Αρχική Blog Σελίδα 1620

Barry Sternlicht: «Έρχεται στην αμερικανική οικονομία ένας “τυφώνας” τύπου 5 που θα τα σαρώσει όλα»

0

«Μπορείτε να δείτε 400 ή 500 τράπεζες που θα μπορούσαν να χρεοκοπήσουν»

Για «τυφώνα κατηγορίας 5» στην οικονομία των ΗΠΑ και στην παγκόσμια οικονομία προειδοποιεί ο δισεκατομμυριούχος Barry Sternlicht, λίγο μετά αφότου το Starwood Capital Group, δικής του ιδιοκτησίας, χρεοκόπησε, λόγω αθέτησης στεγαστικού δανείου 212,4 εκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο είχε ληφθεί για την κατασκευή ουρανοξύστη γραφείων στην Ατλάντα των ΗΠΑ.

Ειδικότερα, σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Bloomberg ανέφερε: «Βιώνουμε έναν τυφώνα κατηγορίας 5. Επικρατεί συσκότιση… η οποία αιωρείται σε ολόκληρο τον κλάδο των ακινήτων.

Ελπίζω κάποτε να τύχουμε ανακούφισης ή –έστω– μιας κάποιας κατανόησης από τη Fed».

Όπως εξήγησε, η ύφεση της αγοράς εμπορικών ακινήτων πυροδοτήθηκε από τις επί δεκαέξι μήνες επιθετικές αυξήσεις επιτοκίων της Ομοσπονδιακής Τράπεζας και, σε αντίθεση με τις προηγούμενες πτώσεις, όχι λόγω απερίσκεπτης κερδοσκοπίας.

Στις αρχές Μαρτίου, κατά τη διάρκεια της κατάρρευσης των περιφερειακών τραπεζών, «γράψαμε ένα report που επισήμαινε με ακρίβεια το stress στο οποίο θα υποβαλλόταν η αγορά των εμπορικών ακινήτων (CRE) – κυρίως τα γραφεία και τα εμπορικά κέντρα.
Η έκθεση είχε τίτλο Hedge Funds Pile Into The New “Big Short”, The Next’ Credit Event’ Emerges.

Έκτοτε έχουμε γράψει αμέτρητα notes σχετικά με την εκτυλισσόμενη κρίση στα CRE.

Οι αυστηρότεροι πιστωτικοί όροι μετά την περιφερειακή τραπεζική κρίση τον Μάρτιο έχουν κάνει την αναχρηματοδότηση υφιστάμενων κτιρίων εξαιρετικά δύσκολη για τους ιδιοκτήτες ενώ τα άδεια κτίρια πολλαπλασιάζονται με γεωμετρικό ρυθμό» επισημαίνει ο Sternlicht.

Σύμφωνα με τον δισεκατομμυριούχο, η εταιρεία του προσπάθησε να λάβει τραπεζικό δάνειο για ένα μικρό ακίνητο πριν από λίγο καιρό.

Όπως είπε, το προσωπικό του προσέγγισε 33 τράπεζες αλλά μόνον δύο υπάλληλοι επέστρεψαν με προσφορές.

Σύμφωνα με τη Morgan Stanley, ο «ελέφαντας» στο δωμάτιο είναι ένα τεράστιο τείχος χρέους από δάνεια CRE που λήγουν το 2024, ύψους 500 δισεκ. δολ., και άλλα 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια, τα οποία λήγουν τα επόμενα πέντε χρόνια.

Όπως είδαμε στο Σαν Φρανσίσκο, η αδυναμία αναχρηματοδότησης, λαμβανομένου υπόψη πως ορισμένα ακίνητα παραμένουν άδεια, θα πιέσει τους ιδιοκτήτες τους να τα πουλήσουν ή να απομακρυνθούν από αυτά.

Ο Sternlicht είπε ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να πραγματοποιηθεί μια δεύτερη «RTC», αναφερόμενος στη Resolution Trust Corp., δηλαδή την κυβερνητική οντότητα που ηγήθηκε της προσπάθειας ρευστοποίησης περιουσιακών στοιχείων της Ένωσης Ταμιευτηρίων και Δανείων (S&L) πριν από τρεις δεκαετίες.

«Μπορείτε να δείτε 400 ή 500 τράπεζες που θα μπορούσαν να χρεοκοπήσουν» είπε.

«Και θα πρέπει να πουλήσουν. Αυτή θα είναι επίσης μια μεγάλη ευκαιρία».

Υπενθυμίζεται πως ο Sternlicht ίδρυσε την κτηματομεσιτική εταιρεία του κατά την εποχή της RTC, αγοράζοντας πολλές κτιριακές μονάδες και τις μεταβίβασε 18 μήνες αργότερα στον δισεκατομμυριούχο Sam Zell σε τριπλάσια τιμή.

Ο Sternlicht είπε ότι η Federal Deposit Insurance Corp πιθανότατα θα αρχίσει να εκφορτώνει δάνεια CRE από τα βιβλία της Signature Bank, η οποία πτώχευσε τον Μάρτιο.

Όπως είπε, «η κυβέρνηση πρόκειται να στηρίξει την αξία αυτού του χαρτοφυλακίου παρέχοντάς του πολύ φθηνή χρηματοδότηση».

Σύμφωνα με τον δισεκατομμυριούχο, αυτήν τη στιγμή έχουμε μια ασυνήθιστη κατάσταση στις αγορές ακινήτων, επειδή όλοι κοιτάζουν την καμπύλη απόδοσης στα ομόλογα.
Ως εκ τούτου, οι όγκοι συναλλαγών έχουν πέσει κατακόρυφα.

«Το φαινόμενο “κατ’ οίκον εργασία” είναι φαινόμενο αποκλειστικά των ΗΠΑ.
Αν πάτε στην Αγγλία ή τη Γερμανία, τα ενοίκια αυξάνονται και τα ποσοστά κενών θέσεων στις κορυφαίες γερμανικές αγορές ακινήτων – Βερολίνο, Φρανκφούρτη, Μόναχο, Αμβούργο – είναι λιγότερο από 5%. Ο κόσμος επέστρεψε στα γραφεία.

Επίσης, στις ΗΠΑ έχουμε την τεχνητή νοημοσύνη… Η τεχνητή νοημοσύνη πρόκειται να χτυπήσει μερικές από αυτές τις βιομηχανίες που υπήρξαν μεγάλοι χρήστες του χώρου γραφείων. Άρα αυτό είναι ένα μεγάλο ερωτηματικό στην εξίσωση των επενδύσεων» προσέθεσε ο Barry Sternlicht.

https://www.pronews.gr/oikonomia/barry-sternlicht-erxetai-stin-amerikaniki-oikonomia-enas-tyfonas-typou-5-pou-tha-ta-sarosei-ola/

 

Ανάλυση CT: Αποκρυπτογραφώντας το roller coaster του Ερντογάν

1

ό Ερντογάν για Κυπριακό – Προβληματίζει η στάση του, αλλά δεν χάθηκε η ελπίδα – Πως βρέθηκε από το παράθυρο ευκαιρίας για επανέναρξη, να μιλάει ξανά για κυριαρχική ισότητα και αναγνώριση του ψευδοκράτους

Στο μυαλό του Ερντογάν επιχειρει να μπει η Λευκωσία, στον απόηχο της πολυσυζητημένης επίσκεψης του στα κατεχόμενα. Η Κυβέρνηση αναζητά απαντήσεις σε σχέση με το τι ακριβώς κρύβεται πίσω από τη μπερδεμένη στάση του Τούρκου Προέδρου, ο οποίος εμφανίζεται πότε διαλλακτικός και πότε αδιάλλακτος.

