμική οικονομία που έχει ξεπεράσει τις δυσκολίες και τις παθογένειες του παρελθόντος και στηρίζει την επιχειρηματικότητα και τις ιδιωτικές επενδύσεις.
Και ένα εργατικό δυναμικό νέων, ταλαντούχων, μορφωμένων Ελλήνων που, μετά από μια δεκαετία κρίσης, επιλέγουν να παραμείνουν στην πατρίδα τους αντί να μεταναστεύουν. Ή εκείνοι που έφυγαν από τη χώρα, αλλά επέλεξαν τώρα να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Είμαι πεπεισμένος ότι αυτοί θα είναι οι πρωταγωνιστές του λαμπρού μέλλοντος της Ελλάδας.
Αξιότιμα μέλη του Κογκρέσου,
Μίλησα για τα κοινά μονοπάτια που έχουν χαράξει οι δύο μεγάλες Δημοκρατίες μας τους τελευταίους δύο αιώνες. Έχουμε κάθε λόγο σήμερα να εορτάζουμε τα επιτεύγματά μας. Αλλά θα ήταν ανόητο να εφησυχάζουμε.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής έχουν να διαδραματίσουν έναν καίριο ρόλο σήμερα στον ακόμη πιο περίπλοκο κόσμο μας. Από την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής έως την αντίσταση σε αυταρχικά καθεστώτα, από την καταπολέμηση των fake news και της παραπληροφόρησης έως την προετοιμασία για την επόμενη πανδημία, ο κόσμος προσβλέπει στην ηγεσία της ισχυρότερης και πιο ευημερούσας Δημοκρατίας. Με απλά λόγια, δεν έχετε την πολυτέλεια να μείνετε στην άκρη.
Η πολυμέρεια στις διεθνείς σχέσεις, κατά την άποψή μου, δεν είναι επιλογή, αλλά αναγκαιότητα. Όχι μόνο για μια πιο σταθερή παγκόσμια τάξη αλλά και για το δικό σας συμφέρον.
Αλλά πρέπει επίσης να βάλουμε σε τάξη τα του οίκου μας. Προσωπικά, ανησυχώ περισσότερο για τους εσωτερικούς κατακερματισμούς των δημοκρατιών μας από ό,τι φοβάμαι την απειλή αλαζονικών τυρράνων.
Θυμόμαστε συχνά τα λόγια του Προέδρου Ρόναλντ Ρίγκαν : «Η ελευθερία δεν απέχει ποτέ περισσότερο από μια γενιά από την εξαφάνιση».
Αλλά ας μην ξεχνάμε ότι ο Abraham Lincoln αναφέρθηκε στην «ημιτελή φύση της δημοκρατίας». Και πράγματι είναι ημιτελής.
Οι δημοκρατίες μας απειλούνται από τις «Σειρήνες» των λαϊκιστών που προσφέρουν εύκολες λύσεις σε περίπλοκα προβλήματα. Οι φωνές τους ακούγονται, κυρίως επειδή η ανισότητα των εισοδημάτων έχει αυξηθεί στις κοινωνίες μας και πολλοί, δικαιολογημένα, αισθάνονται ότι έχουν μείνει πίσω. Στην Ελλάδα μιλάμε εκ πείρας. Πληρώσαμε βαρύ τίμημα επειδή ακούσαμε αυτές τις φωνές.
Παντού στον κόσμο, στις ΗΠΑ, στην Ελλάδα, στην Ευρώπη, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πολώνουν τον δημόσιο διάλογο και μετατρέπουν τη δημόσια σφαίρα σε μια σύγχρονη εκδοχή του Πύργου της Βαβέλ, όπου μιλάμε διαφορετικές γλώσσες και ακούμε μόνο εκείνους που μοιράζονται τις ίδιες απόψεις με εμάς.
Υπάρχουν τρεις ισχυρές δυνάμεις που συλλογικά συνδέουν τις επιτυχημένες δημοκρατίες: το κοινωνικό κεφάλαιο, και με αυτό εννοώ εκτεταμένα κοινωνικά δίκτυα, με υψηλά επίπεδα εμπιστοσύνης, που τόσο θαύμαζε ο Alexis de Tocqueville. Οι ισχυροί θεσμοί. Και κοινές αφηγήσεις που σφυρηλατούν μια ενοποιημένη εθνική ταυτότητα. Και οι τρεις αυτές δυνάμεις σήμερα διαβρώνονται.
