Tον τελευταίο καιρό δεν μας έχει λείψει τίποτα: Πρώτα απ ‘όλα, ο πόλεμος που εξαπέλυσε η Ρωσία στην Ουκρανία, παίρνει μια ακόμη πιο επικίνδυνη τροπή με την απόφαση του προέδρου Πούτιν να εγκαταστήσει τακτικά πυρηνικά όπλα στη Λευκορωσία.
Συν οι τραπεζικές κρίσεις, η κατάρρευση των χρηματιστηρίων, η άνοδος των τιμών με βαριές επιπτώσεις στις δαπάνες των νοικοκυριών. Η ραγδαία αύξηση των επιτοκίων μεταφράζεται σε μεγάλες απώλειες στους ισολογισμούς των τραπεζών που έχουν χρηματοδοτήσει δημόσιες δαπάνες και επενδύσεις τα τελευταία χρόνια. Το έργο των κεντρικών τραπεζών γίνεται όλο και πιο δύσκολο, επίσης επειδή δεν φαίνεται εύκολο να σταματήσουν τον πληθωρισμό αυξάνοντας τα επιτόκια.
Οι «παρενέργειες» του πληθωρισμού πολλαπλασιάζονται. Αυτό ισχύει – διασταλτικά- και για την εξέγερση των Γάλλων για τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος. Αλλά και για την σημερινή απεργία των Γερμανών εργαζομένων στα μέσα μεταφοράς- από τα τρένα μέχρι τα αεροπλάνα- ζητώντας αυξήσεις μισθών 10,5%. Ένα μεγάλο πρόβλημα για την Bundesbank, που ανησυχεί για τις επιπτώσεις στον πληθωρισμό.
Θα είναι όμως αρκετή η εκ νέου αύξηση των επιτοκίων για να περιοριστεί η άνοδος των τιμών; Μήπως υπάρχει κίνδυνος ανατίναξης του συστήματος, δεδομένης της ζημιάς που προκαλεί;
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, στην τελευταία σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες είδαν ένα ακόμη καταστροφικό νέο πρόβλημα να έρχεται μπροστά τους. Και προς το παρόν επέλεξαν τη σιωπή.
Αρνούνται να δουν κατάματα πώς μια εποχή έχει φτάσει στο τέλος της: Αυτή της παγκοσμιοποίησης που βασίζεται στην ελεύθερη αγορά, ακόμη και σε διεθνές επίπεδο, ως κινητήριος παράγοντας της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.
Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με πολύπλοκους παράγοντες που κάνουν οποιαδήποτε ανάλυση δύσκολη και κάθε προοπτική πιο εύθραυστη.
Το σύστημα χρειάζεται μια ισχυρή μεταρρύθμιση εάν θέλει να επιβιώσει. Χρειαζόμαστε μια πανευρωπαϊκή λύση στο συνταξιοδοτικό πρόβλημα. Δεν έχουμε ακόμη τραπεζική ένωση.
Χρειαζόμαστε ανθρώπους στην πολιτική που έχουν ξεκάθαρη ιδέα για το πού πάμε, τι κερδίζουμε όλοι από αυτό, τι μας κοστίζει και γιατί αξίζει πάντα να αγωνιζόμαστε. Οι πολίτες θέλουν προσανατολισμό. Το να ξοδεύουν οι κυβερνήσεις πολλά χρήματα δεν είναι ένας τρόπος να γίνουν αγαπητές στους ανθρώπους, που νιώθουν ανασφάλεια. Οι πολίτες ζητούν κατεύθυνση και όραμα.
Και από τις δύο πλευρές του Αιγαίου γίνονται προσπάθειες να προβληθεί μια αλλαγή κλίματος στις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας. “Τρέχει, όμως, κάτι σημαντικότερο”;
Οι δημόσιες σχέσεις αντικατέστησαν, μετά τους σεισμούς, την ένταση που μπορούσε να εξελιχθεί και σε κάποιο είδος επεισοδίου. Το κλίμα άρχισε να αλλάζει σε πολιτικό επίπεδο μετά την επίσκεψη του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν σε Αθήνα και Άγκυρα.
Το τι διημείφθη κατά τις επισκέψεις αυτές μόνο ως εικασία μπορεί να διατυπωθεί. Σίγουρα, όμως, μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα από την συμπεριφορά, τις δηλώσεις και την κινήσεις των δύο χωρών.
Στην τρέχουσα επικαιρότητα είχαμε τις προηγούμενες ημέρες τα ευχετήρια μηνύματα Ερντογάν προς Μητσοτάκη και Τσαβούσογλου προς Δένδια τα οποία στην Αθήνα προβλήθηκαν ως αλλαγή στις σχέσεις των δύο χωρών.
Είναι υπερβολή η εκτίμηση αυτή αλλά κάτι- το τι θα φανεί στο μέλλον- πάει να αλλάξει. Όχι επί της ουσίας αλλά επί δευτερευόντων ζητημάτων τα οποία μπορεί να εκτονώσουν την ένταση.
Σημείο τομής στην πολιτική της γειτονικής χώρας θα είναι οι εκλογές της 14ης Μαϊου. Μια νίκη της αντιπολίτευσης διακρίνεται από τις δημοσκοπήσεις και τα δημοσιεύματα των τουρκικών ΜΜΕ αλλά οι σοβαρότεροι τούρκοι αναλυτές είναι επιφυλακτικοί. Στο κρίσιμο ερώτημα ποιος θα κερδίσει προβάλλουν ένα μεγαλοπρεπές Χ.
Υπάρχει αρκετός χρόνος μέχρι τις εκλογές που μπορεί να αλλάξει το κλίμα αλλά λογικά, στο σημείο που βρίσκονται σήμερα τα πράγματα, κουρδικός παράγων θα μπορούσε να κρίνει το αποτέλεσμα των εκλογών. Και οι Κούρδοι φαίνεται να κλείνουν προς την αντιπολίτευση.
Πέρα από την ικανοποίηση της Αθήνας για την υποστολή της έντασης θα πρέπει να αναλυθεί η επόμενη ημέρα στην Τουρκία όχι στη βάση εκτιμήσεων, προβλέψεων ή διαισθήσεων αλλά σεναρίων. Είναι μια νέα τάση στην αντιμετώπιση των εξελίξεων που βασίζεται στην λεπτομερή ανάλυση των πιθανών σεναρίων. Και σε ό,τι αφορά τις εκλογές στην Τουρκία, τα σενάρια της μεγάλης εικόνας είναι δύο. Νίκη του Ερντογάν ή νίκη της αντιπολίτευσης. Τι σημαίνει- και πως αντιμετωπίζεται- το ένα σενάριο και τι το άλλο;
Το πιθανότερο, όμως, είναι πως οι δύο πλευρές ακολουθούν μια πολιτική που, μάλλον, υπαγορεύθηκε από το διεθνές δυτικό κέντρο. Μια πολιτική που αποβλέπει στην οικονομική ενίσχυση της Τουρκίας, την προμήθειά της με F-16 και την ικανοποίηση αιτημάτων της- ως ένα βαθμό που εξυπηρετεί και τον διεθνή παράγοντα- και έχουν σχέση και με τα ενεργειακά. Η ήπια στάση και τα ανοίγματα της Τουρκίας προς την Ελλάδα (και αντιστρόφως) ευνοεί αυτό το σενάριο.
Έτσι, ο κ. Μπλίνκεν θα μπορούσε να παρουσιάσει στο Κογκρέσο και συγκεκριμένα στον κ. Μενέντεζ την βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων για να υποχωρήσει ο πρόεδρος Εξωτερικών Υποθέσεων της Γερουσίας στους όρους που θέτει για να συμφωνήσει στην πώληση των F-16 στην Άγκυρα. Με την στάση της η κυβέρνηση Μητσοτάκη, ουσιαστικά, διευκολύνει την τουρκική πολιτική σε βάρος ενός επίμονου υπερασπιστή των ελληνικών δικαιωμάτων στο Κογκρέσο. Ο κ. Μητσοτάκης, εκθέτει τον κ. Μενέντεζ που υπερασπίζεται τις ελληνικές θέσεις.
«Αδειάζει», δηλαδή, η ελληνική κυβέρνηση τους υποστηρικτές των ελληνικών θέσεων.
Τα ίδια έκανε η κυβέρνηση και με την αλληλοϋποστήριξη Αθήνας- Άγκυρας στη συμμετοχή σε διεθνείς θεσμούς. Η Τουρκία θα υποστηρίξει την Ελλάδα ως μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (μια θέση περισσότερο εικόνας και λιγότερο ουσίας) και η Ελλάδα την Τουρκία για τη Γενική Γραμματεία του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ). Μια θέση ουσίας.
Η Κύπρος δια του κυβερνητικού εκπροσώπου αρνήθηκε να ακολουθήσει την Ελλάδα στην υποστήριξη της Τουρκίας προβάλλοντας το δικαιολογημένο επιχείρημα ότι δεν μπορεί η Κύπρος να τελεί υπό κατοχή και να ζητά τον τερματισμό του εμπάργκο σε βάρος των πλοίων και των αεροσκαφών της από τη μια, και η Ελλάδα να στηρίζει από την άλλη την κατοχική Τουρκία για να πάρει μια θέση στο Συμβούλιο του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού του ΟΗΕ.
Προφανώς, για την Αθήνα, που οι διαφωνίες της με τη Λευκωσία είναι συχνές, αυτά είναι λεπτομέρειες. Η σύνταξή της με την βούληση του διεθνούς κέντρου έχει μεγαλύτερη σημασία.
Η πολιτική της Αθήνας στο Κυπριακό συνεχίζει να είναι καταστρεπτική για τα συμφέροντα του κυπριακού ελληνισμού. Ο ίδιος ο κ. Μητσοτάκης αναμείχθηκε στον προεκλογικό αγώνα της Κυπριακής Δημοκρατίας σε βάρος του σημερινού προέδρου της Νίκου Χριστοδουλίδη.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Εστίας ο Νίκος Αναστασιάδης, τέως πρόεδρος της Κύπρου, κατηγορεί τον κ. Μητσοτάκη ότι προωθούσε το αίτημα των ΗΠΑ για διακοπή (!) των γεωτρήσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας εντός της ΑΟΖ, προκειμένου να προχωρήσει ο ελληνοτουρκικός διάλογος!
Ανάλογη καταγγελία είχε κάνει παλαιότερα και ο αποθανών υπουργός εξωτερικών της Κύπρου Νίκος Ρολάνδης ο οποίος δημοσίως δήλωσε πως ο Γιώργος Παπανδρέου πίεζε την κυπριακή κυβέρνηση να μην συμφωνήσει όσα δικαιούται ως ΑΟΖ με την Αίγυπτο για να μην δυσαρεστηθεί η Τουρκία.
Το κακό, βεβαίως, έχει βαθιές ρίζες. Μπορείτε να τις δείτε κάπου στο 74, αν και ανάγονται παλαιότερα, στη δήλωση που κάνει ο Γλαύκος Κληρίδης στον υπογραφόμενο όταν ως δημοσιογράφος της ΕΡΤ3 του πήρε συνέντευξη, το 1995.
Η διάσταση μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας είναι υπαρκτή και επικίνδυνη και πρέπει να απασχολήσει την ελληνική πολιτική ηγεσία στη Βουλή αν και η αξιωματική αντιπολίτευση έχει την ίδια πολιτική με την κυβέρνηση. Να αποκαλυφθούν οι προθέσεις τους και η πολιτική τους στον ελληνικό λαό ενόψει των εκλογών.
Την πολιτική σύγκλισης με την Ελλάδα ακολουθεί και η κυβέρνηση Ερντογάν καθώς αντιμετωπίζει πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά και εκλογικά αδιέξοδα.
Η τοποθέτηση του κ.Τσαγατάι Ερτσιγιές ως πρέσβη της Τουρκίας στην ελληνική πρωτεύουσα σηματοδοτεί αυτήν την αλλαγή τακτικής. Ο κ. Ερτσιγιές διετέλεσε τα τελευταία χρόνια διευθυντής Πολιτικών Υποθέσεων και Ναυτιλίας στο τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών. Εκφραστής της συγκρατημένης πολιτικής και όχι επέκτασης της τουρκικής ΑΟΖ στα όρια της λεγομένης «Γαλάζιας Πατρίδας» δέχθηκε τα πυρά του ναυάρχου ε.α. και «πατέρα» της «Γαλάζιας Πατρίδας» Τζέμ Γκιουρντενίζ επειδή στον λογαριασμό της Τουρκικής Πρεσβείας στην Αθήνα στο Twitter ανήρτησε την ελληνική σημαία την ημέρα της εθνικής επετείου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της εθνικιστικής τουρκικής εφημερίδας της αντιπολίτευσης Sozcu ο Γκιουρντενίζ είπε ότι η εν λόγω θέση ήταν “ντροπιαστική”. Δηλώνοντας ότι αρχικά νόμιζε ότι ο λογαριασμός ήταν ψεύτικος και μετά εξεπλάγη όταν είδε τον επίσημο λογαριασμό, ο τούρκος ναύαρχος ε.α. επεσήμανε ότι η ελληνική πρεσβεία στην Άγκυρα δεν γιόρτασε την ημέρα της ανεξαρτησίας της Τουρκίας και τόνισε: Η πρεσβεία της Τουρκίας στην Αθήνα γιορτάζει την απελευθέρωση της Ελλάδας από την Τουρκική κυριαρχία. Είναι ντροπιαστικό. Καμία αμοιβαιότητα! Η Ελλάδα δεν εκπέμπει μηνύματα στις ειδικές ημέρες της Τουρκίας. Τότε γιατί στέλνει η πρεσβεία μας;»
Είναι ευνόητο ότι και η κυβέρνηση Ερντογάν υφίσταται τις συνέπειες της υποστολής της εθνικιστικής της παράκρουσης αλλά η αλλαγή τακτικής επιβάλλεται από την νέα πραγματικότητα.
Οι σχέσεις Ελλάδας- Τουρκίας θα περάσουν μια περίοδο εκτόνωσης της έντασης. Το πόσο θα κρατήσει αυτή η εκτόνωση και αν δρομολογηθούν και άλλες εξελίξεις θα εξαρτηθεί από το μετεκλογικό τοπίο στην Τουρκία- και στην Ελλάδα- και από την νέα διεθνή ισορροπία που θα προκύψει μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Προς στιγμήν, η ελληνική κυβέρνηση ας φροντίσει να καλύψει το χάσμα με την Κυπριακή Δημοκρατία. Οι διαιρέσεις, έχει αποδείξει η ελληνική ιστορία, οδηγούν σε καταστροφές.
Κανείς δεν είπε ότι οι διεθνείς σχέσεις είναι απλή υπόθεση – ειδικά σε περιόδους κρίσης, όπως αυτή που διανύουμε τον τελευταίο χρόνο. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία μπορεί να ξεκαθάρισε την εικόνα στη Δύση, να υποχρέωσε ακόμη και το ΝΑΤΟ να συνέλθει από την …εγκεφαλική του βλάβη, αλλά προκάλεσε νέες ισορροπίες, ακόμη πιο περίπλοκες σχέσεις και ανέδειξε καινούργιους παίκτες, οι οποίοι θέτουν υπό αμφισβήτηση την παγκόσμια τάξη.