Αυτό το κλίμα ενισχύθηκε μετά τις συζητήσεις που είχε ο Ερντογάν για το Κυπριακό στο Βίλνιους. Με τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας, τον Γερμανό Καγκελάριο, τον Γάλλο Πρόεδρο και τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αντάλλαξε απόψεις για το Κυπριακό και σύμφωνα με την ενημέρωση που έλαβε η Λευκωσία είχε διαπιστωθεί μια μικρή αλλαγή στη στάση της Άγκυρας. 

Αυτό θεωρήθηκε ως ένα πρώτο βήμα για εξελίξεις στο Κυπριακό σε δύο φάσεις. Η πρώτη στη Νέα Υόρκη με τις επαφές που θα γίνουν τον Σεπτέμβριο στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Για αυτή τη φάση η ελληνοκυπριακή πλευρά διατηρεί ακόμη προσδοκίες πως μπορεί να προκύψει συμφωνια για το διορισμό απεσταλμένου του Γενικού Γραμματέα, σε μια ενδεχόμενη (για την ώρα) τριμερή συνάντηση των ηγετών με τον Αντόνιο Γκουτέρες.

Μια τέτοια εξέλιξη θα οδηγούσε στη δεύτερη φάση που είναι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου. Αν προηγηθεί ο διορισμός απεσταλμένου του ΟΗΕ, τότε θα ανοίξει ο δρόμος για το διορισμό ευρωπαίου απεσταλμένου και διασύνδεση των ευρωτουρκικών με το Κυπριακό. Ανάμεσα στα δύο ορόσημα έχει προγραμματιστεί μια άτυπη Σύνοδος Κορυφής στη Γρανάδα, με την ευκαιρία της ισπανικής προεδρίας.

Μέχρι να επεξεργαστεί όλες αυτές τις πληροφορίες η Κυβέρνηση, προέκυψε η παράνομη επίσκεψη του Τούρκου Προέδρου στα κατεχόμενα που ανέτρεψε τα δεδομένα. Ο Ερντογάν μίλησε ως συνήθως για την ανάγκη αναγνώρισης του ψευδοκράτους και έθεσε ως προαπαιτούμενο για επανέναρξη των συνομιλιών την εξασφάλιση της κυριαρχικής ισότητας και του ισότιμου διεθνώς στάτους. Απέρριψε κατηγορηματικά την ομοσπονδιακή λύση και επανέλαβε πως δεν υπάρχει καμία περίπτωση υποχώρησης.

Ήταν η πρώτη δημόσια τοποθέτηση του για την ουσία του Κυπριακού μετά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ και επέλεξε να μιλήσει χωρίς κανέναν αστερίσκο, κλείνοντας το παράθυρο που άνοιξε στις συζητήσεις του με Ευρωπαίους ηγέτες. Ο Τούρκος Πρόεδρος μας έχει συνηθίσει σε τέτοιου είδους τρίπλες και για αυτό η συμπεριφορά του δεν εξέπληξε ιδιαίτερα. Μπορεί για κάποιους να ήταν μια ανώμαλη προσγείωση στην πραγματικότητα, για κάποιους άλλους όμως η ελπίδα παραμένει ζωντανή. Αυτή η ελπίδα πηγάζει από την προσδοκία πως όταν έρθει η ώρα για συζητήσεις πρόσωπο με πρόσωπο, πίσω από κλειστές πόρτες, ίσως ο Ερντογάν εκλογικευτεί και αλλάξει στάση.

cyprustimes.com

Δ. Κωνσταντακόπουλος: Η «βόμβα» του παγκόσμιου χρέους

0

του Δ. Κωνσταντακόπουλου*

«Περίπου 3,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι -σχεδόν η μισή ανθρωπότητα- ζουν σε χώρες που καταβάλλουν περισσότερα για τοκοχρεωλύσια από ό,τι για εκπαίδευση ή υγεία. Ο μισός κόσμος μας βυθίζεται σε μια αναπτυξιακή καταστροφή που την τροφοδοτεί μια συντριπτική κρίση χρέους». Αυτό τόνισε ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτιέρες παρουσιάζοντας μια νέα έκθεση της Ομάδας Απάντησης στην παγκόσμια κρίση Τροφίμων, Ενέργειας και Χρηματοδότησης (GCPR) του ΟΗΕ και καλώντας ταυτόχρονα για επείγουσα ελάφρυνση του παγκόσμιου χρέους.

Επειδή αυτά τα μη βιώσιμα χρέη είναι συγκεντρωμένα στις φτωχές χώρες θεωρείται ότι δεν συνιστούν συστημικό κίνδυνο για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Πρόκειται για αυταπάτη, τόνισε ο Α.Γκουτιέρες, υπογραμμίζοντας ότι αυτό το χρέος είναι «περισσότερο από συστημικός κίνδυνος, είναι συστημική αποτυχία. Μπορεί οι αγορές να φαίνεται ότι δεν υποφέρουν- ακόμα. Οι άνθρωποι όμως υποφέρουν».

Ο βασικός λόγος που συμβαίνουν αυτά είναι, κατά τον γγ του ΟΗΕ, η ανισότητα στο κέντρο ενός απαρχαιωμένου παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, που αντανακλά ακόμα τη δυναμική της αποικιοκρατίας.

Σε μια άλλη έκθεση που έδωσε ταυτόχρονα στη δημοσιότητα ο ΟΗΕ, υπογραμμίζεται ότι η πανδημία, οι πόλεμοι και η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή, λόγω της συνεχιζόμενης χρήσης ορυκτών καυσίμων, έσπρωξαν 122 εκατομμύρια ανθρώπους σε πείνα παγκοσμίως μετά το 2019. Πέρυσι εκτιμάται ότι 735 εκατομμύρια άνθρωποι υπέφεραν από έλλειψη τροφής, ενώ περισσότεροι από 3,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν είχαν τα μέσα για ένα υγιές διαιτολόγιο. Ο αριθμός τους περίπου συμπίπτει με τον πληθυσμό των χωρών που ζουν σε χώρες που έχουν αναγκαστεί να ξοδεύουν περισσότερα σε αποπληρωμή χρέους, παρά σε κοινωνικές δαπάνες.

Τα εσωτερικά και εξωτερικά χρέη των κρατών αυξάνονται επί δεκαετίες και οι αλυσιδωτές κρίσεις των τελευταίων χρόνων προκάλεσαν μια επιτάχυνση αυτής της τάσης, με το παγκόσμιο δημόσιο χρέος να έχει φτάσει στο ρεκόρ των 92 τρισεκατομμυρίων δολαρίων το 2022, περίπου το 30% του οποίου οφείλουν οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Σύμφωνα με την έκθεση της GCPR το παγκόσμιο χρέος στον παγκόσμιο Νότο αυξήθηκε ταχύτερα απ’ ό,τι στον Βορρά στη διάρκεια της περασμένης δεκαετίας, λόγω των αυξημένων χρηματοδοτικών αναγκών που προκάλεσαν οι κρίσεις του κορονοϊού, του κόστους ζωής και της κλιματικής κρίσης και γιατί μια «άνιση χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική» κάνει την πρόσβαση των αναπτυσσόμενων χωρών στο χρηματοπιστωτικό σύστημα ακατάλληλη και ακριβή».

Ο αριθμός των εθνών που αντιμετωπίζουν υψηλά επίπεδα χρέους ανέβηκε από 22 το 2011 σε 59 το 2022, σημειώνει η έκθεση. Σύμφωνα με τον Γκουτιέρες «ένα αυξανόμενο τμήμα του χρέους είναι στα χέρια ιδιωτών πιστωτών που χρεώνουν ουρανομήκεις τόκους. Κατά μέσο όρο οι αφρικανικές χώρες πληρώνουν τέσσερις φορές παραπάνω για να δανειστούν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και οκτώ φορές περισσότερο από τις πιο πλούσιες ευρωπαϊκές χώρες».

