Θρηνούν την απώλεια των δικών τους, των σπιτιών τους, των πολιτιστικών μνημείων, αλλά και συνολικά της καθημερινότητάς τους
Ένα κοριτσάκι τρώει τσιπς και κοιτάει μελαγχολικά τον φακό, σε ένα καφενείο στο οποίο έχουν καταφύγει εκτοπισμένοι κάτοικοι της Αντιόχειας. «Η Αντιόχεια δεν υπάρχει πια», λένε οι Τούρκοι θρηνώντας την πόλη τους και την πολιτιστική κληρονομιά της. Φωτ. Emily Garthwaite / The New York Times
ΒΙΒΙΑΝ ΓΙ / THE NEW YORK TIMES
Λίγες ώρες μετά τους σεισμούς, οι κάτοικοι της Αντιόχειας έστρωσαν να κοιμηθούν όπου βρήκαν: σε σκοτεινές γωνιές δρόμων, στα μικρά πάρκα της πόλης, δίπλα από δημοτικό σχολείο και σε βουνοπλαγιά, κάτω ακριβώς από μια από τις αρχαιότερες χριστιανικές εκκλησίες στον κόσμο.
Σε όλη την Αντιόχεια, την αρχαία πρωτεύουσα της επαρχίας Χατάι, που χτυπήθηκε σφοδρότερα από κάθε άλλη περιοχή από τον σεισμό, χιλιάδες κάτοικοι προσπαθούσαν να συμβιβασθούν συναισθηματικά με το κατακλυσμιαίο φαινόμενο που ανέτρεψε συθέμελα τις ζωές τους και άφησε τόσους πολλούς χωρίς στέγη, υλικά αγαθά, αναμνήσεις ή ακόμη και μέλλον στην περιοχή.
Πολλοί πάλευαν απλώς να επιβιώσουν τη νύχτα. Τα αυτοκίνητα είναι πολύ κρύα τη νύχτα και τα περισσότερα δεν είναι αρκετά μεγάλα για να χωρέσουν μια ολόκληρη οικογένεια. Ακόμη και το αυτοκίνητο, όμως, είναι πιο ζεστό από το αντίσκηνο, ενώ πιο άτυχοι στάθηκαν όσοι έχουν στην κατοχή τους μόνο έναν μουσαμά για να αντιμετωπίσουν το ψύχος. Οσα ξύλα και σκουπίδια να κάψουν οι κάτοικοι, το κρύο παραμένει αφόρητο.
AP Photo/Hussein Malla
Κοιμούνται στον δρόμο
Την Πέμπτη, οι κάτοικοι της πόλης που ήταν κάποτε η Αντιόχεια κοιμήθηκαν για τέταρτη νύχτα στους δρόμους. Πολλοί είχαν χάσει τα σπίτια τους από τον σεισμό, ενώ άλλοι φοβούνταν ότι τα εναπομείναντα κτίρια θα έπεφταν σε ενδεχόμενο μετασεισμό. Ο φόβος τους ήταν τέτοιος, που απέφευγαν ακόμη και να χρησιμοποιήσουν τις λίγες λειτουργικές τουαλέτες που είχαν απομείνει στα διαμερίσματά τους. «Θα πεθάνουμε στις καρέκλες μας, ενώ περιμένουμε τις σκηνές εκστρατείας», λέει η 70χρονη Σαμπριγέ Καραογλάν, ενώ κάθεται σε κάθισμα κατασκήνωσης τυλιγμένη με λεπτή κουβέρτα.
Η Αντιόχεια, που θεμελιώθηκε το 300 π.Χ. από στρατηγό του Μεγάλου Αλεξάνδρου, έχει καταστραφεί και ανοικοδομηθεί πολλές φορές. Ελληνες, Ρωμαίοι και Βυζαντινοί την αποκαλούσαν με το ελληνιστικό της όνομα, Αντιόχεια, ενώ στην ακμή της υπήρξε η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Ιχνη της ελληνιστικής, ρωμαϊκής και πρωτοχριστιανικής της ιστορίας βρίσκονται παντού.
Η ιστορική αναδρομή δεν προσφέρει, όμως, ανακούφιση στους κατοίκους. «Η Αντιόχεια δεν υπάρχει πια. Εχασα φίλους, το εστιατόριο που τρώγαμε. Εχασα όλες τις αναμνήσεις μου. Δεν έχω πια λόγο να ζω στην επαρχία Χατάι. Δεν υπάρχει πια τίποτα εδώ», λέει ο 41χρονος Καζίμ Κουσεϊρί.
Το ιστορικό κέντρο της πόλης, όπου ισλαμικά τεμένη, χριστιανικοί ναοί, κρύπτες Αλεβιτών και η εβραϊκή συναγωγή βρίσκονταν σε αγαστή γειτνίαση, έχει καταστραφεί ολοσχερώς. «Είναι οδυνηρό να βλέπω την οδό Ανεξαρτησίας γεμάτη ερείπια. Ηταν ένα τέλειο μέρος. Θα προτιμούσα αυτό να είχε συμβεί στη δική μου πόλη», λέει ο 34χρονος Κούρδος κτηνοτρόφος Αχμέτ Γιουνές από τη Σανλιούρφα, ο οποίος επισκεπτόταν την Αντιόχεια για τη ζωοπανήγυρη.
AP Photo/Hussein Malla
Με τα καταστήματα και τα εστιατόρια να έχουν κλείσει ή να έχουν καταστραφεί, τα μόνα τρόφιμα για τους κατοίκους προέρχονται από φορτία ανθρωπιστικής βοήθειας. Τα τρόφιμα αυτά είναι συνήθως φακές με σκέτα μακαρόνια, τόνος σε κονσέρβα και φρυγανιές.
Αλλο σημαντικό πρόβλημα για τους κατοίκους είναι η επικοινωνία με συγγενείς και φίλους, εξαιτίας των προβλημάτων στην τηλεφωνική κάλυψη και της έλλειψης ηλεκτρικού ρεύματος. Δεκάδες κάτοικοι συνωστίζονται γύρω από φορτηγά της εταιρείας ηλεκτρικού, προκειμένου να φορτίσουν τα κινητά τους από τις γεννήτριες των οχημάτων.
Το σημαντικότερο πρόβλημα, όμως, είναι το κρύο. Αν και οι ανθρωπιστικές οργανώσεις έχουν μοιράσει κουβέρτες και ζεστό ρουχισμό, κάτοικοι συνεχίζουν να κοιμούνται στα πάρκα, καίγοντας ό,τι βρουν για να ζεσταθούν. Φορτηγά και εθελοντές προμηθεύουν τους πολίτες με ζεστό τσάι και σούπες, ενώ ο ήλιος προσέφερε μια κάποια ανακούφιση. Αφού πέσει η νύχτα, όμως, ο αγώνας για ζέστη αρχίζει από την αρχή.
Πριν από λίγες ημέρες, οι κάτοικοι της Αντιόχειας ουδέποτε θα είχαν φανταστεί ότι η πόλη τους θα θύμιζε ερειπωμένο νεκροταφείο. «Η επαρχία Χατάι τελείωσε», λέει ο 55χρονος Ιμπραήμ Καγιά, ο οποίος αναζήτησε καταφύγιο με συγγενείς του στη λαχαναγορά της Αντιόχειας. Τα μόνα που κατάφεραν να σώσουν από το ερειπωμένο σπίτι τους ήταν μία σακούλα με γλυκά μπουρεκάκια. Οταν, όμως, κάποιος ξένος μπει στη σκηνή τους, οι συγγενείς του Καγιά δεν πρόκειται να τον αφήσουν νηστικό, προσφέροντάς του τσάι και όσο από το μπουρέκι τους απέμεινε.
After a bloody war that saw hundreds of thousands killed and millions displaced over a decade, Syria has been effectively divided into spheres of influence and de facto protectorates controlled by regional and international powers. Foremost among these has been Iran, which has come to exert huge influence not only over the Assad regime but also within Syrian society as a whole through a systematic Shiification strategy that has changed the country’s sociocultural character—a risky game in a region long afflicted by sectarian, religious, and ethnic conflicts.
Iran and the Assad Regime
Two main reasons underlie Tehran’s Shiification strategy. Geopolitically, the Syrian civil war provides a unique opportunity for the Islamic Republic to expand its hegemony across the region by cementing its presence in a pivotal Arab state as it believes it has historical rights to parts of it (e.g., Aleppo was once ruled by a Shiite dynasty). Ideologically, the ayatollahs view the Syrian civil war as a continuation of the succession struggle attending the death of Islam’s prophet Muhammad between Ali bin Abi Talib—Muhammad’s cousin and son-in-law and the last of the four “rightly-guided caliphs” who succeeded the prophet, whom Shiites consider their first imam—and Muawiya bin Abi Sufyan, founder of the Umayyad dynasty in Damascus, who challenged Ali’s authority. In this view, the Syrian conflict, which meaningfully takes place in the country where the decisive battle between Ali and Muawiya was waged in 657, is a prelude to the arrival of the Mahdi, the Muslim messianic figure and the Twelfth Imam for Shiites, who will spread worldwide justice at the end of times.
The pronounced secularism of Syria’s Alawite-led Baath regime notwithstanding, Damascus and Tehran have maintained a close relationship since the establishment of the Islamic Republic as their interests coincided on several levels. The first step was taken in the early 1970s when Hafez al-Assad, Syria’s first Alawite president, persuaded the influential clerics Musa Sadr, head of Lebanon’s Supreme Shiite Council, and Ayatollah Hassan Shirazi, who fled to Lebanon in 1970s, to recognize the Alawites as a part of Twelver Shiism, the largest branch of Shiite Islam.[1] This opened the door to collaboration between the ayatollahs and the Assad regime, which provided financial and military support to their sustained effort to topple the Iranian monarchy. With this goal achieved in February 1979, Syria became the closest ally of the newly-proclaimed Islamic Republic: It was the first Arab state to recognize the post-shah regime and threw its weight behind Tehran against fellow Baathists in Baghdad in its 8-year war against Iraq (1980-88).[2] In 1981, Assad’s younger brother Jamil founded the Latakia-based al-Murtada Association, which sought to convert Alawites in their western coastal strongholds and Sunni Bedouins in central and northeastern Syria. It was abolished two years later after establishing its own military wing and causing Alawite resentment.[3]
For their part, the ayatollahs were willing to provide a formal document affirming the Alawite position as Twelver Shiites.[4] Iranian perception of Damascus’s strategic importance was made clear by Hujjat al-Islam Mehdi Taeb, a close adviser to Supreme Leader Ali Khamenei, who described Syria as Iran’s thirty-fifth province that is even more important than the oil-rich province of Khuzestan.[5]
Although the Iranian cleric Abdul Sahib Musawi, one of Khamenei’s Shiification ambassadors, founded a Shiite cultural center near the city of Aleppo as early as 2000,[6] it was only after Bashar Assad’s ascension following his father’s death in June 2000 that the bilateral relationship began irrevocably inclining toward Tehran. This process gained considerable momentum with the outbreak of the Syrian civil war in 2011. Capitalizing on their vital contribution to the survival of Assad’s beleaguered regime, both directly and through proxy Shiite militias, notably Hezbollah, the Iranians not only strove to turn Syria into a forward military bastion against Israel[7] but also to transform it into an effective protectorate. With the Assad regime painfully aware of the extent of Sunnis’ resentment of their longstanding domination by the tiny Alawite community—less than a fifth their size—the war provided a golden opportunity for both Damascus and Tehran to execute a profound demographic change under the guise of fighting extremism and protecting Syria’s territorial integrity.
Tehran’s Shiification Strategy
Iranian Shiites at Sayyida Zaynab Mosque, Damascus governorate. To achieve their goals, the Iranians settled Shiites from neighboring countries throughout Syria. [Photo: James Gordon]
To achieve their ambitious goals, the Iranians adopted a two-pronged strategy: converting Sunni Muslims to Shiism and settling Shiites from neighboring countries throughout Syria. The campaign focused on middle class and poor Sunnis in different regions across the country, particularly in areas deemed of strategic and demographic importance to Tehran. Contrary to popular belief, it is easier to convert a Sunni to Twelver Shiism than an Alawite. Sunnis are conservative by nature but also venerate the Shiite Ali bin Abi Talib. They also acknowledge pivotal Shiite events and share many of the sect’s beliefs though they differ from Shiites in interpretation and details.
For his part, Bashar Assad supported Tehran’s religious-cultural penetration of Syrian society through a string of edicts and laws. In 2011, for example, he issued a decree requiring the ministry of higher education to recognize as-Sayyida Ruqayya Complex in Damascus as an institution teaching Twelver Shiism under the name ash-Sham Higher Institute (which subsequently became Bilad ash-Sham University of Islamic Sciences).[8] Three years later, Assad issued a decree stipulating the teaching of Twelver Shiism in Syrian schools with the first government Shiite schools opening the same year in several Syrian cities.[9] A further presidential decree in 2018 established a jurisprudential council with a quota for Shiites, thus allowing foreign clerics to occupy senior religious positions after being granted an “exceptional” citizenship.[10] As a result, in 2021, six Iranian universities were operating in Syria, five of which were established after the outbreak of the civil war. These universities use curricula approved by the Iranian ministry of science and require fluency in the Persian language for registration. Likewise, more than fifteen Iranian cultural centers have opened across the governorates of Damascus, Aleppo, Latakia, and Deir ez-Zor while Iran’s state-owned Alalam TV news network launched Alalam Syria TV channel in 2017.[11]
No less importantly, Assad laid the legal groundwork that facilitated Tehran’s (and his own) envisaged demographic transformation.[12] In 2012, he issued a decree authorizing the Syrian state to confiscate property of persons convicted of a wide range of crimes, followed five years later by another decree allowing plaintiffs to claim ownership of any unoccupied property. Then came the Urban Renewal Law of 2018 (commonly known as Decree 10) enabling the state to nationalize unclaimed properties if people failed to provide proof of ownership within a specific period and making it easier for non-Syrians (notably Tehran’s proxy militias) to acquire real estate in the country. Since millions of Syrian properties had been left vacant by fleeing owners and tons of documents had been destroyed during the war, the decrees allowed the regime to deprive refugees of their lifetime possessions thus barring their possible return and enabling the redistribution of their properties. Small wonder that numerous reports during the war years narrated the arrival of hordes of Shiites to the deserted Syrian localities and their settlement there.[13]
Iran Reclaims Aleppo Governorate
Iranian interest in the predominantly Sunni Aleppo governorate stems from many reasons. Historically, it was the capital of the Shiite Hamdanid dynasty for much of the tenth century. Geographically, it is considered a linking point to the city of Latakia. Aleppo is also a few dozen kilometers away from the Turkish border and the Turkish-controlled regions in the governorate’s northern countryside. And so, in 2014, Shiite militias from Iraq, Afghanistan, and Pakistan, guided and supported by Iran’s Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), which played a key role in the Syrian civil war, launched a major offensive (dubbed “Ants’ Crawl”) that culminated two years later in the reconquest of eastern Aleppo from the rebel forces. This led to the displacement of hundreds of thousands of Sunnis and the conversion to Shiism of many of those who remained, with many family members of Afghan, Pakistani, and Iraqi Shiite militiamen settled in the governorate.[14]
By way of expanding their influence in the region, the Iranians opened a consulate in Aleppo and built a religious seminary and a Persian teaching center in the town of Safira, some 25 kilometers southeast of Aleppo city, which was established as their main gateway to the governorate. They also used “charitable foundations” to infiltrate the governorate’s society (notably the “Construction Jihad,” which mostly focuses on restoring schools and health centers), whereas real estate brokers close to the Shiite militias bought local properties undergoing reconstruction with a view to settling Shiite families there.[15] The Iranians also sought to attract religious tourists to the Mosque of the Drop (Masjid al-Nuqta) in Zabdiyah. According to Shiite belief, a stone in the mosque is stained with a drop of blood from the head of Hussein bin Ali, Muhammad’s grandson, whose death in the Battle of Karbala (680) is lamented by Shiites on the tenth day of the month of Muharram (Ashura).[16] In January 2022, Iranian officials held a ceremony in the mosque commemorating the second anniversary of the killing of the IRGC’s Quds Force commander Qassem Soleimani, a close confident of Supreme Leader Khamenei.[17]
Struggling to Win Sunni Hearts and Minds
Serving as a bridge between Syria and Iran via Iraq, the overwhelmingly Sunni northeastern governorates of Raqqa (where the historic battle of Siffin between Ali and Muawiya took place) and Deir ez-Zor were deeply embroiled in the fighting between the Assad regime, the rebel Syrian forces, and ISIS, which occupied Raqqa city and its environs for about three years (2014-17).
Residents near Deir ez-Zor protest Iranian-backed factions in their region, January 2022. Tehran has used financial incentives and the establishment of Twelver Shiite congregation halls to convert villagers to Shiism.
As early as the 1980s, Tehran had used local tribesmen to convert Deir ez-Zor villagers to Shiism through financial incentives and the establishment of congregation halls for Twelver Shiites (husseiniyas) in villages, and this process gained considerable momentum after the recapture of the province by regime forces and Iranian proxy militias in late 2017.[18] Thousands of homes deserted by fleeing owners during the war were confiscated, and frenetic efforts were made to build Shiite shrines, notably the Ain Ali shrine in the town of al-Mayadin built on a water spring alleged to have erupted under the hooves of Ali bin Abi Talib’s horse.[19]
During the war years, many tribal leaders allied themselves with the IRGC, and a pro-Tehran local militia was founded, based on the Mashahda tribe that traces its origins to the Iranian city of Mashahd. Iran is also supported in the area by the al-Baqir Brigade, named after the fifth imam in Twelver Shiism, and comprising members of the influential Sunni al-Baggara tribe, which has seen thousands of its members convert to Twelver Shiism.[20]
The Quds Force also established a recruitment center in Mayadin where hundreds of young men joined its ranks. Its affiliate the Imam al-Mahdi Scouts set up a string of camps across the Deir ez-Zor governorate to train children in the use of weapons.[21] A video dating back to 2017 shows Qassem Soleimani amidst Shiite militiamen in al-Bukamal, home to the Mashahda tribe, celebrating the recapture of the strategic city where a Shiite-style call for prayer was imposed.[22] A later video shows the city’s newly-established Iranian cultural center, which offers scholarships to youngsters who wish to study in Iran, organizing a ceremony in the town of Sabikhan in the eastern countryside of Deir ez-Zor.[23]
By way of implementing its Shiification policy in Deir ez-Zor, Tehran relied on several organizations. The Construction Jihad Foundation, for example, helped restore scores of schools and distributed food, financial aid, and medical supplies to civilians, together with the Imam Kadhim Foundation. The Bright Light Institute in Mayadin, among others, has periodically organized religious courses and distributed Shiite books to win the hearts and minds of the local Sunni population. The Iranians have also rebuilt several mosques destroyed during the war and renovated a park in Bukamal, renaming it Friends Park.[24]
Yet, the Iranian position in the Raqqa and the Hasaka governorates has been more insecure than in other provinces. Not only is most of this territory controlled by the Kurds, who evicted ISIS from the area, but their strategic position on the Syrian-Iraqi-Turkish border triangle, especially that of the oil and water-rich Hasaka, have made it home to U.S., Russian, and Turkish military forces. As a result, Tehran found it difficult to spread its Shiite message across the governorate despite forming a local militia in Raqqa comprising several hundred fighters from the local Abu Hamad tribe that had embraced Shiism before the war.[25] Thus, for example, the Kurds rejected the Iranian request to reconstruct a large Shiite mosque built in the late 1980s on the outskirts of Raqqa city, which had been demolished by ISIS in 2014, for fear of provoking sectarian strife in the province.[26]
Given its precarious standing in the two provinces, especially in Hasaka where its presence has been intermittent and limited to few locations in the southeastern part of the governorate, Tehran was forced to content itself with attempts to sow divisions between Arabs and Kurds through its newly-opened cultural and military recruitment centers.[27]
Displacement and Conversion
Shiification has also been underway in central and western Syria, especially the Hama countryside and Homs. The region is seen as a “sectarian fault line” between the Sunni areas in the center and the Alawite regions farther west and constitutes a vital component of Iran’s purported land corridor between Damascus and the Mediterranean coastline (en route to the Iranian border via Iraq).
Homs, Syria’s largest governorate, witnessed one of the fiercest battles and brutal sieges and was subjected to a massive displacement campaign. As early as 2009, the regime announced a huge investment project called “Homs Dream” that was officially designed to modernize the city but actually sought to empty the Old City of its Sunni residents. The project came to a halt following the outbreak of hostilities, only to be progressively realized during the war years, culminating in an official statement about its resumption in accordance with the 2018 urban renewal law.[28] Within this framework, many mosques in the city were transformed into centers for spreading Shiism and confiscation of properties became a common scene throughout the governorate.[29]
In the eastern parts of the Hama province, there were attempts by Tehran to convert Ismailis, members of a Shiite sub-sect, in the city of Salamiya and its environs—Ismailism’s foremost stronghold—as well as in the poverty-stricken villages inhabited by members of al-Murshidyah sect, which splintered from the Alawite community in the early twentieth century. Like the Alawites, the traditionally non-religious Ismailis were averse to these efforts due to both cultural differences and the deep-rooted enmity between Twelver Shiism and Ismailism. Nonetheless, Tehran succeeded in converting members of the Ismaili sect, specifically from the city of Masyaf, and recruiting them to fight alongside the regime’s forces and the Shiite militias.[30]
Nor did the Iranians relent on their Shiification efforts of the Alawites. Apart from tightening their control over religious institutions and establishing a string of Twelver Shiite congregation halls, scores of Iranian clerics and politicians toured Alawite towns and villages in recent years, especially localities that host religious shrines, making tempting offers to restore these shrines and to extend financial and humanitarian assistance to the local populace. These efforts were no more successful than those of previous years, however, with Alawite notables and clerics taking up their anti-Iranian grievances to Russian military officers stationed at the Khmeimim Air Base in Latakia.[31]
Shrines, Charity, and Militias in the South
Shiite Ashura processions commemorating the killing of Hussein bin Ali have become a common sight in Syria in key Sunni strongholds.
The situation in southern Syria is little different with scenes of Shiite Ashura processions commemorating the killing of Hussein bin Ali a common vision in key bourgeois Sunni strongholds like Damascus’s Hamidiya market.[32] But the story does not end here. To entrench themselves in Damascus and its environs, the Iranians have striven to establish a Syrian “southern suburb” as in the Hezbollah-controlled Dahiya suburb in southern Beirut, and ultimately, to create a Syrian version of Hezbollah.