Κατά την πρόσφατη επίσκεψη του προέδρου της Κίνας Σι Τζινπίνγκ στη Μόσχα, στη Δύση επιστρατεύτηκαν ψυχολόγοι, επικοινωνιολόγοι και ειδικοί στη γλώσσα του σώματος προκειμένου να επιβεβαιώσουν αυτό που ήταν ήδη γνωστό: οι ρόλοι είχαν πλέον αντιστραφεί. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν έχει πλέον πίσω του τη μεγάλη «αρκούδα» ή την πάλαι ποτέ αδιαφιλονίκητη υπερδύναμη.
Ο Σι έφθασε στη Μόσχα ως κάτι πολύ περισσότερο από εμπορικός και πολιτικός εταίρος.Η γλώσσα του σώματος, σύμφωνα με τους ειδικούς, αποκάλυψε σχέση «κυρίαρχου μεγάλου αδελφού»με κάποιον εμφανώς πιο αδύναμο. Είναι ούτως ή άλλως σαφές ότι o ρώσος πρόεδρος, μέσα στην απομόνωσή του, χρειαζόταν αυτήν την επίσκεψη πολύ περισσότερο από όσο τη χρειαζόταν ο κινέζος ομόλογός του, ο οποίος τον στηρίζει μόνο τόσο όσο χρειάζεται για να μην καταρρεύσει, κρατώντας τον υποτελή.
Ταυτόχρονα, με το βλέμμα στην Ταϊβάν, ο κινέζος πρόεδρος έχει κάθε συμφέρον να υπονομεύει τη νομιμοποίηση των διεθνών κυρώσεων. «Οι δύο ηγέτες εξαρτώνται ουσιαστικά ο ένας από τον άλλον, αλλά η σχέση μεταξύ των δύο χωρών έχει πλέον αντιστραφεί:
Ο Πούτιν δεν είναι πλέον παρά o σερβιτόρος του Σι και η Ρωσία ένα εκπτωτικό πρατήριο βενζίνης για την Κίνα», σχολίασε χαρακτηριστικά ο Κρίστοφ Χόισγκεν, επικεφαλής της Διάσκεψης του Μονάχου για την Ασφάλεια και επί χρόνια διπλωματικός σύμβουλος της Άγγελα Μέρκελ.
Ποιος είναι το αφεντικό;
Φτηνό βενζινάδικο λοιπόν η Ρωσία; Και ο Πούτιν γκαρσόνι; Την εποχή του Ντενγκ Σιαοπίνγκ, το δόγμα στην εξωτερική πολιτική ήταν «κρύβε τις δυνατότητές σου, περίμενε την ώρα σου, μην παίρνεις ποτέ το προβάδισμα». Η Κίνα έπρεπε να μεγαλώνει αθόρυβα, να μην προκαλεί και να μην παίρνει (σαφή) θέση.
Ο Σι ωστόσο δεν φαίνεται να συμμερίζεται την άποψη του ιστορικού ηγέτη της χώρας περί διακριτικής παρουσίας. Έφτιαξε σχεδόν από το μηδέν πολεμικό ναυτικό, το οποίο θα είναι το μεγαλύτερο του κόσμου έως το 2035, σχεδιάζει ναυτική βάση στην Ισημερινή Γουινέα, εκτελεί ναυτικές ασκήσεις με τη Ρωσία στη Βαλτική και δείχνει προς κάθε κατεύθυνση ότι είναι σε θέση να αναλάβει στρατιωτική δράση ανά πάσα στιγμή.
Έχει όμως και περίεργη αίσθηση του χιούμορ – και της πραγματικότητας. Έφθασε στη Μόσχα μόλις λίγες ώρες μετά την έκδοση διεθνούς εντάλματος σύλληψης σε βάρος του ρώσου προέδρου για εγκλήματα πολέμου και μίλησε για «ειρηνική συνύπαρξη» και «αμοιβαία επωφελή συνεργασία», προκαλώντας ανατριχίλα σε πολλούς στη Δύση.
Η γερμανίδα υπουργός Εξωτερικών Αναλένα Μπέρμποκ έσπευσε να εκφράσει την απογοήτευσή της, κάνοντας λόγο για «χαμένη ευκαιρία». Στις ανακοινώσεις της ρωσικής και της κινεζικής κυβέρνησης για τη συνάντηση των δύο ηγετών δεν υπάρχει, παρατήρησε, η παραμικρή αναφορά στον πόλεμο της Ουκρανίας – «ούτε καν με άλλες λέξεις (…) λες και η τελευταία χρονιά δεν υπήρξε καν». Η υπουργός βέβαια, μπορεί να εμφανίζεται τολμηρή στις δηλώσεις της, αλλά δεν έχει ακόμη καταφέρει να παρουσιάσει μια ανάλογα ξεκάθαρη πρόταση για τη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας της Γερμανίας.
Εθνική ασφάλεια χωρίς στρατηγική – Είναι η Κίνα η νέα …Ρωσία;
Το πολυαναμενόμενο και πολυδιαφημισμένο κείμενο επρόκειτο να παρουσιαστεί στη Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια, στο τέλος Φεβρουαρίου, αλλά οι διαφωνίες μεταξύ υπουργείου Εξωτερικών και Καγκελαρίας δεν το επέτρεψαν.
Κεντρικό σημείο τριβής αποτελεί η πολιτική έναντι της Κίνας. Ο Όλαφ Σολτς δεν θεωρεί ότι βρισκόμαστε στα πρόθυρα ενός νέου ψυχρού πολέμου, αλλά απλώς ότι τελειώνει μια πολύ ιδιαίτερη περίοδος παγκοσμιοποίησης. Εκτιμά ότι η Κίνα έχει αναδειχθεί όχι σε υπερδύναμη, αλλά «μόνο» σε παγκόσμιο παίχτη μεγέθους που δεν επιτρέπει την απομόνωσή της ή τον περιορισμό της συνεργασίας μαζί της.
Κάπως έτσι θα πρέπει να σκεφτόταν και η Άγγελα Μέρκελ, η οποία επισκέφθηκε την Κίνα 12 φορές στη 16ετή θητεία της.
Ο σημερινός καγκελάριος πραγματοποίησε τον περασμένο Νοέμβριο την πρώτη του – δύσκολη – επίσκεψη στο Πεκίνο, πανηγύρισε επειδή ο Σι Τζινπίνγκ δήλωσε δημοσίως ότι πρέπει να αποφευχθεί η χρήση πυρηνικών όπλων στον πόλεμο και έκλεισε το μάτι στους γερμανούς βιομήχανους που συνεχίζουν να επενδύουν στην κινεζική αγορά και να διατηρούν την Κίνα ως τον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της Γερμανίας, με τον όγκο των συναλλαγών να φθάνει το 2021 τα 245 δισεκατομμύρια ευρώ.
Επιπλέον, παρά τις αντιρρήσεις των κυβερνητικών εταίρων του, ο καγκελάριος ουσιαστικά επέβαλε την πώληση στην COSCO του 24,9% του φορέα εκμετάλλευσης του τερματικού σταθμού εμπορευματοκιβωτίων Tollerort της Λιμενικής Αρχής του Αμβούργου. Ο ίδιος μπέρδεψε λίγο αργότερα το μήνυμα, προαναγγέλλοντας την …εκπαραθύρωση της κινεζικής Huawei από το γερμανικό δίκτυο 5G.
Ο Όλαφ Σολτς δεν συμμερίζεται ούτε την άποψη των ΗΠΑ που θεωρούν την Κίνα ως τη σημαντικότερη απειλή,αλλά ούτε καν αυτή της υπουργού Εξωτερικών του, η οποία – στη βάση της «εξωτερικής πολιτικής για τα ανθρώπινα δικαιώματα» – θα ήθελε με κάθε τρόπο να εμποδίσει ή έστω να περιορίσει τόσο τις γερμανικές επενδύσεις στην Κίνα όσο και την ανάμιξη του Πεκίνου στις ευρωπαϊκές κρίσιμες υποδομές.
Το Βερολίνο παρακολουθεί τώρα αμήχανο την πολυεπίπεδη προσέγγιση Μόσχας – Πεκίνου και ανακαλύπτει με καθυστέρηση τη βαθύτερη προσωπική σχέση που συνδέει τους δύο – κατά τεκμήριο ιδιαίτερα καχύποπτους – ηγέτες. Και οι δύο ανδρώθηκαν σε μαρξιστικό-λενινιστικό σύστημα, ενώ ο πατέρας του Σι, ένας από τους στενότερους συνεργάτες του Μάο, εκδιώχθηκε τελικά ως ρώσος κατάσκοπος, επειδή θεωρήθηκε υπερβολικά φιλορώσος. «Αδελφή ψυχή» είχε χαρακτηρίσει τον Βλαντίμιρ Πούτιν ο κινέζος πρόεδρος το 2013, όταν στην πρώτη του επίσημη επίσκεψη επισκέφθηκε τη Μόσχα. Τώρα η Γερμανία – και μαζί της όλη η Ευρώπη – αναρωτιέται εάν (ή πότε) η Κίνα θα εξελιχθεί σε …νέα Ρωσία για την Ευρώπη.
Ο σοσιαλδημοκράτης καγκελάριος επιχειρεί ένα ριψοκίνδυνο σπαγγάτ μεταξύ της αδιαφιλονίκητης συμμαχίας με τους ευρωπαίους εταίρους και την Ουάσιγκτον από τη μία πλευρά και του «αναγκαίου κακού» που ενσαρκώνει σήμερα το όλο και πιο απολυταρχικό Πεκίνο. Παράλληλα, προσπαθεί να καλλιεργήσει νέες σχέσεις, κυρίως στην Ασία και στη Λατινική Αμερική, για το διόλου απίθανο ενδεχόμενο η Κίνα να περάσει κι αυτή μελλοντικά καμιά κόκκινη γραμμή, όπως π.χ. με την παράδοση όπλων στη Ρωσία.
Ο Ντιρκ Σμιτ, καθηγητής Κινεζικής Πολιτικής και Οικονομίας στο πανεπιστήμιο του Τρίερ, σε πρόσφατη συνέντευξή του στην DW, εξέφρασε την πεποίθηση ότι το Πεκίνο θα έκανε το βήμα μόνο εάν ο Βλαντίμιρ Πούτιν απειλείτο με εξευτελιστική ήττα.Σε αυτήν την περίπτωση και υπό τον φόβο δομικών αλλαγών σε έναν γείτονα με τον οποίο μοιράζεται 4.200 χλμ συνόρων, η Κίνα θα έβρισκε τρόπο να βοηθήσει, αλλά έτσι ώστε να μπορεί να αρνηθεί ότι το κάνει – ίσως μέσω τρίτων χωρών, όπως το Αζερμπαϊτζάν, η Τουρκία ή τα Εμιράτα. «Η Κίνα είναι εξαιρετικά επιδέξια στην αποφυγή κυρώσεων», επισήμανε ο γερμανός καθηγητής.
Στο τέλος κερδίζει η η Realpolitik
Οι Γερμανοί θα προτιμούσαν πάντως η κυβέρνησή τους να προωθήσει την αυτάρκεια της χώρας τους, αντί να αναζητά στο εξωτερικό φθηνούς πλην όμως αναξιόπιστους εταίρους. Σε πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Civey για το «Προοδευτικό Κέντρο», το 40% απάντησε ότι ηγετική δύναμη στην καινοτομία παγκοσμίως είναι η Κίνα, 30% οι ΗΠΑ και μόνο 13% η Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιπλέον, το 78% δήλωσε ότι η κυβέρνηση δεν ενισχύει την καινοτομία της γερμανικής οικονομίας.
Ο κυβερνητικός συνασπισμός όμως, μετά την απότομη και εξαιρετικά δαπανηρή απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια, μάλλον δεν έχει την πολυτέλεια να γυρίσει την πλάτη στην αγορά των 1,4 δισεκατομμυρίων καταναλωτών της Κίνας. Αντιλαμβάνεται ασφαλώς ότι ο εταίρος στο Πεκίνο περιφρονεί βαθύτατα τις δυτικές αξίες περί κράτους δικαίου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επενδύει κυρίως στην παρακμή της σημερινής διεθνούς τάξης – με ηγέτη τις ΗΠΑ. Όσο όμως η Κίνα είναι «open for business» και κρατά τα προσχήματα στη σχέση της με τη Ρωσία, η Γερμανία θα συνεχίσει να κάνει τα στραβά μάτια και θα προσεύχεται να μη διαψευσθεί. Οι Γερμανοί άλλωστε έγραψαν και το …σχετικό «βιβλίο». Λέγεται Realpolitik.
Αυτό αναφέρουν φιλορωσικοί λογαριασμοί στο Τwitter και μένει να αποδειχθεί αν θα επιμείνει στην απόφαση.
Είχε υπάρξει και προειδoποίησει τον Οκτώβριο από τον Έλον Μάσκ προς τους Ουκρανούς, ότι θα έκοβε τις υπηρεσίες των Starlink προς την Ουκρανία, πρώτον γιατί το Κίεβο είχε πολλούς ανεξόφλητους λογαριασμούς και δεύτερον γιατί ο ίδιος ο Έλον Μασκ εκτιμούσε ότι οι υπηρεσίες του παρατείνουν τον πόλεμο, αλλά εν τέλει είχε ανακαλέσει την απόφαση.
Η συνέντευξη του πρώην Αμερικανού ΥΠΕΞ μετά την συνάντηση Πούτιν-Σι Ζιπίνγκ
«Αν ξεκινήσει ένας δεύτερος ψυχρός πόλεμος, θα γίνει πολύ πιο επικίνδυνος από τον πρώτο» δήλωσε ο γνωστός Χ.Κίσινγκερ λίγες ημέρες μετά την θερμή επίσκεψη του Κινέζου προέδρου στη Μόσχα και την υπόσχεση με τον Πούτιν για το στήσιμο ενός «πολυπολικού κόσμου» και η δήλωση δείχνει το πως οι ΗΠΑ βλέπουν να εξελίσσεται η παγκόσμια τάξη ασφαλείας.
Τα παραπάνω δήλωσε στην εφημερίδα El Mundo με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών ζωής.
Το πρώτο πράγμα που σημείωσε ο πρώην υπουργός Εξωτερικών ήταν ότι ο δεύτερος ψυχρός πόλεμος θα μπορούσε να ξεκινήσει χωρίς τη συμμετοχή της Ρωσίας, αλλά να ξεσπάσει μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας.