Το σημερινό χρηματοπιστωτικό σύστημα δημιουργήθηκε προς τα τέλη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, πριν από την κατάρρευση της αποικιοκρατίας, και κυριαρχούν σε αυτό δύο θεσμοί, το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα, στους οποίους έχουν καθοριστική επιρροή οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη, επιβάλλοντας επί πολλές δεκαετίες προγράμματα «διαρθρωτικών προσαρμογών», λιτότητας και ιδιωτικοποιήσεων, στις φτωχές χώρες.

Σύμφωνα πάντα με τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, «αυτό το σύστημα δεν μπόρεσε να εκπληρώσει την αποστολή του και να βοηθήσει όλες τις χώρες να αντιμετωπίσουν την αλυσίδα των απρόβλεπτων σοκ -κορονοϊός, οι καταστροφικές συνέπειες της κλιματικής κρίσης και η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία».

«Το χρέος είναι ένα σημαντικό χρηματιστικό εργαλείο που μπορεί να βοηθήσει την ανάπτυξη και να επιτρέψει στις κυβερνήσεις να βοηθήσουν και να επενδύσουν στους ανθρώπους τους. Όταν όμως οι χώρες υποχρεώνονται να δανείζονται για την οικονομική τους επιβίωση, το χρέος γίνεται μια παγίδα που δημιουργεί περισσότερο χρέος», τόνισε ο κ. Γκουτιέρες.

Η έκθεση εισηγείται την ανάληψη των παρακάτω πολυμερών δράσεων για την αντιμετώπιση του προβλήματος:

– Αντιμετώπιση του υψηλού κόστους του χρέους και των αυξανόμενων κινδύνων χρεοκοπίας (debt distress)

– Μαζική αύξηση της μακροχρόνιας και υποφερτής χρηματοδότησης

– Επέκταση της χρηματοδότησης εκτάκτου ανάγκης σε χώρες που τη χρειάζονται.

Βαθιές μεταρρυθμίσεις του παγκόσμιου χρηματοδοτικού συστήματος δεν θα είναι εύκολες ούτε θα συμβούν σε μια μέρα. Θα χρειαστούν χρόνο, αλλά είναι ουσιαστικές και επείγουσες και πολλά πράγματα μπορούν να γίνουν αμέσως, τόνισε ο Γκουτιέρες προτού επισημάνει ξανά ότι ο χρόνος εξαντλείται για τη μισή ανθρωπότητα!

(*) Ο Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος είναι δημοσιογράφος

Γρηγόρης Δημητριάδης: Ξαναγεννημένος την 4η Ιουλίου

1

13 Ιουλίου 2023

Το 2022, στη δεξίωση για την Ημέρα Ανεξαρτησίας, ο πρέσβης των ΗΠΑ προσκάλεσε μεταξύ άλλων την Αμερικανίδα πολίτη Άρτεμι Σίφορντ. Ένα χρόνο μετά, και ενώ αποδείχτηκε ότι η κ. Σίφορντ ήταν ένα από τα θύματα του ελληνικού Watergate, στη δεξίωση για το 2023 προσκλήθηκε ο πολιτικά υπεύθυνος της υπόθεσης των υποκλοπών: Ο Γρηγόρης Δημητριάδης, στην πρώτη του ουσιαστικά εμφάνιση μετά την παραίτησή του. Σιωπή αντί απάντησης από την Πρεσβεία.

Ο Γρηγόρης Δημητριάδης χαιρετάει τον Αμερικανό πρέσβη Τζορτζ Τσούνη στο πλαίσιο της δεξίωσης για τον εορτασμό της Ημέρας Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ. Φωτογραφία: Θοδωρής Αναγνωστόπουλος / Photo Press

Την Πέμπτη, 29 Ιουνίου 2023, λίγες μέρες μετά την εκλογική νίκη της ΝΔ, ο Γρηγόρης Δημητριάδης έκανε μία από τις σπανιότατες δημόσιες εμφανίσεις του μετά την παραίτησή του εν μέσω του σκανδάλου των υποκλοπών. Και, μάλιστα, ως προσκεκλημένος στην κατοικία του Αμερικανού πρέσβη Τζορτζ Τσούνη, για τον εορτασμό της 4ης Ιουλίου, της Ημέρας Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ.

Η πρόσκληση του κ. Δημητριάδη στην αμερικανική πρεσβεία ενισχύει την εκτίμηση που ανεξάρτητες μεταξύ τους πηγές έχουν κάνει προς το Reporters United, σύμφωνα με την οποία ο ανιψιός του πρωθυπουργού δεν ήταν ποτέ ουσιαστικά αδύναμος.

Την παρουσία του κ. Δημητριάδη στη δεξίωση του πρέσβη Τσούνη για την εθνική εορτή των ΗΠΑ «διαφήμισαν» τις τελευταίες μέρες αρκετά δημοσιεύματα στον Τύπο, μιλώντας για «σημειολογία» και «ηχηρή παρουσία» του ανιψιού του πρωθυπουργού που «στην κυριολεξία έκλεψε την παράσταση» στην πρεσβευτική κατοικία, έχοντας συνομιλίες με υπουργούς της κυβέρνησης Μητσοτάκη, επιχειρηματίες, αλλά και κατ’ ιδίαν συζήτηση με τον πρέσβη Τσούνη, χωρίς την παρουσία τρίτων.

Στήριξε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ!

Η σχετική αρθρογραφία επιχείρησε να υποβαθμίσει την εμπλοκή Δημητριάδη στην υπόθεση των παρακολουθήσεων, λέγοντας ότι «εάν οι Αμερικανοί -που γνωρίζουν τα πάντα- πίστευαν ότι [ο κ. Δημητριάδης] είχε εμπλοκή στο θέμα των υποκλοπών δεν θα τον προσκαλούσαν σε αυτή την σημαντική δεξίωση». Μάλιστα, σχολιάστηκε ότι η επανεμφάνιση Δημητριάδη «μάλλον σχετίζεται και με τις πληροφορίες που υπάρχουν από δικαστικούς κύκλους, ότι σύντομα περατώνεται η δικαστική έρευνα για το σκάνδαλο των επισυνδέσεων και η οποία φυσικά θα δημοσιοποιηθεί. Οι ίδιοι κύκλοι επισημαίνουν πως από την έρευνα δεν προκύπτει κάποια ευθύνη του πρώην γενικού γραμματέα του πρωθυπουργικού γραφείου».

Η ισχύς Δημητριάδη

Απ’ την πρώτη δημόσια εμφάνιση του Γρηγόρη Δημητριάδη προκύπτουν δύο σημαντικά δεδομένα.

Πρώτον, ενισχύεται η εκτίμηση που ανεξάρτητες μεταξύ τους πηγές έχουν κάνει προς το Reporters United, σύμφωνα με την οποία ο κ. Δημητριάδης δεν ήταν ποτέ ουσιαστικά αδύναμος. Μπορεί να παραιτήθηκε από τη θέση του Γενικού Γραμματέα του πρωθυπουργού. Μπορεί να έμεινε για μήνες μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Ωστόσο, παρέμεινε ισχυρός, κόντρα στις κατά καιρούς κυβερνητικές διαρροές που μιλούσαν για εξοβελισμό του και για ανεπίστρεπτο πάγωμα των σχέσεών του με τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Και τώρα που η ΝΔ επικράτησε με μεγάλη διαφορά έναντι του ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές και απέφυγε τον κίνδυνο του πολιτικού κόστους από τις υποκλοπές, ήρθε κι η πρώτη δημόσια επανεμφάνισή του. Τα παραπάνω ενισχύουν και οι εκτιμήσεις πηγών, που λένε ότι ο ανιψιός του πρωθυπουργού γνωρίζει πάρα πολλά για το Μαξίμου και ως εκ τούτου θα ήταν λάθος εκ μέρους του Μαξίμου να κάψει τις γέφυρες μαζί του.