Και την ίδια στιγμή, αυταρχικά καθεστώτα αμφισβητούν την ικανότητά μας να προσφέρουμε ευημερία σε όλους τους πολίτες μας. Προσφέρουν στο λαό τους μια «φαουστιανή» συμφωνία: να ανταλλάξουν την πολιτική ελευθερία και τα ατομικά δικαιώματα με υψηλά επίπεδα ανάπτυξης και ατομικής οικονομικής ευημερίας. Πολλοί είναι πρόθυμοι να το αποδεχτούν.
Αυτές είναι μερικές από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα. Για τον λόγο αυτό, το να καταστήσουμε τις Δημοκρατίες μας πιο ανθεκτικές αποτελεί μία πολύ σημαντική προτεραιότητα για τη γενιά μας.
Εύχομαι να είχα τις απαντήσεις σε αυτά τα περίπλοκα ερωτήματα. Αλλά ξέρω από που πρέπει να ξεκινήσω. Πρέπει να ενισχύσουμε τους δημοκρατικούς μας θεσμούς για να αντιμετωπίσουμε τις βαθύτερες αιτίες του θυμού και της δυσπιστίας των πολιτών μας. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε τις εισοδηματικές ανισότητες χωρίς να χάσουμε τον δυναμισμό των ανοικτών οικονομιών μας.
Πρέπει να μεταρρυθμίσουμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έτσι ώστε να καταστούν, κοινωνικά, λιγότερο διαβρωτικά. Και πρέπει να εκπαιδεύσουμε τους νέους μας να εκμεταλλευτούν τις ευκαιρίες που προσφέρει η συμμετοχή στις δημοκρατικές διαδικασίες σε αυτή τη νέα εποχή.
Και ίσως μια αναδρομή στο κοινό ιστορικό παρελθόν μας θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη. Ο James Madison ήξερε ότι οι Δημοκρατίες μπορούν να απειληθούν από την «αναταραχή και την αδυναμία που προκαλούν τα ανεξέλεγκτα πάθη».
Γι΄αυτό, το ζήτημα είναι πώς δεν θα επηρεάζεται η λήψη των αποφάσεων από τα έντονα συναισθήματα της στιγμής, ενώ οι δημοκρατικοί ηγέτες καλούνται να λογοδοτούν στις εκλογές. Αυτή ήταν μια από τις μεγάλες έγνοιες του.
Ο Madison είχε εμπνευστεί ξεκάθαρα από τον Περικλή, ο οποίος γνώριζε ότι η Δημοκρατία είχε μια σκοτεινή πλευρά που, αν αφεθεί ανεξέλεγκτη, μπορεί να οδηγήσει στην πτώση της. Ελεγε ο Περικλής, όπως το μετέφερε ο Θουκυδίδης, για την Αρχαία Αθήνα: Είμαστε μια ελεύθερη δημοκρατία αλλά υπακούμε στους νόμους μας, κυρίως σε εκείνους που προστατεύουν τους αδύναμους. Αλλά και τους άγραφους νόμους των οποίων η παραβίαση προκαλεί ντροπή.
Κάθε φορά που ατενίζουμε με θαυμασμό τη ζωφόρο του Παρθενώνα, η μισή από την οποία δυστυχώς εξακολουθεί να βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο και όχι στο Μουσείο της Ακρόπολης όπου ανήκει, ανακαλούμε στη μνήμη μας τη δόξα μιας ευημερούσας Δημοκρατίας. Τριάντα χρόνια μετά την οικοδόμηση του Παρθενώνα, η Δημοκρατία στην Αθήνα δεν υπήρχε πια.
Ο επανασχεδιασμός της δημοκρατίας έτσι ώστε να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις του 21ου αιώνα μπορεί να ακούγεται δύσκολη υπόθεση. Αλλά αυτή είναι η αποστολή της γενιάς μας και είμαι βέβαιος ότι θα την φέρουμε εις πέρας.
Αξιότιμα μέλη του Κογκρέσου,
Επιτρέψτε μου να ολοκληρώσω την ομιλία μου κάνοντας μία ειδική αναφορά σε ένα ακλόνητο δεσμό που θα συνδέει πάντα τις χώρες μας: την Ελληνοαμερικανική κοινότητα.
Είναι μια ιδιαίτερη στιγμή, να βλέπω τόσα πολλά μέλη της ανάμεσά σας.