Ο Κίσινγκερ εξήγησε ότι οι πόροι των χωρών είναι συγκρίσιμοι και στις μέρες της ΕΣΣΔ δεν υπήρχε τέτοια ισοτιμία.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα είναι ήδη αντίπαλοι και δεν αξίζει να υπολογίζουμε στις αρχές της ΛΔΚ για να υιοθετήσουν δυτικές απόψεις
Τελικά τα όσα δήλωσε ο Β.Πούτιν και όσα αποκάλυψε ο Κίσινγκερ δείχνουν την παγκόσμια ανακατάταξ ητων δυνα΄μεων που επιχειρούν οι ΗΠΑ και αυτό είναι κάτι που η Ρωσία δεν θα το αφήσει.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ζητά να κάνει τον παγκόσμιο χωροφύλακα και υποταγή κάθε κράτους στην βούληση του Κρεμλίνου, αλλά θα στηρίξει τις προσπάθειες δημιουργίας ενός πολυπολικού κόσμου.
«Δεν σχηματίζουμε μια στρατιωτική συμμαχία με την Κίνα», δήλωσε ο Πούτιν, όπως μετέδωσε το πρακτορείο Interfax, αλλά συνέχισε:
«Ναι, συνεργαζόμαστε στον στρατιωτικοτεχνικό τομέα. Δεν το κρύβουμε. Όλα είναι διαφανή, δεν υπάρχει κανένα μυστικό»ς.
Ο Ρώσος πρόεδρος εκτίμησε ότι δυτικές χώρες, οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ προσπαθούν να δημιουργήσουν μια παγκόσμια στρατιωτική συμμαχία όπου όλοι θέλουν δεν θέλουν θα συνταχθούν από πίσω της.
«Για αυτόν τον λόγο ακριβώς Δυτικοί αναλυτές λένε — δεν το λέμε εμείς, εκείνοι το λένε– ότι η Δύση αρχίζει να σχηματίζει έναν νέο άξονα που μοιάζει με αυτόν που δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1930 από τα φασιστικά καθεστώτα της Γερμανίας και της Ιταλίας και τη μιλιταριστική Ιαπωνία», σημείωσε ο Πούτιν.
Τα μηνύματα της επίσκεψης του Σι Τζινπίνγκ στη Μόσχα λίγες ημέρες μετά το ένταλμα σύλληψης του ΔΠΔ για τον Πούτιν
Ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ πήγε στη Μόσχα αυτήν την εβδομάδα με τον τίτλο του ειρηνοποιού στην Ουκρανία. Η συνάντηση κορυφής όμως με τον πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν απέδειξε πως άμεση προτεραιότητά του είναι να ενισχύσει τις σχέσεις του με τη Μόσχα για να αναχαιτίσει την αμερικανική εκστρατεία κατά της ανόδου της Κίνας. Οι συνομιλίες των δύο ανδρών για την Ουκρανία επισκιάστηκαν από την αλληλεγγύη του Σι προς τη Ρωσία ως πολιτικού, διπλωματικού, οικονομικού και στρατιωτικού εταίρου. Δύο υπερδυνάμεις εναρμονισμένες να αντικρούσουν την αμερικανική κυριαρχία και την παγκόσμια τάξη πραγμάτων, όπως έχει διαμορφωθεί από τη Δύση.
Οι δύο ηγέτες συναντιούνται αρκετά συχνά. Τον Σεπτέμβριο είχαν βρεθεί στο Ουζμπεκιστάν, στη Σύνοδο Κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης και πριν από αυτήν είχαν μία σύντομη συνάντηση λίγο πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών είναι αρκετά στενές παρά το γεγονός πως δεν έχει γίνει κάποια δημόσια αναφορά σε συμμαχία εκ μέρους κάποιου από τους δύο ηγέτες, όμως η περίσταση αυτής της συνάντησης είναι πολύ ιδιαίτερη. Η Ρωσία, απομονωμένη από τον δυτικό κόσμο και υπό διαρκή οικονομική πίεση, είχε ανάγκη την αγκαλιά της Κίνας για να ισορροπήσει τα οικονομικά της ελλείμματα. Το Πεκίνο από την πλευρά του επιβεβαίωσε πως οι οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών παραμένουν «δυνατές», ενώ ανακοίνωσε και περαιτέρω διεύρυνση στην αγορά ρωσικής ενέργειας. Η Ρωσία υποσχέθηκε ότι θα δεχτεί περισσότερες κινεζικές επιχειρήσεις στο έδαφός της. Ο Αλεξάντερ Γκαμπούεφ, ερευνητής στο ίδρυμα Κάρνεγκι για την Παγκόσμια Ειρήνη, σχολίασε μετά τη συνάντηση των δύο ηγετών: «Πρόκειται για μία δήλωση προς τη Ρωσία, ότι “μην ανησυχείτε, είμαστε εδώ”, αλλά και μία δήλωση προς τη Δύση ότι η Κίνα δεν είναι μία χώρα στην οποία θα πει κανείς τι να κάνει. Υποδείξεις όπως: “Ο Πούτιν είναι κακό παιδί, μην παίζετε μαζί του”, δεν την επηρεάζουν». Αλλωστε η συνάντηση έρχεται λίγες μέρες αφότου το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, με έδρα τη Χάγη, εξέδωσε ένταλμα σύλληψης για τον Πούτιν.
Το «υπόρρητο νόημα» της συνάντησης, σύμφωνα με αναλυτές, είναι πως τους τελευταίους 13 μήνες η ανάγκη της Ρωσίας για τη στήριξη της Κίνας έχει αυξηθεί πολύ.
Η Κίνα παρουσίασε τον προηγούμενο μήνα ένα ολοκληρωμένο «ειρηνευτικό σχέδιο» για την Ουκρανία. Ο πόλεμος λέγεται πως ήταν στην κορυφή της ατζέντας και στη συνάντηση της Τρίτης. Για τον Γκαμπούεφ, ωστόσο, αυτό είναι ένα «φύλλο συκής» για να καλυφθεί ο πραγματικός σκοπός: η εμβάθυνση και η σύσφιγξη των πολυεπίπεδων σχέσεων των δύο χωρών. Αλλωστε, λίγες ώρες μετά τις δηλώσεις των δύο ηγετών, ο εκπρόσωπος Τύπου του αμερικανικού υπουργείου Αμυνας, Τζον Κίρμπι, δήλωσε πως «αν η Κίνα ήθελε να παίξει έναν βοηθητικό ρόλο θα έπρεπε να έχει ζητήσει από τη Ρωσία να σταματήσει την εισβολή» και πως «ύστερα από τη συνάντηση Σι – Πούτιν, δεν φαίνεται πως ο πόλεμος θα λήξει σύντομα». Αν και ο Σι έχει μιλήσει υπέρ της ειρήνης, δεν είναι δεδομένο ότι τον ενδιαφέρει να τελειώσει άμεσα ο πόλεμος. Αυτό που σίγουρα τον ενδιαφέρει είναι να παραμείνει στην εξουσία ο Πούτιν, καθώς η αντικατάστασή του από κάποια φιλοδυτική κυβέρνηση θα έβαζε φρένο στις καλές σχέσεις των δύο χωρών, σε μία εποχή γεωπολιτικής ανακατανομής στην οποία φιλοδοξεί να κυριαρχήσει στην Ασία.
Οι κυριαρχικές βλέψεις της Κίνας, η οποία κινείται αργά και σταθερά, προς την οικοδόμηση μιας συμμαχίας η οποία θα ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ και τους συμμάχους της και στην οποία η ίδια θα είναι επικεφαλής, φάνηκαν και από το γεγονός ότι ο γ.γ. του κινεζικού κομμουνιστικού κόμματος υπήρξε πιο «μετρημένος» απέναντι στις επιδιώξεις του Βλαντιμίρ Πούτιν. Ενώ ο Ρώσος πρόεδρος κόμπαζε εδώ και μήνες ότι ένας νέος μεγάλος αγωγός που θα στέλνει φυσικό αέριο στην Κίνα μέσω της Μογγολίας θα είναι έτοιμος μέχρι το 2030, ο Σι δήλωσε πως κάτι τέτοιο δεν είναι αυτή τη στιγμή στα σχέδια. Το «υπόρρητο νόημα» της συνάντησης, σύμφωνα με αναλυτές, είναι πως τους τελευταίους 13 μήνες η ανάγκη της Ρωσίας για τη στήριξη της Κίνας έχει αυξηθεί πολύ. Και δεν υπάρχει ακριβώς η ίδια ανταπόκριση από την άλλη πλευρά. Τον περασμένο χρόνο, λίγες εβδομάδες πριν διαταχθεί η εισβολή στην Ουκρανία, οι δύο χώρες είχαν εκδώσει μία κοινή ανακοίνωση που έλεγε, μεταξύ άλλων, πως η φιλία τους είναι «δίχως όρια». Η ανακοίνωση της περασμένης Τρίτης ήταν σαφώς πιο υποτονική.
«Η ιδέα μιας Ρωσίας ως υποδεέστερου εταίρου, βαθιά στο τσεπάκι της Κίνας, χωρίς να έχει άλλες επιλογές, είναι πολύ επωφελής εάν η Κίνα πιστεύει ότι βρίσκεται σε μια μακροπρόθεσμη αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ», σχολίασε ο Αλεξάντερ Γκαμπούεφ. Η πόλωση μεταξύ των ΗΠΑ και των συμμάχων τους από τη μία και της Ρωσίας με την Κίνα από την άλλη φάνηκε πιο εδραιωμένη αυτήν την εβδομάδα.
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου αναμένεται να ανακοινώσει την «παύση» της αμφιλεγόμενης δικαστικής αναθεώρησης, σύμφωνα με πολλαπλές αναφορές σε μέσα ενημέρωσης της χώρας.
Όλες οι αναφορές επικαλούνται «πηγές προσκείμενες στον πρωθυπουργό», χωρίς να δίνουν περισσότερες λεπτομέρειες για τους πιθανούς όρους.
Σύμφωνα με το δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο Kan, ο πρωθυπουργός θα μιλήσει στις 10.30 π.μ. στην Κνεσέτ μετά από μαραθώνιες συνομιλίες κατά τη διάρκεια της νύχτας με τους πολιτικούς του συμμάχους.
Η κίνηση αυτή είναι απίθανο να έχει την υποστήριξη όλων των μελών του συνασπισμού του.
Εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές κατέκλυσαν τους δρόμους σε όλη τη χώρα χθες το βράδυ, αφού ο πρωθυπουργός απέλυσε τον υπουργό Άμυνας Γιοάβ Γκαλάντ, αφού ο πρώην σύμμαχός του τον προειδοποίησε ότι η αναθεώρηση προκαλεί ζημιά στην ασφάλεια του Ισραήλ.
Τουλάχιστον δύο βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος Λικούντ είχαν σπεύσει προ ημερών και εκείνοι, να πάρουν θέση στο πλευρό του υπουργού Άμυνας ζητώντας να παγώσει η νομοθετική διαδικασία που έχει προκαλέσει σάλο αντιδράσεων τις τελευταίες εβδομάδες στη χώρα. Σε περίπου ίδια γραμμή με τον Γκάλαντ φέρεται να κινείται και ο – επίσης προερχόμενος από το Λικούντ – υπουργός Γεωργίας ΆβιΝτίχτερ ο οποίος έχει, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ζητήσει από τον Νετανιάχου να βάλει στον πάγο την προωθούμενη μεταρρύθμιση τουλάχιστον ως τα τέλη Απριλίου.
Εδώ και σχεδόν τρεις μήνες πραγματοποιούνται εβδομαδιαίες μαζικές διαδηλώσεις κατά της σχεδιαζόμενης νομοθεσίας και αυξάνεται το κύμα αντιρρήσεων από κορυφαία δημόσια πρόσωπα, όπως ο πρόεδρος, νομικοί, επιχειρηματίες και άλλοι. Οι ηγέτες της δυναμικής βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας του Ισραήλ έχουν εξάλλου υποστηρίζουν ότι οι αλλαγές θα τρομάξουν τους επενδυτές, τη ώρα που πρώην κορυφαίοι αξιωματούχοι ασφαλείας έχουν ταχθεί κατά του σχεδίου και βασικοί σύμμαχοι, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών και της Γερμανίας, έχουν εκφράσει ανησυχίες.
Οι αντίπαλοι της αναθεώρησης έχουν τραβήξει μια «κόκκινη» γραμμή για το νομοσχέδιο για τους διορισμούς δικαστών λέγοντας ότι θα πολιτικοποιήσει το δικαστήριο, θα καταργήσει βασικούς ελέγχους στην κυβερνητική εξουσία και θα προκαλέσει σοβαρή ζημιά στον δημοκρατικό χαρακτήρα του Ισραήλ.
Παρέμβαση του προέδρου Χέρτζογκ
Ο Ισραηλινός πρόεδρος Ισαάκ Χέρτζογκ ζήτησε νωρίτερα σήμερα από την κυβέρνηση να σταματήσει την επίμαχη δικαστική αναθεώρησή της, μια ημέρα αφότου ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου απέλυσε τον υπουργό Αμυνας επειδή ήταν αντίθετος στην κίνηση, προκαλώντας μαζικές διαδηλώσεις στους δρόμους.
«Για χάρη της ενότητας του λαού του Ισραήλ, για χάρη της ευθύνης, σας καλώ να σταματήσετε αμέσως τη νομοθετική διαδικασία», έγραψε στο Twitter ο αρχηγός του κράτους του Ισραήλ.
Είχε προηγηθεί η αποπομπή του υπουργού Αμυνας, Γιόαβ Γκάλαντ, από τον πρωθυπουργό, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την οποία παραιτήθηκε το βράδυ της Κυριακής ο γενικός πρόξενος του Ισραήλ στη Νέα Υόρκη.
«Δεν μπορώ πλέον να συνεχίσω να εκπροσωπώ αυτήν την κυβέρνηση», έγραψε στο Twitter ο Ασάφ Ζαμίρ.
«Πιστεύω ότι είναι καθήκον μου να διασφαλίσω ότι το Ισραήλ παραμένει φάρος δημοκρατίας και ελευθερίας στον κόσμο», ανέφερε ο κ. Ζαμίρ.
Αμφιλεγόμενη μεταρρύθμιση
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου (σε βάρος του οποίου υπενθυμίζεται ότι εκκρεμεί και δίωξη με την κατηγορία της διαφθοράς) επανεξελέγη στην πρωθυπουργία, για μια έκτη πρωθυπουργική θητεία, τον Νοέμβριο του 2022, με την παράταξή του, το κόμμα Λικούντ, να εξασφαλίζει ποσοστό 23,41%. Η νέα κυβέρνηση συνεργασίας ωστόσο, που εκείνος συγκρότησε, θεωρείται η πιο ακροδεξιά στα ισραηλινά χρονικά.
Ήδη από την πρώτη στιγμή ανάληψης της εξουσίας, αυτή η κυβέρνηση άρχισε να προωθεί μεταρρυθμίσεις που, εάν υιοθετηθούν, θα περιορίσουν σημαντικά την εξουσία του ανώτατου δικαστηρίου. Στο πλαίσιο αυτών των αλλαγών, η κυβέρνηση και η απλή πλειοψηφία των βουλευτών στην Κνεσέτ θα μπορούν να επηρεάζουν τον διορισμό των δικαστών, να περιορίζουν τις εξουσίες του γενικού εισαγγελέα και να απορρίπτουν αποφάσεις του Ανώτατου Δικαστηρίου το οποίο δεν θα μπορεί στο μέλλον, το ίδιο «εύκολα», να απορρίπτει νόμους ως αντισυνταγματικούς.