Η σιωπή της πρεσβείας

Δεύτερον, δεν περνά απαρατήρητο ότι η επανεμφάνιση Δημητριάδη έγινε με πρόσκληση της αμερικανικής πρεσβείας. Κι αυτό, παρά τη θεσμική εμπλοκή του στο σκάνδαλο των υποκλοπών, αφού ήταν υπεύθυνος για την ΕΥΠ την περίοδο που η Υπηρεσία παρακολουθούσε δημοσιογράφους, πολιτικούς και ανώτατα στελέχη της κυβέρνησης και των Ενόπλων Δυνάμεων. Μάλιστα, η πρόσκληση έγινε παρότι η υπόθεση των υποκλοπών ερευνάται ακόμη δικαστικά και ο κ. Δημητριάδης δεν φέρει κάποιο δημόσιο αξίωμα. Και παρά το γεγονός ότι η ΕΥΠ υπό τον Γρηγόρη Δημητριάδη παρακολουθούσε την Αμερικανίδα πολίτη και πρώην μάνατζερ του Facebook Άρτεμι Σίφορντ, η οποία παράλληλα στοχοποιήθηκε και από το λογισμικό υποκλοπών Predator (και ήταν καλεσμένη στην εκδήλωση για την αμερικανική Ημέρα Ανεξαρτησίας έναν χρόνο νωρίτερα, το 2022).

Υπενθυμίζουμε ότι τον περασμένο Μάρτιο έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ελλάδα έκανε αναφορά τόσο στις παρακολουθήσεις δημοσιογράφων, όσο και στην αγωγή Δημητριάδη κατά του Reporters United, της ΕφΣυν και του Θανάση Κουκάκη, με φόντο τις αποκαλύψεις για την εμπλοκή του στην υπόθεση των υποκλοπών.

Ρωτήσαμε την αμερικανική πρεσβεία αν η πρόσκληση προς τον κ. Δημητριάδη αποτελεί ένδειξη υποστήριξης προς τον ίδιο για τα πεπραγμένα του ως Γενικού Γραμματέα του πρωθυπουργού. Η πρεσβεία μας είπε ότι δεν ήθελε να σχολιάσει το ερώτημά μας.

Πέρα από την παραίτηση του για υπόθεση των υποκλοπών, τον κ. Δημητριάδη ως πολιτικά υπεύθυνο για το σκάνδαλο έχουν επανειλημμένα υποδείξει με δηλώσεις τους αλλά και πράξεις τους κυβερνητικά στελέχη, ακόμα και ο ίδιος ο πρωθυπουργός (και θείος του), ο οποίος στο πρώτο του διάγγελμα για την υπόθεση ανέφερε ότι «ο γενικός γραμματέας του πρωθυπουργού ανέλαβε την πολιτική ευθύνη» για τις παρακολουθήσεις.

Στο πλαίσιο του ρεπορτάζ απευθυνθήκαμε προς την αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα. Ρωτήσαμε με ποια ιδιότητα προσκλήθηκε ο κ. Δημητριάδης στην εκδήλωση για την Ημέρα Ανεξαρτησίας, καθώς κι αν αυτή η πρόσκληση αποτελεί ένδειξη υποστήριξης προς τον ίδιο για τα πεπραγμένα του ως Γενικού Γραμματέα του πρωθυπουργού, ειδικά μάλιστα που τα παραπάνω δημοσιεύματα μίλησαν και για δια ζώσης συζήτηση του κ. Δημητριάδη με τον Αμερικανό πρέσβη, χωρίς την παρουσία τρίτων. Η πρεσβεία μας είπε ότι δεν θα ήθελε να σχολιάσει τα σχετικά ερωτήματά μας. Το Reporters United επιβεβαίωσε μέσω παρισταμένων ότι ο κ. Δημητριάδης ήταν στην οικία του πρέσβη, κάτι που προκύπτει και από το σχετικό φωτογραφικό υλικό.

Ο Γρηγόρης Δημητριάδης στην φετινή εκδήλωση του Αμερικανού πρέσβη για την Ημέρα Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ, μαζί με την Μαρία Όλσον, επιτετραμμένη στην Πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα. Φωτογραφία: Θοδωρής Αναγνωστόπουλος / Photo Press

Να σημειώσουμε ότι τον περασμένο Σεπτέμβριο ο κ. Δημητριάδης είχε δώσει το παρών και σε εκδήλωση του Ιδρύματος «Παύλος Γιαννακόπουλος» στο Ζάππειο, πλάι στον τότε υπουργό Μεταφορών Κώστα Αχ. Καραμανλή και τον τότε αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Παναγιώτη Πικραμένο.

Ερωτήματα για το ρεπορτάζ απευθύναμε και στον κ. Δημητριάδη, ο οποίος ωστόσο δεν ανταποκρίθηκε στο δημοσιογραφικό αίτημά μας.

*Ο τίτλος του κειμένου είναι παραλλαγή από τον τίτλο της ταινίας Γεννημένος την 4η Ιουλίου (Born on the Fourth of July).

reportersunited.gr

Γιάννης Μαγκριώτης: Αισιοδοξία ή αυταπάτη;

0

του Γιάννη Μαγκριώτη*

Το ερώτημα γεννήθηκε, μετά την συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στο Βίλνιους, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ και, ενισχύθηκε μετά την συνέντευξη του Πρωθυπουργού, σε Αθηναϊκό τηλεοπτικό κανάλι, την επομένη της επιστροφής του από την Λιθουανία.

Φαντάζομαι ότι, κανείς λογικός άνθρωπος στην χώρα μας, θα απαντούσε αρνητικά και στις δυο εκδοχές του ερωτήματος.

Καλά είναι τα ήρεμα νερά, αλλά αυτά τακτικά συμφέρουν την Ελλάδα, στρατηγικά όμως κερδισμένη είναι η Τουρκία, και αν δεν κερδίσει τα χειροκροτήματα του Κογκρέσου ο Ερντογάν, σίγουρα θα κερδίσει τις αποφάσεις που θέλει από τον Λευκό Οίκο, το Κογκρέσο και τις Βρυξέλες.

Όμως, η εφικτότατα των στόχων εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, που πρέπει να προσεγγίσουμε με πολλές επιφυλάξεις, αφού το κύριο χαρακτηριστικό της περιόδου που διανύουμε είναι η μεγάλη ρευστότητα στις διεθνείς σχέσεις, οι πολλές αβεβαιότητες που δημιουργούν οι αλλαγές στις γεωπολιτικές ισορροπίες, με κύριο μοχλό τις οικονομικές ανακατατάξεις.

Οι διεθνείς παράγοντες που επηρεάζουν τις εξελίξεις στην περιοχή μας είναι κυρίως οι ΗΠΑ και η ΕΕ. Και οι δυο νιώθουν την πίεση της Κίνας και ενοχλούνται από τις φιλοδοξίες του Πούτιν να αναδείξει και πάλι την Ρωσία, βασικό παράγοντα επιρροής των εξελίξεων στα όρια της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της Ανατολικής Μεσογείου.

Η ηγεσία της Ουάσιγκτον, ξέρει, πως ο πόλεμος στην Ουκρανία, μπορεί να περιοριστεί ως «θερμός πόλεμος», θα κρατήσει πολλά χρόνια ως «παγωμένος πόλεμος». Συνεπώς, θέλει να κλείσει κάθε εσωτερικό ρήγμα στο ΝΑΤΟ και να διευρύνει τα όρια επιρροής της, ειδικά στα βόρεια δυτικά σύνορα της Ρωσίας και στον Αρκτικό κύκλο. Περιοχή, που συνεχώς αποκτά και μεγαλύτερο γεωοικονομικό και γεωστρατηγικό ενδιαφέρον για την Ρωσία, τις ΗΠΑ και τους συμμάχους της, και φυσικά την Κίνα, που βλέπει το γρήγορο λιώσυμο των πάγων, να δημιουργεί μια ευκαιρία για ένα τρίτο «δρόμο του μεταξιού», πολύ πιο σύντομο και οικονομικό από τους άλλους δυο.