The governorate of Damascus Countryside (Rif Dimashq), seen as a “Sunni belt” surrounding the Syrian capital, was the epicenter of sustained fighting that ended in a resounding defeat for the rebel forces. Hundreds of thousands were displaced from its towns, and properties were acquired by force or with large sums of money so as to allow Shiites to replace the indigenous Sunni population.[33]
As with other areas, the Iranians struck gold with “the game of shrines.” There are three Shiite shrines in Damascus and its suburbs that allegedly contain graves of sacred figures: as-Sayyida Zaynab shrine, named after Ali bin Abi Talib’s eldest daughter; as-Sayyida Sakina shrine, named after his granddaughter; and as-Sayyida Ruqayya shrine, named after the woman Shiites believe to be Ali’s granddaughter and Sunnis consider a fictitious figure. The Sayyida Zaynab shrine, located in a district holding the same name some 10 kilometers from the center of Damascus, is mainly populated by Iraqi Shiites who fled Saddam Hussein’s regime or left their country after the 2003 invasion of Iraq as well as Lebanese Shiites who arrived after the 2006 Hezbollah-Israel war. In 2020, the district was renamed the “town of Sayyida Zaynab” in parallel with a housing project named “Zaynab Suburb.”[34]
In January 2006, Iranian president Mahmoud Ahmadinejad, who used to claim he was in contact with the Mahdi,[35] visited Sayyida Sakina shrine, built by Iranians in the Damascus suburb of Daraya in 1999, with various construction projects connected to the shrine announced thereafter.[36] Likewise, Sayyida Ruqayya shrine, in Damascus’s Old City near the Umayyad Mosque and traditional markets, has undergone massive expansion and now comprises an area of roughly four thousand square meters.[37]
Farther south, the Sunni towns of Bludan, Yabrud, Madaya, Serghaya, Kiswah, and Zabadani near the Lebanese border have fallen into Hezbollah’s hands with their Sunni population largely replaced by Shiite families housed in confiscated or purchased properties.[38] This trend was vividly illustrated by “the four-town agreement” in the spring of 2017, involving Madaya and Zabadani on the one hand and the Shiite-majority towns of Fuah and Kafriya in the Idlib governorate, on the other. The agreement was widely seen as reaffirming Syria’s new sectarian reshuffle by stipulating the simultaneous evacuation of the two pairs of towns, with Sunnis transferred to rebel-held regions in the north, particularly around Idlib, and Shiites moved to regime-held regions in the southwest, particularly around Damascus.[39]
In the Daraa governorate, where the civil war ensued, Shiification efforts were intensified after the regime’s recovery of much of the territory in the summer of 2018. In the city of Daraa itself, Shiification efforts were largely carried out by non-native Iraqi Shiites from al-Matar district, which boasted a prominent Twelver Shiite congregation hall. A faction comprised of Shiites from Busra ash-Sham in the governorate’s countryside fought alongside Hezbollah. The town of Qarfa constituted a central hub for most of Hezbollah’s activities and the heart of Tehran’s military and Shiification campaigns in the south, with Shiite rituals regularly held in its three mosques. Qarfa is also the hometown of Rustom Ghazaleh, a senior intelligence officer and former commander of the Syrian forces in Lebanon. Ironically, it was the Sunni Ghazaleh family that played a key role in promoting Tehran’s local Shiification agenda by providing financial aid, buying large plots of land, and facilitating the settlement of non-Syrian Shiites in the area.[40]
The IRGC also established a local militia in the province dubbed “al-Arin Detachment, Brigade 313,” the name alluding to the “313 Companions” of the Mahdi, who, according to Shiite doctrine, will assist him in spreading justice on earth. In September 2018, Abu Fadl Tabatabai, Khamenei’s special representative to Syria, visited Daraa and disbursed substantial sums to the newly-formed militia as well as to az-Zahra Association—an Iranian “charity” working in different parts of Syria with its own armed wing (“Lions of az-Zahra Association”).[41]
While the Syrian Druze did not align themselves with the anti-Assad rebels, their relations with Alawites and Shiites have been frosty. To woo the Druze, Iranian diplomats frequently visited the governorate.
As the only Druze-majority Syrian governorate, the southernmost Suwayda has maintained a sectarian particularity. While the Druze did not align themselves with the anti-regime rebels, their relations with Alawites and Shiites have been historically frosty. To woo the local population, prominent Druze clerics were invited to Tehran while Iranian diplomats from the Damascus embassy and Shiite militia leaders paid frequent visits to the governorate. Tehran also launched a string of humanitarian projects in the province, including a hospital in Suwayda city and a pharmaceutical factory in the province’s countryside.[42]
These efforts have been largely unavailing. With the Druze faith having no ties to Shiite Islam and forbidding its followers to convert, the rates of conversion to Shiism have remained very low with the Druze seeking to counterbalance Tehran’s influence by asking Moscow to act as their protector (many Druze pointed the finger at Tehran for the 2015 assassination of Wahid Balous, founder of the anti-Iran “Men of Dignity Movement”).[43] Still, Tehran seems to view the engagement of many Druze in its local operations, especially drug trafficking networks, as conducive to its broader divide-and-rule strategy that seeks to curb local anti-Iranian sentiments and win people to the ranks of its militias as a first step to their eventual conversion.[44]
Conclusion
Tehran’s military entrenchment in Syria during the civil war years has been highly conducive to its dogged hegemonic quest and the revenge it seeks against Sunnis on historical grounds. It enabled the Islamic Republic to tighten its grip over Iraq, to transform Hezbollah into Lebanon’s effective master, to establish a land corridor between the Iranian border and the Mediterranean Sea, and to intensify the military threat to Israel and Jordan both by deploying IRGC forces and associated Shiite militias in southern Syria and by giving Hezbollah the ability to wreak havoc on Israel’s population centers and national infrastructure.
What makes these achievements all the more significant, and potentially far more enduring, is the attendant transformation of Syria’s sociocultural character through a mixture of Shiification activities (e.g., establishment of shrines and institutions, initiation of Shiite practices, conversion to Shiism), humanitarian aid, and settlement of foreign Shiites in deserted localities across Syria. And while this strategy coincides with the Assad regime’s short-term desire to ensure its survival (hence the string of laws and decrees aimed at barring Syrian refugees’ return), it gives Tehran ever-growing grassroots support that may enable it to keep the regime subservient to its wishes. A bleak prognosis indeed, for just as the mayhem and devastation occasioned by the war enabled the Iranian entrenchment in Syria, so Tehran may cynically deem the continuation of the conflict as the most desirable scenario in the foreseeable future, and perhaps, for many Shiites, until the Day of Judgment.
photo : Syrian president Bashar al-Assad (L) and Iranian supreme leader Khamenei meet, Tehran, February 25, 2019. Damascus and Tehran have maintained a close relationship since the establishment of the Islamic Republic. [Photo: Yousef Alhelou]
Rauf Baker is a journalist and researcher with expertise on Europe and the Middle East.
[1] Yaron Friedman, “Musa al-Sadr and the missing fatwa concerning the Alawi religion,” British Journal of Middle Eastern Studies, Sept. 2022, pp. 4-8.
[2] Bassam Barabandi and Tyler Jess Thompson, “A Friend of My Father: Iran’s Manipulation of Bashar al-Assad,” The Atlantic Council, Washington, D.C., Aug. 28, 2014.
[5] “Here to Stay: Iranian Involvement in Syria, 2011-2021,” Strategic Assessment, Institute for National Security Studies, Tel Aviv, Nov. 2021; Middle East Media Research Institute (MEMRI), Mar. 11, 2013.
[7] Ido Yahel, “Iran in Syria: From Expansion to Entrenchment,” The Moshe Dayan Center for Middle Eastern and African Studies, Tel Aviv University, June 17, 2021.
[13] Pinhas Inbari, “Demographic Upheaval: How the Syrian War Is Reshaping the Region,” Jerusalem Center for Public Affairs, June 17, 2014; Daniel Pipes, “Syria’s Civil War Could Stabilize Its Region,” The Washington Times, Feb. 26, 2015.
[27] Mohammed Hassan and Samer al-Ahmed, “Iran’s growing presence in Syria’s al-Hasakah poses a direct threat to US forces,” The Middle East Institute, Washington, D.C., Mar. 24, 2022.
Αυτός ο αγωγός-φάντασμα, χωρίς εξαρχής καμιά πιθανότητα πραγματοποίησης, έγινε για ένα μεγάλο διάστημα η νέα «μεγάλη ιδέα» του έθνους.
Πίστευα ότι τα είχα δει και τα είχα ακούσει όλα, μελετώντας την ελληνική εξωτερική και εσωτερική πολιτική. Έλα ντε που ενώ πιστεύω συνέχεια ότι δεν θα εκπλαγώ με τίποτα, νά’σου και εμφανίζεται μια καινούρια απίστευτη έκπληξη.
Μιλώντας προ ολίγου καιρού για τον αγωγό EastMed με έναν πολύ σημαντικό πολιτικό παράγοντα (από τους ελάχιστους που διατηρούν ένα μίνιμουμ σοβαρότητας στη δυστυχή χώρα μας και που δεν είναι σήμερα στο προσκήνιο), μου αποκάλυψε ότι οι Ισραηλινοί οι ίδιοι είχαν διαμηνύσει προ ετών στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, όταν τους επισκέφθηκε, την εκτίμησή τους ότι ο αγωγός EastMed (Ισραήλ-Κύπρος-Ελλάδα-Ιταλία), που οι ίδιοι προωθούσαν, δεν επρόκειτο να φτιαχτεί τελικά.
«Καλά, και τότε γιατί τον προχωρούσαμε κάνοντας μάλιστα και όλη αυτή τη φασαρία, με συνέπεια να οδηγήσουμε στα άκρα τις ελληνοτουρκικές σχέσεις;», ρώτησα τον συνομιλητή μου. «Ξέρω γω;», μου απάντησε, σηκώνοντας κάπως ενοχλημένος τους ώμους του, «για επικοινωνιακούς λόγους ή κάτι τέτοιο, τέλος πάντων».
Ένα σχέδιο καταδικασμένο εκ των προτέρων
Δεν ξέρω τι σόι «επικοινωνιακοί λόγοι» ήταν αυτοί, ξέρω όμως ότι ο EastMed, προσωπική πρωτοβουλία και σχέδιο του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ουδέποτε είχε την παραμικρή πιθανότητα να κατασκευαστεί και αυτό για λόγους που ήταν εξαρχής εντελώς προφανείς, για όποιον ξόδευε έστω και ελάχιστη φαιά ουσία στη μελέτη του θέματος:
1. Δεν είχαν, ούτε έχουν ανακαλυφθεί κοιτάσματα ικανά να χρηματοδοτήσουν το τεράστιο κόστος του (αν φτιαχνόταν θα ήταν ο μακρύτερος και βαθύτερος αγωγός στον κόσμο),
2. Δεν έχουν οριοθετηθεί, ούτε φαίνεται πιθανό να μπορέσουν να οριοθετηθούν, οι θαλάσσιες ζώνες της ανατολικής Μεσογείου, μέσω των οποίων διέρχεται ο αγωγός (τουλάχιστο στην αρχική χάραξή του). Πώς να οριοθετηθούν άλλωστε όταν η Τουρκία ισχυρίζεται ότι υπάρχουν δύο κράτη στην Κύπρο (ενίοτε και ότι τα νησιά δεν διαθέτουν καν θαλάσσιες ζώνες);
3. Η Ιταλία, που θα ήταν ο αποδέκτης του φυσικού αερίου, δεν συνυπέγραψε ποτέ τη συμφωνία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.
Και, το σπουδαιότερο:
4. Ουδέποτε εξασφαλίσθηκε η πολιτικο-στρατιωτική κάλυψη του σχεδίου έναντι του αναπόφευκτου και απολύτως προβλέψιμου «μπούλινγκ» της Τουρκίας, από το Ισραήλ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες ή κάποιον/κάποιους από αυτούς.
Όταν μας προέκυψε το «τουρκο-λιβυκό μνημόνιο», ως απάντηση στον EastMed, οι υπουργοί του Ισραήλ έσπευσαν να δηλώσουν, για να μην έχει καμία αμφιβολία η Άγκυρα, ότι δεν πρόκειται να στείλουν τον ισραηλινό στόλο να αντιμετωπίσει τον τουρκικό στη Μεσόγειο.
Και για αυτό βρεθήκαμε με τον ελληνικό και μόνο στόλο να αντιμετωπίζει την Τουρκία το καλοκαίρι του 2020 στην ανατολική Μεσόγειο.
Μια νέα «Μεγάλη Ιδέα»
Και όμως: Αυτός ο αγωγός-φάντασμα, χωρίς εξαρχής καμιά πιθανότητα πραγματοποίησης, έγινε για ένα μεγάλο διάστημα η νέα «μεγάλη ιδέα» του έθνους.
Υποτίθεται ότι το κύριο γεωπολιτικό πλεονέκτημα ενός τέτοιου αγωγού είναι ότι οι δυνάμεις που εξυπηρετούνται από αυτόν θα ενδιαφερθούν να υπερασπιστούν την Ελλάδα.
Στην πραγματικότητα έγινε το αντίθετο. Ο αγωγός, σε συνδυασμό με διάφορες συνοδές πολιτικές και τριμερείς και τετραμερείς δήθεν συμμαχίες, που έχουν την ιδιότητα να εξαφανίζονται όταν τις χρειαζόμαστε, ενέτεινε το πρόβλημα ασφάλειας για τη χώρα και συνέβαλε σημαντικά στο να βρεθούμε στα πρόθυρα πολέμου με την Τουρκία το 2018 και ιδίως το 2020, όσο και στο να αρχίσουμε μια κούρσα εξοπλισμών που μπορεί να καταστρέψει την Ελλάδα, χωρίς να χρειαστεί να ρίξει κανείς ούτε μία ντουφεκιά εναντίον της.
Προβοκάτσιες και χρήσιμοι ηλίθιοι
Σημειωτέον ότι πριν από την υπόθεση EastMed είχε επιχειρηθεί να «ανατιναχθούν» οι ελληνοτουρκικές σχέσεις μέσω της μονομερούς ανακήρυξης ΑΟΖ, που δεν προσέφερε κανένα απτό νομικό ή πραγματικό πλεονέκτημα στην Ελλάδα. Τότε, κατάλαβαν, προς τιμήν τους, την προβοκάτσια και ο τότε πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς και ο τότε αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης Αλέξης Τσίπρας και η Ελλάδα δεν παρασύρθηκε. Παρασύρθηκαν όμως μερικά χρόνια αργότερα με τον EastMed και η ΝΔ και ο ΣΥΡΙΖΑ λόγω και της όλο και πιο κυριαρχικής επιρροής που απέκτησε στα ελληνικά πράγματα και στην πολιτική των περισσοτέρων ελληνικών κομμάτων ο πρωθυπουργός του Ισραήλ κ. Νετανιάχου.
Το παράλογο του σχεδίου του EastMed δεν το εμπόδισε να υποστηριχτεί ενθουσιωδώς από τα περισσότερα ελληνικά κόμματα και από το 99% των άρθρων στα μέσα ενημέρωσης και τα συμβατικά μέσα (πού’σαι «Πράβντα» να χαρείς!). Όταν μάλιστα ο Αντώνης Λιάκος εξέφρασε μερικές μάλλον λογικές αντιρρήσεις, έφαγε μια επίθεση από τον Πολάκη και κατέβασε την σχετική ανάρτησή του από το διαδίκτυο (ΣΥΡΙΖΑ: Σύγκρουση Πολάκη – Λιάκου με αφορμή τον EastMed)…
Τελικά, ήρθε ο Νετανιάχου στην Αθήνα, υπεγράφη διακρατική συμφωνία Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ (όχι όμως και Ιταλίας, όπου υποτίθεται θα κατέληγε ο αγωγός) και επικυρώθηκε από τη Βουλή των Ελλήνων. Τι ίδιο έργο παίχτηκε στην Κύπρο και το Ισραήλ.
Σημειωτέον ότι δεν υπήρχε κανένας λόγος να γίνουν τέτοιες επίσημες συμφωνίες, επικυρώσεις και τελετές. Το ζήτημα θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί με ιδιωτικές συμφωνίες των εμπλεκομένων ιδιωτικών εταιρειών.
Βάζοντας φωτιά στις ελληνοτουρκικές σχέσεις
Κάθε φορά που έπεφταν οι υπογραφές και γίνονταν οι κοινοβουλευτικές επικυρώσεις σε Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ, ο Ερντογάν έστελνε τη μισή αεροπορία του στο Αιγαίο και επανέφερε μια ολόκληρη σειρά από εδαφικές διεκδικήσεις και άλλες απαιτήσεις έναντι της Ελλάδας, που είχαν τεθεί εν υπνώσει επί δύο δεκαετίες. Στην πορεία άρχισε να εμφανίζει και καινούριες. Τη νύφη την πλήρωσε στο τέλος και η Αγία Σοφία, μετατρεπόμενη από μουσείο σε τζαμί.
Εγώ δεν λέω φυσικά να μην κάνουμε την α΄ ή τη β΄ πολιτική, επειδή δεν αρέσει στους Τούρκους ή γιατί θα αντιδράσει η Άγκυρα.
Αλλά λέω να την κάνουμε και να αναλάβουμε και τους κινδύνους της, εφόσον έχουμε μελετήσει σοβαρά τα πράγματα και αν έχουμε να κερδίσουμε και κάτι, όχι για να παίξουμε τον ρόλο χρήσιμων ηλίθιων τρίτων δυνάμεων, που, αν μεν τα βρουν με την Τουρκία, θα μας ζητήσουν να κάνουμε παραχωρήσεις ελληνικής κυριαρχίας και να μπούμε υπό τουρκική κηδεμονία, αν όμως δεν τα βρουν και κρίνουν ότι αυτό τους συμφέρει, μπορούν να μας οδηγήσουν ακόμα και σε πόλεμο μαζί της.
Ο αγωγός φυσικά δεν έγινε ποτέ. Και όταν στο τέλος έχασε ο Τραμπ (που τον είχε στο τσεπάκι της και τον καθοδηγούσε η ισραηλινή άκρα δεξιά του Νετανιάχου), ήρθαν με ένα non paper οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες και απέσυραν το σχέδιο του αγωγού-φάντασμα κηρύσσοντας και επισήμως το τέλος της ιστορίας αυτής.
Αυτή είναι η ποιότητα του ελληνικού κράτους, των ελληνικών πολιτικών κομμάτων και των ελληνικών μέσων ενημέρωσης, ποιότητα που διαπιστώσαμε εξάλλου και σε πολλές άλλες περιπτώσεις, όπως στο Σχέδιο Ανάν για την αυτοδιάλυση του κυπριακού κράτους και στα Μνημόνια και τις Δανειακές, που απετέλεσαν κορυφαίες περιπτώσεις κατάργησης των πιο θεμελιακών διατάξεων του διεθνούς, ευρωπαϊκού και συνταγματικού δικαίου και της ίδιας της ελληνικής (και κυπριακής) κρατικής κυριαρχίας. Αν αυτά τα κείμενα είχαν δοθεί σε έναν επιμελή πρωτοετή φοιτητή νομικής και οικονομικών, θα τα είχε απορρίψει ως απαράδεκτα χωρίς άλλη συζήτηση. Στην Ελλάδα έγιναν αποδεκτά και υποστηρίχτηκαν από τη συντριπτική πλειοψηφία του πολιτικού προσωπικού.
Το παράξενο είναι ότι, παρόλα αυτά, το ελληνικό κράτος έχει επιβιώσει έως τώρα, έστω και στην «ερειπιώδη» μορφή που έχει επιβιώσει, έστω και διοικούμενο και καθοδηγούμενο από ξένους. Έχει επιβιώσει, αλλά δεν ξέρουμε αν θα τα καταφέρει επί πολύ ακόμα. Ακόμη και τίποτα άλλο να μη συμβεί, η δημογραφική συντριβή όπου το έχουν εγκλωβίσει οι συνεχιζόμενες μνημονιακές πολιτικές, σε συνδυασμό με τη λεηλασία της χώρας και την καταστροφή κάθε παραγωγικής βάσης, οδηγεί στο τέλος της Ελλάδας με μαθηματική ακρίβεια, εκτός αν μεσολαβήσει δηλαδή ένα «θαύμα». Προς το παρόν τέτοιο «θαύμα» δεν φαίνεται στον ορίζοντα.
Και τώρα πάλι EastMed!
Τα παραπάνω τα έγραψα τον περασμένο Δεκέμβρη, αλλά η επικαιρότητα είχε αφήσει το άρθρο μισοξεχασμένο σε ένα φάκελο του υπολογιστή. Ώσπου ξαφνικά διάβασα προχτές ότι πήγε ο Δένδιας στο Ισραήλ, όπου έχει «αναστηθεί» ο Νετανιάχου. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός δεν μπήκε στον κόπο να δεχτεί τον Έλληνα υπουργό, του έδωσε όμως τη «γραμμή» ο νέος υπουργός Εξωτερικών Ελί Κοέν (που, ειρήσθω εν παρόδω, θεωρείται εντυπωσιακά άσχετος με τα διεθνή θέματα για Ισραηλινό υπουργό Εξωτερικών): «Πάμε πάλι για EastMed» (δηλαδή αυξάνουμε την ένταση με την Τουρκία).
Tα νέα δεν τα μάθαμε από τον κ. Δένδια, αλλά από ανάρτηση του Κοέν μετά τη συνάντηση, όπου αναφέρει ότι «συμφωνήσαμε στην εξαγωγή ισραηλινού φυσικού αερίου μέσω Ελλάδας και Κύπρου, το οποίο θα φτάσει σε όλη την Ευρώπη. Σε μια περίοδο παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης, θα ενισχύσει τη διεθνή μας θέση και θα αποφέρει πολλά χρήματα στη χώρα».
Σε ανάλογο μοτίβο και ανάρτηση του πρωθυπουργού Νετανιάχου, ο οποίος ανακοίνωσε ότι έδωσε εντολή στον επικεφαλής στου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ να δρομολογήσει μια τριμερή συνάντηση των ηγετών της Ελλάδας του Ισραήλ και της Κύπρου για το ενεργειακό.
Δύο τινά συμβαίνουν. Είτε οι φίλοι μας από το Ισραήλ αποφάσισαν να ξαναβάλουν αυτή τη μηχανή, ώστε να πιέσουν και να εκβιάσουν την Τουρκία στην παρούσα φάση «ταραχώδους διαπραγμάτευσης» της Δύσης και του Ισραήλ μαζί της, ενδεχομένως ευνοώντας και αύξηση της έντασης στα ελληνοτουρκικά, με ό,τι ήθελε προκύψει, είτε (το λιγότερο πιθανό) θέλουν να φτιάξουν μεν τον αγωγό, αλλά με χάραξη πολύ νοτιότερα και πολύ πιο μακριά από την Τουρκία, ίσως και μέχρι Αίγυπτο και από κει Ελλάδα. Αμφιβάλλουμε για το κατά πόσο αυτό το δεύτερο σχέδιο έχει νόημα οικονομικά, αλλά αν ήταν να πάμε εκεί, γιατί δεν πηγαίναμε ευθύς εξ αρχής, ώστε να αποφύγουμε την κρίση στα ελληνοτουρκικά και τον εξοπλιστικό ανταγωνισμό;
Αν όμως είναι το πρώτο, τότε θα εμφανισθεί οσονούπω νέος μεγάλος κίνδυνος για την Ελλάδα. Τό’χουμε γράψει, το ‘χουμε ξαναγράψει. Ο Αλέξανδρος Κοτζιάς το’ χει διατυπώσει στο τόσο τραγικό μυθιστόρημά που αφιέρωσε στον εμφύλιο, την Πολιορκία. Δεν υπάρχει πιο σίγουρος τρόπος για να πεθάνει ένα έθνος από το να παραδώσει την πολιτική στους συμμάχους του.
Υ.Γ.: Όταν η Ελλάδα είχε ακόμα μερικά στοιχειώδη χαρακτηριστικά ανεξάρτητου κράτους φρόντιζαν όλοι οι επίσημοι να επισκέπτονται και την Παλαιστινιακή Αρχή, ώστε να διατηρείται μια ισορροπία στην ελληνική εξωτερική πολιτική. Κάτι που φυσικά δεν έκανε ο επικεφαλής του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών. Και ούτε και κανείς τον επέκρινε για αυτό. Αφού δεν μπορούμε να ζήσουμε όπως σκεπτόμαστε, θα καταλήξουμε να σκεφτόμαστε όπως ζούμε.
Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος
Ο Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος είναι δημοσιογράφος, διαχειριστής της σελίδας konstantakopoulos.gr και συνιδρυτής της Delphi Initiative. Εργάσθηκε στο παρελθόν σε ερευνητικά ιδρύματα της Γαλλίας και της Ελλάδας ως φυσικός, στο πρωθυπουργικό γραφείο του Ανδρέα Παπανδρέου ως ειδικός συνεργάτης για θέματα ελέγχου των εξοπλισμών και στη Μόσχα ως διευθυντής του γραφείου του Αθηναϊκού Πρακτορείου επί δεκαετία και ως ανταποκριτής για πολλά μέσα. Συνεργάστηκε με τον Μιχάλη Ράπτη (Pablo) στην έκδοση της διεθνούς επιθεώρησης για την Αυτοδιαχείριση “Utopie Critique”. Έχει γράψει τα βιβλία: “Η Κύπρος στο στόχαστρο – Γιατί θέλουν μια Κύπρο χωρίς Έλληνες” (Ινφογνώμων 2017), “Η Κύπρος σε Παγίδα” (Λιβάνης, 2008), “Η Αρπαγή της Κύπρου” (Λιβάνης, 2004) και “Φάκελος Ελλάς – Τα αρχεία των σοβιετικών μυστικών υπηρεσιών” (Λιβάνης, 1993).
Οι New York Times το χαρακτήρισαν «μυστήριο», αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες εκτέλεσαν μια μυστική θαλάσσια επιχείρηση που κρατήθηκε κρυφή—μέχρι τώρα.
Seymour Hersh
Το Κέντρο Καταδύσεων και Διάσωσης του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ βρίσκεται σε μια τοποθεσία τόσο ασαφή όσο το όνομά του—κάτω από αυτό που κάποτε ήταν εξοχικός δρόμος στην αγροτική περιοχή του Παναμά, μια ακμάζουσα, πλέον, πόλη θέρετρο στη νοτιοδυτική περιοχή της Φλόριντα, 70 μίλια νότια της Αλαμπάμα.
Το συγκρότημα του Κέντρου είναι εξίσου απερίγραπτο με τη θέση του—μια μονόχρωμη κατασκευή μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο που μοιάζει με επαγγελματικό γυμνάσιο στη δυτική πλευρά του Σικάγο. Ένα πλυντήριο με κερματοδέκτη και μια σχολή χορού βρίσκονται απέναντι από αυτό που σήμερα είναι δρόμος με τέσσερις λωρίδες.
Το κέντρο εκπαιδεύει δύτες βαθέων υδάτων υψηλής εξειδίκευσης για δεκαετίες, οι οποίοι, αφού τοποθετηθούν σε αμερικανικές στρατιωτικές μονάδες σε όλο τον κόσμο, είναι σε θέση να κάνουν τεχνικές καταδύσεις για το καλό – χρησιμοποιώντας εκρηκτικά C4 για να καθαρίσουν λιμάνια και παραλίες από συντρίμμια και μη εκραγέντα πυρομαχικά – καθώς και το κακό, όπως η ανατίναξη ξένων εξεδρών πετρελαίου, η ρύπανση βαλβίδων εισαγωγής για υποθαλάσσια εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής, η καταστροφή υποδομών πλοήγησης σε κρίσιμα ναυτιλιακά κανάλια.
Το κέντρο της πόλης του Παναμά, το οποίο διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη εσωτερική πισίνα στην Αμερική, ήταν το ιδανικό μέρος για να στρατολογηθούν οι καλύτεροι και πιο λιγομίλητοι απόφοιτοι της σχολής καταδύσεων που έκαναν με επιτυχία το περασμένο καλοκαίρι αυτό που είχαν εξουσιοδοτηθεί να κάνουν 260 πόδια κάτω από την επιφάνεια της Βαλτικής Θάλασσας.
Τον περασμένο Ιούνιο, οι δύτες του Πολεμικού Ναυτικού, που δρούσαν υπό την κάλυψη μιας ευρέως δημοσιοποιημένης άσκησης του ΝΑΤΟ στα μέσα του καλοκαιριού, γνωστής ως BALTOPS 22, τοποθέτησαν τα εκρηκτικά που πυροδοτήθηκαν από απόσταση που, τρεις μήνες αργότερα, κατέστρεψαν τρεις από τους τέσσερις αγωγούς Nord Stream, σύμφωνα με μια πηγή με άμεση γνώση του επιχειρησιακού σχεδιασμού.
Δύο από τους αγωγούς, οι οποίοι ήταν γνωστοί συλλογικά ως Nord Stream 1, παρείχαν στη Γερμανία και σε μεγάλο μέρος της Δυτικής Ευρώπης φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο για περισσότερο από μια δεκαετία.
Ένα δεύτερο ζεύγος αγωγών, που ονομαζόταν Nord Stream 2, είχε κατασκευαστεί αλλά δεν ήταν ακόμη σε λειτουργία. Τώρα, με τα ρωσικά στρατεύματα να συγκεντρώνονται στα ουκρανικά σύνορα και τον πιο αιματηρό πόλεμο στην Ευρώπη από το 1945, ο Πρόεδρος Τζόζεφ Μπάιντεν είδε τους αγωγούς ως όχημα του Βλαντιμίρ Πούτιν να οπλίσει το φυσικό αέριο για τις πολιτικές και εδαφικές του φιλοδοξίες.
Ζητήθηκε απο την Adrienne Watson, εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, να σχολιάσει και είπε σε ένα email: «Αυτό είναι ψευδές και ολοκληρωτικής φαντασίας». Η Tammy Thorp, εκπρόσωπος της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, έγραψε παρόμοια: «Αυτός ο ισχυρισμός είναι εντελώς, μα εντελώς ψευδής».
Η απόφαση του Μπάιντεν να σαμποτάρει τους αγωγούς ήρθε μετά από περισσότερους από εννέα μήνες άκρως μυστικής συζήτησης εντός της κοινότητας εθνικής ασφάλειας της Ουάσιγκτον σχετικά με τον καλύτερο τρόπο επίτευξης αυτού του στόχου. Για μεγάλο μέρος εκείνου του χρόνου, το θέμα δεν ήταν αν θα εκτελούνταν η αποστολή, αλλά πώς θα ολοκληρωνόταν χωρίς καμία προφανή ένδειξη για το ποιος ήταν υπεύθυνος.
Υπήρχε ένας ζωτικής σημασίας γραφειοκρατικός λόγος για να βασιστούμε στους αποφοίτους της σχολής καταδύσεων του κέντρου στην Πόλη του Παναμά.
Οι δύτες ήταν μόνο απο το Πολεμικό Ναυτικό και όχι μέλη της Διοίκησης Ειδικών Επιχειρήσεων της Αμερικής, της οποίας οι μυστικές επιχειρήσεις πρέπει να αναφέρονται στο Κογκρέσο και να ενημερωθούν εκ των προτέρων η ηγεσία της Γερουσίας και της Βουλής – η λεγόμενη Συμμορία των Οκτώ.
Η κυβέρνηση Μπάιντεν έκανε ό,τι ήταν δυνατόν για να αποφύγει τις διαρροές, καθώς ο σχεδιασμός πραγματοποιήθηκε στα τέλη του 2021 και στους πρώτους μήνες του 2022.
Ο Πρόεδρος Μπάιντεν και η ομάδα εξωτερικής πολιτικής του -ο σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας Τζέικ Σάλιβαν, ο υπουργός Εξωτερικών Τόνι Μπλίνκεν και η Βικτόρια Νούλαντ, η υφυπουργός Εξωτερικών αρμόδια για την Πολιτική- ήταν έντονα συνεπείς στην εχθρότητά τους προς τους δύο αγωγούς, οι οποίοι διέτρεχαν δίπλα-δίπλα μια απόσταση 750 μιλίων κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα από δύο διαφορετικά λιμάνια στη βορειοανατολική Ρωσία κοντά στα σύνορα της Εσθονίας, περνώντας κοντά στο νησί Bornholm της Δανίας πριν καταλήξουν στη βόρεια Γερμανία.
Η απευθείας διαδρομή, η οποία παρέκαμψε κάθε ανάγκη διέλευσης από την Ουκρανία, ήταν ένα όφελος για τη γερμανική οικονομία, η οποία απολάμβανε άφθονο φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο—αρκετό για να λειτουργήσει τα εργοστάσιά της και να θερμάνει τα σπίτια της, ενώ επέτρεψε στους Γερμανούς διανομείς να πουλήσουν τις ποσότητες που πλεόναζαν σε όλη τη Δυτική Ευρώπη.
Ενέργειες της κυβέρνησης που θα μπορούσαν να εντοπιστούν θα παραβίαζαν τις υποσχέσεις των ΗΠΑ για ελαχιστοποίηση της άμεσης σύγκρουσης με τη Ρωσία. Η μυστικότητα ήταν απαραίτητη.
Από τις πρώτες μέρες του, ο Nord Stream 1 θεωρήθηκε από την Ουάσιγκτον και τους αντιρωσικούς εταίρους στο ΝΑΤΟ ως απειλή για τη δυτική κυριαρχία. Η εταιρεία χαρτοφυλακίου πίσω από αυτόν, η Nord Stream AG, ιδρύθηκε στην Ελβετία το 2005 σε συνεργασία με την Gazprom, μια εισηγμένη στο χρηματιστήριο ρωσική εταιρεία που παράγει τεράστια κέρδη για τους μετόχους, η οποία κυριαρχείται από ολιγάρχες που είναι γνωστό ότι βρίσκονται υπο τον Πούτιν. Η Gazprom ήλεγχε το 51 τοις εκατό της εταιρείας, με τέσσερις ευρωπαϊκές εταιρείες ενέργειας —μία στη Γαλλία, μία στην Ολλανδία και δύο στη Γερμανία— να μοιράζονται το υπόλοιπο 49% του αποθέματος και να έχουν το δικαίωμα να ελέγχουν τις μεταγενέστερες πωλήσεις του φθηνού φυσικού αερίου σε τοπικό επίπεδο με διανομή στη Γερμανία και τη Δυτική Ευρώπη.
Τα κέρδη της Gazprom μοιράστηκαν με τη ρωσική κυβέρνηση και τα κρατικά έσοδα από φυσικό αέριο και πετρέλαιο υπολογίστηκαν σε μερικά χρόνια έως και στο 45 τοις εκατό του ετήσιου προϋπολογισμού της Ρωσίας.
Οι πολιτικοί φόβοι της Αμερικής ήταν πραγματικοί: ο Πούτιν θα είχε τώρα μια πρόσθετη και τόσο αναγκαία κύρια πηγή εισοδήματος και η Γερμανία και η υπόλοιπη Δυτική Ευρώπη θα εθίζονταν στο φθηνό φυσικό αέριοπου προμηθεύει η Ρωσία, ενώ θα μειώνονταν η ευρωπαϊκή εξάρτηση από την Αμερική.
Στην πραγματικότητα, αυτό ακριβώς συνέβη. Πολλοί Γερμανοί είδαν το Nord Stream 1 ως μέρος της περίφημης θεωρίας Ostpolitik του πρώην καγκελαρίου Willy Brandt, η οποία θα επέτρεπε στη μεταπολεμική Γερμανία να αποκαταστήσει τον εαυτό της και άλλα ευρωπαϊκά έθνη που καταστράφηκαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μεταξύ άλλων πρωτοβουλιών, χρησιμοποιώντας φθηνό ρωσικό αέριο για την ευημερούσα δυτικοευρωπαϊκή αγορά και εμπορική οικονομία.
Ο Nord Stream 1 ήταν αρκετά επικίνδυνος, κατά την άποψη του ΝΑΤΟ και της Ουάσιγκτον, αλλά ο Nord Stream 2, του οποίου η κατασκευή ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2021, θα διπλασίαζε την ποσότητα φθηνού φυσικού αερίου που θα ήταν διαθέσιμο στη Γερμανία εάν εγκρινόταν από τις γερμανικές ρυθμιστικές αρχές και τις αρχές της Δυτικής Ευρώπης. Ο δεύτερος αγωγός θα παρέχει επίσης αρκετό φυσικό αέριο για περισσότερο από το 50% της ετήσιας κατανάλωσης της Γερμανίας.
Οι εντάσεις κλιμακώνονταν συνεχώς μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ, υποστηριζόμενες από την επιθετική εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Μπάιντεν.
Η αντίθεση στο Nord Stream 2 φούντωσε την παραμονή της ορκωμοσίας του Μπάιντεν τον Ιανουάριο του 2021, όταν οι Ρεπουμπλικάνοι της Γερουσίας, με επικεφαλής τον Τεντ Κρουζ του Τέξας, έθεσαν επανειλημμένα την πολιτική απειλή του φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου κατά την ακρόαση επικύρωσης του Μπλίνκεν ως Υπουργού Εξωτερικών.
Μέχρι τότε, μια ενοποιημένη Γερουσία είχε περάσει με επιτυχία έναν νόμο που, όπως είπε ο Κρουζ στον Blinken, «σταμάτησε [τον αγωγό] στα ίχνη του». Θα υπήρχε τεράστια πολιτική και οικονομική πίεση από τη γερμανική κυβέρνηση, με επικεφαλής τότε την Άνγκελα Μέρκελ, για να ενταχθεί ο δεύτερος αγωγός στο δίκτυο.
Θα σταθεί ο Μπάιντεν απέναντι στους Γερμανούς; Ο Blinken είπε ναι, αλλά πρόσθεσε ότι δεν είχε συζητήσει τις λεπτομέρειες των απόψεων του επερχόμενου Προέδρου. «Γνωρίζω την ισχυρή του πεποίθηση ότι αυτή είναι μια κακή ιδέα, ο Nord Stream 2», είπε. «Ξέρω ότι θα μας ζητούσε να χρησιμοποιήσουμε κάθε πειστικό εργαλείο που έχουμε για να πείσουμε τους φίλους και τους εταίρους μας, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας, να μην προχωρήσουν σε αυτό».
Λίγους μήνες αργότερα, καθώς η κατασκευή του δεύτερου αγωγού πλησίαζε στην ολοκλήρωση, ο Μπάιντεν ανοιγόκλεινε τα μάτια. Εκείνο τον Μάιο, σε μια εκπληκτική ανατροπή, η κυβέρνηση παραιτήθηκε από κυρώσεις κατά της Nord Stream AG, με έναν αξιωματούχο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ να παραδέχεται ότι η προσπάθεια να σταματήσει ο αγωγός μέσω κυρώσεων και διπλωματίας ήταν «πάντα μακρινού ορίζοντα».
Παρασκηνιακά, αξιωματούχοι της διοίκησης φέρεται να προέτρεψαν τον Ουκρανό Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος τότε αντιμετώπιζε απειλή ρωσικής εισβολής, να μην επικρίνει την κίνηση.
Υπήρχαν άμεσες συνέπειες. Οι Ρεπουμπλικάνοι της Γερουσίας, με επικεφαλής τον Κρουζ, ανακοίνωσαν άμεσο αποκλεισμό όλων των υποψηφίων εξωτερικής πολιτικής του Μπάιντεν και καθυστέρησαν την ψήφιση του ετήσιου αμυντικού νομοσχεδίου για μήνες, μέχρι το φθινόπωρο. Το Politico απεικόνισε αργότερα την στροφή του Μπάιντεν στον δεύτερο ρωσικό αγωγό ως «τη μόνη απόφαση, αναμφισβήτητα μεγαλύτερη από τη χαοτική στρατιωτική απόσυρση από το Αφγανιστάν, που έθεσε σε κίνδυνο την ατζέντα του Μπάιντεν».
Η διοίκηση βροντοφώναζε, παρά το γεγονός ότι η κρίση αναβλήθηκε στα μέσα Νοεμβρίου, όταν οι ρυθμιστικές αρχές ενέργειας της Γερμανίας ανέστειλαν την έγκριση του δεύτερου αγωγού Nord Stream.
Οι τιμές του φυσικού αερίου αυξήθηκαν κατά 8% μέσα σε λίγες μέρες, εν μέσω αυξανόμενων φόβων στη Γερμανία και την Ευρώπη ότι η αναστολή λειτουργίας του αγωγού και η αυξανόμενη πιθανότητα πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας θα οδηγούσε σε έναν πολύ ανεπιθύμητο κρύο χειμώνα.
Δεν ήταν σαφές στην Ουάσιγκτον ακριβώς πού βρισκόταν ο Όλαφ Σολτς, ο νεοδιορισθείς καγκελάριος της Γερμανίας. Μήνες νωρίτερα, μετά την πτώση του Αφγανιστάν, ο Scholtz είχε υποστηρίξει δημόσια την έκκληση του Γάλλου Προέδρου Emmanuel Macron για μια πιο αυτόνομη ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική σε μια ομιλία του στην Πράγα – υποδηλώνοντας ξεκάθαρα λιγότερη εξάρτηση από την Ουάσιγκτον και τις ευμετάβλητές της ενέργειες.
Σε όλα αυτά, τα ρωσικά στρατεύματα είχαν σταθερά και δυσοίωνα εγκατασταθεί στα σύνορα της Ουκρανίας και μέχρι τα τέλη Δεκεμβρίου περισσότεροι από 100.000 στρατιώτες ήταν σε θέση να χτυπήσουν από τη Λευκορωσία και την Κριμαία. Ο συναγερμός αυξανόταν στην Ουάσιγκτον, συμπεριλαμβανομένης της εκτίμησης από τον Blinken ότι αυτός ο αριθμός στρατευμάτων θα μπορούσε να «διπλασιαστεί σε σύντομο χρονικό διάστημα».
Η προσοχή της διοίκησης επικεντρώθηκε για άλλη μια φορά στο Nord Stream. Όσο η Ευρώπη παρέμενε εξαρτημένη από τους αγωγούς για φθηνό φυσικό αέριο, η Ουάσιγκτον φοβόταν ότι χώρες όπως η Γερμανία θα ήταν απρόθυμες να προμηθεύσουν στην Ουκρανία τα χρήματα και τα όπλα που χρειαζόταν για να νικήσει τη Ρωσία.
Ήταν σε αυτή την ύστατη στιγμή που ο Μπάιντεν εξουσιοδότησε τον Τζέικ Σάλιβαν να συγκεντρώσει μια διυπηρεσιακή ομάδα για να καταλήξει σε ένα σχέδιο.
Όλες οι επιλογές ήταν στο τραπέζι. Αλλά μόνο σε μιά θα θα κατέληγαν.
ΣΧΕΔΙΑΣΗ
Τον Δεκέμβριο του 2021, δύο μήνες πριν τα πρώτα ρωσικά τανκς εισέλθουν στην Ουκρανία, ο Τζέικ Σάλιβαν συγκάλεσε μια συνάντηση μιας νεοσυσταθείσας ειδικής ομάδας—άνδρες και γυναίκες από τον Μικτό Επιτελείο, τη CIA και το Υπουργείο Θησαυροφυλακίου—και ζήτησε συστάσεις σχετικά με τον τρόπο αντίδρασης στην επικείμενη εισβολή του Πούτιν.
Θα ήταν η πρώτη από μια σειρά άκρως απόρρητων συναντήσεων, σε μια ασφαλή αίθουσα στον τελευταίο όροφο του Παλαιού Κτηρίου Γραφείων, δίπλα στον Λευκό Οίκο, που ήταν επίσης η οικία του Προέδρου του Συμβουλευτικού Συμβουλίου Εξωτερικών Πληροφοριών (PFIAB). Υπήρχε η συνηθισμένη κουβέντα που οδήγησε τελικά σε ένα κρίσιμο προκαταρκτικό ερώτημα:
Η σύσταση που διαβιβάστηκε από την ομάδα στον Πρόεδρο θα ήταν αναστρέψιμη—όπως ένα άλλο επίπεδο κυρώσεων και νομισματικών περιορισμών—ή μη αναστρέψιμη—δηλαδή κινητικές ενέργειες, οι οποίες δεν μπορούσαν να αναιρεθούν;
Αυτό που έγινε σαφές στους συμμετέχοντες, σύμφωνα με την πηγή με άμεση γνώση της διαδικασίας, είναι ότι ο Sullivan σκόπευε η ομάδα να καταστρώσει ένα σχέδιο για την καταστροφή των δύο αγωγών Nord Stream – και με αυτό θα εκπλήρωνε τις επιθυμίες του Προέδρου.
ΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ Από αριστερά προς τα δεξιά: Victoria Nuland, Anthony Blinken και Jake Sullivan.
Στις επόμενες αρκετές συναντήσεις, οι συμμετέχοντες συζήτησαν επιλογές για επίθεση. Το Πολεμικό Ναυτικό πρότεινε τη χρήση ενός υποβρυχίου που τέθηκε πρόσφατα σε λειτουργία, για να επιτεθεί απευθείας στον αγωγό. Η Πολεμική Αεροπορία συζήτησε τη ρίψη βομβών με ασφάλειες καθυστέρησης που θα μπορούσαν να πυροδοτηθούν εξ αποστάσεως. Η CIA υποστήριξε ότι ό,τι κι αν γινόταν, θα έπρεπε να είναι κρυφό. Όλοι οι εμπλεκόμενοι κατάλαβαν το διακύβευμα. «Αυτό δεν είναι κάτι για παιδιά», είπε η πηγή. Εάν η επίθεση μπορούσε να εντοπιστεί ότι έγινε απο τις Ηνωμένες Πολιτείες, θα “Είναι μια πράξη πολέμου”.
Εκείνη την εποχή, η CIA διευθυνόταν από τον William Burns, έναν ηπιότροπο πρώην πρεσβευτή στη Ρωσία που είχε διατελέσει αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Ομπάμα. Ο Μπερνς εξουσιοδότησε γρήγορα μια ομάδα εργασίας της Υπηρεσίας, της οποίας τα ad hoc μέλη περιλάμβαναν —κατά τύχη— κάποιον που ήταν εξοικειωμένος με τις δυνατότητες των δυτών βαθέων υδάτων του Πολεμικού Ναυτικού στην Πόλη του Παναμά.
Τις επόμενες εβδομάδες, μέλη της ομάδας εργασίας της CIA άρχισαν να καταστρώνουν ένα σχέδιο για μια μυστική επιχείρηση που θα χρησιμοποιούσε δύτες βαθέων υδάτων για να πυροδοτήσει μια έκρηξη κατά μήκος του αγωγού.
Κάτι τέτοιο είχε ξαναγίνει. Το 1971, η αμερικανική κοινότητα πληροφοριών έμαθε από άγνωστες, ακόμη, πηγές ότι δύο σημαντικές μονάδες του ρωσικού ναυτικού επικοινωνούσαν μέσω ενός υποθαλάσσιου καλωδίου που ήταν θαμμένο στη Θάλασσα του Οχότσκ, στην Άπω Ανατολή της Ρωσίας. Το καλώδιο συνέδεε μια περιφερειακή διοίκηση του Πολεμικού Ναυτικού με το αρχηγείο της ηπειρωτικής χώρας στο Βλαδιβοστόκ.
Μια επιλεγμένη ομάδα από στελέχη της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών και της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας συγκεντρώθηκε κάπου στην περιοχή της Ουάσιγκτον, υπό μεγάλη μυστικότητα, και εκπόνησε ένα σχέδιο, χρησιμοποιώντας δύτες του Πολεμικού Ναυτικού, τροποποιημένα υποβρύχια και ένα υποβρύχιο όχημα διάσωσης, το οποίο πέτυχε, μετά απο πολλές δοκιμές και λάθη, τον εντοπισμό του ρωσικού καλωδίου. Οι δύτες τοποθέτησαν μια εξελιγμένη συσκευή ακρόασης στο καλώδιο που κατέγραψε με επιτυχία σε ένα σύστημα μαγνητοφώνησης τις ρωσικές επικοινωνίες.
Η NSA έμαθε ότι ανώτεροι αξιωματικοί του ρωσικού ναυτικού, πεπεισμένοι για την ασφάλεια του συνδέσμου επικοινωνίας τους, συνομιλούσαν με τους ομότιμούς τους χωρίς κρυπτογράφηση. Η συσκευή ηχογράφησης και η κασέτα της έπρεπε να αντικαθίστανται κάθε μήνα και το έργο συνεχιζόταν με επιτυχία για μια δεκαετία έως ότου παραβιάστηκε από έναν σαραντατετράχρονο πολίτη, τεχνικό της NSA ονόματι Ρόναλντ Πέλτον, ο οποίος μιλούσε άπταιστα ρωσικά. Ο Πέλτον αποκαλύφθηκε από έναν Ρώσο αποστάτη το 1985 και καταδικάστηκε σε φυλάκιση. Πληρώθηκε μόλις 5.000 δολάρια από τους Ρώσους για τις αποκαλύψεις του σχετικά με την επιχείρηση, μαζί με 35.000 δολάρια για άλλα ρωσικά επιχειρησιακά δεδομένα που έδωσε και τα οποία δεν δημοσιοποιήθηκαν ποτέ.