Οι προτείνοντες το σχέδιο λένε πως αυτό θα βάλει χαλινάρι στις υπερβολές του Ανώτατου Δικαστηρίου και θα αποκαταστήσει την ισορροπία. Οι επικριτές του λένε ότι θα αποδυναμώσει τα δικαστήρια, θα θέσει σε κίνδυνο τις πολιτικές ελευθερίες και θα προκαλέσει ζημιά στην οικονομία.
Το προτεινόμενο σχέδιο έχει οδηγήσει σε διαδηλώσεις επί εβδομάδες σε όλη τη χώρα και έχει προκαλέσει ανησυχία στους δυτικούς συμμάχους της χώρας.
Ήταν το 1821 η παλιγγενεσία των Ελλήνων- οπότε ξαναγεννήθηκαν (και πως;) – ή συνέχεια;
Ποιοι είναι οι Έλληνες που έκαναν την Επανάσταση; Ποια η σχέση τους με το παρελθόν; Ποιες παθογένειες ανέδειξαν;
Σ αυτά τα ερωτήματα οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες. Και κάθε φορά που επιχειρείται μια απάντηση, υπάρχουν και αμφισβητήσεις. Όταν δεν μπορούμε να συνεννοηθούμε για θέματα της επικαιρότητας που μας απασχολούν, θα τα καταφέρουμε με ερωτήματα που παραμένουν διαχρονικά μετέωρα στην ιστορία;
Ποιοι ήταν οι Έλληνες, λοιπόν; Αυτό το ερώτημα απασχολεί τους στοχαστές της Δυτικής Ευρώπης από την εποχή της Αναγέννησης.
Από που και πότε οι Έλληνες εγκαταστάθηκαν στον σημερινό γεωγραφικό χώρο; Κατά καιρούς η απάντηση αν ήταν γηγενής λαός ή όχι, αλλάζει.
Στη νεοελληνική ιστορία το ερώτημα αυτό βρέθηκε σε δεύτερη μοίρα, γιατί για πολλές δεκαετίες πιο επιτακτική αποστολή ήταν η θεμελίωση της νεοελληνικής ταυτότητας: να αποδειχθεί η συνέχεια του ελληνισμού στον γεωγραφικό χώρο του ελληνικού κράτους.
Αν ο Ρόντρικ Μπήτον έχει δίκιο και οι Επαναστάτες του 1821 δεν μιλούσαν ελληνικά ως κύρια γλώσσα, από πότε μπορούμε να μιλάμε για ύπαρξη ελληνικής γλώσσας και, συνεπώς, φορέων της και τι μπορούμε να υποθέσουμε για την κοιτίδα και τις μετακινήσεις των φύλων που στους ιστορικούς χρόνους αυτοπροσδιορίζονταν ως Έλληνες;
Είναι ερωτήματα που δεν επιδέχονται απλές απαντήσεις.
Η ΓΛΩΣΣΑ
Η ελληνική γλώσσα ήταν προφανής και αδιαμφισβήτητος κοινός παρονομαστής ο οποίος συνέδεε την ειδωλολατρική αρχαία Ελλάδα, το χριστιανικό Βυζάντιο, τις σύγχρονες ορθόδοξες ελίτ της νοτιοανατολικής Ευρώπης και τις ευρέως διασκορπισμένες αγροτικές κοινότητες από τις οποίες η κάθε μία είχε τη δική της διάλεκτο.
Η πρώτη εθνοσυνέλευση της προσωρινής ελληνικής κυβέρνησης τον Δεκέμβριο του 1821 επέλεξε συνειδητά να αναβιώσει το αρχαίο όνομα Έλληνες για τους πολίτες του νέου μορφώματος που πάλευε για την ανεξαρτησία του και το αρχαίο όνομα Ελλάς για το κράτος.
Το ελληνικό έθνος δεν έχει έναν άλλα δύο προγόνους. Την αρχαία Ελλάδα αλλά και το Βυζάντιο, αν και ο όρος είναι προβληματικός αφού οι βυζαντινοί δεν αυτοαποκαλούνταν έτσι.
ΖΑΜΠΕΛΙΟΣ- ΠΑΠΑΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ
Δύο μορφές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος και ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος επιχείρησαν να δώσουν μια απάντηση.
Ο Ζαμπέλιος ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε συστηματικά τον όρο ελληνισμός ως κυρίαρχη έννοια της ταυτότητας η οποία βασιζόταν στη συνέχεια της ελληνικής γλώσσας. Σήμερα στην Ελληνική γλώσσα ο Ελληνισμός ορίζεται ως το σύνολο των Ελλήνων που ζουν σε όλο τον κόσμο, το ελληνικό έθνος ή ο ελληνικός πολιτισμός και το σύνολο των Ελλήνων ως φορέων αυτού του πολιτισμού. Ο Ζαμπέλιος πρώτος διαίρεσε τον ελληνισμό σε τρεις περιόδους: την αρχαία, τη μεσαιωνική, και τη σύγχρονη. Ο μεσαιωνικός Ελληνισμός που προέκυψε λέει ο Ζαμπέλιος αποτελούσε εξ ίσου με τον αρχαίο πρόγονό του συστατικό της ταυτότητάς του σύγχρονου Έλληνα. Ήταν η αρχή μιας ευρείας σύνθεσης.
Μιας σύνθεσης την οποία ο Παπαρρηγόπουλος προώθησε στην λογική κατάληξη της, ορίζοντας ως Ελληνικόν έθνος όλους τους ανθρώπους που μιλούσαν την Ελληνική γλώσσα.
Ο Παπαρρηγόπουλος θεώρησε ότι η ιστορία του ελληνικού έθνους είναι συνεχές αφήγημα μιας συνεχούς διαδικασίας ιστορικής εξέλιξης. Η συνέχεια αντικαθιστά την παλιγγενεσία. Δεν υπήρξε διακοπή από την αρχαία εποχή ως σήμερα. Δεν ξαναγεννήθηκε ο Ελληνισμός το 1821. Η επανάσταση υπήρξε μια εξέγερση σε μια πορεία συνέχειας.
Όταν το κύριο μέρος του έργου του Παπαρρηγοπούλου τελείωσε το 1874 θα μετατρεπόταν στο αναγκαίο πνευματικό στήριγμα της Μεγάλης Ιδέας: το κράτος δεν υπήρχε σε αντίθεση με τις αξιώσεις του έθνους. Υπήρχε για να τις υπηρετεί. Και έπρεπε να το συμπεριλάβει ολόκληρο, όπου και αν ήταν διασκορπισμένο. Μάλιστα, σε μια ακραία έκφραση της Μεγάλης Ιδέας, ο Κωλλέτης είχε προτείνει το νεοσύστατο κράτος να μην έχει πρωτεύουσα μέχρι να απελευθερώσει την Κωσταντινούπολη.
Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
Η Επανάσταση δεν προέκυψε από παρθενογένεση. Υπήρξε προετοιμασία της. Στην τελική της φάση θα μπορούσε να εντοπιστεί από το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα όταν αναπτύχθηκε το Κίνημα του Φιλελληνισμού το οποίο συμπαθούσε οτιδήποτε ελληνικό και το οποίο κατέληξε στη διαπίστωση πως είναι δυνατή η δημιουργία ενός σύγχρονου ελληνικού κράτους το οποίο θα συνομιλεί με τα πολιτισμένα έθνη της Ευρώπης.
Στον Ρήγα Φερραίο και στον Κοραή θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε τις δύο πρώϊμες αντιθέσεις οι οποίες προβάλλονται ως σήμερα. Μια οικουμενική αντίληψη για τον ελληνισμό –ο Ρήγας έλεγε πως Έλληνας είναι όποιος μιλά ελληνικά και υποστηρίζει την Ελλάδα, η Ορθόδοξη Κοινοπολιτεία, δηλαδή– και μια στενή εθνική αντίληψη που εκφράστηκε από τον Κοραή ο οποίος δεν θεωρούσε ελληνικό ούτε το Βυζάντιο.
ΕΜΦΥΛΙΟΙ- ΔΙΧΟΝΟΙΑ- ΕΞΑΡΤΗΣΗ
Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης οι δύο εμφύλιοι εισήγαγαν το στοιχείο της διχόνοιας. Και το δάνειο, νωρίς κατά την εξέλιξή της, το στοιχείο της εξάρτησης.
Η συσπείρωση, περί τον Μαυροκορδάτο, των εκσυγχρονιστών και η αντίθεσή τους με τους παραδοσιακούς που εκφράζονταν από τον Κολοκοτρώνη, αποτέλεσε θανατηφόρα σύγκρουση και συνεχίζεται- και αυτή- ως σήμερα. Χωρίς τον Κολοκοτρώνη, η Επανάσταση θα είχε εκπνεύσει. Χωρίς τον Μαυροκορδάτο δεν θα είχε λάβει την διεθνή της διάσταση η οποία κατά ορισμένους ιστορικούς αποτέλεσε το καθοριστικό στοιχείο για τη δημιουργία του ελληνικού κράτους.
Ο Μαυροκορδάτος, ή, ποστέλνικος, όπως τον αποκαλούσε ο Κολοκοτρώνης, επινόησε και έθεσε σε εφαρμογή ένα ιδιαίτερο κράμα δυτικού φιλελευθερισμού και κοτζαμπασισμού που θα σφραγίσει την ελληνική πολιτική επί πολλές δεκαετίες.
Θα θέσει τα θεμέλια του «κράτους προστασίας» που θα επισφραγιστεί με τα δύο μεγάλα αγγλικά δάνεια.
Η Ελλάδα από τότε δεν ανέκαμψε. Δεν ολοκλήρωσε την Επανάσταση ούτε εδαφικά ούτε κυριαρχικά. Δεν απέκτησε ποτέ την ανεξαρτησία της. Η εθνική ανεξαρτησία δεν είναι κάτι που κατακτήθηκε με την Επανάσταση και στην πορεία απωλέσθηκε. Η εξάρτηση βρίσκεται στον γενετικό κώδικα του νέου ελληνισμού.
ΟΙ ΔΙΑΙΡΕΤΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ
Η πρώτη διαιρετική γραμμή του νέου ελληνισμού εντοπίζεται πριν, ακόμη, ξεσπάσει η Επανάσταση. Ήταν μεταξύ αυτών που ήθελαν μια οικουμενική Ελλάδα (Ρήγας Φερραίος) και εκείνων που επιθυμούσαν μια στενή, μικρή και “καθαρή” Ελλάδα (Κοραής).
Η “δεύτερη” μεταξύ αυτών που ήθελαν έλεγχο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εκ των έσω και ανάληψης της ηγεσίας της από τους Έλληνες και εκείνων που προέκριναν την Επανάσταση σε ένα μικρό, ελεγχόμενο μέρος, όπου θα εξαντλείτο η δυναμική της.
Η τρίτη, μετά την έναρξη της Επανάστασης, ήταν μεταξύ αυτών που ήθελαν μια αυτόνομη και αυτοδύναμη ανάπτυξη (Κολοκοτρώνης και οι συν αυτώ) και εκείνων που ήθελαν την ένταξη στις, τότε, δυτικές δομές και την εξέλιξή της υπο την δυτική επιρροή (Μαυροκορδάτος).
Η τέταρτη ήταν μεταξύ της ομάδας που συσπειρώθηκε περί τον Όθωνα και των συνταγματιστών.
Η πέμπτη μεταξύ αυτών που υποστήριζαν την Μεγάλη Ιδέα και την ένταξη του συνόλου του ελληνισμού στο νέο ελληνικό κράτος και των οπαδών της μικράς, εντίμου Ελλάδος.
Η έκτη μεταξύ Βενιζελικών και Βασιλικών.
Και μετά το 1936, η έβδομη μεταξύ δεξιάς και αριστεράς. Μια διαίρεση που ταλάνισε τον ελληνικό λαό μέχρι πριν λίγα χρόνια.
Σήμερα έχουμε μια έβδομη διαίρεση, μεταξύ αυτών που υποστηρίζουν την εθνική συνέχεια των Ελλήνων, από την αρχαία εποχή ως σήμερα, και εκείνων που πιστεύουν πως ο ελληνισμός, ως εθνότητα, δημιουργήθηκε μετά την συγκρότηση του νεοελληνικού κράτους.
Αυτή η- τελευταία- διαχωριστική γραμμή είναι οριζόντια. Διατρέχει όλα τα κόμματα.
Στις 6 Ιουλίου 1827 οι εκπρόσωποι της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας υπέγραψαν στο Λονδίνο μια τριμερή συνθήκη. Και στις 20 Οκτωβρίου του ίδιου χρόνου στη Ναυμαχία του Ναβαρίνου κατατρόπωσαν τις κοινές δυνάμεις Οθωμανών και Αιγυπτίων.
Στο εξής η έκβαση της Ελληνικής Επανάστασης θα συνυφαινόταν αξεδιάλυτα με τη διπλωματία και την υψηλή πολιτική των ευρωπαϊκών δυνάμεων, όχι, όμως, μιας μόνο δύναμης.
Αυτή ήταν η πραγματική σημασία της μόνιμης διάσκεψης των εκπροσώπων των τριών Μεγάλων Δυνάμεων, γνωστής ως Διάσκεψης του Λονδίνου για την Ελλάδα η οποία συγκλήθηκε για πρώτη φορά στα τέλη του 1826 και θα διαρκούσε μέχρι το τέλος του 1832.
Ένα χρόνο μετά τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου στη Βρετανία μεγάλο μέρος της πολιτικής του Κάννινγκ ανατράπηκε από το νέο πρωθυπουργό τον Δούκα του Ουέλιγκτον.
Με παρακίνηση του Ουέλινγκτον ο βασιλιάς Γεώργιος Δ! ζήτησε συγνώμη από τους Οθωμανούς για το ατυχές περιστατικό του Ναβαρίνου.
Όταν έπεσε χαμηλά η στήριξη της Βρετανίας στην Ελλάδα σηκώθηκε ψηλά η στήριξη της Γαλλίας και της Ρωσίας. Αυτή η ισορροπία των τριών έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ελληνικής ιστορίας.
Με τη Συνθήκη της Αδριανούπολης το 1828, ο σουλτάνος αποδέχθηκε ταπεινωτικούς όρους για να λήξει ο ρωσοτουρκικός πόλεμος που είχε ξεσπάσει.
Η οθωμανική Αυτοκρατορία έπνεε τα λοίσθια. Η ειρήνη στην Ευρώπη εξαρτιόταν από την ανεύρεση ενός αντίβαρου απέναντι στην Ρωσία. Η Ελλάδα ήταν η μόνη διαθέσιμη λύση. Και το ερώτημα που τέθηκε ήταν: γιατί να μην είναι η Ελλάδα πλήρως ανεξάρτητη
Κανείς δεν τόλμησε να φέρει αντιρρήσεις.