Η εισβολή στην Ουκρανία του Ρωσικού στρατού, κατέδειξε ότι το Ευρωπαικό σύστημα ασφάλειας, όπως διαμορφώθηκε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, δεν είναι σταθερό, ανέδειξε όμως με έμφαση και τα όρια ασφάλειας της Μόσχας.

Ο Πούτιν, με την εισβολή στην Ουκρανία αμφισβήτησε την ηγεμονία της Ουάσιγκτον στην περιοχή, ενεργοποίησε όμως φόβους και τα αντιρωσικά αισθήματα των λαών της περιοχής και έσπρωξε τις χώρες σε απίστευτα  μικρό χρόνο, σε σχέση με την ιστορική θέση αυτών των χωρών, όπως η Φιλανδία και η Σουηδία, να ενταχθεί η πρώτη και να είναι έτοιμη να ενταχθεί η δεύτερη στο ΝΑΤΟ. Έτσι η Ρωσία στον ζωτικό χώρο του Αρκτικού κύκλου, έχει απέναντί της πλέον εφτά χώρες, χωρίς χωρική ασυνέχεια, μέλη του ΝΑΤΟ.

Το ρήγμα στην Νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, μεταξύ της Τουρκίας και της Ελλάδος, γίνεται επικίνδυνο για την συνοχή του ΝΑΤΟ και την αξιοπιστία του, αν σκεφτούμε και την ρευστότητα στα δυτικά βαλκάνια και την επιρροή της Ρωσίας στις χώρες της περιοχής.

Η απόφαση της Ουάσιγκτον και των Βρυξελών, να φέρουν στο τραπέζι του διαλόγου και των διαπραγματεύσεων Ελλάδα και Τουρκία, είναι πλέον πολύ ισχυρή..

Η αρχή έγινε στο Βίλνιους, η συνέχεια και το πιο αποφασιστικό βήμα θα γίνει στην Νέα Υόρκη, τον Σεπτέμβριο, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.

Οι στιγμές είναι πράγματι ιστορικές και οι εξελίξεις επιταχυνόμενες.

Σε αυτόν τον ιστορικό χρόνο Ελλάδα και Τουρκία πως προσέρχονται;

Οι ηγεσίες τους ισχυρές και έχοντας σημαντικό ορίζοντα εξουσίας, πως θα αξιοποιήσουν αυτήν την ιστορική ευκαιρία. Πόσο ειλικρινείς είναι οι δηλώσεις τους αυτήν την φορά και πόσο ώριμες είναι για ιστορικούς συμβιβασμούς και ποιους;

Ο Ερντογάν είναι βέβαιο ότι, προσωπικά τον ενδιαφέρει η σχέση του με την ιστορία, και εκεί ο μεγάλος ανταγωνιστής του είναι ο Κεμάλ Ατατούρκ, που πριν 100 χρόνια δημιούργησε τη Τουρκική Δημοκρατία, το Τουρκικό κράτος.

Το έχει πει άλλωστε, πως ο νέος αιώνας της Τουρκίας, θα θεμελιωθεί από αυτόν.

Στην εικοσαετή εξουσία του, από το 2003 μέχρι σήμερα, παρουσίασε δυο πρόσωπα: Το πρώτο δημοκρατικό μεταρρυθμιστικό, που αγαπήθηκε και υποστηρίχτηκε πολύ από τους Δυτικούς, το δεύτερο αυταρχικό στο εσωτερικό επιθετικό και αναθεωρητικό στο εξωτερικό.

Στην πρώτη περίοδο διέλυσε το βαθύ Κεμαλικό κοσμικό αυταρχικό κράτος, και ανέδειξε την Τουρκία σε μια ισχυρή οικονομικά χώρα, μέλος του G20, στην δεύτερη έχτισε το δικό του κράτος με περιορισμό της κοσμικότητας και με έντονα τα ισλαμικά χαρακτηριστικά. Στην πρώτη περίοδο είχε φιλελεύθερους μεταρρυθμιστές συμμάχους στο κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, στην δεύτερη έχει συμμάχους εθνικιστικά και ισλαμικά κόμματα και υποστήριξη από την νέα επιχειρηματική τάξη της Ανατολικής Τουρκίας και τα χαμηλά κοινωνικά και μορφωτικά στρώματα, με συγκολλητικές ουσίες τον εθνικισμό και το Ισλάμ.

Στην αφετηρία του τρίτου κύκλου της εξουσίας του, με ανοικτά εσωτερικά οικονομικά προβλήματα, ξέρει ότι πρέπει να αποδεχθεί ορισμένους συμβιβασμούς, για να μπορέσει να κεφαλαιοποιήσει τα όποια κεκτημένα γεωπολιτικά και διπλωματικά έχει κερδίσει.

Ξέρει ταυτόχρονα ότι, η Ουάσιγκτον, το ΝΑΤΟ και οι ισχυρές χώρες της ΕΕ, έχουν ανάγκη την Τουρκία, τόσο ως οικονομικό μέγεθος, όσο και για την γεωστρατηγική της σημασία.

Ο Ερντογάν, το θύμισε στο Βίλνιους αυτό, το θύμισε και την επόμενη ημέρα. Όπως στον πρώτο κύκλο του, πρόσφερε την Τουρκία ως γέφυρα της Δύσης προς τον Αραβικό και γενικότερα τον Μουσουλμανικό κόσμο, έτσι και τώρα, την επομένη του Βίλνιους, όπου διαπραγματεύτηκε με τους Δυτικούς-Χριστιανούς, πήγε στις ισχυρές οικονομικά Αραβικές-Μουσουλμανικές χώρες και υπέγραψε μεγάλο αριθμό σημαντικών συμφωνιών, σε πολλούς και σημαντικούς τομείς.

Η Ελληνική πλευρά, ο Έλληνας Πρωθυπουργός, τόσο στο Βίλνιους, όσο και την επόμενη ημέρα στην Αθήνα, με ιδιαίτερα αποκαλυπτικό τρόπο απάντησε θετικά στο αρχικό μου ερώτημα. Τόνισε ότι και λύση στα προβλήματα να μην έχουμε, ήρεμα νερά να έχουμε στο Αιγαίο, είναι αρκετό, Δηλαδή, αν πετύχουμε την ηρεμία της πρώτης περιόδου Ερντογάν, θα είναι πολύ καλό. Μόνο που το 2023, δεν είναι 2003. Πρόσθεσε μάλιστα και την φράση: «Οποιαδήποτε συμφωνία με την Τουρκία ενδεχομένως να συνεπάγεται υποχωρήσεις από κάποιες θέσεις, που μπορεί να είναι η αφετηρία μιας διαπραγμάτευσης». Προχώρησε και σε μια εκτίμηση: «Η Τουρκία φαίνεται έτοιμη για μια στροφή στην εξωτερική της πολιτική, όχι μόνο απέναντι στην Ελλάδα, αλλά και απέναντι στο ΝΑΤΟ, στην ΕΕ, στην Δύση».

Και εδώ αρχίζουν τα μεγάλα ερωτηματικά: α) Γιατί ο Έλληνας Πρωθυπουργός έκανε αυτές τις δηλώσεις, όταν δεν έκανε αντίστοιχες ο Ερντογάν, έστω για να δείξουν την κοινή αφετηρία; β) Πήρε ασφαλείς διαβεβαιώσεις από τον Ερντογάν ή μήπως ήθελε να δείξει υπερβολικά καλή θέληση απέναντι στους συμμάχους, για να εκθέσει τον Ερντογάν, αν πάλι χαλάσει το κλίμα; γ) Τις όποιες υποχωρήσεις σε μια διαπραγμάτευση και μάλιστα σε μια τόσο δύσκολη διαπραγμάτευση, τις κάνεις στο τέλος, λίγο πριν κλείσει η συμφωνία, όταν ξέρεις ότι αυτά που δίνεις είναι σαφώς υποδιέστερα, από αυτά που κερδίζεις και όχι στην αρχή.