Αυτή η υποβρύχια επιτυχία, με την κωδική ονομασία Ivy Bells, ήταν καινοτόμος και επικίνδυνη και παρήγαγε ανεκτίμητες πληροφορίες σχετικά με τις προθέσεις και τον σχεδιασμό του ρωσικού ναυτικού.
Ωστόσο, η διυπηρεσιακή ομάδα ήταν αρχικά δύσπιστη με τον ενθουσιασμό της CIA για μια κρυφή επίθεση στα βαθιά νερά. Υπήρχαν πάρα πολλά αναπάντητα ερωτήματα. Τα νερά της Βαλτικής Θάλασσας περιπολούνταν έντονα από το ρωσικό ναυτικό και δεν υπήρχαν εξέδρες άντλησης πετρελαίου που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως κάλυψη για μια επιχείρηση κατάδυσης. Θα έπρεπε οι δύτες να πάνε στην Εσθονία, ακριβώς απέναντι από τα σύνορα από τις αποβάθρες φόρτωσης φυσικού αερίου της Ρωσίας, για να εκπαιδευτούν για την αποστολή; «Θα ήταν ένα γαμημένο κατσίκι», είπαν οι Πράκτορες.
Καθ’ όλη τη διάρκεια «όλης αυτής της μεθόδου», είπε η πηγή, «κάποιοι εργαζόμενοι στη CIA και στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ έλεγαν: «Μην το κάνετε αυτό». Είναι ανόητο και θα είναι πολιτικός εφιάλτης αν βγει».
Ωστόσο, στις αρχές του 2022, η ομάδα εργασίας της CIA ανέφερε στη διυπηρεσιακή ομάδα του Σάλιβαν: «Έχουμε έναν τρόπο να ανατινάξουμε τους αγωγούς».
Αυτό που ακολούθησε ήταν εκπληκτικό. Στις 7 Φεβρουαρίου, λιγότερο από τρεις εβδομάδες πριν από τη φαινομενικά αναπόφευκτη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ο Μπάιντεν συναντήθηκε στο γραφείο του στον Λευκό Οίκο με τον γερμανό καγκελάριο Όλαφ Σολτς, ο οποίος, μετά από κάποιες επιφυλάξεις, ήταν πλέον σταθερά στην αμερικανική ομάδα.
Στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε, ο Μπάιντεν είπε προκλητικά: «Εάν η Ρωσία εισβάλει . . . δεν θα υπάρχει πλέον Nord Stream 2. Θα δώσουμε ένα τέλος σε αυτό.»
Είκοσι ημέρες νωρίτερα, η υφυπουργός Νούλαντ είχε μεταφέρει ουσιαστικά το ίδιο μήνυμα σε μια ενημέρωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ [στους δημοσιογράφους], με μικρή κάλυψη απο τον Τύπο. «Θέλω να είμαι πολύ σαφής μαζί σας σήμερα», είπε απαντώντας σε ερώτηση.
«Εάν η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ο Nord Stream 2 δεν θα προχωρήσει».
Αρκετοί από εκείνους που συμμετείχαν στον σχεδιασμό της αποστολής του αγωγού ήταν απογοητευμένοι από αυτό που θεώρησαν ως έμμεσες αναφορές στην επίθεση.
«Ήταν σαν να βάζαμε μια ατομική βόμβα στο έδαφος στο Τόκιο και να λέμε στους Ιάπωνες ότι θα την πυροδοτήσουμε», είπε η πηγή. «Το σχέδιο ήταν οι επιλογές να εκτελούνται μετά την εισβολή και να μην διαφημίζονται δημόσια. Ο Μπάιντεν απλά δεν το κατάλαβε ή το αγνόησε».
Η αδιακρισία του Μπάιντεν και της Νούλαντ, αν ήταν αυτό, μπορεί να απογοήτευσε ορισμένους από τους σχεδιαστές. Δημιούργησε όμως και μια ευκαιρία.
Σύμφωνα με την πηγή, ορισμένοι από τους ανώτερους αξιωματούχους της CIA διαπίστωσαν ότι η ανατίναξη του αγωγού «δεν θα μπορούσε πλέον να θεωρείται μυστική επιλογή επειδή ο Πρόεδρος μόλις ανακοίνωσε ότι ξέραμε πώς να το κάνουμε».
Το σχέδιο για την ανατίναξη του Nord Stream 1 και 2 υποβαθμίστηκε ξαφνικά από μια μυστική επιχείρηση που απαιτούσε την ενημέρωση του Κογκρέσου σε μια επιχείρηση που θεωρήθηκε ως επιχείρηση πληροφοριών υψηλής διαβάθμισης με στρατιωτική υποστήριξη των ΗΠΑ. Σύμφωνα με το νόμο, εξήγησε η πηγή, «Δεν υπήρχε πλέον νομική απαίτηση να αναφερθεί η επιχείρηση στο Κογκρέσο. Το μόνο που έπρεπε να κάνουν τώρα είναι απλώς να το κάνουν—αλλά έπρεπε να είναι ακόμα μυστικό. Οι Ρώσοι έχουν εξαιρετική επιτήρηση της Βαλτικής Θάλασσας».
Τα μέλη της ομάδας εργασίας των Πρακτόρων δεν είχαν άμεση επαφή με τον Λευκό Οίκο και ήταν πρόθυμοι να μάθουν εάν ο Πρόεδρος εννοούσε αυτό που είχε πει —δηλαδή, εάν η αποστολή ήταν πλέον εκτελεστή. Η πηγή υπενθύμισε, «Ο Μπιλ Μπερνς επιστρέφει και λέει «Κάντε το».
«Το νορβηγικό ναυτικό βρήκε γρήγορα το σωστό σημείο, στα ρηχά νερά λίγα μίλια μακριά από το νησί Bornholm της Δανίας. . .»
Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ
Η Νορβηγία ήταν το τέλειο μέρος για τη βάση της αποστολής.
Τα τελευταία χρόνια της κρίσης Ανατολής-Δύσης, ο στρατός των ΗΠΑ έχει επεκτείνει πολύ την παρουσία του εντός της Νορβηγίας, της οποίας τα δυτικά σύνορα εκτείνονται 1.400 μίλια κατά μήκος του βόρειου Ατλαντικού Ωκεανού και συγχωνεύονται πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο με τη Ρωσία. Το Πεντάγωνο δημιούργησε θέσεις εργασίας και συμβάσεις υψηλών αποδοχών, εν μέσω τοπικών αντιπαραθέσεων, επενδύοντας εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για την αναβάθμιση και την επέκταση των εγκαταστάσεων του Αμερικανικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας στη Νορβηγία. Τα νέα έργα περιελάμβαναν, το πιο σημαντικό, ένα προηγμένο ραντάρ συνθετικού διαφράγματος πολύ βόρεια που ήταν ικανό να διεισδύσει βαθιά στη Ρωσία και εντάχθηκε στο δίκτυο μόλις η αμερικανική κοινότητα πληροφοριών έχασε την πρόσβαση σε μια σειρά από τοποθεσίες ακρόασης μεγάλης εμβέλειας εντός της Κίνας.
Μια πρόσφατα ανακαινισμένη αμερικανική βάση υποβρυχίων, η οποία ήταν υπό κατασκευή για χρόνια, είχε τεθεί σε λειτουργία και περισσότερα αμερικανικά υποβρύχια ήταν πλέον σε θέση να συνεργαστούν στενά με τους Νορβηγούς συναδέλφους τους για να παρακολουθήσουν και να κατασκοπεύσουν μια μεγάλη ρωσική πυρηνική περιοχή 250 μίλια ανατολικά, στην Χερσόνησος Κόλα. Η Αμερική έχει επίσης επεκτείνει σε μεγάλο βαθμό μια νορβηγική αεροπορική βάση στο βορρά και έχει παραδώσει στη νορβηγική αεροπορία έναν στόλο περιπολικών αεροσκαφών P8 Poseidon, κατασκευής Boeing, για να ενισχύσει την κατασκοπεία μεγάλης εμβέλειας για όλα τα πράγματα στη Ρωσία.
Σε αντάλλαγμα, η νορβηγική κυβέρνηση εξόργισε τους φιλελεύθερους και ορισμένους μετριοπαθείς στο κοινοβούλιο της τον περασμένο Νοέμβριο περνώντας τη Συμπληρωματική Συμφωνία Αμυντικής Συνεργασίας (SDCA). Σύμφωνα με τη νέα συμφωνία, το νομικό σύστημα των ΗΠΑ θα έχει δικαιοδοσία σε ορισμένες «συμφωνημένες περιοχές» στα Βόρεια, στους Αμερικανούς στρατιώτες που κατηγορούνται για εγκλήματα εκτός της βάσης, καθώς και για όσους Νορβηγούς πολίτες κατηγορούνται ή είναι ύποπτοι για παρέμβαση στις εργασίες στη βάση.
Η Νορβηγία ήταν ένας από τους αρχικούς υπογράφοντες τη Συνθήκη του ΝΑΤΟ το 1949, στις πρώτες μέρες του Ψυχρού Πολέμου. Σήμερα, ο ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ είναι ο Γενς Στόλτενμπεργκ, ένας αφοσιωμένος αντικομμουνιστής, ο οποίος υπηρέτησε ως πρωθυπουργός της Νορβηγίας για οκτώ χρόνια προτού μετακομίσει στην ανώτατη θέση του στο ΝΑΤΟ, με την αμερικανική υποστήριξη, το 2014. Ήταν σκληροπυρηνικός σε όλα τα πράγματα που αφορούσαν τον Πούτιν και τη Ρωσία και είχε συνεργαστεί με την αμερικανική κοινότητα πληροφοριών από τον πόλεμο του Βιετνάμ. Έκτοτε απολαμβάνει απόλυτης εμπιστοσύνης. «Είναι το γάντι που ταιριάζει στο χέρι των Αμερικανών», είπε η πηγή.
Πίσω στην Ουάσιγκτον, οι σχεδιαστές ήξεραν ότι έπρεπε να πάνε στη Νορβηγία. «Μισούσαν τους Ρώσους και το νορβηγικό ναυτικό ήταν γεμάτο από θαυμάσιους ναυτικούς και δύτες που είχαν επι γενιές εμπειρίες στην εξαιρετικά κερδοφόρα εξερεύνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου βαθέων υδάτων», είπε η πηγή. Θα μπορούσαν επίσης να τους εμπιστευτούν ότι θα κρατήσουν μυστική την αποστολή. (Οι Νορβηγοί μπορεί να είχαν και άλλα συμφέροντα. Η καταστροφή του Nord Stream —αν οι Αμερικανοί μπορούσαν να το πετύχουν— θα επέτρεπε στη Νορβηγία να πουλήσει πολύ περισσότερο δικό της φυσικό αέριο στην Ευρώπη.)
Κάποια στιγμή τον Μάρτιο, μερικά μέλη της ομάδας πέταξαν στη Νορβηγία για να συναντηθούν με τη Νορβηγική Μυστική Υπηρεσία και το Ναυτικό. Ένα από τα βασικά ερωτήματα ήταν πού ακριβώς στη Βαλτική Θάλασσα ήταν το καλύτερο μέρος για να τοποθετηθούν τα εκρηκτικά. Οι Nord Stream 1 και 2, ο καθένας με δύο σειρές αγωγών, χωρίστηκαν σε μεγάλο μέρος της διαδρομής λίγο περισσότερο από ένα μίλι καθώς έφταναν στο λιμάνι του Greifswald στα βορειοανατολικά της Γερμανίας.
Το νορβηγικό ναυτικό βρήκε γρήγορα το σωστό σημείο, στα ρηχά νερά της Βαλτικής θάλασσας λίγα μίλια έξω από το νησί Bornholm της Δανίας. Οι αγωγοί απείχαν περισσότερο από ένα μίλι μεταξύ τους κατά μήκος ενός θαλάσσιου πυθμένα που είχε βάθος μόλις 260 πόδια. Αυτό θα ήταν εντός της εμβέλειας των δυτών, οι οποίοι, επιχειρώντας από ένα ναρκαλιευτικό κλάσης Norwegian Alta, θα βουτήξουν με ένα μείγμα οξυγόνου, αζώτου και ηλίου να ρέει από τις δεξαμενές τους και να γομώσουν C4 σε σχήμα φυτού στους τέσσερις αγωγούς με τσιμεντένια προστατευτικά καλύμματα. Θα ήταν κουραστική, χρονοβόρα και επικίνδυνη εργασία, αλλά τα νερά ανοιχτά του Μπόρνχολμ είχαν ένα άλλο πλεονέκτημα: δεν υπήρχαν μεγάλα παλιρροιακά ρεύματα, που θα έκαναν το έργο της κατάδυσης πολύ πιο δύσκολο.
Μετά από λίγη έρευνα, οι Αμερικανοί ήταν όλοι μέσα.
Σε αυτό το σημείο, η σκοτεινή ομάδα καταδύσεων του Πολεμικού Ναυτικού στην Πόλη του Παναμά μπήκε ξανά στο παιχνίδι. Τα σχολεία βαθέων υδάτων στην Πόλη του Παναμά, των οποίων οι εκπαιδευόμενοι συμμετείχαν στο Ivy Bells, θεωρούνται ως ανεπιθύμητοι από τους επίλεκτους απόφοιτους της Ναυτικής Ακαδημίας στην Αννάπολη, οι οποίοι συνήθως αναζητούν τη δόξα να διοριστούν ως Seal, πιλότοι μαχητικού ή υποβρυχίου. Αν κάποιος πρέπει να γίνει «Μαύρο Παπούτσι» -δηλαδή μέλος της λιγότερο επιθυμητής διοίκησης πλοίου επιφανείας- υπάρχει πάντα η επιλογή σε ένα αντιτορπιλικό, καταδρομικό ή αμφίβιο πλοίο. Το λιγότερο λαμπερό από όλα είναι ο ναρκοπόλεμος. Οι δύτες του δεν εμφανίζονται ποτέ σε ταινίες του Χόλιγουντ, ή στο εξώφυλλο δημοφιλών περιοδικών.
«Οι καλύτεροι δύτες με προσόντα βαθιάς κατάδυσης είναι μια στενή κοινότητα και μόνο οι καλύτεροι στρατολογούνται για την επιχείρηση και τους λένε να είναι έτοιμοι να κληθούν στη CIA στην Ουάσιγκτον», είπε η πηγή.
Οι Νορβηγοί και οι Αμερικανοί είχαν μια τοποθεσία με τους πράκτορες, αλλά υπήρχε μια άλλη ανησυχία: οποιαδήποτε ασυνήθιστη υποβρύχια δραστηριότητα στα νερά ανοιχτά του Μπόρνχολμ θα μπορούσε να τραβήξει την προσοχή του σουηδικού ή του δανικού ναυτικού, που θα μπορούσαν να το αναφέρουν.
Η Δανία ήταν επίσης μια από τις αρχικές χώρες που υπέγραψαν στο ΝΑΤΟ και ήταν γνωστή στην κοινότητα των πληροφοριών για τους ειδικούς δεσμούς της με το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Σουηδία είχε υποβάλει αίτηση για ένταξη στο ΝΑΤΟ και είχε επιδείξει τη μεγάλη της ικανότητα στη διαχείριση των υποβρύχιων ηχητικών και μαγνητικών συστημάτων αισθητήρων που εντόπιζαν με επιτυχία ρωσικά υποβρύχια που εμφανίζονταν περιστασιακά σε απομακρυσμένα νερά του σουηδικού αρχιπελάγους και αναγκάζονταν να βγουν στην επιφάνεια.
Οι Νορβηγοί προσχώρησαν στους Αμερικανούς επιμένοντας ότι ορισμένοι ανώτεροι αξιωματούχοι στη Δανία και τη Σουηδία έπρεπε να ενημερωθούν γενικά για πιθανή καταδυτική δραστηριότητα στην περιοχή. Με αυτόν τον τρόπο, κάποιος υψηλότερος θα μπορούσε να παρέμβει και να κρατήσει μια αναφορά εκτός της αλυσίδας διοίκησης, μονώνοντας έτσι την επιχείρηση για τον αγωγό. «Αυτό που τους είπαν και αυτό που ήξεραν ήταν σκόπιμα διαφορετικά», μου είπε η πηγή. (Η πρεσβεία της Νορβηγίας, που ζητήθηκε να σχολιάσει αυτή την ιστορία, δεν απάντησε.)
Οι Νορβηγοί ήταν το κλειδί για την επίλυση άλλων εμποδίων.
Το ρωσικό ναυτικό ήταν γνωστό ότι διέθετε τεχνολογία επιτήρησης ικανή να εντοπίσει και να πυροδοτήσει υποβρύχιες νάρκες. Οι αμερικανικοί εκρηκτικοί μηχανισμοί έπρεπε να καμουφλαριστούν με τρόπο που θα τους έκανε να φαίνονται στο ρωσικό σύστημα ως μέρος του φυσικού υποβάθρου – κάτι που απαιτούσε προσαρμογή στη συγκεκριμένη αλατότητα του νερού. Οι Νορβηγοί είχαν μια επιλογή.
Οι Νορβηγοί είχαν λύση και στο κρίσιμο ερώτημα πότε πρέπει να γίνει η επιχείρηση. Κάθε Ιούνιο, τα τελευταία 21 χρόνια, ο Αμερικανικός Έκτος Στόλος, του οποίου η ναυαρχίδα εδρεύει στη Γκαέτα της Ιταλίας, νότια της Ρώμης, χρηματοδοτεί μια μεγάλη άσκηση του ΝΑΤΟ στη Βαλτική Θάλασσα με τη συμμετοχή πολλών συμμαχικών πλοίων σε όλη την περιοχή. Η τρέχουσα άσκηση, που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο, θα είναι γνωστή ως Baltic Operations 22, ή BALTOPS 22. Οι Νορβηγοί πρότειναν ότι αυτό θα ήταν το ιδανικό κάλυμμα για την τοποθέτηση των ναρκών.
BALTOPS 22
Οι Αμερικανοί παρείχαν ένα ζωτικό στοιχείο: έπεισαν τους σχεδιαστές του Έκτου Στόλου να προσθέσουν μια άσκηση έρευνας και ανάπτυξης στο πρόγραμμα. Στην άσκηση, όπως δημοσιοποιήθηκε από το Πολεμικό Ναυτικό, συμμετείχε ο Έκτος Στόλος σε συνεργασία με τα «κέντρα έρευνας και πολέμου» του Πολεμικού Ναυτικού. Η εκδήλωση στη θάλασσα θα πραγματοποιηθεί στα ανοικτά των ακτών του νησιού Bornholm και θα συμμετάσχουν ομάδες δυτών του ΝΑΤΟ να φυτεύουν νάρκες, με ανταγωνιστικές ομάδες να χρησιμοποιούν την τελευταία υποβρύχια τεχνολογία για να τις βρουν και να τις καταστρέψουν.
Ήταν τόσο χρήσιμη άσκηση όσο και ευρυματικό εξώφυλλο. Τα αγόρια της Πόλης του Παναμά θα έκαναν τη δουλειά τους και τα εκρηκτικά C4 θα ήταν στη θέση τους μέχρι το τέλος του BALTOPS22, με συνδεδεμένο ένα χρονόμετρο 48 ωρών. Όλοι οι Αμερικάνοι και οι Νορβηγοί θα είχαν απομακρυνθεί από την πρώτη έκρηξη.
Οι μέρες μετρούσαν αντίστροφα. «Το ρολόι χτυπούσε και πλησιάζαμε στην ολοκλήρωση της αποστολής», είπε η πηγή.
Και μετά: Η Ουάσιγκτον είχε δεύτερες σκέψεις. Οι βόμβες θα εξακολουθούσαν να τοποθετούνται κατά τη διάρκεια του BALTOPS, αλλά ο Λευκός Οίκος ανησυχούσε ότι ένα παράθυρο δύο ημερών για την έκρηξή τους θα ήταν πολύ κοντά στο τέλος της άσκησης και θα ήταν προφανές ότι η Αμερική θα φαινόταν ότι θα είχε εμπλακεί.
Αντίθετα, ο Λευκός Οίκος είχε ένα νέο αίτημα: «Μπορούν τα παιδιά στο πεδίο να βρουν κάποιο τρόπο να ανατινάξουν τους αγωγούς αργότερα κατόπιν εντολής;»
Ορισμένα μέλη της ομάδας σχεδιασμού ήταν θυμωμένα και απογοητευμένα από τη φαινομενική αναποφασιστικότητα του Προέδρου. Οι δύτες της Πόλης του Παναμά είχαν επανειλημμένα εξασκηθεί στην τοποθέτηση του C4 σε αγωγούς, όπως έκαναν κατά τη διάρκεια του BALTOPS, αλλά τώρα η ομάδα στη Νορβηγία έπρεπε να βρει έναν τρόπο για να δώσει στον Μπάιντεν αυτό που ήθελε—την δυνατότητα να εκδίδει επιτυχή εντολή εκτέλεσης κάθε φορά που το επέλεγε.
Το να επιφορτιστεί με μια αυθαίρετη αλλαγή της τελευταίας στιγμής ήταν κάτι που η CIA είχε συνηθίσει να διαχειρίζεται. Αλλά ανανέωσε επίσης τις ανησυχίες που συμμερίστηκαν ορισμένοι σχετικά με την αναγκαιότητα και τη νομιμότητα της όλης επιχείρησης.
Οι μυστικές εντολές του Προέδρου προκάλεσαν επίσης το δίλημμα της CIA στις ημέρες του πολέμου του Βιετνάμ, όταν ο Πρόεδρος Τζόνσον, αντιμέτωπος με το αυξανόμενο αίσθημα κατά του πολέμου του Βιετνάμ, διέταξε την Υπηρεσία να παραβιάσει τον καταστατικό της – το οποίο της απαγόρευε συγκεκριμένα να δρα εντός της Αμερικής – κατασκοπεύοντας αντιπολεμικούς ηγέτες για να προσδιορίσουν αν ελέγχονταν από την κομμουνιστική Ρωσία.
Η υπηρεσία εν τέλει συναίνεσε, και καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 έγινε σαφές πόσο μακριά ήταν διατεθειμένη να φτάσει. Υπήρξαν μεταγενέστερες αποκαλύψεις εφημερίδων μετά τα σκάνδαλα Γουότεργκεϊτ για την παρακολούθηση Αμερικανών πολιτών από την Υπηρεσία, τη συμμετοχή της στη δολοφονία ξένων ηγετών και την υπονόμευση της σοσιαλιστικής κυβέρνησης του Σαλβαδόρ Αλιέντε.
Αυτές οι αποκαλύψεις οδήγησαν σε μια δραματική σειρά ακροάσεων στα μέσα της δεκαετίας του 1970 στη Γερουσία, με επικεφαλής τον Frank Church του Αϊντάχο, που κατέστησε σαφές ότι ο Richard Helms, τότε διευθυντής του Οργανισμού, αποδέχτηκε ότι είχε υποχρέωση να κάνει αυτό που ο Πρόεδρος ήθελε, ακόμα κι αν αυτό σήμαινε παραβίαση του νόμου.