Στις 3 Φεβρουαρίου 1830 οι τρείς κυβερνήσεις Βρετανίας, Γαλλίας και Ρωσίας με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου δήλωναν για πρώτη φορά πως η Ελλάδα θα αποτελέσει ανεξάρτητο κράτος.
Οι Έλληνες ηγέτες που πήραν στα χέρια τους τις τύχες της Επανάστασης και επιβίωσαν κατάφεραν κάτι το εξαιρετικό: να πείσουν τρία από τα πιο συντηρητικά καθεστώτα της σύγχρονης εποχής ότι η επανάστασή τους δεν ήταν απελευθερωτική εθνική (που ήταν στην πραγματικότητα) αλλά συνιστούσε αποκατάσταση ενός αρχαίου στάτους κβο.
Με την αναγνώριση της ελληνικής ανεξαρτησίας το 1830, μια νέα δυναμική εκδηλώθηκε στην ευρωπαϊκή γεωπολιτική: η δυναμική του έθνους κράτους. Η Ελλάδα ήταν ο σκαπανέας. Η Ελλάδα πυροδότησε την αντίληψη περί έθνους κράτους.
Η εδαφική έκταση του πρώτου κρατικού μορφώματος ήταν μικρή. Το 1861 του παραχωρούνται τα Επτάνησα και το 1881 η Θεσσαλία.
Το μεγάλο ζητούμενο της εξωτερικής του πολιτικής τον 19ο αιώνα ήταν η ένταξη στην επικράτειά του της Κρήτης όπου έγιναν 7 επαναστάσεις μέχρι να ενταχθεί, τελικά, στον εθνικό κορμό το 1913, σε μια στιγμή αποκορύφωσης των προσπαθειών του μεγάλου κρητικού πολιτικού Ελευθερίου Βενιζέλου, ο οποίος κλήθηκε στην Ελλάδα με την Επανάσταση στο Γουδί, το 1909.
Μέχρι τότε, μια δραματική οικονομική επιδείνωση το 1893, ανάγκασε τον Τρικούπη να πει το περίφημο «δυστυχώς, επτωχεύσαμεν» κι λίγο αργότερα, μια στρατιωτική ήττα το 1897 εγγράφηκε στο συλλογικό υποσυνείδητο ως μεγάλη καταστροφή.
Ο ατυχής κριμαϊκός πόλεμος το 1853-56, στοίχισε τον θρόνο στον Όθωνα και την μεταστροφή της Ρωσίας στον Πανσλαβισμό απτά αποτελέσματα του οποίου είχαμε το 1878 με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου. Ευτυχώς, η γεωπολιτική διαμόρφωση δεν ευνόησε τα σχέδια των δυνάμεων και ανέτρεψαν, λίγο αργότερα, στο Βερολίνο, τον χάρτη που διαμόρφωσε η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου.
Ο Βενιζέλος θεωρείται ο διαμορφωτής της σύγχρονης Ελλάδας με τις προσπάθειές του στους Βαλκανικούς Πολέμους, την αποτυχία της μικρασιατικής εκστρατείας και την Συνθήκη της Λωζάννης. Το 1923 παραχωρήθηκε στην Ελλάδα η Δυτική Θράκη και το 1947 τα Δωδεκάνησσα. Κάπου εκεί σταματά η εδαφική επέκταση του ελληνικού κράτους που δημιούργησε η Επανάσταση του 1821.
Ο διχασμός του 1916 αποτέλεσε την κύρια αιτία της σημαντικότερης ήττας του ελληνισμού από την αρχαία εποχή ως σήμερα. Ένας διχασμός που συνεχίσθηκε το 1946 με έναν άλλο εμφύλιο- και το αποτύπωμά του υπάρχει ως και σήμερα.
Τα συνεχή πραξικοπήματα του μεσοπολέμου οδήγησαν στην επικράτηση της δεξιάς παράταξης ως το 1974. Κάπου εκεί, η Τουρκία άρχισε να αμφισβητεί την εδαφική κυριαρχία της Ελλάδας και ω χώρα να έχει περιέλθει σε προβληματική κατάσταση σε ό,τι αφορά την αποτελεσματικότητα του πολιτικού της συστήματος και την κοινωνική της συνοχή.
Σε σχέση με τον ιστορικό αντίπαλό της η ελληνική κοινωνία έχει καλύτερο επίπεδο ζωής αλλά το ελληνικό κράτος υπολείπεται του μεγάλου ανταγωνιστή του στην προβολή σκληρής ισχύος.
Αυτή η ανισορροπία δημιουργεί ερωτηματικά για την πορεία.
The recent verbal agreement reached between Serbia and Kosovo in Ohrid, North Macedonia obviously represents a positive development in the process of normalization between the two countries. There are however many obstacles and a considerable number of ambiguities that will make it difficult to fully implement the EU-backed deal in spite of the fact that both sides have a vested interest in seeing many of the provisions of the agreement being realized. Thus, the optimism that was expressed on March 21st by EU envoy Miroslav Lajcak that the new agreement reached between Serbia and Kosovo represents a “turning point in the process of normalization of relations” may prove to be overstated. And to suggest that the agreement represents “de facto recognition” of Kosovo by Serbia, as stated by Prime Minister Kurti, is rather wishful thinking.
That said, the EU and the US can mitigate many of the following obstacles provided they take specific measures to enshrine legality into the agreement on the one hand and clearly articulate what benefit Serbia and Kosovo can derive by implementing the agreement and what the consequences will be if they don’t.
The many hurdles that the two sides will encounter include: Russia’s continuing efforts to impede Serbia from forging strong ties with the West while seeking to destabilize the Balkans; Vucic’s strong commitment to maintain Serbia’s close ties to its Slavic ally Russia; his desire to please the far-right groups in his country which view Kosovo as the cradle of the Serbian state and Orthodox religion; the considerable lack of clarity as to how to ensure a suitable level of self-management for the Serbian community in Kosovo; and the absence of a clear and enforceable mechanism to implement the various provisions of the agreement in a timely fashion. Finally, due to the fact that the agreement is not signed, any successive government in either Serbia or Kosovo may find certain provisions in the agreement to be counterproductive or inconsistent with their political objectives and will not necessarily honor the agreement if it remains not legally binding.
Since the implementation of the agreement largely depends on the goodwill of Serbia and Kosovo to execute it faithfully, it remains up to the EU to exert constant pressure on both sides to live up to their commitments. This will prove to be difficult unless the EU works with the US to solidify the agreement and put on the table with clarity the ‘stick and carrots’ should either or both parties fail to fulfill their part of the agreement.
EU foreign policy chief Josep Borrell stated that Serbian President Alexander Vucic and Prime Minister Albin Kurti “have reached an agreement on how to do it…This means practical steps on what has to be done, when, by who and how.” He emphasized that other than the direct benefit that both countries would gain, the agreement would bolster “the stability, the security and the prosperity of the whole region… and it will become an integral part of their respective European Union path.”
The essential provisions of the agreement
The agreement stipulates that Serbia will no longer block Kosovo from seeking membership in the UN and other international organizations, and both countries will be obligated to develop good-neighborly relations and ‘respect’ (not recognize) their independence and territorial integrity. The two sides would also exchange permanent missions which will be established at the respective government seats.
In addition, Pristina is committed to establishing specific arrangements and guarantees to ensure an appropriate level of self-management for the Serb-majority areas in Kosovo. And finally, both countries agreed to create a Joint Monitoring Committee, chaired by the EU. Although Borrell admitted that the agreement had fallen short of the “more ambitious and detailed” agreement, the problem here is exactly that – that the devil is in the details – and the question will be what measures the EU will take to ensure implementation other than the monitoring mechanism.
Legitimizing the agreement
To begin with, it is critically important that that the US fully support the agreement and use its weight to ensure that Kosovo’s applications to join international organizations including the UN are accepted. Second, it would be absurd for the EU to limit itself to monitoring; it must be proactive and see to it that all the provisions in the agreement are implemented in a timely fashion. Third, it is critical that before Kurti begins to implement the self-management for the Serb-majority areas in Kosovo, Vucic begins in earnest to fulfill his commitments, especially because he is known to rescind promises he made in the past. Fourth, the EU should register the agreement with the UN Secretariat to lend it both legitimacy and enforceability. As Kurti rightfully stated, “now it is up to the EU to make it internationally binding.” Fifth, it is essential that the EU and the US make it clear that they stand firmly behind the agreement to minimize Russia’s and China’s efforts to undermine the agreement to serve their strategic objectives.
Providing incentives
The EU and the US must be clear about the benefits that both Serbia and Kosovo can derive if they fulfill their obligations as stipulated by the agreement. For Kosovo, it is particularly important that as it faithfully implements the various provisions of the agreement, Kosovo sees a clear path to EU integration, persuades the five EU states (Cyprus, Spain, Greece, Romania, and Slovakia) to recognize Kosovo which is essential for Pristina to also apply for NATO membership, and negotiates in earnest visa liberalization for Kosovars. Finally, Kosovo must see that the EU provides financial aid to both countries. To that end, the EU must live up to its pledge to organize a donor conference within 150 days to set up an investment and financial aid package for Kosovo and Serbia. I believe however that some financial aid should be provided to both countries by the US and the EU much sooner, provided they begin the process of normalization immediately.
The agreement wisely specifies that both countries commit to improving their ties, and recognizes that any failure to honor their commitment to the agreement will have direct negative consequences for their EU accession along with the financial aid they receive from the EU.
Unlike any previous agreements going back to 2011, this agreement stands a better chance of succeeding, provided of course that the EU in particular not only monitors the progress being made but exerts any pressure necessary to compel both parties to implement the agreement in its entirety in good faith. Indeed, in the final analysis, both countries want to integrate into the EU but since the process of integration is long and winding, it is critical for the EU to link the speed and the scope of the normalization of relations between the two countries to concrete steps that clearly advance their integration process into the EU. This along with the legalization of the agreement internationally will be the hallmark of this new agreement that differentiates it from any previous ones.
With the best intentions, however, it will still take still several years before Serbia recognizes Kosovo’s independence—probably not before Putin leaves the political scene. President Vucic has said this time and again. Neither the EU nor Kosovo should have any illusion that mutual recognition is around the corner.
Την αφορμή για το κείμενο αυτό μου την έδωσε το βιβλίο του Αθανάσιου Κ. Στριγά “Κύπρος: Απόρρητος Φάκελος” και οι αναφορές του στα γεγονότα των Χριστουγέννων του 1963. Σημειώνεται ότι δύο από τα βιβλία του συγγραφέα κατατέθηκαν και στο Φάκελο της Κύπρου, στην Κυπριακή Βουλή. Δεν θα αναφερθώ στο περιεχόμενο του βιβλίου, στο σύνολο του, αλλά θα επικεντρωθώ σε ανιστόρητες και προκλητικές αναφορές του συγραφέα στα γεγονότα των Χριστουγέννων του 1963 και στην Τούρκο-ανταρσία.
Παραθέτει ο Αθανάσιος Κ. Στριγάς δύο φωτογραφίες προπαγάνδας (των Τούρκων) με νεκρούς τουρκοκύπριους και αναφέρει, σελίδα 55 “Η ΕΛΔΥΚ επιτίθεται και εκκαθαρίζει τους τουρκοκυπριακούς θύλακες” επίσης στην σελίδα 55 “Πραγματοποιώντας την ποιο δολοφονική εκκαθάριση που έγινε ποτέ”, στην σελίδα 63 “η δολοφονία επτά Ελληνοκύπριων στον Τουρκικό τομέα της Πάφου ήταν καθαρή προβοκάτσια από την οργάνωση του Γιωρκάτζη”, επίσης στην σελίδα 63 “Σημειώθηκαν αιματηρά γεγονότα και μια άνευ προηγούμενου εθνοκάθαρση”, και ακόμη “έστειλε άρματα μάχης, τα οποία ισοπέδωσαν την συνοικία” (την Ομορφίτα)! Όλα αυτά τα αποδίδει ο συγγραφέας στους Ελληνοκύπριους!
Η μικρή αληθινή ιστορία έχει ως εξής. Τότε, το 1963 ζούσαμε στην Νεάπολη, βόρεια του Δημοτικού και του Γυμνασίου, στις Ματσικοριθκιές, όπως ονομαζόταν η περιοχή, όπου υπήρχαν μόνο 3 σπίτια Ελληνοκυπρίων, τα οποία γειτνίαζαν με την Τουρκοκυπριακή συνοικία.
Στο σχολείο λίγες μέρες πριν κλείσουμε για τις γιορτές των Χριστουγέννων, συμμαθητής μας είπε ότι γείτονες τους Τουρκοκύπριοι τους προέτρεψαν να προσέχουν επειδή θα γίνονταν “φασαρίες” τις γιορτές των Χριστουγέννων. Το είπα στο σπίτι και η μακαριστή μητέρα μάς Ελενίτσα παρακολουθούσε συνέχεια τις κινήσεις των Τούρκων, στα 60-70 μέτρα, όπου υπήρχε φούρνος/ψωμάδικο και από όπου περνούσαν αρκετοί για να αγοράζουν ψωμί.
Δύο τρείς μέρες πριν από την Τούρκο-ανταρσία μου φωνάζει “έλα να δεις κατεβάζουν όπλα”. Έτρεξα κοντά της, την είδαν και έκαναν πίσω από το αυτοκίνητο που κατέβαζαν τα όπλα για να μην τους βλέπει. Ο μακαριστός πατέρας μας Κωνσταντίνος Γιωργάκης, υπάλληλος των Κυπριακών Αερογραμμών, όταν ήρθε από το αεροδρόμιο, του ανάφερε η μητέρα μας τι είδε, αλλά αυτός μας καθησύχασε.
Στις 23 Δεκεμβρίου 1963 ο πατέρας μας ήταν στην απογευματινή βάρδια στο Αεροδρόμιο. Ξεκίνησε με το ποδήλατο, όπως πάντα και διασχίζοντας τον δρόμο από το σπίτι, την εκκλησία του Αποστόλου Ανδρέα και μέσω της Τουρκοκυπριακής συνοικίας, κατέληξε δίπλα από το Ξενοδοχείο Ledra Palace, όπου υπήρχε γραφείο των Κυπριακών Αερογραμμών και από εκεί με μικρό λεωφορείο στο αεροδρόμιο Λευκωσίας.
Μεταξύ άλλων καθηκόντων που είχε την βάρδια εκείνη (23/12/1963) ήταν να εξυπηρετήσει και την πτήση της BOAC που θα έφτανε, από το Λονδίνο, γύρω στις 8.00 το βράδυ. Στις 10.00 το βράδυ θα γύριζε πίσω στο Ledra Palace, και με το ποδήλατο στο σπίτι σε 15-20 λεπτά. Όμως η πτήση από το Λονδίνο είχε καθυστέρηση 2 ώρες, οπότε έπρεπε να μείνει και να περιμένει την άφιξη της πτήσης.