Καλά είναι τα ήρεμα νερά, αλλά αυτά τακτικά συμφέρουν την Ελλάδα, στρατηγικά όμως κερδισμένη είναι η Τουρκία, και αν δεν κερδίσει τα χειροκροτήματα του Κογκρέσου ο Ερντογκάν, σίγουρα θα κερδίσει τις αποφάσεις που θέλει από τον Λευκό Οίκο, το Κογκρέασο και τις Βρυξέλες.

Θα έχει δηλαδή κεφαλαιοποιήσει μεγάλος μέρος των διεκδικήσεων και μετά πάλι από την αρχή, αλλά με πολύ αρνητικούς όρους για την χώρα μας. Συνεπώς, αν η συγκυρία είναι καλή και η Τουρκία, κάνει στροφή στην Δύση από ανάγκη ή από επιλογή ή και για τους δυο λόγους, είναι καλό να διεκδικήσουμε από την Τουρκία και τους συμμάχους μας, μια στρατηγική συμφωνία, με βάση το διεθνές δίκαιο, με του πολίτες και τα κόμματα εγκαίρως ενημερωμένα και συμμέτοχα.

*πρώην Υφυπουργού Εξωτερικών

Από τον Erim στον Davutoglu

1

01.03.2023

του Κωνσταντίνου Κωνσταντινίδη, Ηλεκτρολόγου-Μηχανικού Ηλεκτρονικών Υπολογιστών ΑΠΘ

Προσφάτως απέκτησα το εμβληματικό έργο του αειμνήστου Νεοκλέους Σαρρή “Η άλλη πλευρά“, που μελετά την εξέλιξη του κυπριακού ζητήματος μέσα από τουρκικές πηγές.

Μία από τις πλέον αξιομνημόνευτες συνεισφορές του πονήματος στην ιστορία και την πολιτική είναι η μετάφραση και παρουσίαση για πρώτη φορά στο ελληνόφωνο κοινό των περιβοήτων εκθέσεων του Τούρκου καθηγητή Nihat Erim [1], για την στρατηγική που θα έπρεπε να ακολουθήσει η Τουρκία όσον αφορά την Κύπρο.

Οι εκθέσεις αυτές, τόσο λόγω του περιεχομένου τους, όσο και του τρόπου που συνετάχθησαν, καθώς και της απηχήσεως που απέκτησαν στην τουρκική πολιτική είναι αποκαλυπτικές για τον τρόπο που σκέπτεται και ενεργεί η “άλλη πλευρά”. Και αν επιθυμούμε να έχουμε πιθανότητες επιτυχούς αντιμετωπίσεως της τουρκικής απειλής, επιβάλλεται πρωτίστως να μελετήσουμε και να κατανοήσουμε τον τρόπο διαμορφώσεως στρατηγικής της Τουρκίας και τις πρακτικές της.

Κάποιες ειδικές παρατηρήσεις:

  • Ο καθηγητής Erim προερχόταν από την αντιπολιτευόμενη στον πρωθυπουργό Menderes παράταξη. Αυτό δεν εμπόδισε κανέναν τους να συνεργαστούν επ’ ωφελεία της Τουρκίας, ούτε στάθηκε ανασταλτικός παράγων στο να αναχθούν οι προτάσεις του Erim στον βασικό άξονα πολιτικής της Τουρκίας επί του κυπριακού, πολιτική η οποία ουδόλως επηρεάστηκε από τις μεταβολές κυβερνήσεων.
  • Από το περιεχόμενο των εκθέσεων, αλλά και από την προσήλωση της τουρκικής πολιτικής σε αυτές επί μακρόν, συνάγεται ότι η Τουρκία αντιμετώπισε το πρόβλημα της Κύπρου ως ζήτημα στρατηγικής. Αντιθέτως, η Ελλάδα επηρεαζόταν πολύ από το συναισθηματικό/παρορμητικό στοιχείο (πόθος της εθνικής ολοκληρώσεως και της ενσωματώσεως των εκτός Ελλάδος ελληνικών πληθυσμών, προσωπικές φιλοδοξίες ηγετών, κλπ), που περιόριζε ή δυσχέραινε τις πολιτικές της επιλογές [2].
  • Άλλη μία ανάλογη ειδοποιός διαφορά Ελλάδος και Τουρκίας είναι η στάση έναντι του διεθνούς δικαίου. Ο Erim προτάσσει το συμφέρον της Τουρκίας, κάνοντας επιλεκτική εργαλειακή χρήση των νομικών εκείνων πτυχών που το εξυπηρετούν καλύτερα. Αφ’ ετέρου, η Ελλάδα δείχνει διαχρονικώς μια απόλυτη (έως “μεταφυσική”!) πίστη στους διεθνείς κανόνες, παρότι έχει ζημιωθεί πολλάκις από την επιλογή της αυτή. Και στο κυπριακό, η στρατηγική διεθνοποιήσεως, μέσω των Ηνωμένων Εθνών, μάλλον περιέπλεξε το πρόβλημα, παρά προώθησε τα συμφέροντά μας [3].
  • Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η εμμονή του Erim σε πληθυσμιακές παραμέτρους του προβλήματος και σε τακτικές εποικισμού ή αλλοιώσεως της τότε υφισταμένης αναλογίας. Αυτό θα πρέπει να μας απασχολήσει δεόντως ως προς την συσχέτιση των σημερινών μεταναστευτικών ροών μουσουλμανικού στοιχείου, που καταλήγουν στην Ελλάδα (και δη σε ευαίσθητες, ακριτικές περιοχές [4]) με τις επιδιώξεις της τουρκικής πολιτικής.
  • Ο Erim προτείνει να χρησιμοποιηθούν με εκβιαστικό τρόπο τα ζητήματα Ελλήνων της Κων/πόλεως και Πατριαρχείου, νήσων Αιγαίου και Δ. Θράκης, σε αντιστάθμισμα των ελληνικών επιδιώξεων ανατροπής του status quo στην Κύπρο. Η ίδια τακτική, της διευρύνσεως των θεμάτων προς διμερή διαπραγμάτευση, ώστε να μεγιστοποιηθούν τα τουρκικά οφέλη, ακολουθείται έως σήμερα!
  • Είναι σαφές από τις απόψεις Erim ότι πρόθεση της Τουρκίας στην Κύπρο δεν ήταν η διασφάλιση της τουρκικής/τουρκόφωνης μειονότητος, αλλά ο σταδιακός έλεγχος ολόκληρης της μεγαλονήσου, για την ασφάλεια της ίδιας της Τουρκίας [5].

Ανάλογο ρόλο με του Erim, κατά τις δεκαετίες του ’50, ’60 και ’70, φαίνεται να διαδραματίζει σήμερα ο Ahmet Davutoglu. Η ομοιότητα των περιπτώσεων δεν έγκειται στο ότι αμφότεροι ανεμείχθησαν με την πολιτική (διετέλεσαν μάλιστα και πρωθυπουργοί) προερχόμενοι από τον ακαδημαϊκό χώρο, αλλά ότι οι απόψεις τους σε ζητήματα υψηλής στρατηγικής έτυχαν ευρείας αποδοχής και επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό την συμπεριφορά του τουρκικού πολιτικού/διπλωματικού κατεστημένου.

Ο δε Davutoglu διεύρυνε έτι περαιτέρω τον ορίζοντα της Τουρκίας. Ενώ ο Erim είχε περιοριστεί στην αντιμετώπιση του κυπριακού, ο Davutoglu έθεσε ένα μεγαλεπήβολο στόχο/όραμα: την μετεξέλιξη της Τουρκίας από ένα απλό “πιόνι” στην διεθνή “σκακιέρα” σε περιφερειακό “παίκτη” [6].