Σε αδημοσίευτη, κεκλεισμένων των θυρών μαρτυρία, ο Χελμς εξήγησε με θλίψη ότι «έχεις σχεδόν Άμωμη Σύλληψη όταν κάνεις κάτι» κάτω από τις μυστικές εντολές ενός Προέδρου. «Είτε είναι σωστό να το έχεις, είτε λάθος που θα το έχεις, [η CIA] λειτουργεί με διαφορετικούς κανόνες και βασικούς κανόνες από οποιοδήποτε άλλο μέρος της κυβέρνησης». Ουσιαστικά έλεγε στους γερουσιαστές ότι ο ίδιος, ως επικεφαλής της CIA, καταλάβαινε ότι εργαζόταν για το Στέμμα και όχι για το Σύνταγμα.
Οι Αμερικανοί που εργάζονταν στη Νορβηγία λειτούργησαν με την ίδια δυναμική και άρχισαν ευσυνείδητα να ασχολούνται για το νέο πρόβλημα – πώς να πυροδοτήσουν εξ αποστάσεως τα εκρηκτικά C4 κατόπιν εντολής του Μπάιντεν. Ήταν μια πολύ πιο απαιτητική αποστολή από ό,τι κατάλαβαν στην Ουάσιγκτον. Δεν υπήρχε τρόπος για την ομάδα στη Νορβηγία να μάθει πότε ο Πρόεδρος θα μπορούσε να πατήσει το κουμπί. Θα ήταν σε λίγες εβδομάδες, σε πολλούς μήνες ή σε μισό χρόνο ή περισσότερο;
Το C4 που συνδέεται με τους αγωγούς θα ενεργοποιηθεί από μια σημαδούρα σόναρ που θα πέσει από ένα αεροπλάνο σε σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά η διαδικασία περιλάμβανε την πιο προηγμένη τεχνολογία επεξεργασίας σήματος.
Μόλις τοποθετηθούν, οι συσκευές καθυστερημένου χρονισμού που είναι προσαρτημένες σε οποιονδήποτε από τους τέσσερις αγωγούς θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν κατά λάθος από το περίπλοκο μείγμα θορύβων του περιβάλλοντος των ωκεανών σε όλη τη Βαλτική Θάλασσα που υφίσταται μεγάλη διακίνηση – από κοντινά και μακρινά πλοία, υποβρύχιες γεωτρήσεις, σεισμικά γεγονότα, κύματα και ακόμη και θαλάσσια πλάσματα.
Για να αποφευχθεί αυτό, η σημαδούρα του βυθομέτρου, μόλις τοποθετηθεί, θα εκπέμπει μια ακολουθία μοναδικών τονικών ήχων χαμηλής συχνότητας -όπως αυτοί που εκπέμπονται από ένα φλάουτο ή ένα πιάνο- που θα αναγνωρίζονται από τη συσκευή χρονισμού και, μετά από προκαθορισμένες ώρες καθυστέρησης, θα πυροδοτήσει τα εκρηκτικά. («Θέλετε ένα σήμα που να είναι αρκετά ισχυρό ώστε κανένα άλλο σήμα να μην μπορεί να στείλει κατά λάθος παλμό να πυροδοτήσει τα εκρηκτικά»,
μου είπε ο Δρ. Theodore Postol, ομότιμος καθηγητής επιστήμης, τεχνολογίας και πολιτικής εθνικής ασφάλειας στο MIT. Ο Postol, ο οποίος έχει υπηρετήσει ως επιστημονικός σύμβουλος του Αρχηγού Ναυτικών Επιχειρήσεων του Πενταγώνου, είπε ότι το ζήτημα που αντιμετώπιζε η ομάδα στη Νορβηγία λόγω της καθυστέρησης του Μπάιντεν ήταν:
«Όσο περισσότερο βρίσκονταν τα εκρηκτικά στο νερό τόσο μεγαλύτερος κίνδυνος θα υπήρχε τυχαίο σήμα να εκπυρσοκροτούσε τις βόμβες.”)
Στις 26 Σεπτεμβρίου 2022, ένα αεροπλάνο παρακολούθησης P8 του Νορβηγικού Ναυτικού πραγματοποίησε μια φαινομενικά συνηθισμένη πτήση και έριξε μια σημαδούρα σόναρ. Το σήμα εξαπλώθηκε υποβρύχια, αρχικά στο Nord Stream 2 και στη συνέχεια στο Nord Stream 1. Λίγες ώρες αργότερα, τα υψηλής ισχύος εκρηκτικά C4 ενεργοποιήθηκαν και τρεις από τους τέσσερις αγωγούς τέθηκαν εκτός λειτουργίας. Μέσα σε λίγα λεπτά, λίμνες αερίου μεθανίου που παρέμεναν στους κλειστούς αγωγούς φάνηκαν απλωμένες στην επιφάνεια του νερού και ο κόσμος έμαθε ότι κάτι μη αναστρέψιμο είχε συμβεί.
ΤΟΥΣ ΖΥΓΟΥΣ ΛΥΣΑΤΕ
Αμέσως μετά τον βομβαρδισμό του αγωγού, τα αμερικανικά ΜΜΕ αντιμετώπισαν το θέμα σαν ένα άλυτο μυστήριο. Η Ρωσία αναφέρθηκε επανειλημμένα ως πιθανός ένοχος, απο υποκινημένες διαρροές του Λευκού Οίκου – αλλά χωρίς ποτέ να διαπιστωθεί ένα σαφές κίνητρο για μια τέτοια πράξη αυτο-δολιοφθοράς.
Λίγους μήνες αργότερα, όταν αποκαλύφθηκε ότι οι ρωσικές αρχές έκαναν αθόρυβα εκτιμήσεις για το κόστος επισκευής των αγωγών, οι New York Times περιέγραψαν την είδηση ως «περίπλοκες θεωρίες για το ποιος ήταν πίσω από» την επίθεση. Καμία μεγάλη αμερικανική εφημερίδα δεν εστίασε στις προηγούμενες απειλές για τους αγωγούς που είχαν διατυπώσει ο Μπάιντεν και η υφυπουργός Εξωτερικών Νούλαντ.
Αν και δεν ήταν ποτέ ξεκάθαρο γιατί η Ρωσία θα επιδίωκε να καταστρέψει τον δικό της κερδοφόρο αγωγό, μια πιο ενδεικτική λογική για την ενέργεια του Προέδρου προήλθε από τον Υπουργό Εξωτερικών Blinken.
Ερωτηθείς σε συνέντευξη Τύπου τον περασμένο Σεπτέμβριο σχετικά με τις συνέπειες της επιδείνωσης της ενεργειακής κρίσης στη Δυτική Ευρώπη, ο Blinken περιέγραψε τη στιγμή ως δυνητικά καλή:
«ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΝΑ ΑΦΑΙΡΕΣΟΥΜΕ ΜΙΑ ΔΙΑ ΠΑΝΤΩΣ ΤΗΝ ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΡΩΣΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΤΣΙ ΝΑ ΑΦΑΙΡΕΣΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΛΑΔΙΜΙΡ ΠΟΥΤΙΝ ΤΗΝ ΟΠΛΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΩΣ ΜΕΣΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΩΝ. ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΑΛΛΑ ΕΝ ΤΩ ΜΕΤΑΞΥ ΕΙΜΑΣΤΕ ΑΠΟΦΑΣΙΣΜΕΝΟΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΒΕΒΑΙΩΘΟΥΜΕ ΟΤΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΟΛΩΝ ΑΥΤΩΝ ΔΕΝ ΘΑ ΕΠΙΒΑΡΥΝΟΥΝ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ Η, ΕΝ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΩ, ΣΕ ΟΛΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ.
Πιο πρόσφατα, η Victoria Nuland εξέφρασε την ικανοποίησή της για την ακύρωση του νεότερου από τους αγωγούς. Καταθέτοντας σε μια ακρόαση της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας στα τέλη Ιανουαρίου είπε στον γερουσιαστή Τεντ Κρουζ: «Όπως εσύ, είμαι, και νομίζω ότι η κυβέρνηση είναι πολύ χαρούμενη που γνωρίζει ότι ο Nord Stream 2 είναι τώρα, όπως θα σου άρεζε να πεις, κομμάτι μετάλλου στο βυθό της θάλασσας».
Η πηγή είχε μια πολύ πιο προσανατολισμένη άποψη για την απόφαση του Μπάιντεν να σαμποτάρει περισσότερα από 1500 μίλια του αγωγού της Gazprom καθώς πλησίαζε ο χειμώνας. «Λοιπόν», είπε, μιλώντας για τον Πρόεδρο, «πρέπει να παραδεχτώ ότι ο τύπος έχει ένα ζευγάρι μπάλες. Είπε ότι θα το έκανε και το έκανε».
Ερωτηθείς γιατί πίστευε ότι οι Ρώσοι απέτυχαν να απαντήσουν, είπε κυνικά: «Ίσως χρειάζεται να έχουν την ικανότητα να κάνουν τα ίδια πράγματα που έκαναν οι ΗΠΑ.
«Ήταν μια όμορφη ιστορία», συνέχισε. «Πίσω από αυτήν ήταν μια μυστική επιχείρηση που τοποθέτησε ειδικούς στον τομέα και εξοπλισμό που λειτουργούσε με μυστικό σήμα.
Αρχιτέκτονας του Ψυχρού Πολέμου ο Τζορτζ Κέναν, είχε δει έγκαιρα – πριν 26 χρόνια! – ότι η επέκταση του ΝΑΤΟ θα ήταν μοιραίο λάθος για τη Δύση. Στη φωτο με τον Πρόεδρο της Γιουγκοσλαβίας Μπροζ Τίτο, όταν ήταν πρεσβευτής στο Βελιγράδι.
Στα τέλη του 1996, διαδόθηκε ή επικράτησε η εντύπωση ότι είχε αποφασιστεί, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, να επεκταθεί το ΝΑΤΟ μέχρι τα σύνορα της Ρωσίας. Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι δεν μπορεί να ληφθεί καμιά επίσημη απόφαση πριν από την επόμενη σύνοδο κορυφής της συμμαχίας τον Ιούνιο.
Η χρονική στιγμή αυτής της αποκάλυψης – που συμπίπτει με τις προεδρικές εκλογές** και τις επακόλουθες αλλαγές σε υπεύθυνα πρόσωπα στην Ουάσιγκτον – δεν επέτρεψε στον μη γνώστη πώς και πού να εκφέρει ένα απλό σχόλιο. Η διαβεβαίωση που δόθηκε στην κοινή γνώμη ότι η απόφαση, έστω και προκαταρκτική, ήταν οριστική, δεν ενθάρρυνε ούτε τις μη αντικειμενικές απόψεις.
Αλλά κάτι υψίστης σημασίας διακυβεύεται εδώ. Και ίσως να μην είναι πολύ αργά να προωθήσουμε μια άποψη που πιστεύω ότι δεν είναι μόνο δική μου, αλλά την συμμερίζονται πολλά άλλα άτομα με μεγάλη εμπειρία και, στις περισσότερες περιπτώσεις, πιο πρόσφατη, των ζητημάτων που αφορούν στη Ρωσία. Χωρίς περιστροφές, αυτή η άποψη είναι ότι η διεύρυνση του ΝΑΤΟ θα ήταν το πιο μοιραίο λάθος στην αμερικανική πολιτική ολόκληρης της μεταψυχροπολεμικής εποχής.
Μια τέτοια απόφαση αναμένεται να πυροδοτήσει τις εθνικιστικές, αντιδυτικές και μιλιταριστικές τάσεις της ρωσικής κοινής γνώμης, να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη της ρωσικής δημοκρατίας, να επαναφέρει την ατμόσφαιρα του Ψυχρού Πολέμου στις σχέσεις Ανατολής-Δύσης και να προσανατολίσει τη ρωσική εξωτερική πολιτική σε κατευθύνσεις που δεν μας συμφέρουν. Τελευταίο, αλλά εξίσου σημαντικό, θα μπορούσε να καταστήσει πολύ πιο δύσκολη, αν όχι αδύνατη, την επικύρωση από τη ρωσική Δούμα της συμφωνίας Start II και περαιτέρω μειώσεις των πυρηνικών όπλων.
Είναι, φυσικά, λυπηρό το γεγονός ότι η Ρωσία αντιμετωπίζει μια τέτοια πρόκληση τη στιγμή που η εκτελεστική της εξουσία*** βρίσκεται σε κατάσταση μεγάλης αβεβαιότητας και σχεδόν παράλυσης. Και είναι διπλά λυπηρό αν αναλογιστούμε την παντελή απουσία αναγκαιότητας για αυτό το βήμα. Γιατί, με όλες τις ελπιδοφόρες πιθανότητες που προέκυψαν από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι σχέσεις Ανατολής-Δύσης θα έπρεπε να επικεντρώνονται στο ερώτημα ποιος θα συμμαχούσε με ποιον και, επομένως, εναντίον ποιου σε μια μελλοντική φανταστική στρατιωτική σύγκρουση, εντελώς απρόβλεπτη και από τις πλέον απίθανες;
Γνωρίζω, φυσικά, ότι το ΝΑΤΟ βρίσκεται σε συνομιλίες με τις ρωσικές αρχές με την ελπίδα να καταστήσει την ιδέα της επέκτασης ανεκτή και αποδεκτή από τη Ρωσία. Υπό τις παρούσες συνθήκες, δεν μπορεί παρά να ευχηθεί κανείς την επιτυχία αυτών των προσπαθειών. Αλλά όποιος δίνει σοβαρή σημασία στον ρωσικό Τύπο δεν μπορεί να μην παρατηρήσει ότι ούτε η κοινή γνώμη ούτε η κυβέρνηση περιμένουν την προτεινόμενη επέκταση για να αντιδράσουν σε αυτήν.
Οι Ρώσοι ελάχιστα εντυπωσιάζονται από τις διαβεβαιώσεις των ΗΠΑ ότι δεν εκφράζουν εχθρική πρόθεση. Θα θεωρούσαν ότι κλονίζονται το κύρος τους (πάντα πρωταρχικής σημασίας στη συνείδηση των Ρώσων) και τα συμφέροντά τους στον τομέα της ασφάλειάς τους. Δεν θα είχαν, φυσικά, άλλη επιλογή από το να αποδεχτούν την επέκταση ως de facto στρατιωτικό γεγονός. Αλλά θα συνέχιζαν να το βλέπουν ως απόρριψη από τη Δύση και πιθανότατα θα αναζητούσαν αλλού εγγυήσεις για ένα ασφαλές και ελπιδοφόρο μέλλον για τους εαυτούς τους.
Προφανώς δεν θα είναι εύκολο να αλλάξει μια απόφαση που έχει ήδη ληφθεί ή έχει γίνει σιωπηρά αποδεκτή από τα 16 κράτη μέλη της συμμαχίας. Ωστόσο, απομένουν ακόμη λίγοι μήνες μέχρι την οριστική απόφαση. Ίσως αυτή η περίοδος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να τροποποιηθεί το σχέδιο επέκτασης με τέτοιο τρόπο ώστε να μειωθούν οι δυσάρεστες επιπτώσεις που έχει ήδη στη ρωσική κοινή γνώμη και πολιτική.
*Ο George Frost Kennan (1904 – 2005) ήταν Αμερικανός διπλωμάτης και ιστορικός. Ήταν ο εμπνευστής του Δόγματος Τρούμαν, ανάσχεσης δηλ. της επέκτασης της Σοβιετικής Ενωσης κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και υποστηρικτής του Σχεδίου Μάρσαλ. Διετέλεσε πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Μόσχα (1952), στο Βελιγράδι (1961-62), Σύμβουλος του υπουργείου Εξωτερικών (1942-50) και Διευθυντής Σχεδιασμού Πολιτικής (1947-1949).
**Οι εκλογές με τις οποίες ο Δημοκρατικός Μπιλ Κλίντον ανανέωσε την προεδρική του θητεία.
***Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας ήταν ο Μπόρις Γιέλτσιν.
The decision to agree on their maritime borders will benefit Israel and Lebanon, but it remains to be seen whether the region can become a natural gas hub.
A man looks at the Mediterranean Sea on the Israeli side of the border with Lebanon. A new agreement between the two countries has resolved a territorial dispute that had been holding back gas exploration in the area.
In a nutshell
The U.S.-brokered agreement solved a decade-long dispute
The deal will allow hydrocarbon exploration to proceed
Despite this progress, the region still faces hurdles as an exporter
After more than 12 years since major natural gas discoveries in the Levant Basin in the Eastern Mediterranean, the region has come to a historic understanding. In October 2022, Lebanon and Israel agreed to solve their maritime border dispute under the mediation of the United States. The White House swiftly congratulated both parties, stating that “the region and beyond will soon reap the benefit of these energy resources that will advance security, stability, and prosperity.”
Maritime disputes are common but challenging. By 2020, more than half of all maritime boundaries in the world were still disputed. Solving such conflicts can easily take decades, even between friendly neighbors. For Israel and Lebanon, which have no diplomatic relations and are officially at war, reaching a deal within a relatively short time is a major achievement.
The agreement has removed a major hurdle to exploiting the region’s hydrocarbon potential, primarily by lowering the political risk for investors and potential customers alike. Many analysts now predict that the Eastern Mediterranean could play an important role in helping Europe find alternative gas suppliers to Russia. European Union documents state: “Israel, Egypt and Cyprus, because of their significant offshore gas reserves, make the Eastern Mediterranean region a strategic partner for the EU in its effort to diversify its gas supply routes.” Lebanon could also be added to the list if it makes substantial discoveries.
Facts & figures
Major gas discoveries in the Levant Basin
However, that optimism may be overdone. The Lebanon-Israel resolution alone is unlikely to be a game changer for the region; several obstacles remain. Persistent effort and consistent policies are still needed to create a reliable gas hub in this politically fragmented region.
Timeline of the dispute
The maritime border dispute between Lebanon and Israel emerged in the first decade of the century when countries in the region started to conclude agreements delimiting their economic exclusive zone (EEZ) to exploit offshore natural resources like oil and gas.
First, Cyprus and Egypt agreed on their mutual EEZs in 2003. Then in 2007, Lebanon and Cyprus signed an agreement delimiting their maritime borders. The deal included one clause that left open the possibility of amending the southernmost and northernmost borders of the EEZs in case of future agreements with neighboring countries, namely Israel and Syria.
This open clause complies with the United Nations Law of the Sea, but it also has a political dimension. Beirut likely did not want to jeopardize its relationship with Turkey, which complained that the deal violated the rights of Northern Cyprus. Lebanon was still reeling from the devastating war between Israel and Hezbollah in July 2006 and was still in the middle of a domestic political crisis. Although Cyprus ratified the deal in 2009, Beirut has yet to ratify it.
In July and October 2010, Lebanon presented the geographical coordinates of its EEZ at the office of the UN secretary-general, stretching the EEZ further.
In December 2010, Israel signed an agreement with Cyprus delimiting their EEZs while taking into consideration the coordinates of the 2007 Lebanese-Cypriot agreement. However, according to Lebanon’s 2010 claim, the end of the Lebanese EEZ was 17 kilometers further. These conflicting claims created an overlap of nearly 860 square kilometers, where some of the country’s offshore southern oil and gas blocks are located.
In July 2011, Lebanon submitted a letter to the UN reaffirming its 2010 claim – Line 23 – which was then rejected by Israel.
In 2012, the U. S. offered to mediate between the two. One proposed solution was to split the disputed area by a line, called the Hoff line, into 490 square kilometersfor Lebanon and 370 square kilometers for Israel. Neither of the disputing parties agreed to the proposal and the negotiations stalled.
Historic agreement
In October 2020, talks were reinitiated, facilitated once again by the U.S. Meanwhile, Lebanon submitted a new claim supported by one study conducted by the United Kingdom’s Hydrographic Office and another by the Lebanese Army. The country further extended its maritime boundary southward, adding 1,430 square kilometers to the disputed area of 860 square kilometers. The newly claimed boundary would directly cross Israel’s Karish gas field, due to start producing gas in 2022.
After almost two years, a deal was signed on October 27, 2022. The agreement stipulated that Line 23 would be the final line dividing the two EEZs. Furthermore, Israel received full rights to explore the Karish field. Meanwhile, Lebanon received full rights to the Qana prospect – an area that geologists believe may contain hydrocarbons based on seismic surveys – but agreed to allow Israel a share of royalties through a side agreement with the French company TotalEnergies for the section of the field that extends beyond the agreed maritime border.
Understandably, there was no joint signing ceremony. Still, both parties emphasized the political benefits of the deal. While former Lebanese President Michel Aoun emphasized that the accord did not constitute a peace agreement with Israel, describing the deal as purely technical, he added that the accord would prevent war with Israel and that the full status of the southern border would be resolved later through dialogue.
Meanwhile, Israel’s prime minister at the time, Yair Lapid, portrayed the deal as a political victory, stating that “it is not every day that an enemy country recognizes the state of Israel, in a written agreement, in view of the international community.”
The road to stability
The solution has cast some optimism on the political outlook of the region, thereby reducing the security and political risk for investors and potentially attracting capital inflows. For the heavily indebted Lebanese economy, this could even reverse the vicious downward spiral the country has experienced particularly in the last few years. In 2021, the World Bank described the economic crisis in Lebanon as “one of the top 10, possibly top three most severe economic collapses worldwide since the 1850s.”
Furthermore, if the presence of hydrocarbons is confirmed in the Qana prospect, Lebanon – where no discoveries have been made so far – will become significantly more attractive to energy companies. To date, most discoveries in the Levant basin have been made in Israel as well as in Cyprus, albeit smaller volumes. Only Israel has been producing natural gas and exporting a small fraction to Egypt.
The timing is also favorable. Lebanon launched its second licensing round in November 2021; it was originally due to close in December 2022, but the deadline has been extended to mid-2023 to take advantage of oil companies’ record profits.
Should discoveries be made in Lebanon, they can first be used domestically to alleviate and potentially solve Lebanon’s chronic power shortage problem. Additional supplies can be exported, bringing in much-needed foreign currency to the country.
Israel has already gone down that path. Its gas production initially prioritized the local market, largely displacing imported fuels, mainly coal. In 2012, the Israeli administration decided to cap gas exports at only 40 percent of potential reserves to guarantee domestic supply for the next 25 years. In 2021, a surplus of 8.5 billion cubic meters of Israeli gas was exported partly to Jordan and partly to Egypt, either for local consumption or contributing to the country’s own LNG exports. Production from the Karish field is unlikely to dramatically change Israel’s export capacity.
From a purely economic perspective, Lebanon needed the deal much more than Israel. From a security perspective, however, both parties are equal winners. The White House described the deal as “equally beneficial to both Israel and Lebanon, it will strengthen the economic and security interests of Israel, while promoting critically needed foreign investment for the Lebanese people as they face a devastating economic crisis.”
Facts & figures
The UN Convention on the Law of the Sea (UNCLOS) of 1982 is the globally recognized regime dealing with all matters relating to the law of the sea. Turkey, Israel and Syria have not ratified the UNCLOS.
The Levant Basin encompasses approximately 83,000 square kilometers of the easternmost portion of the Mediterranean, stretching from Israel to northwest Syria, and including Lebanon and Cyprus.
Lebanon’s energy and electricity mixes are largely dependent on imported petroleum which meets more than 90% of the country’s energy needs. These imports also account for nearly 30% of the country’s total merchandise imports.
In 2019, Egypt, Jordan, Palestine, Israel, Cyprus, Greece and Italy launched the East Mediterranean Gas Forum (EMGF), a cooperation platform headquartered in Cairo. It received political backing from the U.S., the EU and several international institutions.
The Tamar and Leviathan gas discoveries offshore in Israel in 2009 and 2010 respectively were described as the two biggest gas discoveries of the decade.
In December 2019, Turkey and Libya reached a maritime deal that creates an EEZ running from Turkey’s southern Mediterranean shore to Libya’s northeast coast. The deal has been condemned by Greece, Cyprus and Egypt.