Δευτέρα 23 Δεκεμβρίου 1963 το βράδυ. Εμείς, τα τρία ανήλικα παιδία της οικογένειας, στο κρεβάτι και η μητέρα να περιμένει τον πατέρα μας να γυρίσει από το αεροδρόμιο. Ξαφνικά ακούγονται, πρώτα σποραδικοί και μετά συνεχόμενοι πυροβολισμοί, πολύ κοντά στο σπίτι. Χωρίς χάσιμο χρόνου ντυθήκαμε, βγήκαμε από το σπίτι και μέσα από τα σπαρτά κατευθυνθήκαμε στα ποιο κοντινά Ελληνοκυπριακά σπίτια σε μια απόσταση 250-300 μέτρων, από το δικό μας.
Καταλήξαμε στο σπίτι του κύριου Ππόλου κοντά στα Σχολεία (Δημοτικό και Γυμνάσιο) όπου φιλοξενηθήκαμε μέχρι το πρωί. Η αγωνία μας μεγάλη για τον πατέρα μας, αφού ξέραμε ότι όταν άρχισε η Τούρκο-ανταρσία ήταν καθ’ οδόν προς το σπίτι με το ποδήλατο! Οι πυροβολισμοί συνεχίζονταν ακατάπαυστα. Το πρωί η μητέρα μας αποφάσισε να μετακινηθούμε προς συγγενικό μας σπίτι στην περιοχή του Τράχωνα. Φτάσαμε πεζοί αφού διανύσαμε 2 περίπου χιλιόμετρα, στο σπίτι του θείου, Λοχία της Αστυνομίας Χαράλαμπου (Πάμπου) Γεωργιάδη και της θείας Έλλης. Ο θείος δεν ήταν στο σπίτι ήταν στην πρώτη γραμμή αντίστασης κατά των οργανωμένων Τουρκοκύπριων στασιαστών. Η περιοχή Νεάπολης και Τράχωνα, περικυκλωμένη από τους στασιαστές Τουρκοκύπριους από όλες της πλευρές: Ανατολικά, Δυτικά, Βόρεια και Νότια.
Εμείς μικρά παιδία τότε βρήκαμε τα δεύτερα εξαδέλφια μας την Ντία, την Ανθή και τον μικρό Θεόφιλο, και νοιώσαμε περισσότερη ασφάλεια μαζί τους. Ο μικρός, τότε, Θεόφιλος δεν είναι άλλος από τον Θεόφιλο Γεωργιάδη, τον αγωνιστή, τον ιδεολόγο, τον πατριώτη που δολοφονήθηκε άνανδρα από πράκτορες των Τούρκων και πληρωμένους δολοφόνους στις 20 Μαρτίου 1994. Γνώριζαν ποιον δολοφονούσαν, αφού το 1964 ο παράνομος ραδιοφωνικός σταθμός ΒΑΥΡΑΚ αναφερόταν συνεχώς και απειλητικά, στο Ελληνικό του πρόγραμμα, στο Σάρτζη (Λοχία) Πάμπο, για την αντίσταση του στην Τούρκο-ανταρσία.
Τελικά μετά από 7 ημέρες εγκλωβισμού και πολιορκίας, διανοίχτηκε, μετά από σκληρές μάχες με τους στασιαστές Τουρκοκύπριους, ο δρόμος από τον Βόρειο Πόλο προς την Νεάπολη, οπότε και απελευθερωθήκαμε, προσωρινά. Μεγάλη μας χαρά να δούμε τον πατέρα μας μετά από 7 ημέρες να έρχεται και να μας ψάχνει, αφού φάνηκε τυχερός λόγω της καθυστέρησης της πτήσης της BOAC το μοιραίο βράδυ της 23 Δεκεμβρίου 1963.
Η Νεάπολης και ο Τράχωνας έπεσαν στα χεριά του Αττίλα και των Τούρκων το 1974, παρ όλες τις προσπάθειες και την αντίσταση της εθνοφρουράς και των αγωνιστών της ακριτικής αυτής περιοχής της πρωτεύουσας. Σκλαβωμένες παραμένουν και οι δύο εκκλησίες μας, ο Απόστολος Ανδρέας, στην Νεάπολη και η Παναγία του Τράχωνα.
Όλοι οι Έλληνες γνωρίζουν ότι ο Παλαιών Πατρών Γερμανός κήρυξε την επανάσταση του 1821 και τον απελευθερωτικό αγώνα κατά των Τούρκων στις 25 Μαρτίου του 1821 από την Αγία Λαύρα.
Αυτό τουλάχιστον μαθαίνουμε από το νηπιαγωγείο ακόμη. Και μετά σκοτάδι για τον ίδιο τη δράση του, τη ζωή του. Ποιος ήταν αλήθεια, τι έκανε στη συνέχεια, πότε και πως πέθανε…
Υπάρχουν στοιχεία, φήμες και αντικρουόμενες μαρτυρίες. Το σίγουρο είναι ότι η επανάσταση κηρύχθηκε από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό, αλλά όχι στις 25 Μαρτίου, νωρίτερα. Απλώς η 25η ορίστηκε ως ημέρα ορόσημο με διάταγμα του Όθωνα.
Λίγο γνωστός είναι ο άσχημος διαπληκτισμός του με τον Παπαφλέσσα λίγες εβδομάδες νωρίτερα καθώς τους χώρισαν λίγο πριν έρθουν στα χέρια.
Ακόμη λιγότερο, όμως γνωστά είναι:
Η αποστολή του στην Ιταλία προκειμένου να συναντήσει τον Πάπα και να του ζητήσει να βοηθήσει του Έλληνες με κάποιο… νιτερέσο.
Η σύλληψη και ο άγριος βασανισμός του από τον Γκούρα, ο τρόπος της απλευθέρωσής του, αποκαθήλωση του στη Γ’ Εθνοσυνέλευση και τέλος ο θάνατος του από τύφο.
Ας φωτίσουμε από την αρχή ορισμένα χαρακτηριστικά σημεία στη ζωή του Παλαιών Πατρών Γερμανού
Τα βιογραφικά
Γεννήθηκε στη Δημητσάνα Αρκαδίας, 25 Μαρτίου 1771 και πέθανε στο Ναύπλιο, 30 Μαΐου 1826. Έλληνας ιεράρχης, μητροπολίτης Παλαιών Πατρών και ένας από τους πρωταγωνιστές ιεράρχες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 με διπλωματική και πολιτική δράση.
Γιος του Ιωάννη Γκόζια, χρυσοχόου και αγρότη και της Κανέλας Κουκουζή ή Κουκουζοπούλου, ενώ το κοσμικό του όνομα ήταν Γεώργιος. Είχε έναν αδελφό και τέσσερεις αδελφές.
Φοίτησε αρχικά στη φημισμένη Σχολή Δημητσάνας, στο Άργος και μετέπειτα στη Σχολή της Σμύρνης. Χειροτονήθηκε διάκονος λαμβάνοντας το όνομα Γερμανός από τον Μητροπολίτη Άργους και Ναυπλίου Ιάκωβο. Στις αρχές του 1797 μετέβη στη Σμύρνη και υπηρέτησε δίπλα στον μητροπολίτη Γρηγόριο που ήταν συμπατριώτης και θείος του (ο μετέπειτα πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄). Κατά την παραμονή του στην Κωνσταντινούπολη παρακολούθησε ανώτερα μαθήματα στην περίφημη Πατριαρχική Σχολή Ξηροκρήνης.
Στις αρχές του 1806 επί πατριαρχίας του Γρηγορίου, χειροτονήθηκε επίσκοπος και εκλέχθηκε μητροπολίτης Παλαιών Πατρών όπου και ανέλαβε καθήκοντα (ενθρόνιση) τον Μάιο του ίδιου έτους. Την περίοδο 1815-1817 υπήρξε μέλος της Πατριαρχικής Συνόδου της Κωνσταντινούπολης. Από το 1818 διέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του στη Πελοπόννησο.
Η Φιλική Εταιρεία και η Επανάσταση
Το Νοέμβριο του 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία από τον Αντώνιο Πελοπίδα.
Ουσιαστικά η δράση του Παλαιών Πατρών Γερμανού στη προετοιμασία της επικείμενης Επανάστασης ξεκίνησε από τις αρχές του επόμενου έτους της μύησής του όπου και άρχισε τις επαφές με τους Φιλικούς των Πατρών Ι. Βλασόπουλο, που την εποχή εκείνη ήταν πρόξενος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας στη Πάτρα και Ι. Παπαρρηγόπουλο, πρώτο γραμματέα, διερμηνέα, του ρωσικού προξενείου στην ίδια πόλη.
Πρωτοστάτησε στη δημιουργία μιας πολιτικής οργάνωσης και τη συγκέντρωση χρημάτων για την προετοιμασία της επανάστασης. Οι μυστικές αυτές κινήσεις γίνονταν υπό τον συνθηματικό τίτλο της “ίδρυσης επιστημονικής σχολής” και έτσι αναφέρονταν στην αλληλογραφία. Σώζεται κατάλογος ιδιόγραφος από τον Γερμανό με τα ονόματα των 31 προσωπικοτήτων της Πελοποννήσου και τις συνεισφορές τους υπέρ της «κοινής επιστημονικής σχολής».
Η «συμπλοκή» με τον Παπαφλέσσα
Περί τα τέλη του 1820 έφτασε στην Πελοπόννησο ο Αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας με οδηγίες και έγγραφα και με τη διάθεση να ξεσηκώσει την επανάσταση το συντομότερο.
Ο Γερμανός και οι πρόκριτοι θεώρησαν πρόωρο και επικίνδυνο το ξεκίνημα της επανάστασης στις αρχές του 1821. Στη μυστική συνέλευση της Βοστίτσας, (στις 20 – 30 Ιανουαρίου του 1821), ο Γερμανός διατύπωσε τις επιφυλάξεις του για την ετοιμότητα για έναρξη της επανάστασης, αμφισβητώντας τα επιχειρήματα του Παπαφλέσσα με συνέπεια να έρθουν σε σύγκρουση.
Ο Σπύρος Μελάς στο «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ» της 8ης Σεπτεμβρίου 1930, καταγράφει:
Ο Παπαφλέσσας, φλογερός στο λόγο του, προχωρά σε μία σειρά από ανυπόστατους ισχυρισμούς που έχουν αρχίσει να πείθουν μια μερίδα προκρίτων. Τότε μπαίνει στη «μάχη» το βαρύ τους πυροβολικό. Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και ο Ανδρέας Ζαίμης, που ξεκίνησε πρώτος:
«Όσα είπε ο αρχιμανδρίτης Δικαίος είνε άστατα, απελπισμένα στασιαστικά, ιδιοτελή και σχεδόν μπερμπάντικα. Αν βάζαμε βάσι σε τέτοια πράγματα, θα παίρναμε χωρίς άλλο το έθνος στο λαιμό μας και θάπεφτε στο κεφάλι μας το αιώνιο ανάθεμα. (…) Απ’ όσα είπε τίποτα δεν είνε θετικό και σίγουρο για ένα έργό τόσο μεγάλο και δύσκολο»
«Ο Γερμανός σηκώθηκε, κρατώντας ένα χαρτάκι: Αρχιμανδρίτα Δικαίε, είπε στο συνειθισμένο, υπεροπτικό και κοροϊδευτικό τόνο: Η συνέλευσι δεν ζητεί από σένα λόγους παχείς, αλλ’ αποκρίσεις συντόμους και θετικάς προς τας ερωτήσεις, όπου έχω την εντολήν να θέσω»
Ο δύο άνδρες λογομαχούν. Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ζητά εγγυήσεις ότι με την έναρξη της Επανάστασης συμφωνεί ολόκληρο το Εθνός. Ο Παπαφλέσσας δεν μπορεί να δώσει τέτοιες εγγυήσεις. Αλλά δεν τα χάνει. Η μάχη συνεχίζεται.
«Οι λαοί μας είνε όχι μάλλον άπειροι της οπλοφορίας, αλλά και άοπλοι, δυστυχώς, επομένως, πάρα πολύ ολίγοι είνε εκείνοι, οίτινες έχουν οπωσούν την πείραν του πολεμείν», υποστηρίζει ο Παλαιών Πατρών Γερμανός.
Ο Παπαφλέσσας αφού μιλά με πύρινα λόγια για τους κλέφτες και τους Σουλιώτες λέει στον κληρικό.
«Αν οι λαοί δεν οπλοφορήσουν, δέσποτα, Γερμανέ, πώς θα μάθουν να γεμίζουν τα όπλα; Και αν δεν πολεμήσουν πώς θα λάβουν πείραν πολεμικήν; Και αν δεν γίνουν στρατοί και πόλεμοι πώς θα γίνουν στρατηγοί; Αν καρτεράτε ο ραγιάς να βγη πολεμικός, από τον ύπνο της δουλείας, να πήτε καλλίτερα και φανερά πώς δεν στέργετε την ελευθερία, ούτε τον αγώνα εις τ’ όνομά της!».
Τα λόγια αυτά του Παπαφλέσσα προκάλεσαν την οργή του Παλαιών Πατρών Γερμανού. Η απάντηση του έμεινε στην Ιστορία:
Γνωρίζω το αίτιον της βίας σου! Άρπαξ, απατεών και εξωλέστατος ως είσαι, ωθείς τα πράγματα εις ταραχήν προσμένων να πλουτίσης από λάφυρα.
Ο Δικαίος κάνει να ορμήση. Οι άνθρωποί του φέρνουν το χέρι τους στα όπλα. Συγκρατείται. Τους απομακρύνει. Οι πρόκριτοι έχουν πέση στη μέση.
«Στις βρισιές σου δεν θ’ αποκριθώ, λέει αργά και ήσυχα ο Δικαίος. Μα μην πιστέψης πως δεν ξέρω γιατί δε θέλετε ν’ ακούσετε και να πιστέψετε. Δεν είνε πόνος για το έθνος, μα για το τομάρι σας και την κατάστασί σας. Γιατί το ξέρετε καλά πως χωρίς δικά μας άρματα η ρωσσική βοήθεια όσο μεγάλη κι αν ήταν δεν θα μας ωφελούσε τίποτα. Και ποιοι θέλετε ν’ αρματωθούν και να ριχτούνε στον αγώνα πρώτοι, αν όχι εμείς; (…) Την ώρα τούτη ο Μωρηάς μονάχα είνε ελαφρωμένος»
Αποχωρώντας ο Παπαφλέσσας διεμήνυσε ότι θα έκανε μόνος του επανάσταση με όσους άνδρες μπορούσε να μαζέψει, «και τότε όποιον πιάσουν χωρίς όπλα Τούρκοι ας τον σκοτώσουν». Και έτσι έκανε τελικά.