Στο πλέον αντιπροσωπευτικό βιβλίο του, “Στρατηγικό Βάθος” (την ελληνική έκδοση επιμελήθηκε πάλι ο Ν. Σαρρής), αποτυπώνονται οι σκέψεις του για την ισχυροποίηση της Τουρκίας.

Δεν θα σταθώ στις επί μέρους λεπτομέρειες για την στρατηγική που πρέπει – κατά τον Davutoglu – να ακολουθήσει η Τουρκία στις περιοχές ενδιαφέροντος (Βαλκάνια, Κ. Ασία, Μ. Ανατολή, Β. Αφρική) και στις σχέσεις της με τους διεθνείς πόλους ισχύος (NATO, ΕΕ, G20), αλλά στην εισαγωγική παρουσίαση της θεωρίας της ισχύος [7], που είναι το θεμέλιο όπου βασίζονται οι ειδικότερες αναλύσεις του βιβλίου.

Ο Davutoglu εξετάζει τους παράγοντες εκείνους που συνιστούν την ισχύ μιας χώρας. Και κάνει μια πρωταρχική διάκριση αυτών σε σταθερούς (αμετάβλητα γνωρίσματα μιας χώρας) και μεταβλητούς (δηλαδή εξελίξιμους). Συν τοις άλλοις, η επίδραση αυτών των παραγόντων εκτιμά πως μπορεί να πολλαπλασιαστεί από συγκεκριμένες ενέργειες.

Σε πιο παραστατική (μαθηματικοποιημένη) μορφή, η ισχύς μιας χώρας είναι δυνατόν να εκφρασθεί ως γινόμενο δεδομένων (σταθερών και δυναμικών) επί ενεργειών. Ήτοι:

Ι = (ΣΔ + ΔΔ) x (ΣΝ + ΣΣ + ΠΒ)

Όπου:

  • Ι = Ισχύς χώρας (συνολική)
  • ΣΔ = Σταθερά Δεδομένα χώρας:
    • Ιστορία
    • Γεωγραφία
    • Πληθυσμός
    • Πολιτισμός
  • ΔΔ = Δυναμικά Δεδομένα χώρας:
    • Οικονομική Ικανότητα
    • Τεχνολογική Ικανότητα
    • Στρατιωτική Ικανότητα
  • ΣΝ = Στρατηγική Νοοτροπία
  • ΣΣ = Στρατηγικός Σχεδιασμός
  • ΠΒ = Πολιτική Βούληση

Ακριβώς επειδή υπεισέρχονται μεταβλητές στην εξίσωση, ο Davutoglu θεωρεί πως μια χώρα μπορεί να αναβαθμιστεί, αν επικεντρωθεί σε αυτές με πρόγραμμα και σχέδιο. Αυτό είναι και το πλέον σημαντικό στην προσέγγισή του, η παραδοχή, δηλαδή, πως η θέση μιας χώρας στο διεθνές στερέωμα δεν είναι απολύτως προδιαγεγραμμένη από τα εξωτερικά της γνωρίσματα (γεωγραφία, πληθυσμός, κλπ), αλλά επηρεάζεται από την βούληση της ηγεσίας της να αναπτύξει πολλαπλασιαστικούς παράγοντες των σταθερών της.

Τα δε δυναμικά χαρακτηριστικά μιας χώρας (οικονομική, τεχνολογική και στρατιωτική ικανότητα), θα προσέθετα, είναι αλληλένδετα μεταξύ τους:

  • Η οικονομία συντελεί – με τις κατάλληλες επενδύσεις – στην τεχνολογική και στρατιωτική ανάπτυξη.
  • Η τεχνολογία επιδρά στην οικονομική άνθηση και στην επαύξηση των στρατιωτικών δυνατοτήτων.
  • Οι επιβεβλημένες στρατιωτικές ανάγκες (λ.χ. η υποχρέωση διατηρήσεως ενόπλων δυνάμεων συγκεκριμένου μεγέθους και αποστολής, λόγω επισφαλούς/κρίσιμης γεωγραφικής θέσεως) εξυπηρετούνται πολύ καλύτερα και ευκολότερα από μια ακμάζουσα οικονομία, εντάσεως έρευνας [8].

Ενώ και τα τρία εξαρτώνται από το επίπεδο της παιδείας. Αλλά και η ποιότητα των ηγετικών ομάδων, που επιφορτίζονται με την επιβολή βουλήσεως και την χάραξη στρατηγικής, συναρτάται με την παιδεία που αυτές λαμβάνουν.

Πέρα από το στενό ακαδημαϊκό ενδιαφέρον των διαπιστώσεων και εισηγήσεων του Davutoglu, οφείλει να μας απασχολήσει η πρακτική εφαρμογή τους. Εκ του αποτελέσματος, φαίνεται πως η Τουρκία έχει ενστερνισθεί και ακολουθεί τα τελευταία έτη μια συνεπή πολιτική ισχυροποιήσεως, με κύρια γνωρίσματά της:

  • Έναν σταθερό πόλο εξουσίας, με σαφή πολιτική βούληση. Δεν αναφέρομαι μόνο στους επί κεφαλής του κυβερνώντος AKP, αλλά σε ένα ευρύτερο ρεύμα υπέρ της τουρκικής ενδυναμώσεως και αυτονομήσεως από την “Δύση” (που ενίοτε υποκρύπτει την τάση του ευρασιανισμού). Εξ ου και είναι άτοπο να τρέφουμε φρούδες ελπίδες για αλλαγή ουσιαστικού προσανατολισμού της Τουρκίας, μετά την ενδεχόμενη αποχώρηση Erdogan από το προσκήνιο [9].
  • Έμφαση στην γιγάντωση (ποσοτική και ποιοτική) της βιομηχανικής παραγωγής και ειδικότερα της πολεμικής βιομηχανίας (σε συνεργασία με εγχώρια πανεπιστημιακά ιδρύματα), που αποσκοπεί στην παράλληλη στήριξη των ενόπλων δυνάμεών της και την τόνωση της εισροής συναλλάγματος από εξαγωγές ανταγωνιστικών προϊόντων [10].

Η κατεύθυνση αυτή της Τουρκίας μάς αφορά για δύο λόγους:

  1. Ενδυνάμωση της Τουρκίας σε περιφερειακό επίπεδο συνεπάγεται δορυφοροποίησή μας. Δεν είναι δυνατόν να αναχθεί η Τουρκία σε περιφερειακό παράγοντα αν στην ίδια γεωγραφική περιοχή συνυπάρχει έτερος πόλος συγκρίσιμης ισχύος. Επομένως, η πολιτική της Τουρκίας είναι ευθέως ανταγωνιστική της Ελλάδος και πρέπει αυτό να γίνει κτήμα μας, ώστε να αναπτυχθούν εγκαίρως (πριν η διαφορά γεωπολιτικού δυναμικού [11] γίνει αγεφύρωτη) τα κατάλληλα αντίμετρα. Αν κρίνουμε από το προηγούμενο του Erim, η τουρκική συνέπεια σε συγκεκριμένη υψηλή στρατηγική πρέπει να θεωρείται δεδομένη – ανεξαρτήτως κομματικών ισορροπιών στο εσωτερικό της – και δεν αντιμετωπίζεται με ημέτερες αναλαμπές και σπασμωδικές κινήσεις [12].
  2. Η προσπάθεια της Τουρκίας θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα για τις δικές μας ηγέτιδες τάξεις, που – σχεδόν από ιδρύσεως του ελλαδικού κράτους – έχουν συμβιβασθεί με τον ρόλο του τοπικού αντιπροσώπου ξένων συμφερόντων. Η αναζήτηση (αστείων) προφάσεων εν απραξίαις και εν υποχωρήσεσι πρέπει κάποτε να παύσει και να αρχίσουμε να συζητούμε για την ανάπτυξη των δυναμικών παραγόντων ισχύος μας [13] (προϋποτίθεται βεβαίως πολιτική βούληση…), προκειμένου να εξελιχθούμε από παρία/επαίτη του διεθνούς συστήματος σε σταθερό εταίρο (όχι απλώς συγκυριακό). Ίσως τότε εξαλειφθεί και η εμμονική μας επίκληση στο διεθνές δίκαιο…