Scenarios
The deal is a milestone in the East Mediterranean region’s quest to become a major supplier in global gas markets. However, on its own, it is far from being sufficient. More discoveries need to be made to boost the export potential of the region, bearing in mind domestic market needs.
But depending on their location, some discoveries may prove problematic. There is no guarantee that, in the case of a discovery extending between Lebanon and Israel, an agreement would automatically be reached on the revenue-sharing mechanism. And there is precedent in the region even between two players on good terms. Aphrodite, Cyprus’s largest gas discovery to date, remains stranded more than 10 years after its discovery as it extends into Israel’s EEZ. The two parties could not agree on the extent to which Israel has rights in the field.
Political risk could also hinder further developments. Notable politicians in Israel continue to oppose the deal, including Prime Minister Benjamin Netanyahu, and so do some voices in the Lebanese parliament.
The Eastern Mediterranean region still has many maritime borders to be delineated, including between Lebanon and Syria, Syria and Cyprus, Turkey and Cyprus, as well as between Turkey, Greece, Egypt and Libya.
On balance, while there is good reason to praise the remarkable progress that has been achieved to date, the quagmire of the Eastern Mediterranean’s gas is far from being over. Placing too much hope on the region’s export potential continues to be a risky bet. For Lebanon in particular, clinging onto highly hypothetical revenues instead of pursuing much-needed economic reform is a very dangerous bet.
Ο Αμερικανός βουλευτής Matt Goetz (R-Fla.) από το στρατόπεδο των Ρεπουμπλικάνων παρουσίασε ένα ψήφισμα στη Βουλή των Αντιπροσώπων του Κογκρέσου των ΗΠΑ, προτείνοντας τη διακοπή της στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας στην Ουκρανία σύμφωνα με το κανάλι Fox News, ενώ αποκαλύπτεται ότι έχουν πλέον μειωθεί τα ίδια αμερικανικά στρατιωτικά αποθέματα.
Νωρίτερα, το κανάλι ενημέρωσε για την προετοιμασία του ψηφίσματος από τον Goetz ενώ αργότερα διευκρίνισε ότι είχε ήδη κατατεθεί.
«Αυτό το ψήφισμα εκφράζει την ιδέα της Βουλής των Αντιπροσώπων ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να σταματήσουν κάθε στρατιωτική και οικονομική βοήθεια προς την Ουκρανία και καλεί επίσης όλα τα μέρη στη σύγκρουση να καταλήξουν σε μια ειρηνευτική συμφωνία», αναφέρει το έγγραφο.
Το ψήφισμα σημειώνει ότι από την έναρξη της ρωσικής ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης στην Ουκρανία, η Ουάσιγκτον έχει παράσχει βοήθεια στο Κίεβο συνολικού ύψους 110 δισεκατομμυρίων δολαρίων, καθιστώντας τον μεγαλύτερο δωρητή της Ουκρανίας. Παράλληλα, διατέθηκαν 27,4 δισ. δολάρια για στρατιωτικές ανάγκες.
Σοβαρές ελλείψεις στα αμερικανικά όπλα
Λόγω της βοήθειας που παρέχεται στην Ουκρανία, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μειώσει σοβαρά τα αποθέματα όπλων τους.
Ταυτόχρονα, όπως επισημαίνει ο βουλευτής, η παράταση της σύγκρουσης χάρη στην υποστήριξη που έλαβε το Κίεβο οδηγεί σε απώλειες αμάχων.
Το ψήφισμα συνυποστηρίχτηκε από τουλάχιστον 10 μέλη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος στο Κογκρέσο, συμπεριλαμβανομένων υποστηρικτών του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Ν.Τραμπ, Μάρτζορι Τέιλορ Γκριν (Georgia) και της Λόρεν Μπόμπερτ (Κολοράντο).
Να σταματήσουν οι μεγάλες αποστολές όπλων στην Ουκρανία και οι ΗΠΑ να καταβάλλουν προσπάθειες για μια ειρηνική διευθέτηση της ουκρανικής κρίσης ζητά ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Ν.Τραμπ.
«Πιστεύω ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να διαπραγματευτούν την ειρήνη μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας. Δεν πιστεύω ότι πρέπει να αποστέλλουν μεγάλη στρατιωτική βοήθεια. Θα πρέπει να διαπραγματευτούν την ειρήνη» υποστήριξε σε ραδιοφωνική του συνέντευξη ο Τραμπ αναφερόμενος κυρίως στο σενάριο αποστολής μαχητικών F-16 στην Ουκρανία.
Ερωτηθείς για το εάν θα ήθελε να διακοπεί άμεσα η αμερικανική βοήθεια στην Ουκρανία, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ υποστήριξε πως θα ήθελε να το κάνει έτσι ώστε Ρωσία και Ουκρανία να πολεμήσουν για τελευταία φορά.
«Αυτό το πράγμα πρέπει να σταματήσει, και πρέπει να σταματήσει τώρα» υποστήριξε ο Τραμπ, ο οποίος υποστήριξε ότι οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στην Ευρώπη θα πρέπει να κάνουν πολύ περισσότερα, διότι όπως είπε, «η Ευρώπη κάνει πιθανώς μόνο ένα μικρό κλάσμα από αυτό που κάνουμε».
«Προφανώς, η σύγκρουση είναι κακή για όλους, αλλά επηρεάζει περισσότερο την Ευρώπη παρά τη χώρα μας» τόνισε ο Trump.
Υπενθυμίζεται πως ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ έχει επικρίνει τον πρόεδρο Μπάιντεν για τη στάση του στη σύγκρουση στην Ουκρανία, λέγοντας ότι μπορεί να οδηγήσει σε Γ’ παγκόσμιο πόλεμο και σε χρήση πυρηνικών όπλων.
«Θα διαπραγματευόμουν μια ειρηνευτική συμφωνία εντός 24 ωρών» έχει πει ο Τραμπ, κάτι που επανέλαβε και σε αυτή τη συνέντευξη του χωρίς ωστόσο να παρουσιάσει λεπτομέρειες για το πώς σχεδίαζε να το πετύχει.
Πάντως, οι ΗΠΑ διαμηνύουν με κατηγορηματικό τρόπο πως δεν πρόκειται να στείλουν μαχητικά αεροσκάφη στο Κίεβο ενώ εξακολουθούν να αρνούνται την προμήθεια ρουκετών και πυραύλων μεγαλύτερου βεληνεκούς που θα μπορούσαν να πλήξουν το ρωσικό έδαφος.
Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο Ν. 5018/2023 (ΦΕΚ Α΄ 25/9.2.2023) με τίτλο: «Μέριμνα υπέρ του προσωπικού των Ενόπλων Δυνάμεων, εξορθολογισμός της νομοθεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων, οργάνωση της Εθνοφυλακής και άλλες διατάξεις» του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας [1], ο οποίος όσον αφορά στην Εθνοφυλακή, αντικατέστησε μετά από 40 και πλέον έτη τον Ν. 1295/1982 (ΦΕΚ Α΄ 126/7.10.1982), που ήταν παρωχημένος και αναχρονιστικός.
Ο σκοπός που τέθηκε από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας (ΥΠΕΘΑ) και από το Γενικό Επιτελείο Στρατού (ΓΕΣ) από τον Μάρτιο του 2017 ήταν η αναβάθμιση της Εθνοφυλακής και το έργο ανατέθηκε στη νέα Διεύθυνση Εθνοφυλακής του ΓΕΣ που συγκροτήθηκε για την καλύτερη οργάνωση της Εθνοφυλακής. Αναβάθμιση της Εθνοφυλακής σημαίνει επαύξηση της επιχειρησιακής ετοιμότητας και των επιχειρησιακών δυνατοτήτων των Ταγμάτων Εθνοφυλακής (ΤΕΘ) για την εκτέλεση των αποστολών τους.
Πρώτη και σημαντικότερη ενέργεια ήταν η εκπόνηση νέου θεσμικού πλαισίου για την Εθνοφυλακή, δηλαδή νέου Νόμου και νέου Κανονισμού Οργάνωσης και Λειτουργίας της Εθνοφυλακής, καθώς και νέων Ειδικών Οδηγιών Εκπαίδευσης (ΕΟΕ) της Εθνοφυλακής, για να αντικαταστήσουν τα υφιστάμενα κείμενα που ήταν του 1982, 1983 και 1987, αντίστοιχα. Εκπονήθηκαν ταυτόχρονα για να επιτευχθεί η μέγιστη συνοχή, συνάφεια και αποτελεσματικότητα για την επίτευξη του σκοπού.
Από τον Νοέμβριο του 2019 έχει εκπονηθεί ολοκληρωμένη Στρατηγική για την αναβάθμιση της Εθνοφυλακής, στο πλαίσιο της οποίας καθορίστηκαν οι παρακάτω παράγοντες, που αλληλοεπιδρούν και υλοποιείται μεγάλος αριθμός στοχευμένων ενεργειών, δράσεων και πρωτοβουλιών, για την επίτευξη με τη συνέργειά τους των αντίστοιχων στόχων:
α. Βελτίωση της εκπαίδευσης των Εθνοφυλάκων.
β. Αύξηση της στελέχωσης των ΤΕΘ με Εθνοφύλακες.
γ. Αύξηση της συμμετοχής των Εθνοφυλάκων στην εκπαίδευση.
δ. Ανύψωση του ηθικού των Εθνοφυλάκων.
ε. Ενίσχυση των δεσμών της Εθνοφυλακής με το κοινωνικό σύνολο.
Ως εκ τούτου, ο νέος ΝΟΜΟΣ, ως η ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ για την αναβάθμιση της Εθνοφυλακής, εκπονήθηκε με το σκεπτικό να αποτελέσει ΠΟΛΥΤΙΜΟ «ΕΡΓΑΛΕΙΟ», το οποίο να δώσει νέες ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ για την αντιμετώπιση των ζητημάτων και να επιδράσει καταλυτικά στους προαναφερόμενους παράγοντες, προσδίδοντας νέα δυναμική στο θεσμό. Τα σημαντικότερα σημεία του νέου νόμου είναι τα παρακάτω:
α. Οι Έφεδροι Αξιωματικοί, οι οποίοι ήταν επιστρατευτικά ενταγμένοι στις Μονάδες Εθνοφυλακής και εκπαιδεύονταν μόνο όταν τους καλούσαν για άσκηση ή μετεκπαίδευση, είναι πλέον Εθνοφύλακες, ενώ πριν Εθνοφύλακες ήταν μόνο οι Οπλίτες.
β. Διευρύνθηκαν τα όρια της περιοχής για τον ηπειρωτικό χώρο προκειμένου οι Μονάδες Εθνοφυλακής να μπορούν πλέον να στελεχωθούν από τους παρακάτω, με βάση τον τόπο διαμονής τους και την έδρα της Μονάδας:
(1) Από προσωπικό από την Εφεδρεία του Στρατού Ξηράς (ΣΞ), το οποίο δεν είναι ενταγμένο σε σχέδιο επιστράτευσης και διαμένει μόνιμα στην Περιφερειακή Ενότητα όπου εδρεύει η Μονάδα Εθνοφυλακής ή σε άλλη, υπό την προϋπόθεση ότι ο τόπος διαμονής του απέχει από την έδρα της Μονάδας Εθνοφυλακής μέχρι 150 χιλ.
(2) Από εθελοντές ηλικίας άνω των 20 ετών, από την ενταγμένη σε σχέδιο επιστράτευσης Εφεδρεία του ΣΞ, οι οποίοι διαμένουν μόνιμα στην Περιφερειακή Ενότητα όπου εδρεύει η Μονάδα Εθνοφυλακής ή σε άλλη Περιφερειακή Ενότητα, υπό την προϋπόθεση ότι ο τόπος διαμονής τους απέχει από την έδρα της Μονάδας Εθνοφυλακής μέχρι 200 χιλ., κατόπιν αίτησης του ενδιαφερομένου στην αρμόδια επιστρατεύουσα αρχή και έγκρισης της αποδέσμευσής του από το Γενικό Επιτελείο Στρατού (ΓΕΣ).
(3) Από προσωπικό από την πλεονάζουσα Εφεδρεία των λοιπών Κλάδων των Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΔ), το οποίο διαμένει μόνιμα στην Περιφερειακή Ενότητα όπου εδρεύει η Μονάδα Εθνοφυλακής ή μέχρι 150 χιλ. από την έδρα αυτής.
(4) Από πρώην Έφεδρους του ΣΞ, ηλικίας από 45 έως 67 ετών.
(5) Από γυναικείο προσωπικό σε εθελοντική βάση, το οποίο προέρχεται από την Εφεδρεία των ΕΔ και διαμένει μόνιμα στην Περιφερειακή Ενότητα όπου εδρεύει η Μονάδα Εθνοφυλακής ή σε άλλη Περιφερειακή Ενότητα, υπό την προϋπόθεση ότι ο τόπος διαμονής του απέχει από την έδρα της Μονάδας Εθνοφυλακής μέχρι 150 χιλ.
γ. Αυξήθηκε το όριο ηλικίας των Εθνοφυλάκων στα 67 έτη, ενώ μέχρι τώρα ήταν τα 60 έτη. Άρα Εθνοφύλακες μπορούν να είναι από 20 έως και 67 ετών.
δ. Δόθηκε η δυνατότητα χρησιμοποίησης Εθνοφυλάκων με αποζημίωση, κατόπιν Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ) στις αποστολές των Μονάδων Εθνοφυλακής, ενώ μέχρι τώρα χρησιμοποιούντο μόνο για τη φύλαξη Στρατιωτικών Εγκαταστάσεων.
ε. Καθορίστηκε ότι η εκτέλεση υπηρεσίας από τους Εθνοφύλακες δεν δημιουργεί σχέση εξαρτημένης εργασίας με το Δημόσιο, το οποίο σημαίνει ότι οι Εθνοφύλακες που θα συμμετέχουν σε αποστολές με αποζημίωση, δεν θα φορολογούνται πλέον για την αποζημίωση και όσοι είναι άνεργοι θα συνεχίζουν να είναι γραμμένοι στα Μητρώα ανέργων του ΟΑΕΔ. Τα προαναφερόμενα ήταν πάγιο αίτημα των Εθνοφυλάκων και με αυτόν τον τρόπο αντιμετωπίστηκε το εν λόγω φορολογικό και ασφαλιστικό ζήτημα των Εθνοφυλάκων.
στ. Επεκτάθηκε η πρόνοια που παρείχετο σε παθόντες Εθνοφύλακες κατά την εκτέλεση διατεταγμένης Υπηρεσίας και σε όσους συμμετέχουν εθελοντικά όλες τις ημέρες της εβδομάδας.
ζ. Η εθελοντική συμμετοχή των Εθνοφυλάκων σε εκπαιδεύσεις και δράσεις εκτός Κυριακής πλέον πραγματοποιείται με έγκριση του ΓΕΣ, η οποία μπορεί να μεταβιβαστεί σε κατώτερα κλιμάκια, ενώ μέχρι σήμερα απαιτούσε έγκριση του Υφυπουργού Εθνικής Άμυνας (ΥΦΕΘΑ), ο οποίος έχει στην αρμοδιότητά του την Εθνοφυλακή, για μείωση της γραφειοκρατίας και του χρόνου υποβολής των αιτημάτων από τις Μονάδες Εθνοφυλακής στο ΓΕΣ/Α5, προκειμένου να αυξηθεί η συμμετοχή των Εθνοφυλάκων σε αυτές.
η. Καθορίστηκε ότι στους Εθνοφύλακες θα απονέμονται Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας και θα παρέχεται η δυνατότητα προαγωγής τους.
θ. Ρυθμίστηκαν ζητήματα Πολιτικού Προσωπικού που υπηρετεί στις Μονάδες Εθνοφυλακής.
Με βάση την τελική μορφή του νέου νόμου, όπως ψηφίστηκε από τη Βουλή των Ελλήνων (ΒτΕ), θα ολοκληρωθεί ο νέος Κανονισμός Οργάνωσης και Λειτουργίας της Εθνοφυλακής, ο οποίος κυρώνεται από τον κ.ΥΕΘΑ και σύμφωνα με το νόμο θα καθορίζει όλες τις λεπτομέρειες για την εφαρμογή του. Όπως θα ολοκληρωθούν και οι νέες Ειδικές Οδηγίες Εκπαίδευσης (ΕΟΕ) της Εθνοφυλακής για τη βελτίωση της εκπαίδευσης, που αποτελεί το «Α» και το «Ω» και την πρώτη προτεραιότητα.
Σε όσους θεωρούν ότι είναι υπερβολικό να λέγεται ότι η ΕΘΝΟΦΥΛΑΚΗ αποτελεί ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ, η απάντηση είναι ότι η «συμβολή» της Εθνοφυλακής στην άμυνα της χώρας, η ενίσχυση και υποβοήθηση του ΣΞ στην εκπλήρωση της αποστολής του σε περιόδους ειρήνης, επιστράτευσης και πολέμου, ΔΕΝ σημαίνει ότι ο ΡΟΛΟΣ της είναι «επικουρικός» και περιορίζεται στην εκτέλεση δευτερευουσών αποστολών, όπως εσφαλμένα πιστεύουν, αλλά αντίθετα ο ρόλος της είναι ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΣ, διότι τα ΤΕΘ είναι ΜΟΝΑΔΕΣ ΠΕΖΙΚΟΥ, με αντίστοιχες αποστολές, που είναι πολλές και εξαιρετικά σημαντικές, με τη διαφορά αντί να στελεχώνονται με μόνιμο στρατιωτικό και πολιτικό προσωπικό και στρατεύσιμους, στελεχώνονται με ολιγάριθμο μόνιμο προσωπικό και κυρίως από ΕΘΝΟΦΥΛΑΚΕΣ, που είδαμε παραπάνω από που προέρχονται.
Η Εθνοφυλακή εδράζεται στην εθελοντική και ανιδιοτελή προσφορά των Εθνοφυλάκων στην Πατρίδα, οι οποίοι είναι χιλιάδες και στην κυριολεξία «μάχονται υπέρ βωμών και εστιών», έχουν μεγάλη εμπειρία, συνυπηρετούν για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς και έχουν τέλεια γνώση της περιοχής που ενεργούν και των καιρικών της συνθηκών.
Συνεπώς η Εθνοφυλακή συμβάλει αποτελεσματικά στην αμυντική θωράκιση της Πατρίδας μας και έχει εξαιρετική σημασία.
Είναι αναγκαίο να πραγματοποιηθεί ενημέρωση για την αναγκαιότητα και την αποστολή της Εθνοφυλακής, καθώς και τις δυνατότητες του νέου νόμου για την αναβάθμιση της Εθνοφυλακής, προκειμένου να ενισχυθούν οι δεσμοί με την τοπική κοινωνία από την οποία προέρχεται το προσωπικό που στελεχώνει τις Μονάδες Εθνοφυλακής.
Επίσης, είναι αναγκαία η υλοποίηση των παρακάτω δύο πρωτοβουλιών, οι οποίες είναι εξαιρετικής σημασίας και ιδιαίτερου συμβολισμού:
α. Η συγκρότηση στην Αττική και στη Θεσσαλονίκη ΤΕΘ Ειδικής Σύνθεσης, με τομείς Ιατρικής/Νοσηλευτικής, Μηχανικού, Κυβερνοάμυνας και Προστασίας, με στελέχωση Εθνοφυλάκων, κυρίως από τεχνικές Ειδικότητες και στη συνέχεια η συγκρότηση αντίστοιχων ΤΕΘ στα μεγάλα αστικά κέντρα του εσωτερικού, όπως Λάρισα, Βόλο, Χαλκίδα, Μεσολόγγι, Πάτρα, Καλαμάτα, Κόρινθο, κ.ά., για την ενίσχυση στην ειρήνη του κρατικού μηχανισμού στην αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών, ενώ στην Κυβερνοάμυνα θα καλύψουν ανάγκες σε αυτή τη μορφή υβριδικού πολέμου.
β. Η συγκρότηση νέου Κλάδου στο ΓΕΣ, ο οποίος μπορεί να ονομαστεί «Κλάδος Εθνοφυλακής και Εφεδρείας», που θα συντονίζει τους δύο αυτούς πυλώνες του ΣΞ και θα αποτελείται από τις Διευθύνσεις Εθνοφυλακής και Επιστράτευσης, ενώ θα περιλαμβάνει και αρμοδιότητες της Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης (ΠΣΕΑ). Η σημερινή Διεύθυνση Επιστράτευσης του ΓΕΣ μπορεί να μετονομαστεί σε «Διεύθυνση Εφεδρείας».
Tο στρατηγικό σχέδιο των ΗΠΑ για την Ρωσία, που περιλάμβανε την αποστολή αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία, εκπονήθηκε το 2019 από την διαβόητη RAND Corporation. O αρχιτέκτονας της στρατηγικής των ΗΠΑ στην Ουκρανία επί δεκαετίες παραμένει ένας, σχεδόν αθέατος, μη κερδοσκοπικός οργανισμός, στο περιθώριο της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ζωής των ΗΠΑ, απασχολώντας 1.850 άτομα, με συμβούλους που έχουν αποσπάσει κατά την διάρκεια των τελευταίων έξι δεκαετιών περισσότερα από 30 βραβεία Νόμπελ. Στην πραγματικότητα πρόκειται για το βαθύ κράτος στις ΗΠΑ.
H RAND Corporation ιδρύθηκε κατά την θερινή περίοδο του 1945, ως μη κερδοσκοπικός οργανισμός από την Douglas Aircraft και τον μηχανολόγο και χειριστή πειραματικών αεροσκαφών Franklin R. Collbohm, με σκοπό να αποτελέσει μοχλό πίεσης, με τελικό στόχο την δημιουργία ενός ανεξάρτητου φορέα ερευνών σε ζητήματα εθνικής άμυνας. Ο στενός φίλος του Collbohm και τότε πτέραρχος της πολεμικής αεροπορίας, Henry H. Arnold, εμφανίζεται ιδιαίτερα δεκτικός στην ιδέα, γεγονός όχι και τόσο περίεργο, αφού ο ένας υιός του είναι παντρεμένος με την κόρη του Donald Douglas Sr., του βασικού μετόχου της Douglas Aircraft.
O ιδρυτής της RAND, μηχανολόγος και χειριστής πειραματικών αεροσκαφών Franklin R. Collbohm (RAND Corporation).
O ίδιος διατηρεί παράλληλα στενές σχέσεις με τον διάσημο αυτό σχεδιαστή και κατασκευαστή αεροσκαφών. Την 1η Οκτωβρίου του 1945 ο Arnold συναντά τους Collbohm, Douglas και μία ομάδα στελεχών της Douglas Aircraft όπου αποφασίζουν με απόλυτη μυστικότητα να προχωρήσουν στην λειτουργία του οργανισμού.
Για την έδρα επιλέγουν ένα κτίριο στον αριθμό 1700 της Main Street, στην Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνια, ένα μόλις οικοδομικό τετράγωνο από την ακτή. Ο Arnold μάλιστα είναι τόσον ενθουσιασμένος που εκχωρεί ως χορηγία 10 εκατομμύρια δολάρια από τα αδιάθετα κονδύλια προμηθειών του Πενταγώνου, χωρίς την έγκριση της κεντρικής κυβέρνησης.
Το ποσό που με βάση τα σύγχρονα δεδομένα αγγίζει την αξία 100 εκατομμυρίων USD, είναι ιδιαίτερα υψηλό και πολλοί αμφισβητούν την νομιμότητα της πράξης του πτεράρχου, θεωρώντας ότι κινείται με βάση τα προσωπικά του κίνητρα και φιλοδοξίες, αδιαφορώντας για την αξία του δημόσιου χρήματος.
Ο υπαρχηγός του Γενικού Επιτελείου και Γενικός Αρχηγός της Αεροπορίας Στρατού στην Ουάσιγκτον, στρατηγός Henry Harley “Hap” Arnold, δημιουργός της απίστευτα ισχυρής αμερικανικής πολεμικής αεροπορίας μετά τον πόλεμο (Aviation History, September 2000).