Φωτογραφία που εικονίζει σημαία της Επανάστασης του 1821 με σύμβολα της Φιλικής Εταιρείας. Τον τύπο της σημαίας αυτής σχεδίασε ο Παλαιών Πατρών Γερμανός τις πρώτες μέρες της Επανάστασης. Κατασκευάστηκαν αρκετές παρόμοιες και διανεμήθηκαν στα στρατόπεδα των επαναστατημένων Ελλήνων. Η συγκεκριμένη ανήκε στον Γεώργιο Σισίνη από το στρατόπεδο της Ήλιδας. Οι 16 κίονες δεμένοι χιαστί είναι ο λεγόμενος «ιερός δεσμός» που συμβόλιζε την ενότητα του αγώνα. Ο σταυρός ανάμεσα σε κλαδιά ελιάς συμβολίζει την ιερότητα του σκοπού. Οι δυο διασταυρούμενες σημαίες φέρουν τα γράμματα ΗΕΑ – ΗΘΣ δηλ. «Ελευθερία ή Θάνατος», σύνθημα-απόφαση για τον μέχρις εσχάτων αγώνα. Τα ίδια σύμβολα υπάρχουν και στα «εφοδιαστικά» γράμματα, ένα είδος μυστικής ταυτότητας που είχε στην κατοχή του κάθε μέλος της Φιλικής Εταιρείας. ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ/STR
Στις 15 Μαρτίου με δική του εντολή ο φίλος του Ν. Σουλιώτης μαζί με τον Ανδρέα Πετμεζά έστησαν καρτέρι στο δρόμο Καλαβρύτων – Τρίπολης και σκότωσαν δύο Τούρκους σπαχήδες κοντά στο Λιβάρτσι. Όπως γράφει ο Γιάνης Κορδάτος («Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», τ.Χ, σ. 184) «επίσης, την ίδια ή την άλλη μέρα σκοτώθηκαν και μερικοί γυφτοχαρατζήδες κοντά στο Αγρίδι καθώς και τρεις τάταροι (ταχυδρόμοι). Έτσι το ντουφεκίδι άρχισε και τούρκικο αίμα χύθηκε».
Στις 23 Μαρτίου απελευθερώθηκε η Καλαμάτα, αμαχητί.
Τον ίδιο καιρό (αρχές τρίτου δεκαήμερου του Μαρτίου) οι Τούρκοι της Πάτρας σταδιακά κλείστηκαν στο φρούριο το οποίο πολιορκήθηκε από τους επαναστάτες. Επειδή οι τελευταίοι δεν ήταν καλά οπλισμένοι, οι Τούρκοι κατάφερναν να κάνουν εξόδους και να πυρπολούν σπίτια, ενώ κανονιοβολούσαν και από το φρούριο.
Έτσι οι Πατρινοί έγραψαν στα Νεζερά στον Π.Π. Γερμανό ζητώντας βοήθεια, ο οποίος μετέβη εκεί όπου στις 22 ή 23 -ή 25 Μαρτίου κατά τον Πουκεβίλ και άλλες πηγές- στη πλατεία του Αγίου Γεωργίου ευλόγησε τους συγκεντρωμένους αγωνιστές και τα όπλα.
Φθάνοντας στην Πάτρα, κατά ορισμένες πηγές το απόγευμα της 25 και κατ’ άλλους στις 26 Μαρτίου, και συνεχιζόμενης της πολιορκίας του κάστρου όπου είχαν εγκλειστεί οι Τούρκοι, ο Γερμανός κήρυξε την Επανάσταση και είχε μια συνάντηση με τους ξένους πρόξενους (Πουκεβίλ Γαλλίας και Γκρην Μεγάλης Βρετανίας).
Ως πρόεδρος της επαναστατικής Αρχής της Αχαΐας, του λεγόμενου Αχαϊκού Διευθυντηρίου επέδωσε επαναστατικό μανιφέστο με ημερομηνία 26 Μαρτίου 1821.
Στο μανιφέστο εκείνο, αφού τόνιζε ότι «αποφασίσαμεν σταθερώς ή ν’ αποθάνωμεν όλοι, ή να ελευθερωθόμεν», καλούσε τους προξένους, ώστε οι χώρες τους «να παρέχουν την εύνοια και την προστασία τους» (Το πιο πάνω βιβλίο περιέχει μεταφρασμένο αντίγραφο του μανιφέστου). Η μαρτυρία του Βρετανού προξένου έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί επιβεβαιώνει όλα τα γεγονότα που αναφέρει ο Πουκεβίλ στη γνωστή ιστορία του της Ελληνικής επανάστασης, παρόλο ότι τηρούσε, ως γνωστό, καθαρά φιλοτουρκική στάση.
Κατά μια άλλη πηγή, στις 26 Μαρτίου, και ενώ πρακτικά δεν υπήρχε άλλη κεντρική Αρχή των επαναστατών, ο Γερμανός, μαζί με τον επίσκοπο Καλαβρύτων Προκόπιο και τους Ανδρέα Ζαΐμη, Ανδρέα Λόντο και Μπενιζέλο Ρούφο επέδωσε στους ξένους διπλωμάτες των Πατρών την ακόλουθη διακήρυξη:
“Ημείς, το Ελληνικόν Έθνος των Χριστιανών, βλέποντες ότι μας καταφρονεί το οθωμανικόν γένος και σκοπεύει τον όλεθρον εναντίον μας, … απεφασίσαμεν σταθερώς ή να αποθάνωμεν όλοι ή να ελευθερωθώμεν. Και τούτου ένεκα, βαστούμε τα όπλα εις χείρας, ζητούντες τα δικαιώματά μας. Όντες λοιπόν βέβαιοι ότι όλα τα Χριστιανικά Βασίλεια γνωρίζουν τα δίκαιά μας και όχι μόνον δεν θέλουν μας εναντιωθή, αλλά και θέλουν μας συνδράμει, και ότι έχουν εις μνήμην ότι οι ένδοξοι πρόγονοί μας εφάνησαν ποτέ ωφέλιμοι εις την ανθρωπότητα, διά τούτο ειδοποιούμεν την Εκλαμπρότητά σας και σας παρακαλούμεν να προσπαθήσετε να είμεθα υπό την εύνοιαν και προστασίαν του υμετέρου μεγάλου κράτους. 1821 Μαρτίου 26.”
Στην Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης που εξέδωσε ο Πουκεβίλ το 1824 αφηγήθηκε με λεπτομέρειες την κήρυξη της Επανάστασης στην Αγία Λαύρα από το Γερμανό χωρίς ακριβή ημερομηνία.
Κάποιοι ιστορικοί, βασιζόμενοι σε προσωπικά αρχεία οικογενειών επαναστατών, υποστηρίζουν ότι σε συνάντηση στην Αγία Λαύρα στις 17 Μαρτίου, ο Γερμανός τέλεσε δοξολογία και ορκωμοσία όπου όρκισε προεστούς και επισκόπους του Μοριά που βρίσκονταν εκεί για τον εορτασμό του αγίου Αλεξίου, πολιούχου των Καλαβρύτων.
Τον Δεκέμβριο του 1821 συμμετείχε στην Α’ Εθνοσυνέλευση στην Επίδαυρο, συμμετοχή την οποία δεν αναφέρει στα απομνημονεύματά του. Το 1822 κλήθηκε να συμβιβάσει τους Δεληγιανναίους με τον Πλαπούτα οι οποίοι βρίσκονταν σε έριδα στρατιωτικής υφής, χωρίς να το επιτύχει.
Ο Καλλίνικος Καστόρχης που εξέδωσε τα απομνημονεύματά του, αποδίδει στον Γερμανό την πρώτη ιδέα δημιουργίας κεντρικής εθνικής διοίκησης της Επανάστασης, κάτι που ο Γερμανός δεν το αναφέρει στα απομνημονεύματά του «δια να μη φανεί αυτεπαίνετος» κατά τον Καστόρχη.
Η αποστολή στην Ιταλία για τη συνάντηση με τον Πάπα
Στην οικονομική απελπισία του 1822 η Προσωρινή Διοίκησις των Ελλήνων διορίζει εγγράφως τον Μητροπολίτη Παλαιών Πατρών Γερμανό, στις 18 Δεκεμβρίου 1822, «μέλος της Ικεσίας, αποστελλομένης προς τον Άγιον Θρόνον της Ρώμης» με σκοπό «να γνωρισθή η Ελληνική Διοίκησις από την Αυλήν της Ρώμης και να συστηθούν μετ’ αυτής σχέσεις φιλικαί» (Δ. Καμπούρογλου, Μελέτη, 1915, σ. 254-255).
Ο Γερμανός πήγε στην Ιταλία μαζί με τον Γεώργιο Μαυρομιχάλη, γιό του Πετρόμπεη, και έμεινε εκεί σχεδόν δύο χρόνια, πραγματοποιώντας πολλές και ποικίλες επαφές, αποστέλλοντας επιστολές σε ευρεία γκάμα προσώπων της εποχής, ενώ την ίδια ώρα στην Πελοπόννησο είχαν αρχίσει οι έριδες και οι εμφύλιες συγκρούσεις μεταξύ των επαναστατημένων οπλαρχηγών και προεστών.
Ο Γερμανός «πλήρης πικρίας (σημ. Συνεπεία των διαιρέσεων και ενόπλων συγκρούσεων μεταξύ των αγωνιστών) αλλ’ όχι και αποθαρρύνσεως διά την εσωτερικήν κατάστασιν, υπέρ της τακτοποιήσεως της οποίας και ειρηνεύσεως των αντιμαχομένων είπερ τις και άλλος ειργάσθη, πανταχού παρών και πολλαχώς δρων… απήλθεν εις Ιταλίαν, δύσθυμος το πνεύμα, χωρίς τούτο να μειώση τον προς την εκτέλεσιν του καθήκοντός του ζήλον» (Δ.Γρ. Καμπούρογλου «Μελέτη περί του βίου και της δράσεως του Π. Πατρών Γερμανού», Τύποις Π.Δ. Σακελλαρίου, Αθήναι, 1916, σσ. 45-46).
Το ταξίδι από την Πάτρα στην Ανκόνα κράτησε 55 ημέρες και άλλες δεκαπέντε απομόνωση στο λαζαρέτο (λοιμοκαθαρτήριο). Οταν βγήκε έστειλε επιστολή στον διαμένοντα στην Πίζα μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας Ιγνάτιο, με την οποία του εξήγησε την αποστολή του και ζήτησε οδηγίες.
Η απάντηση του Ιγνάτιου ήταν αποθαρρυντική και ειρωνική: Μπορούσε μόνος του να τα καταφέρει και εκείνοι ουδέν θα επιτύχουν, γι’ αυτό να ξεκουραστούν κάποιες ημέρες και να επιστρέψουν…
Ο Γερμανός απάντησε: «Το να αναπαυθώμεν ενταύθα της πατρίδος πασχούσης είναι αδύνατον, επειδή ουδέ διά τούτο ήλθομεν, ουδέ το ιδίωμα ημών τοιούτον. Εγώ, αδελφέ, είχον ανάπαυσιν και δόξαν και πλούτον αρχιερατεύων εις τας λαμπράς Πάτρας εν καιρώ της εξουσίας των Τούρκων, αλλά κατεφρόνησα πάντων τούτων και προέκρινα την μετά των λοιπών ομογενών κακουχίαν επ’ ελπίδι κοινής ωφελείας της πατρίδος, χωρίς να έχω ποτέ σκοπούς ιδιωφελείας».
Στην Ιταλία ο Γερμανός έμεινε για δύο περίπου χρόνια. Το 1823 ο Διον. Ρώμας του κάνει νύξη να επιστρέψει. Ο Γερμανός του απαντά ότι η παρουσία του είναι ωφέλιμη στην Ιταλία για την Επανάσταση, αλλά και πως με την επιστροφή του θα υποχρεωθεί να πάρει το μέρος κάποιας από τις αντιμαχόμενες παρατάξεις, πράγμα που δεν το θέλει.
Ο στενός σκοπός της αποστολής του δεν επιτεύχθηκε. Τον Πάπα δεν τον είδε. Οι στην Ανκόνα άνθρωποι του ηγεμόνα του παπικού κράτους τον δέχθηκαν με γαλατική ευγένεια, αλλά με διάφορες προφάσεις ματαίωσαν τη μετάβασή του στη Ρώμη. Είναι γνωστό ότι το Βατικανό καθ’ όλη τη διάρκεια της Επανάστασης διατηρούσε ουδέτερη έως θετική στάση προς τους Οθωμανούς (βλ. σχ. Ανδρέα Δρακάκη «Ιστορία του οικισμού της Ερμουπόλεως», Αθήναι, 1979, Τόμος Α’ σελ. 12).
Σε επιστολή προς τον εξοχότατο Μινίστρο των Εξωτερικών της Ελληνικής Διοικήσεως, στις 25 Μαρτίου 1823, ο Παλαιών Πατρών Γερμανός έγραψε: «Η αυλή της Ρώμης απέστειλε τας διαταγάς της προς τον ενταύθα δελέγκατον κύριον Πενβενούτον, εν αις τον διορίζει να προσφέρη μεν πάσαν τιμήν και περίθαλψιν προς ημάς, να μας ειδοποιήση δε, ότι να μη βιάσωμεν την εκείσε μετάβασίν μας, επειδή η μεν Αγιότης του προβεβηκυία εις βαθύτατον γήρας ουδεμίαν δύναται να ακροασθή εσωτερικήν ή εξωτερικήν υπόθεσιν, ο δε Καρδινάλης Κύριος Κονσάλβος ασθενεί βαρέως και ευρίσκεται ήδη εις επισφαλή κατάστασιν, και δια τούτο ανάγκη να παραμείνωμεν ημέρας τινάς ενταύθα…» (όπ.π. σ. 269).
Οι παπικοί περιποιούνται την ελληνική αποστολή στην Αγκώνα, αλλά το ταξίδι στο Βατικανό δεν πραγματοποιείται τελικά. Υπάρχει η εκδοχή ότι προφασίζονταν διάφορες δικαιολογίες για να φτάσουν στον Πάπα, αλλά πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Πάπας Πίος VII απεβίωσε τελικά τον Αύγουστο του 1823 σε ηλικία 81 ετών. Ο Γερμανός ήταν ακόμα στην Ιταλία.
Πιστεύεται, εξάλλου, ότι ο Πάπας ήταν θετικός προς την υπόθεση της Ελλάδας, αλλά η ματαίωση της συνάντησης οφείλεται σε παρέμβαση της Αυστρίας η οποία τότε είχε υπό την προστασία της το Βατικανό και διατηρούσε εχθρική στάση απέναντι στην Επανάσταση.
Κατά ορισμένες πηγές, και αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον αλλά δεν έχει επιβεβαιωθεί «Όπως προκύπτει από την αλληλογραφία παπικών αξιωματούχων ο Γερμανός ήταν «προφορικά εξουσιοδοτημένος να ζητήσει την προστασία του Πίου Ζ΄ για τους αγωνιζόμενους Έλληνες προτείνοντας ως αντάλλαγμα την ένωση των Εκκλησιών». Η αποστολή αυτή απέτυχε γιατί ο Πάπας έδειξε αδιαφορία ( Ιωάννη Ασημάκη κληρικού της Καθολικής Εκκλησίας στην Ελλάδα «Η πορεία των σχέσεων Ελλάδος –Αγίας έδρας 1820-1980», σ. 242-244.