Τα τελευταία 120 χρόνια καλωσορίσατε θερμά, ενθαρρύνατε και υποστηρίξατε τα κύματα των μεταναστών που ήρθαν στη χώρα σας, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Για να μην αναφέρω τους φοιτητές, όπως κι εγώ, που πέρασα επτά χρόνια σπουδάζοντας σε αμερικανικά πανεπιστήμια.
Αυτοί που ταξίδεψαν σε αυτή τη χώρα δεν ήταν φιλόσοφοι και ποιητές σαν τους ευγενείς προγόνους τους. Ως επί το πλείστον, ήταν απλοί εργάτες, και έπιασαν πρόθυμα οποιαδήποτε δουλειά μπόρεσαν να βρουν.
Αλλά ανεξάρτητα από το μορφωτικό τους επίπεδο ή το πόσο ταπεινή ήταν η δουλειά τους, οι Έλληνες συνήθως επέδειξαν μεγάλη αποφασιστικότητα και άρπαξαν κάθε ευκαιρία για να προκόψουν και να μορφώσουν τα παιδιά τους.
Προσέφεραν στα παιδιά τους ένα λαμπρότερο μέλλον, εκπληρώνοντας το ιερό καθήκον ότι κάθε γενιά πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ζει μια καλύτερη ζωή από την προηγούμενη. Βίωσαν το «Αμερικανικό όνειρο», αλλά ποτέ δεν ξέχασαν την καταγωγή τους.
Σήμερα οι Έλληνες που ζουν στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και τα τρία εκατομμύρια Αμερικανοί που νιώθουν τους εαυτούς τους Έλληνες, βρίσκονται μεταξύ των πλέον καταξιωμένων ηγετικών φυσιογνωμιών στις τέχνες, την επιστήμη, την εκπαίδευση, την ιατρική, το δικαστικό σώμα και, φυσικά, την πολιτική.
Σύγχρονοι οραματιστές όπως ο Νίκολας Νεγκροπόντε και ο ‘Αλμπερτ Μπουρλά. Ο Τζον Κασσαβέτης και ο Ελία Καζάν. Ο Τζέφρι Ευγενίδης και ο Τζορτζ Πελεκάνος. Ο Αλεξάντερ Πέιν και ο Τομ Χανκς. Και φυσικά, ο Γιάννης Αντετοκούνμπο.
Έξι από αυτούς βρίσκονται σε αυτό το Κογκρέσο και ένας από αυτούς, ο φίλος μου Μάικ Δουκάκης, ήταν υποψήφιος για Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής.
Πιστεύω ότι ένας από τους λόγους που οι Έλληνες ενσωματώθηκαν στην Αμερική με τόση άνεση, είναι το γεγονός ότι οι αξίες της Αμερικής είναι ελληνικές αξίες. Μία από τις αρετές που έχουν περισσότερο ψηλά οι Έλληνες ονομάζεται «Σωφροσύνη», μια λέξη που αποδίδεται καλύτερα ως αυτοέλεγχος, εγκράτεια και αρμονία.
Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν την αλαζονεία και την υπερβολή ως τις μεγαλύτερες απειλές για τη Δημοκρατία. «Για τον άνθρωπο», έγραψε ο Αριστοτέλης, η ζωή που συμβαδίζει με την λογική είναι καλύτερη και πιο ευχάριστη, αφού ο άνθρωπος είναι πάνω από όλα λογική».
Αυτή η λογική μου υπαγορεύει ότι Έλληνες και Αμερικανοί έχουμε πολύ περισσότερα να συνεισφέρουμε ως θεματοφύλακες της Δημοκρατίας. Η Δημοκρατία, η κατά Λίνκολν «κυβέρνηση του λαού, από το λαό, για τον λαό», θα ακμάσει ξανά.
Σας μεταφέρω εδώ σήμερα τη δέσμευση του ελληνικού λαού ότι στεκόμαστε μαζί, με τον λαό των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, όποτε και όπου είναι απαραίτητο, για να διασφαλίσουμε ότι η ελπίδα που κληροδότησαν οι πρόγονοί μας στον κόσμο πριν από 25 αιώνες θα αντέξει στον χρόνο, και ότι το όνειρο της ελευθερίας για κάθε άνθρωπο σε αυτόν τον πλανήτη δεν θα πεθάνει ποτέ.
Ζήτω η φιλία της Ελλάδας και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής!
“Το ισχυρό ρούβλι δεν είναι σημάδι δύναμης” υποστηρίζει ο Μόριτς Κράμερ, επικεφαλής οικονομολόγος της τράπεζας LBBW