Η αλλόκοτη γοητεία των ερευνών της Rand
Μερικούς μήνες αργότερα ο μαθηματικός Merrill Flood, που έρχεται σε επαφή με τον οργανισμό, ανακαλύπτει μία σειρά άκρως απορρήτων φακέλων με την ένδειξη “Eyes Only” και τον τίτλο “Project RAND”. Εντοπίζει μάλιστα την κίνηση χρηματοδότησης του Arnold και σπεύδει να κοινοποιήσει τα στοιχεία στον στρατηγό και αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων Ντουάιτ Αϊζενχάουερ, θεωρώντας πως θα προκαλέσει την έξαλλη αντίδρασή του με τις αλλόκοτες πρωτοβουλίες του υφισταμένου του.
Βahşiş Ερντογάν για τους σεισμοπαθείς: 10.000 στο χέρι και στο μέλλον στέγη
Όμως το θέμα δεν κινεί καμία απολύτως διοικητική διαδικασία κατά του πτεράρχου, με συνέπεια ο Flood να συνεχίσει μετά την αρχική του έκπληξη να ερευνά πεισματικά το ζήτημα, ελπίζοντας να ανακαλύψει και νέα στοιχεία που να πιστοποιούν παράνομες κινήσεις της ομάδας του Collbohm. Τελικά καταλήγει θύμα της γοητείας των παράξενων ερευνών της RAND και ενθουσιάζεται από την ιδέα της προσπάθειας αναζήτησης λογικών λύσεων σε ακατανόητα και παράλογα προβλήματα.
Εναέρια άποψη του κτιριακού συγκροτήματος της RAND Corporation, του μη κερδοσκοπικού οργανισμού, που αποτελεί επί δεκαετίες την κυρίαρχη δεξαμενή σκέψης των ΗΠΑ, στο δημόσιο πάρκο της Santa Monica κατά το 1950 (Photo by Adrian Glick Kudler, Curbed LA).
Eξίσου γοητευμένοι αποδεικνύονται και οι ανώτατοι κύκλοι του Πενταγώνου, από τις φαινομενικά αλλόκοτες μελέτες του οργανισμού. Εκείνη την εποχή οι άνθρωποι της RAND μελετούν το ζήτημα των διηπειρωτικών βαλλιστικών όπλων, κρίνοντας πως βομβαρδιστικά ανάλογων προδιαγραφών με εκείνα που επιχειρούν κατά της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι στην Ιαπωνία είναι ιδιαίτερα ευάλωτα για τις αποστολές πυρηνικών πληγμάτων και κατά συνέπεια εντελώς ακατάλληλα.
Νομικά, πάντως ο οργανισμός είναι πρακτικά ανύπαρκτος αυτή την περίοδο, αφού ούτε εντάσσεται ως θυγατρική μονάδα έρευνας και ανάπτυξης σε κάποιο βιομηχανικό συγκρότημα, αλλά ούτε υπάγεται σε κάποια κυβερνητική υπηρεσία.
Πίσω από την στρατηγική στην Ουκρανία
Ο λαμπρός μαθηματικός Merrill Flood, ένας από τους πρώτους ιδιοφυείς ερευνητές της RAND (University of Michigan).
Η Douglas Aircraft υποστηρίζει πως είναι απαραίτητη η ίδρυση ενός φιλανθρωπικού ιδρύματος (!) για την διαχείριση του νεοπαγούς οργανισμού. Όμως οι υπόλοιποι ισχυροί παράγοντες της αεροδιαστημικής βιομηχανίας αντιπροτείνουν την ένταξή της σε ένα κοινό σχήμα ολόκληρου του κλάδου ανησυχώντας για την επιρροή της Douglas Aircraft στις εξελίξεις και τη διαφαινόμενη δεσπόζουσα θέση της, ενώ κάποιοι άλλοι προτείνουν την πλήρη αυτονόμηση της RAND.
Οι αντιπαραθέσεις και οι διαφωνίες συνεχίζονται με μεγάλη ένταση έως τον Φεβρουάριο του 1948 και τελικά, στις 17 Μαρτίου του ιδίου έτους, η RAND καταχωρείται αυτόνομα στα μητρώα ανωνύμων εταιρειών των Ηνωμένων Πολιτειών.
Παραμένει όμως μία ανωμαλία για το επιχειρηματικό σύστημα της χώρας, αφού περιγράφεται ως μη κερδοσκοπικός οργανισμός που ασχολείται με κάποιες ακαθόριστες και ομιχλώδεις έρευνες, χρηματοδοτούμενος μέσω κυβερνητικών συμβάσεων. Μάλιστα στο καταστατικό της αναφέρεται ως αποκλειστικός σκοπός η προώθηση και υποστήριξη επιστημονικών, εκπαιδευτικών και φιλανθρωπικών στόχων(!) προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος και της ασφάλειας των ΗΠΑ.
Ακόμη και το πάντα αφρούρητο κτίριό της, ένα καθαρά ακαδημαϊκού τύπου μεταβικτωριανό κτίσμα, συνηγορεί προς την κατεύθυνση αυτή, καθώς είναι αδύνατον να υποπτευθεί κανείς πως αποτελεί την έδρα ενός εξαιρετικά ζωτικού οργανισμού για την ισχύ και την προάσπιση των συμφερόντων της παγκόσμιας υπερδύναμης. Σε ότι αφορά την Ουκρανία, νεότερη έκθεση της Rand αναφέρει πως τα συμφέροντα των ΗΠΑ «θα εξυπηρετούνταν καλύτερα με την αποφυγή μιας παρατεταμένης σύγκρουσης στην Ουκρανία» και πως «το κόστος και οι κίνδυνοι ενός μακροχρόνιου πολέμου… υπερτερούν των πιθανών οφελών». Αναμφισβήτητα μία στροφή 180 μοιρών στον θεωρούμενο ως αρχιτέκτονα της αμερικανικής στρατηγικής στην Ουκρανία. η Rand.
Ο Γιάννης Ναζλίδης, η ψυχή του «Εκκοκκιστηρίου Ιδεών» στη Βέροια, πλέκει τη ζωντανή μυθολογία της πόλης του μέσα από τις ιστορίες των ανθρώπων της
«Με τη Μαίρη, τη γυναίκα μου, είχαμε ένα σπίτι στη Βέροια, όπου δύσκολα θα μετρούσες λιγότερους από 15 ανθρώπους μέσα. Η πόρτα ήταν ανοιχτή. Κι επειδή αυτό δεν μας άφηνε στιγμή να είμαστε μόνοι, έγραψα μια ανακοίνωση στην πόρτα ότι “εγώ και η Μαίρη αποφασίσαμε για τρεις μέρες να μην έρθει κανένας στο σπίτι γιατί έχουμε να πούμε κάτι πολύ ερωτικό”. Ηταν πολύ καλύτερο αυτό που έγραψα, αλλά εν πάση περιπτώσει αυτό ήταν το νόημα…», αφηγείται ο Γιάννης Ναζλίδης.
ΣΤΑΥΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ
«Πάνω απ’ την πόλη πετούσαν πόθοι. / Μερικοί τρέχανε να προστατεύσουν το ελάχιστο».
«Κλέβω» έναν στίχο από ένα ποίημα που μου έστειλε την περασμένη Κυριακή για να σας συστήσω τον Γιάννη Ναζλίδη. Ποιητή, ζωγράφο αλλά κυρίως χέρια και ψυχή στο «Εκκοκκιστήριο Ιδεών» της Βέροιας. «Εκκοκκιστήριο καλών αισθημάτων» μου το είπαν οι μαθητές του Γυμνασίου που ανέβασαν εκεί τη θεατρική τους παράσταση.
Παρουσιάσεις βιβλίων, εκθέσεις γελοιογραφίας, ποιητικές βραδιές αλλά και τσιμπούσια για να συζητήσουμε για τα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Και να σκεφθεί κανείς ότι όλα άρχισαν με μια καταστροφή. Μια ατέλειωτη χαλαζόπτωση που «έκαψε» τα πάντα στον κάμπο της Βέροιας.
– Ησουν εκεί στη χαλαζόπτωση του ’55;
– Ναι, αλλά πολύ μικρός. Ο μπαμπάς που είχε προπληρώσει τις αγορές του βαμβακιού, ήταν αδύνατο να πάρει πίσω τα λεφτά από δυστυχισμένους αγρότες οι οποίοι δεν θα είχαν καμία παραγωγή. Κι έτσι, βούλιαξε το καράβι μας και σώθηκα εγώ.
– Αν δεν είχε συμβεί, θα ήσουν τώρα ένας μεγάλος εκκοκιστής…
– Eνας βλάκας με Mercedes, με γούστα ιδιαίτερα, με ταξίδια μεγάλα. Ευτυχώς, ο καλός Θεός φρόντισε να με κρατήσει στα ελληνικά όρια. Ο Ελύτης λέει, «μια ελιά, μια θάλασσα…». Αν με κλείσουν φυλακή και μου δώσουν τα άπαντα του Ελύτη, δεν χρειάζομαι κάτι άλλο.
– Τον Ελύτη ξεχωρίζεις απ’ όλους;
– Και μου κάνει χαρά να θυμάμαι ότι ο πατέρας του, που λεγόταν Αλεπουδέλης και είχε μια σαπωνοποιία, του είπε «έλα ν’ αναλάβεις» και του είπε «μπαμπά εγώ δεν θέλω τα σαπούνια». Και τον αποκλήρωσε. Κι όταν μετά πήρε το βραβείο Νομπέλ, μια κουβέντα του μ’ έκανε να κλάψω πολύ. «Πόσο λυπάμαι που δεν μιλάτε ελληνικά και μπορείτε να καταλάβετε μόνο το 15% απ’ αυτά που γράφω».
– Μιλάνε τις δικές τους γλώσσες όμως που εμείς δεν καταλαβαίνουμε.
– Οι γλώσσες οι δικές τους είναι ένας καθρέφτης αντικειμένων. «Excuse me» δεν θα πει «σου δίνω χώρο». Σε συγχωρώ όμως θα πει «συν-χώρο». Ολες οι λέξεις έχουν ένα βάθος. Δεν είναι λέξεις που τρέχουν στα στόματα. Είναι ιδέες και νοήματα που φιλοξενούνται στις καρδιές των ανθρώπων.
– Θα μου μιλήσεις δηλαδή για την ανωτερότητα της ελληνικής φυλής;
– Ανωτερότητα όχι με την έννοια «ζήτω η Ελλάς, κάτω όλοι οι άλλοι», όχι τέτοιο πράγμα. Η ανωτερότητα είναι η ταπεινότητά της, η γλυκύτητά της. «Το πνεύμα το άγιον, το κύριον, το ζωοποιόν», λέει η Εκκλησία. Μια κληρονομιά που άφησαν στους σύγχρονους τενεκέδες Ελληνες.
– Στο ερώτημα «πιστεύετε ότι η κουλτούρα σας είναι ανώτερη όλων των άλλων λαών;», το 89% των Ελλήνων λέει «ναι». Είσαι και εσύ μέσα σ’ αυτούς;
– Ναι και θα ζητωκραύγαζα, όχι για να πρωταγωνιστήσω σε μια επίδειξη ανωτερότητας αλλά για να πω μια αλήθεια που ο κόσμος σήμερα τη στερείται. Η κλασική αρχαιότητα έκανε τα έργα για να αγάλλονται οι θεοί. Οταν πήγα στο Λονδίνο στο Μουσείο λύγισα. Οπως έπεσα κάτω και στο Metropolitan Museum όταν είδα τα ειδώλια. Θεέ μου! Θεέ μου! Η ελληνική τέχνη είναι μια κυβέρνηση του πνεύματος. Ο Καντίνσκι είπε μια εξαιρετικά ωραία κουβέντα: «Σκεφτείτε δυο ανθρώπους οι οποίοι έχουν στα γόνατά τους ανοιγμένο ένα βιβλίο. Στο ελληνικό άγαλμα ένας άνθρωπος διαβάζει το βιβλίο, στο ρωμαϊκό είναι ένας πίθηκος, ο οποίος κοιτάζει ένα βιβλίο».
– Εάν όμως προβάλλεις τόσο πολύ το μεγαλείο των αρχαίων, μετά νομίζεις ότι όλος ο κόσμος σού οφείλει. Δεν ξέρω αν θυμάσαι έναν ταξιτζή που έκλεψε κάτι τουρίστες και όταν τον έπιασαν, είπε «μα, για να δουν την Ακρόπολη των προγόνων μου, δεν έπρεπε να μου δώσουν 200 ευρώ;».
– Εγώ δεν έχω καμία τέτοια αντίληψη. Το γεγονός όμως είναι ότι οι Ελληνες πήγαιναν στην αγορά όχι για ν’ αγοράσουν κονσέρβες, αλλά για ν’ αγορεύσουν… Πήγαινε ένας στο κέντρο, μιλούσε, γυρνούσε, έμπαινε άλλος. Και καλλιεργούσαν ένα πνεύμα. Αυτό είναι μια αξία καταπληκτική, και αν στη θέση των Ελλήνων ήταν οι Σκωτσέζοι, ζήτω οι Σκωτσέζοι.
– Εγώ θα επιμείνω. Εμείς τι σχέση έχουμε μ’ αυτό;
– Το να χαιρόμαστε που οι προπαππούδες μας έκαναν τέτοιο πολιτισμό, αυτό δεν θέλει ούτε να υποβιβάσει ούτε να ρίξει κανέναν. Ξέρεις εσύ άλλον πολιτισμό που να είπε «φέρτε όλα τα λεφτά να τα πετάξουμε στους θεούς»; Και έκαναν τον Παρθενώνα.
– Μήπως έχει περάσει τόσο νερό στο αυλάκι οπότε, να το πω σαν υπερβολή, δεν δικαιούμαστε να πιστεύουμε ότι είμαστε οι απευθείας απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων;
– Ερχεται ο Πίτερ Μπρουκ και λέει «είμαι αιχμάλωτος των ελληνικών τραγωδιών». Οταν λοιπόν ο Μπρουκ σηκώνεται και λέει με σκυμμένο το κεφάλι, «ερχόμαστε ν’ ακουμπήσουμε αξίες οι οποίες είναι αξεπέραστες», αυτό τώρα, γιατί να μην το περηφανευτώ; Οχι για να πω σε κάποιον ξένο «εγώ είμαι Ελληνας, εσύ είσαι τίποτα», όχι, προς Θεού… Αλλά είναι γεγονός ότι ο πολιτισμός μας κατάφερε και προχώρησε πολύ πιο μπροστά. Εκανε το πνεύμα καθημερινότητα, είπε «εσείς πολεμάτε, εμείς κάνουμε τους Ολυμπιακούς Αγώνες και κανείς δεν θα σηκώσει σπαθιά…». Είμαι περήφανος πολύ ρε γαμώτο, που έχουμε μια τέτοια ιστορία και τέτοιους ανθρώπους από πίσω μας.
«Ο καλός Θεός φρόντισε να με κρατήσει στα ελληνικά όρια. Ο Ελύτης λέει, “μια ελιά, μια θάλασσα…”. Αν με κλείσουν φυλακή και μου δώσουν τα άπαντα του Ελύτη, δεν χρειάζομαι κάτι άλλο».
– Πόσων χρόνων είσαι;
– Εκλεισα τα 17 χθες… Είμαι 71.
– Α, το αντιστρέφεις.
– «Πόσες φορές δεν υποσχέθηκα να ζητήσω συγγνώμη / απ’ τους μήνες που δεν ήμουν ερωτευμένος. / Πόσες φορές δεν υποσχέθηκα να μη μεγαλώσω άλλο».
– Πώς δεν κατέβηκες ποτέ για δήμαρχος;
– Μου είπαν τόσες φορές. Τι να κάνω εγώ για δήμαρχος;
– Βουλευτής;
– Και βουλευτής μου είπαν. Δεν ξέρω αν γνωρίζεις τα κατορθώματα ενός δημάρχου στη Χιλή. Οι ταξιτζήδες έβαλαν ένα κουτί στο οποίο όλοι έγραφαν τις εντυπώσεις τους. Κάθε μήνα ο καλύτερος ταξιτζής έπαιρνε έπαινο. Δημιούργησε και μια παρέα από ντυμένους καρναβάλια, οι οποίοι όταν έβλεπαν αυτοκίνητα πάνω στα πεζοδρόμια, άρχισαν και χόρευαν γύρω από τα αυτοκίνητα. Εκανε καταπληκτικά πράγματα. Και εγώ έχω εκατό τέτοιες ιδέες.
– Για πες μου την πιο προωθημένη.
– Είπα ν’ αναρτήσουμε πέντε ταμπλό στις πέντε μεγάλες οδούς της Βέροιας και τα παιδιά της Γ΄ Λυκείου να γράφουν εκεί ό,τι θα ήθελαν να πουν στους συμπολίτες τους. «Είμαι ο τάδε, τα λεωφορεία μέχρι πότε θα πηγαίνουν Αγιο Γεώργιο;». «Προς το Παρίσι θα πάει κανένα;». «Είμαι η Ελένη, πέρασα στη Νομική, τα λεφτά στο σπίτι είναι λίγα, αν έχετε την καλοσύνη όσοι μπορείτε να με βοηθήσετε». Διάφορα τέτοια εξαιρετικά ωραία. Είπα να γράφουν στα πλαϊνά των λεωφορείων: «Συμπολίτη τι κάνεις; Είσαι καλά; Πάρε με τηλέφωνο».
– Ποιητής, ζωγράφος…
– Εχω γράψει 3.700 τόσα ποιήματα. Αλλά άμα με πει κανείς έτσι τον βαράω στα μούτρα. Οταν ήμουν 16 χρόνων ο μπαμπάς, πτωχευμένος, έκανε κάτι δουλειές και αγόρασε έναν πίνακα του Σιφναίου και τον έφερε δώρο σ’ εμένα. Κι όταν ήμουν φοιτητής, έπαιρνα 220 δραχμές την εβδομάδα, 50 δραχμές τις έδινα σε μια γκαλερί και αγόραζα έργα. Αγόρασα του Σικελιώτη ένα έργο, έναν «Ευαγγελισμό». Λέω «αυτό θα το πάρω εγώ», λέει «είσαι τρελός, ξέρεις πόσο κάνει; 20.000». Λέω «δεν έχει σημασία πόσο κάνει, εγώ θα το πάρω». Πώς τυχαίνει και έρχεται ο Σικελιώτης στην γκαλερί. Λέω «με συγχωρείτε, θέλω να πάρω αυτό το έργο». «Πάρ’ το παιδί μου». «Ναι, αλλά 20.000 κάνει, εγώ είμαι φοιτητής». «Ε, τι να κάνουμε;». Λέω «θα το κλέψω». Λέει «τι είσαι εσύ ρε;». Αρχίζουμε, μιλάμε, μιλάμε… λέει μετά: «Κώστα, δώσ’ το για 2.000». Και τον πήρα.
– Από πού το εμπνεύστηκες αυτό το παζάρι;
– Είμαι τρελαμένος με μια πράξη του Λένον. Επαιξαν μια φορά για τους σημαντικούς ανθρώπους του Λονδίνου, τις δούκισσες κ.τ.λ. Και λέει «καλησπέρα, ευχαριστούμε πάρα πολύ που ήρθατε, θα παρακαλούσα οι τελευταίες σειρές να δώσουν από 5 ευρώ και οι πρώτες σειρές να μας δώσουν τα βραχιόλια τους, τα δαχτυλίδια τους και τα κολιέ τους».
– Ελύτης και Λένον, λοιπόν.
– Μπιτκλομανής παιδιόθεν. Εκανα κι άλλο ωραίο. Με τη Μαίρη, τη γυναίκα μου, είχαμε ένα σπίτι στη Βέροια, όπου δύσκολα θα μετρούσες λιγότερους από 15 ανθρώπους μέσα. Η πόρτα ήταν ανοιχτή. Κι επειδή αυτό δεν μας άφηνε στιγμή να είμαστε μόνοι, έγραψα μια ανακοίνωση στην πόρτα ότι «εγώ και η Μαίρη αποφασίσαμε για τρεις μέρες να μην έρθει κανένας στο σπίτι γιατί έχουμε να πούμε κάτι πολύ ερωτικό». Ηταν πολύ καλύτερο αυτό που έγραψα, αλλά εν πάση περιπτώσει αυτό ήταν το νόημα… Ο Νταλάρας με λέει «τσογλάνι». Τον ξέρω από το ’70. Ημουν στον Σύλλογο Φοιτητών Βεροίας και τον φωνάξαμε να έρθει μαζί με τη Χαρούλα, που τότε πρωτοέβγαινε. Στο κέντρο «Η ελιά» είχε γύρω γύρω 500 μυστικούς αστυνομικούς. Και αρχίζει με το: «Κάντε υπομονή κι ο ουρανός θα γίνει πιο γαλανός». Είναι ευαίσθητο τσογλάνι ο Γιώργος, ωραίος άνθρωπος.
– Πώς αντιμετωπίζουν τις τρέλες σου οι συμπολίτες σου;
– Είχαμε ένα διαμέρισμα απέναντι από το Γυμνάσιο, ένα ρετιρέ που κοιτούσε την αυλή του σχολείου και κάναμε χορογραφίες στο μπαλκόνι, 15 άτομα. Και όλοι οι μαθητές στράφηκαν στο ρετιρέ και κοιτούσαν εμάς. Χτυπάει το κουδούνι, κανείς δεν φεύγει. Φωνάζουν οι καθηγητές, «ελάτε, χτύπησε το κουδούνι», τίποτε.
– Σαμποτάζ στους καθηγητές.
– Ναι, σαμποτάζ σε μια καθημερινή επαναληπτικότητα που δεν ξέρει να συγκινεί τις ψυχές των ανθρώπων.
Το βιβλίο
Ο Ναζλίδης κυκλοφορεί πάντα φορτωμένος. Με βιβλία, χειρόγραφα, πίνακες ζωγραφικής. Αυτή τη φορά όμως κρατάει μόνο ένα βιβλίο: «Απομνημονεύματα της μνήμης»! «Οι 300 της Βέροιας», μου λέει σκανδαλιάρικα και μου εξηγεί: «Εγραψα 140 ιστορίες ανθρώπων της πόλης. Κι αφού τις έγραψα, ένα βράδυ λέω στους φίλους μου, “ρε παιδιά μήπως έχουν ενδιαφέρον αυτοί οι άνθρωποι οι οποίοι κέρδισαν τα αισθήματα και τις καρδιές των ανθρώπων;”. Και δεν ήταν Δήμαρχοι, Νομάρχες, Αστυνομικοί… Και τελικά 40 άτομα έγραψαν για 300 ανθρώπους. Αλλος έγραψε για πέντε, άλλος για δύο. Για τη Μαριγούλου! Ηταν μια κυρά σαλεμένη, η οποία κάθε βράδυ ντυνόταν με ωραία ρούχα, με χρυσαφικά και καθόταν στο παράθυρό της και περίμενε τον πρίγκιπα να έρθει να την κλέψει. Εκανε δωρεάν μύθους για την πόλη η Μαριγούλου. Ο Πολυχρόνης ο αρτοποιός ο οποίος είχε ένα αράβικο, μαύρο άλογο. Ανέβαινε στο άλογο και περνούσε όλη την πόλη, πάνω κάτω. Τάκα-τούκα, τάκα-τούκα, περήφανο άλογο, καταπληκτικό. Ο Ερωτόκριτος ο Κατσαβουνίδης με την παρέα του, πήραν τώρα κάτι σαν το Νομπέλ Φυσικής για τα βαρυτικά κύματα. Σκέψου το, δηλαδή, σαν κινηματογράφο. Ολη η πόλη ν’ ανασταίνεται».