Η αποστολή αυτή, πάντως, ήταν μια τολμηρή κίνηση των επαναστατημένων Ελλήνων, οι οποίοι προσέβλεπαν στην Παπική βοήθεια, χωρίς να υπολογίζουν ότι απευθύνονται σε ετερόδοξους ή «αιρετικούς», όπως θα έλεγαν κάποιοι σήμερα τους Καθολικούς. Αντιθέτως γράφουν επισήμως για τον “Άγιον Θρόνον της Ρώμης”. Κι ακόμα, ο Γερμανός δεν διστάζει να προσφωνήσει τον Πάπα ως είθισται: «η Αγιότης του».
Σίγουρα πρόκειται για την πρώτη σοβαρή προσπάθεια προσέγγισης Ελλάδας και Δύσης μετά την Άλωση και σε αυτήν πρωταγωνίστησε ο Παλαιών Πατρών Γερμανός.
Περιφερόμενος ο Γερμανός επί μια διετία στην Ιταλία και μετά από αποτυχία κάποιων συνεννοήσεων με ηγεμόνες στη Βερόνα, αλλά και με τον Φιλικό μητροπολίτη Ιγνάτιο που ήταν εξόριστος στη Πίζα, προσπάθησε να έλθει σε επαφή με τον Λόρδο Στάνχοουπ και τον τραπεζίτη Μπλανκίαρ (“Βλακέρο” κατά τους λογίους) για σύναψη εθνικού δανείου, κάτι το οποίο δεν κατάφερε. Κατά τη διάρκεια της εκεί παραμονής του όμως, παρά την αποτυχία της κυρίας αποστολής του, κατάφερε τουλάχιστον να ενημερώσει και να προτρέψει τους φιλέλληνες της Ευρώπης να βοηθήσουν την επανάσταση.
Η δράση του στην Ιταλία, καθώς δεν αναφέρεται στα απομνημονεύματά του ή από άλλους ιστορικούς της εποχής, τεκμαίρεται από την πολυάριθμη αλληλογραφία του με την Κεντρική Διοίκηση της Ελλάδας, με σημαίνοντες πολιτικούς, στρατιωτικούς και ιερωμένους της Ελλάδας, με ομογενείς και προύχοντες στην Ιταλία, Βλαχία, Ρωσία και αλλού, με τον Καποδίστρια που βρισκόταν τότε στην Ελβετία, τον μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας Ιγνάτιο και άλλους. Επιλογή αυτών των επιστολών και συμπεράσματα για τη δράση του Γερμανού στην Ιταλία δημοσίευσε κυρίως ο Δημήτριος Καμπούρογλου.
Η επιστροφή στην Ελλάδα, η σύλληψη και τα βασανιστήρια
Ο Γερμανός επέστρεψε στην Ελλάδα τον Ιούνιο ή Ιούλιο του 1824, οπότε και εγκαταστάθηκε στη Γαστούνη, δεδομένου ότι δεν μπορούσε να επιστρέψει στην έδρα του. Ήδη είχε ξεσπάσει η πρώτη ένοπλη εμφύλια διαμάχη. Ο Γερμανός αρχικά προσπάθησε να συμφιλιώσει τις αντίπαλες παρατάξεις πλην όμως υπερασπίστηκε εντονότερα τους Αχαιούς προκρίτους με συνέπεια όχι μόνο να μην επιτύχει τη συμφιλίωση αλλά αντίθετα να υποπέσει στη δυσμένεια πολλών οπλαρχηγών και ιδιαίτερα του Γιάννη Γκούρα που ανέλαβε να καθυποτάξει όλους τους ενάντιους στην υπό τους Κουντουριώτες διοίκηση.
Έτσι, ενώ ο Γερμανός είχε αποσυρθεί στη Μονή της Χρυσοποδαρίτισσας (Νεζερών), ο Γκούρας τον χειμώνα του 1825 προχώρησε στη σύλληψή του και τη μεταφορά του στη Γαστούνη.
Ο Φώτιος Χρυσανθόπουλος ή αλλιώς Φωτάκος γράφει απομνημονεύματά του, στο βιβλίο πέμπτο, κεφάλαιο Α των ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ.
«…Αφού ο Κωλέττης και οι περί αυτόν, εβεβαιώθησαν περί φυγής των ανταρτών από την Πελοπόννησον, εσκέφθησαν έπειτα πώς να συλλάβουν τον επίσκοπον Παλαιών Πατρών Γερμανόν και τον Ασημάκην Φωτήλαν, οίτινες ήσαν με το σύστημα του Ζαϊμη. Ο Νικολέτος Α. Σοφιανόπουλος, αδελφός του προειρημένου Π. Σοφιανόπουλου, του μυστικοσύμβουλου του Κωλέττη και Γκούρα, ανήκεν εις τον Ζαϊμη πρότερον, αφότου όμως ούτος έφυγε από την Κερπινήν, τον εγκατέλιπε και κατετάχθη κι αυτός υπό τας σημαίας του Γκούρα, και διά της βοήθειας του ιατρού αδελφού του, διωρίσθη φρούραρχος εις το Χλουμούτσι της Γαστούνης.
Τούτον τον Νικολέτον ο Κωλέττης και ο Γκούρας διέταξαν να έλθη εις τα Καλάβρυτα, και αφού του έδωκαν ικανήν στρατιωτικήν δύναμιν, τον έστειλαν να πιάση τους εις την επαρχίαν ταύτην ευρισκομένους Φωτήλαν και Γερμανόν.
Ο Νικολέτος κατά τον Ιανουάριον μήνα του 1825, εξεκίνησεν προς εκτέλεσιν της αποστολής του, διότι αυτός ο Φωτήλας, ειδοποιηθής κατέφυγεν εις το μοναστήριον του Πορετσού, το οποίον ήτο απρόσιτον διά τα πολλά χιόνια και το βουνώδες και το απότομον της θέσεως, τον δε Παλαιών Πατρών συνέλαβεν με τον ακόλουθον τρόπον… Μαθών ο Νικολέτος ότι ο επίσκοπος έμενεν εις τα Νεζερά και εις το εκεί μοναστήριον της Χρυσοποδαρίτισσας, επορεύθη εις το τμήμα τούτο. Φθάσας δε εις το χωρίον Άγιον Βλάσιον, αυτός μεν μαζί με τους στρατιώτας του έμεινεν αυτού, αποχωρίσας δε ως είκοσι εκ τούτων, απέστειλε αυτούς εις το μοναστήρι, οι οποίοι αφού έφθασαν εκεί, επροσποιήθησαν ότι ήσαν διαβατικοί και ότι επήγαν τάχα χάριν ευλαβείας να προσκυνήσουν, και τέλος ότι είχαν ανάγκην τροφής και αναπαύσεως.
Τοιουτοτρόπως οι στρατιώται αυτοί εξαπατήσαντες τους πατέρας, εμβήκαν μέσα εις το μοναστήριον, και μετ’ ολίγον έφθασε ο Νικολέτος με τους λοιπούς στρατιώτας του.
Εμβάς αμέσως έπιασεν τον επίσκοπον Γερμανόν, και τους περιφήμους στρατιωτικούς μοναχούς, τον Νικηφόρον ηγούμενον της μονής και τον Νεκτάριον, τους δύο αυτούς παλικαράδες του αγώνος, και αφού τους επήρε τα όπλα, έπειτα εβασάνισεν αυτούς, και πολλούς άλλους εκ των πατέρων διά να ομολογήσουν ο, τι πράγμα πολύτιμον είχαν, τα οποία και αφήρεσε. Τον δε ιεράρχην Γερμανόν, αφού προηγουμένως του επήραν όλον το χρηματικόν του ποσόν, τα λοιπά πολύτιμα πράγματα ως και τα αρχιερατικά του ενδύματα, όσα τυχόν είχεν εκεί, και τα ζώα του ακόμη, αφού τον έδεσεν ο Νικολέτος, έπειτα τον επήρε και τον έφερε όπου αυτός ήθελε και με όλην τη συνοδείαν του, έφθασεν εις το χωρίον Δροβολοβόν.
Εκεί αφήκε τον αρχιερέα και τους στρατιώτας διά να τον φυλάττουν, και αυτός επήγε εις το Σωποτόν προς αντάμωσιν της γυναικός του, και διά να αφήση εις το σπίτι του όλην την πλουσίαν αρπαγήν, την οποίαν άρπασε από τον αρχιερέαν και από την μονήν.
Όσας ημέρας έμεινεν εις την πατρίδα του το Σωποτόν ο Σοφιανόπουλος, εφόρει τα λαμπρά άρματα του περιφήμου Νικηφόρου. Από το μοναστήριον έως το χωρίον Δροβολοβόν, ο Νικολέτος εσυγχώρη να καβαλικεύη ο αρχιερέας και να περιπατή μαζύ του. Από εκεί όμως του επήρε και το μουλάρι του και μέχρι της Γαστούνης εβάδιζεν πεζός ο αρχιερεύς και μόνον εδώ κι εκεί εκαβαλίκευε, και τούτο εγένετο χάριν Σοπωτινών τινών στρατιωτικών, οι οποίοι ευρέθησαν μετά του Νικολέτου και έδωκαν ολίγην συνδρομήν και ανακούφισιν εις τα δεινά του.”
Η απελευθέρωση λόγω… δεισιδαιμονίας, η αποκατάσταση και ο θάνατος
Όταν όμως ο γιατρός Νικόλαος Σοφιανόπουλος, που καταγόταν από το Σοπωτό, και είχε αναλάβει τη φύλαξή του προσβλήθηκε από δυσεντερία και πέθανε, ο Γκούρας που πίστευε σε δεισιδαιμονίες, φοβήθηκε και ελευθέρωσε τον Γερμανό ο ο ποίος εξαντλημένος έφθασε στο Ναύπλιο όπου και εγκαταστάθηκε μέχρι να ανακτήσει την υγεία του.
Τον Απρίλιο του 1826 εκλέχθηκε μέλος της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης στην Επίδαυρο όπου και ανέλαβε τη διεύθυνση των εργασιών της, εκλεγείς και μέλος της επί των Εσωτερικών επιτροπής. Λίγο αργότερα όμως προσβλήθηκε από εξανθηματικό τύφο, που είχε καταστεί τότε ενδημικός στο Ναύπλιο, όπου και πέθανε στις 30 Μαΐου του 1826.
Η κηδεία του έγινε στο Ναύπλιο με κάθε μεγαλοπρέπεια και αργότερα τα οστά του μεταφέρθηκαν στη Δημητσάνα. Την τελετή της κήδευσης του Γερμανού περιγράφει ο φιλέλληνας F.R. Schack. Έγινε στο Ναό του Αγ. Γεωργίου, και ένας αρχιμανδρίτης εκφώνησε επικήδειο λόγο με το ιστορικό της ζωής του αποθανόντος. Μεταξύ άλλων αναφέρει ότι ο Γερμανός ήταν ο πρώτος που σήκωσε τη σημαία του σταυρού στα Καλάβρυτα. Προς τιμή του ανεγέρθηκε στη Πάτρα σπουδαίος ανδριάντας επί μαρμάρινου βάθρου στη θέση Ψηλά Αλώνια ως σύμβολο της “ευελπίδι παλιγγενεσίας”.
Τα Απομνημονεύματα του Παλαιών Πατρών Γερμανού
Ο Γερμανός έγραψε απομνημονεύματα τα οποία, πέρα από ένα σύντομο ιστορικό περί της τουρκοκρατίας, αναφέρουν γεγονότα πριν από την έναρξη της Επανάστασης και μέχρι την Εθνοσυνέλευση του Άστρους το 1823. Στο τέλος του κειμένου αναγγέλλει τη συνέχεια των απομνημονευμάτων αλλά δεν είναι γνωστή η ύπαρξη άλλου σχετικού κειμένου.
Στα απομνημονεύματα βρίσκονται επικριτικά σχόλια για τον επίσκοπο Χριστιανουπόλεως, για τη δράση των Μανιατών, για τον Παπαφλέσσα και για τα μέλη του Εκτελεστικού.
Από τους ιστοριοδίφες διαπιστώνεται ότι ο Γερμανός είναι “σύντομος, περιεκτικός” και “φειδωλός”, αναφέρεται πολύ λίγο στην προσωπική του δράση και από το έργο του λείπουν οι λέξεις ή εκφράσεις που θα πρόδιδαν ότι είναι γραμμένο από ιερωμένο, και ότι τα απομνημονεύματα “έχουν μία ξηρότητα” και παραλείπουν πολλά γεγονότα.
Μεταξύ των γεγονότων που δεν αναφέρει είναι ό,τι συνέβη κατά την αποστολή του στη Ρώμη όπου προσπάθησε να συναντήσει τον Πάπα προκειμένου να ζητήσει βοήθεια για την Επανάσταση (Κωνσταντοπούλου, σ. 122), παρ’ ό,τι αναφέρει ότι του είχε ανατεθεί η σχετική αποστολή.
Τη γνησιότητα των απομνημονευμάτων αμφισβήτησε ο ιστοριοδίφης της Αχαΐας Γ. Παπανδρέου, ενώ ο Καμπούρογλου αναφέρει επίσης ότι προσπάθησε να βρει πληροφορίες σχετικά με τη γνησιότητά τους, καθώς κυκλοφορούσαν υπόνοιες ότι μπορεί να είχαν γίνει προσθαφαιρέσεις στο κείμενο.
photo : Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός υψώνει τη σημαία της Επανάστασης, Πίνακας Πηγή https://commons.wikimedia.org/wiki
Το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ αναφέρει πως δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η Ρωσία σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα, στον απόηχο της ανακοίνωσης του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν
Το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ αναφέρει πως δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η Ρωσία σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα, στον απόηχο της ανακοίνωσης του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν ότι η Μόσχα θα αναπτύξει τακτικά πυρηνικά όπλα στο έδαφος της Λευκορωσίας.
«Είδαμε τις αναφορές για την ανακοίνωση της ρωσικής κυβέρνησης και θα εξακολουθήσουμε να παρακολουθούμε τις εξελίξεις», αναφέρει σε γραπτή δήλωσή του το γραφείο Τύπου του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας.
«Δεν έχουμε διαπιστώσει κανέναν λόγο για να αναπροσαρμόσουμε την στάση μας στον τομέα των πυρηνικών ούτε και ενδείξεις πως η Ρωσία σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει πυρηνικό όπλο. Παραμένουμε προσηλωμένοι στη συλλογική άμυνας της συμμαχίας του ΝΑΤΟ», υπογραμμίζει.
Σύμφωνα με το ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων Tass, ο Πούτιν δήλωσε χθες ότι η Μόσχα έχει συνάψει συμφωνία με τη Λευκορωσία για την τοποθέτηση τακτικών πυρηνικών όπλων στο έδαφός της. Σημείωσε δε ότι μια τέτοια κίνηση δεν θα παραβίαζε τις συμφωνίες για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων, προσθέτοντας ότι και οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν τοποθετήσει πυρηνικά όπλα στο έδαφος Ευρωπαίων συμμάχων τους