Ο Πούτιν έχει αποδείξει ότι είναι έτοιμος να χρησιμοποιήσει τον φόβο ως όπλο στην προσπάθειά του να υποτάξει μια ασυμβίβαστη Ουκρανία. Ομως η νίκη τού διαφεύγει. H ρωσική αντεπίθεση αναμένεται στο Ντονμπάς, αλλά όλα θα εξαρτηθούν από το αν η Μόσχα έχει καταφέρει να διορθώσει κρίσιμα επιχειρησιακά λάθη.
«Είμαι κακός και τρομακτικός με νύχια και δόντια», φέρεται να προειδοποίησε ο Βλαντιμίρ Πούτιν τον Ντέιβιντ Κάμερον όταν ο τότε Βρετανός πρωθυπουργός τον πίεσε περί χρήσης χημικών όπλων από τον σύμμαχο της Ρωσίας στη Συρία, Μπασάρ αλ Ασαντ, και αναρωτήθηκε μέχρι πού θα έφτανε η Ρωσία.
Σύμφωνα με τον κορυφαίο σύμβουλο εξωτερικής πολιτικής του Κάμερον, Τζον Κάσον –που αναφέρεται σε ντοκιμαντέρ του BBC–, ο Πούτιν εξήγησε ότι, για να πετύχει κανείς στη Συρία, θα πρέπει να χρησιμοποιήσει βάρβαρες μεθόδους, όπως έκαναν οι ΗΠΑ στη φυλακή του Αμπού Γκράιμπ στο Ιράκ. «Είμαι πρώην άνθρωπος της KGB», εξήγησε.
Οι παρατηρήσεις προφανώς ήταν μισο-αστείες, αλλά, όπως πάντα με τον ηγέτη της Ρωσίας, η απειλή ήταν ξεκάθαρη, όπως αναφέρει το Politico σε εκτενή ανάλυσή του.
Και, σίγουρα, ο Πούτιν έχει αποδείξει ότι είναι έτοιμος να χρησιμοποιήσει τον φόβο ως όπλο στην προσπάθειά του να υποτάξει μια ασυμβίβαστη Ουκρανία. Τα στρατεύματά του έχουν βάλει στόχο αμάχους και έχουν καταφύγει σε βασανιστήρια και βιασμούς. Ομως η νίκη τού διέφυγε.
Τις επόμενες εβδομάδες, μοιάζει έτοιμος να προσπαθήσει να αντιστρέψει τις στρατιωτικές του αποτυχίες με μια επίθεση στα τέλη του χειμώνα: πολύ πιθανόν με το να φανεί ακόμα πιο τρομακτικός και να παλεύει με νύχια και με δόντια για να σώσει τη Ρωσία –και τον εαυτό του– από περαιτέρω ταπείνωση.
Μπορεί όμως ο πρώην άνθρωπος της KGB να τα καταφέρει; Μπορεί ακόμη η Ρωσία να κερδίσει τον πόλεμο που επέλεξε ο Πούτιν ενάντια στην Ουκρανία ενόψει της ηρωικής και ενωμένης αντίστασης των Ουκρανών;
Από την αρχή, ο πόλεμος σημαδεύτηκε από λανθασμένες εκτιμήσεις και λανθασμένους υπολογισμούς. Ο Πούτιν και οι στρατηγοί του υποτίμησαν την ουκρανική αντίσταση, υπερεκτίμησαν τις ικανότητες των δικών τους δυνάμεων και δεν κατάφεραν να προβλέψουν την κλίμακα της στρατιωτικής και οικονομικής υποστήριξης που θα λάμβανε η Ουκρανία από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τα ευρωπαϊκά κράτη.
Το Κίεβο δεν έπεσε μέσα σε λίγες μέρες –όπως σχεδίαζε το Κρεμλίνο– και οι δυνάμεις του Πούτιν το καλοκαίρι και το φθινόπωρο απωθήθηκαν, με την Ουκρανία να ανακτά έως τον Νοέμβριο περισσότερο από το ήμισυ της επικράτειας που κατέλαβαν οι Ρώσοι τις πρώτες εβδομάδες της εισβολής. Η Ρωσία έχει πλέον συρθεί σε έναν δαπανηρό και παρατεταμένο συμβατικό πόλεμο, έναν πόλεμο που πυροδότησε μια σπάνια διαφωνία στο πολιτικό-στρατιωτικό κατεστημένο της χώρας και οδήγησε τις εσωτερικές διαμάχες του Κρεμλίνου να βγουν στο φως.
Η μοναδική νίκη που έχουν καταγράψει οι ρωσικές δυνάμεις εδώ και μήνες ήρθε τον Ιανουάριο, όταν οι Ουκρανοί αποχώρησαν από την πόλη εξόρυξης αλατιού Σολεντάρ στην περιοχή του Ντονέτσκ της ανατολικής Ουκρανίας. Και τα σημάδια δείχνουν ότι οι Ρώσοι βρίσκονται στα πρόθυρα μιας άλλης νίκης στο Μπαχμούτ, μόλις δέκα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Σολεντάρ, που είναι πιθανό να πέσει στα χέρια τους σύντομα.
Εντούτοις, καμία από αυτές τις αιματοβαμμένες νίκες δεν είναι κάτι περισσότερο από μια συμβολική επιτυχία, παρά τις υψηλές απώλειες που πιθανόν υπέστησαν και οι δύο πλευρές. Τακτικά, καμία νίκη δεν είναι σημαντική – και ορισμένοι Δυτικοί αξιωματούχοι λένε πίσω από κλειστές πόρτες ότι ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι ίσως θα ήταν καλύτερα να είχε αποσυρθεί νωρίτερα από το Σολεντάρ και πλέον από το Μπαχμούτ, με τον ίδιο τρόπο που οι Ρώσοι τον Νοέμβριο υποχώρησαν από τη –στρατιωτικά απελπιστική– θέση τους στη Χερσώνα.
Προκειμένου να επιτύχει μια πραγματική ανατροπή της στρατιωτικής τύχης της Ρωσίας, ο Πούτιν θα καταβάλει τις επόμενες εβδομάδες όλες τις δυνάμεις του, που θα αναπληρώνονται από επίστρατους εφέδρους και στρατευσίμους, ξεκινώντας μια νέα μεγάλη επίθεση. Ουκρανοί αξιωματούχοι αναμένουν ότι η επίθεση θα καταστεί σοβαρή νωρίτερα από την άνοιξη.
Ο Ουκρανός υπουργός Αμυνας Ολέξι Ρέζνικοφ προειδοποίησε σε συνεντεύξεις Τύπου τις τελευταίες ημέρες ότι η Ρωσία μπορεί να έχει έως και 500.000 στρατιώτες συγκεντρωμένους στην κατεχόμενη Ουκρανία και κατά μήκος των συνόρων, σε εφεδρεία, έτοιμους για επίθεση. Λέει ότι μπορεί να ξεκινήσει κοντά στην πρώτη επέτειο του πολέμου στις 24 Φεβρουαρίου.
Αλλοι Ουκρανοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι η επίθεση, όταν έρθει, θα γίνει τον Μάρτιο – τουλάχιστον όμως πριν από την άφιξη των Leopard 2 και άλλων δυτικών κύριων αρμάτων μάχης και οχημάτων πεζικού. Ο Ζελένσκι προειδοποίησε τους Ουκρανούς το Σάββατο ότι η χώρα εισέρχεται σε μιαν «εποχή όπου ο κατακτητής ρίχνει όλο και περισσότερες δυνάμεις για να σπάσει τις άμυνές μας».
Η πιθανή εστίαση των Ρώσων θα είναι στην περιοχή Ντονμπάς στα ανατολικά. Ο Αντρι Τσέρνιακ, αξιωματούχος της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών της Ουκρανίας, είπε στην Kyiv Post ότι ο Πούτιν έδωσε εντολή στις ένοπλες δυνάμεις του να καταλάβουν όλο το Ντονέτσκ και το Λουγκάνσκ μέχρι τα τέλη Μαρτίου.
«Παρατηρήσαμε ότι οι ρωσικές δυνάμεις κατοχής αναδιατάσσουν πρόσθετες ομάδες επίθεσης, μονάδες, όπλα και στρατιωτικό εξοπλισμό στα ανατολικά», είπε ο Τσέρνιακ. «Σύμφωνα με τη στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών της Ουκρανίας, ο Πούτιν έδωσε εντολή να καταλάβει όλα τα εδάφη των περιοχών Ντονέτσκ και Λουγκάνσκ».
Αλλοι Ουκρανοί αξιωματούχοι και Δυτικοί στρατιωτικοί αναλυτές υποπτεύονται ότι η Ρωσία μπορεί να κάνει κινήσεις για να αποσπάσει την προσοχή και να αποπροσανατολίσει. Εχουν τα μάτια τους σε μια «προσποίηση» που προέρχεται από τη Λευκορωσία που μιμείται την προέλαση από βορρά τον περασμένο Φεβρουάριο στο Κίεβο και δυτικά της πρωτεύουσας προς τη Βινίτσια.
Ωστόσο, αξιωματούχοι της ουκρανικής άμυνας εκτιμούν ότι υπάρχουν μόνο 12.000 Ρώσοι στρατιώτες στη Λευκορωσία αυτή τη στιγμή, οι οποίοι φαινομενικά πραγματοποιούν κοινές εκπαιδευτικές ασκήσεις με τον λευκορωσικό στρατό, που δεν είναι αρκετοί για να πραγματοποιήσουν επίθεση.
«Μια επαναλαμβανόμενη επίθεση στο Κίεβο δεν έχει νόημα», είπε ο Μάικλ Κόφμαν, Αμερικανός ειδικός στις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις και συνεργάτης του Κέντρου για μια Νέα Αμερικανική Ασφάλεια, μιας δεξαμενής σκέψης με έδρα την Ουάσιγκτον. «Μια επιχείρηση ανάσχεσης διαδρόμων τροφοδοσίας στα δυτικά ή κατάληψης του πυρηνικού σταθμού από τη Ρίβνε μπορεί να είναι πιο εφικτή, αλλά αυτό θα απαιτούσε πολύ μεγαλύτερη δύναμη από αυτή που έχει αναπτύξει αυτή τη στιγμή η Ρωσία στη Λευκορωσία», είπε σε ανάλυσή του.
Παρά ταύτα, από πού ακριβώς θα έρθουν οι κύριες επιθέσεις της Ρωσίας κατά μήκος της γραμμής του μετώπου –μήκους 600 χιλιομέτρων– στην περιοχή του Ντονμπάς είναι ακόμη ασαφές. Δυτικοί στρατιωτικοί αναλυτές δεν αναμένουν από τη Ρωσία να προβεί σε επίθεση σε όλο το μέτωπο – το πιθανότερο είναι να εξαπολύσει μια επίθεση δύο ή τριών σημείων με επίκεντρο ορισμένα βασικά χωριά και πόλεις στο νότιο Ντονέτσκ, στην Κρεμίννα και στο Λίμαν στο Λουγκάνσκ και στον νότο στη Ζαπορίζια, όπου υπήρξαν αναφορές για αυξημένη συγκέντρωση στρατευμάτων και εξοπλισμού πέρα από τα σύνορα της Ρωσίας.
Στην περιοχή του Λουγκάνσκ, οι ρωσικές δυνάμεις απομακρύνουν κατοίκους κοντά στα τμήματα της πρώτης γραμμής που ελέγχονται από τη Ρωσία. Και ο κυβερνήτης της περιοχής, Σέρχιι Χαϊντάι, πιστεύει ότι οι απελάσεις στοχεύουν στην εκκαθάριση πιθανών Ουκρανών κατασκόπων και ντόπιων που εντόπιζαν σημεία για το ουκρανικό πυροβολικό. «Υπάρχει μια ενεργή μεταφορά (ρωσικών στρατευμάτων) στην περιοχή και σίγουρα προετοιμάζονται για κάτι στο ανατολικό μέτωπο», είπε ο Χαϊντάι στους δημοσιογράφους.
Ο Ρέζνικοφ είπε πως αναμένει ότι η ρωσική επίθεση θα γίνει από τα ανατολικά και τα νότια ταυτόχρονα – από τη Ζαπορίζια στον νότο και το Ντονέτσκ και το Λουγκάνσκ. Ενόψει των βασικών επιθέσεων, οι ρωσικές δυνάμεις δοκιμάζουν πέντε σημεία κατά μήκος του μετώπου, σύμφωνα με το Γενικό Επιτελείο της Ουκρανίας σε ενημέρωση Τύπου την Τρίτη. Είπαν ότι τα ρωσικά στρατεύματα έχουν ανασυνταχθεί σε διάφορα σημεία της πρώτης γραμμής και διεξάγουν επιθέσεις κοντά στο Κουπιάνσκ στην περιοχή του Χαρκόβου και στα Λιμάν, Μπαχμούτ, Αβντίιβκα και Νοβοπάβλιβκα στο ανατολικό Ντονέτσκ.
Οι Ρώσοι, ωστόσο, πιθανότατα δεν θα σημειώσουν σημαντική πρόοδο εάν δεν κατορθώσουν να διορθώσουν δύο μεγάλες αστοχίες, στις οποίες επιμένουν στις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις μέχρι στιγμής – κακή υλικοτεχνική υποστήριξη και αποτυχία συντονισμού πεζικού, τεθωρακισμένων, πυροβολικού και αεροπορικής υποστήριξης, για να επιτύχουν αμοιβαία συμπληρωματικά αποτελέσματα, αλλιώς γνωστά ως πόλεμος συνδυασμένων όπλων.
Κατά την ανακοίνωση του διορισμού τον Ιανουάριο του στρατηγού Βαλέρι Γκερασίμοφ –του πρώην αρχηγού του επιτελείου Αμυνας– ως γενικού διοικητή των ρωσικών δυνάμεων στην Ουκρανία, το ρωσικό υπουργείο Αμυνας τόνισε «την ανάγκη να οργανωθεί στενότερη αλληλεπίδραση μεταξύ των τύπων και των όπλων των στρατευμάτων», με άλλα λόγια να βελτιωθεί ο πόλεμος συνδυασμένων όπλων.
Ο Κόφμαν εκτιμά ότι τα προβλήματα υλικοτεχνικής υποστήριξης της Ρωσίας μπορεί να έχουν ξεπεραστεί σε μεγάλο βαθμό. «Υπήρξε αρκετή αναδιοργάνωση στα ρωσικά logistics και έχει σημειωθεί προσαρμογή. Νομίζω ότι η συζήτηση για τα ρωσικά υλικοτεχνικά προβλήματα γενικά πάσχει από υπερβολική έλλειψη τεκμηρίωσης, σε βαθμό ανεκδοτολογικό», είπε.
Σε αντίθετη περίπτωση, πολλά θα εξαρτηθούν για τη Ρωσία από το πόσο θα έχει καταφέρει ο Γκερασίμοφ να εκπαιδεύσει τις ανανεωμένες δυνάμεις του σε πόλεμο συνδυασμένων όπλων και εν προκειμένω υπάρχουν τεράστιες αμφιβολίες ότι έχει στη διάθεσή του επαρκή χρόνο.
Ο Κόφμαν πιστεύει ότι οι ουκρανικές δυνάμεις «θα ήταν καλύτερα να απορροφήσουν τη ρωσική επίθεση και να εξαντλήσουν το ρωσικό επιθετικό δυναμικό και στη συνέχεια να αναλάβουν την πρωτοβουλία αργότερα μέσα την άνοιξη. Εχοντας ξοδέψει πυρομαχικά, καλύτερα στρατεύματα και εξοπλισμό, θα μπορούσαν να αφήσουν τη ρωσική άμυνα συνολικά πιο αδύναμη». Υποψιάζεται ότι η επίθεση «μπορεί να αποδειχτεί απογοητευτική».
Οι φιλοπόλεμοι Ρώσοι στρατιωτικοί μπλόγκερ συμφωνούν. Υψώνουν τη φωνή τους για άλλη μία επιστράτευση, λέγοντας ότι θα είναι απαραίτητο να ενισχυθούν οι επιθέσεις που απαιτούνται για να αντιστραφεί η στρατιωτική τύχη της Ρωσίας. Ο πρώην αξιωματικός της ρωσικής υπηρεσίας πληροφοριών και παραστρατιωτικός διοικητής Ιγκόρ Γκίρκιν, ο οποίος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην προσάρτηση της Κριμαίας και αργότερα στο Ντονμπάς, έχει υποστηρίξει ότι θα χρειαστούν κύματα επιστράτευσης για να νικηθεί η άμυνα της Ουκρανίας.
Και Δυτικοί στρατιωτικοί αναλυτές υποψιάζονται ότι η Ουκρανία και η Ρωσία έχουν επί του παρόντος περίπου τον ίδιο αριθμό μαχητών. Αυτό σημαίνει ότι ο στρατηγός Γκερασίμοφ θα χρειαστεί πολλούς περισσότερους εάν θέλει να επιτύχει την αναλογία «τρία προς ένα» που κρίνει το στρατιωτικό δόγμα ως απαραίτητη για να επιτύχει μια επιτιθέμενη δύναμη.
Ωστόσο, άλλοι φοβούνται ότι η Ρωσία έχει επαρκείς δυνάμεις, εάν τις συγκεντρώσει, για να πετύχει κάποια «σοκαριστικά κέρδη». Ο Ρίτσαρντ Κεμπ, πρώην διοικητής πεζικού του βρετανικού στρατού, προβλέπει «σημαντικά ρωσικά κέρδη τις επόμενες εβδομάδες. Πρέπει να είμαστε ρεαλιστές σχετικά με το πόσο άσχημα μπορεί να είναι τα πράγματα – διαφορετικά, το σοκ κινδυνεύει να “σπάσει” την αποφασιστικότητα των Δυτικών», έγραψε. Ο φόβος έγκειται στο ότι, εάν οι Ρώσοι μπορέσουν να επιτύχουν σημαντικά εδαφικά κέρδη στο Ντονμπάς, τότε είναι πιθανότερο να αυξηθεί η πίεση από ορισμένους Δυτικούς συμμάχους για διαπραγματεύσεις.
Εντούτοις, οι ελλείψεις του Γκερασίμοφ σε ανθρώπινο δυναμικό έχουν ωθήσει άλλους αναλυτές να θεωρήσουν ότι, εάν η δυτική αποφασιστικότητα επιμείνει, η επιφυλακτικότητα του ίδιου του Πούτιν θα εμποδίσει τις πιθανότητες της Ρωσίας να κερδίσει τον πόλεμο.
«Η διστακτική λήψη αποφάσεων του Πούτιν εν καιρώ πολέμου καταδεικνύει την επιθυμία του να αποφύγει ριψοκίνδυνες αποφάσεις που θα μπορούσαν να απειλήσουν την κυριαρχία του ή τη διεθνή κλιμάκωση – παρά το γεγονός ότι ο μαξιμαλιστικός και μη ρεαλιστικός στόχος του, η πλήρης κατάκτηση της Ουκρανίας, πιθανότατα απαιτεί την ανάληψη περαιτέρω ρίσκων για να υπάρχει ελπίδα επιτυχίας», δήλωσε το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου σε ανάλυσή του αυτή την εβδομάδα.
Ο Πούτιν μπορεί να είναι κακός και τρομακτικός, αλλά, κατά την άποψη του Ινστιτούτου, «παραμένει απρόθυμος να διατάξει τις δύσκολες αλλαγές στον ρωσικό στρατό και την κοινωνία, που είναι πιθανώς απαραίτητες για τη διάσωση του πολέμου του».
Επιστήμονες στην Αυστραλία, στη Βρετανία και στις ΗΠΑ ανακάλυψαν μια πρωτεΐνη στους πνεύμονες που μπλοκάρει τη λοίμωξη Covid-19 και σχηματίζει στο σώμα έναν φυσικό προστατευτικό φραγμό κατά του κορονοϊού. Εκτιμάται ότι δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι στον ίδιο βαθμό την εν λόγω πρωτεΐνη, πράγμα που πιθανώς παίζει ρόλο στο πόσο βαριά θα αρρωστήσει κάποιος με Covid-19
Η πρωτεΐνη με την ονομασία LRRC15 είναι ένας ενσωματωμένος υποδοχέας που δεσμεύει τον ιό SARS-CoV-2, εμποδίζοντας την εξάπλωση του και τη μόλυνση άλλων κυττάρων. Η απρόσμενη ανακάλυψη ανοίγει ένα τελείως νέο πεδίο ανοσολογικής έρευνας και πιθανώς δημιουργεί δυνατότητες για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων που θα εμποδίζουν τη λοίμωξη από αυτόν τον ιό και άλλους. Θα χρειαστούν πάντως χρόνια εωσότου κάτι τέτοιο γίνει πραγματικότητα.
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ, με επικεφαλής τον καθηγητή γονιδιωματικής Γκρεγκ Νίλι, καθώς επίσης των πανεπιστημίων Οξφόρδης και Γιέλ, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό βιολογίας “PLoS Biology”, επιβεβαίωσαν τη δράση της πρωτεΐνης σε τρεις ανεξάρτητες μελέτες.
“Πιστεύουμε ότι δρα κάπως σαν (αυτοκόλλητη ταινία) Βέλκρο, σαν μοριακό Βέλκρο, που κολλάει στον ιό και μετά τον απομακρύνει από τα κύτταρα-στόχους του”, δήλωσε ο μεταδιδακτορικός ερευνητής Λίπιν Λου.
“Για μένα ως ανοσολόγο το γεγονός ότι υπάρχει αυτός ο φυσικός ανοσιακός υποδοχέας για τον οποίο δεν ξέραμε έως τώρα και ο οποίος καλύπτει τους πνεύμονες μας, μπλοκάροντας και θέτοντας υπό έλεγχο τον κορονοϊό, είναι απίστευτα ενδιαφέρον. Μπορούμε πλέον να χρησιμοποιήσουμε αυτόν το νέο υποδοχέα για να σχεδιάσουμε φάρμακα ευρείας δράσης που θα εμποδίζουν την ιογενή λοίμωξη ή θα καταστέλλουν ακόμη και την ίνωση των πνευμόνων”, ανέφερε ο δρ Νίλι.
Ο κορονοϊός μολύνει τους ανθρώπους χρησιμοποιώντας την πρωτεΐνη-ακίδα του για να προσδεθεί σε έναν συγκεκριμένο υποδοχέα των ανθρωπίνων κυττάρων, την πρωτεΐνη (ένζυμο) ACE2. Τα κύτταρα των πνευμόνων διαθέτουν υψηλά επίπεδα υποδοχέων ACE2, πράγμα που εξηγεί γιατί ο κορονοϊός προκαλεί συχνά σοβαρά προβλήματα στους πνεύμονες των ασθενών.
Όπως και στην περίπτωση του υποδοχέα ACE2, ο LRRC15 είναι ένας υποδοχέας του κορονοϊού, όμως δεν υποστηρίζει τη μόλυνση. Αντίθετα, “δένει” και ακινητοποιεί τον ιό, αποτρέποντας έτσι την μόλυνση άλλων ευάλωτων κυττάρων. Η πρωτεΐνη LRRC15 είναι παρούσα σε πολλά σημεία του σώματος, όπως πνεύμονες, δέρμα, γλώσσα, πλακούντα, λεμφαδένες κ.α.
Η βρετανική μελέτη βρήκε ότι οι άνθρωποι με βαρύτερη Covid-19 είχαν μικρότερα επίπεδα LRRC15 στο αίμα τους σε σχέση με εκείνους με ήπια νόσο. Συνεπώς οι άνθρωποι με χαμηλότερα επίπεδα της εν λόγω πρωτεΐνης είναι πιθανότερο να αρρωστήσουν πιο σοβαρά από Covid-19, ενώ το αντίθετο ισχύει για όσους έχουν υψηλά επίπεδα LRRC15 στον οργανισμό τους, άρα και καλύτερη φυσική άμυνα έναντι του ιού.