Το απαισιόδοξο για την περίπτωσή μας, ωστόσο, είναι ότι ποτέ δεν αξιοποιήσαμε τους δικούς μας Erim και Davutoglu. Όχι επειδή μας έλειπαν (ο Παναγιώτης Κονδύλης είναι ενδεικτικό παράδειγμα προσωπικότητος παγκοσμίου βεληνεκούς, χωρίς να είναι το μοναδικό), αλλά επειδή οι ηγεσίες μας περί άλλα τυρβάζουν… [14]

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ – ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

  1. Το κείμενο των εκθέσεων, όπως παρατίθεται μεταφρασμένο στον Β΄ τόμο του έργου του Σαρρή (σελ. 274-301), ψηφιοποιήθηκε. Η πρωτογενής πηγή του Σαρρή είναι το βιβλίο του Erim με τίτλο “Το πρόβλημα της Κύπρου εξ όσων γνωρίζω και έχω δει” (“Bildiğim ve gördüğüm ölçüler içinde Kibris” στο πρωτότυπο), που εξεδόθη το 1975.
  2. Ο Σπύρος Μαρκεζίνης (ίσως ο ευφυέστερος σύγχρονος Έλληνας πολιτικός μετά τον Καποδίστρια) φαίνεται να ήταν εκ των ελαχίστων παραγόντων της πλευράς μας που είχε συλλάβει το κυπριακό ζήτημα στις καθολικές διεθνοπολιτικές του διαστάσεις. Στην κατάθεση της οπτικής του επ’ αυτού (“Σύγχρονη πολιτική ιστορία της Ελλάδος”, Τόμος Γ΄, 1952-1975, σελ. 46-56), διατυπώνει την διαφωνία του με τον Παπάγο (στον οποίον διέκρινε μια μύχια πρόθεση αυτοπροβολής, μέσω της ευοδώσεως του κυπριακού) τόσο για τον (βεβιασμένο) χρόνο όσο και για τον τρόπο ανακινήσεως του θέματος. Δυστυχώς, αυτή η διαφωνία του τον έθεσε στο περιθώριο των πολιτικών διεργασιών, ενώ η επάνοδός του, το 1973, ανεκόπη από την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Πιθανότατα και η Κύπρος, αλλά και η μεταπολιτευτική Ελλάδα θα ήταν σε πολύ καλύτερη μοίρα, αν η προσπάθεια πολιτικοποιήσεως που ανέλαβε το καλοκαίρι του 1973 είχε στεφθεί με επιτυχία…
  3. Από τα γραφόμενα του Μαρκεζίνη (ο.π. σελ. 54) εικάζεται πως ήταν περισσότερο προσανατολισμένος σε μια αυστηρώς διμερή και διπλωματική ελληνοαγγλική διευθέτηση σε βάθος χρόνου, αφού και ο ίδιος επικαλείται το παράδειγμα της Μάλτας, που ανεξαρτητοποιήθηκε το 1964. Μια άλλη πολύ σημαντική καταγραφή του (ο.π. σελ. 51), ενδεικτική της ελληνικής επιπολαιότητος, είναι η προειδοποίηση του Άγγλου πρέσβη στην Αθήνα, Charles Peak, την άνοιξη του 1954, πως θα αναγκάζονταν να εμπλέξουν τους Τούρκους αν η Ελλάδα γινόταν πιεστική, η οποία αγνοήθηκε από μέρους μας, αλλά επαληθεύθηκε!
  4. Η συμφωνία του 2016 Τουρκίας-ΕΕ για το μεταναστευτικό περιείχε έναν πολύ ευνοϊκό όρο για την πρώτη (και ύπουλο για εμάς): ότι θα δέχεται επιστροφή λαθρομεταναστών, που δεν ικανοποιούν τις προϋποθέσεις ασύλου, μόνον από τις ελληνικές νήσους του Α. Αιγαίου. Αυτή η πρόνοια δημιούργησε μια “win-win” κατάσταση για την Τουρκία, διότι είτε η Ελλάδα θα αποσυμφορούσε τα νησιά, θυσιάζοντας την δυνατότητα επιστροφής λαθρομεταναστών στην Τουρκία και οξύνοντας το πρόβλημα στα ηπειρωτικά αστικά κέντρα, είτε θα έπρεπε να φροντίσει για την προσωρινή κράτηση αυτών εκεί όπου αφίχθησαν, με κίνδυνο δημιουργίας μη φιλικών θυλάκων σε συνοριακές περιοχές. Εν τω μεταξύ, η Τουρκία και ελέγχει την διακίνηση λαθρομεταναστών και κωλυσιεργεί στην επανεισδοχή τους, διογκώνοντας το πρόβλημά μας.
  5. Αναλυτικότερη παρουσίαση των απωτάτων στόχων της Τουρκίας για τον πλήρη έλεγχο της Κύπρου, επί τη βάσει και άλλων πηγών (εκτός των εκθέσεων Erim), έχει κάνει ο επίλαρχος Γ. Μπίτσης, σε άρθρο του στο ελληνικό “Foreign Affairs”.
  6. Αυτή η διεύρυνση της στοχοθεσίας των Τούρκων στρατηγιστών, αφ’ εαυτής, ίσως είναι και μία ένδειξη της μεγεθύνσεως του αποτυπώματος της Τουρκίας στην διεθνή σκηνή.
  7. Στο 1ο κεφάλαιο του εν λόγω βιβλίου, με τίτλο “Οι παράμετροι της ισχύος και ο στρατηγικός σχεδιασμός”, σελ. 45-87.
  8. Αξίζει να μνημονεύσουμε και μια σχετική αναφορά του Παναγιώτη Κονδύλη, ο οποίος, στο πολύκροτο “Επίμετρο” [για τα ελληνοτουρκικά] της “Θεωρίας του Πολέμου“, σημείωνε (σελ. 34 του αρχείου PDF): “Οι εθνικοί πόροι πρέπει να αντιμετωπισθούν με γεωπολιτικά και στρατηγικά κριτήρια, όχι ως αριθμητικοί δείκτες: το 1% του εθνικού εισοδήματος που προέρχεται από την άνοδο του τουρισμού δεν είναι το ίδιο με το 1% που δίνει μια σύγχρονη εξοπλιστική βιομηχανία.“
  9. Δεν είναι τυχαίο ότι τόσο ο Davutoglu, όσο και ο Babacan, πρώην στενότατοι συνεργάτες του Erdogan, ηγούνται πλέον κομμάτων της αντιπολιτεύσεως, σε αγαστή διαλεκτική σχέση με τους παραδοσιακούς κεμαλιστές.
  10. Χαρακτηριστικό του ειδικού βάρους στην οικονομία που έχουν αποκτήσει τουρκικές πολεμικές βιομηχανίες είναι πως δύο εξ αυτών (Aselsan και Turkish Aerospace Industries, TAI) βρίσκονται μεταξύ των 100 βιομηχανιών του κλάδου, παγκοσμίως, με τον μεγαλύτερο κύκλο εργασιών (στοιχεία του SIPRI για το 2021). Η Aselsan εισήλθε στην ομάδα των 100 κορυφαίων βιομηχανιών το 2010, ενώ η TAI το 2014 και έκτοτε παραμένουν εκεί και μάλιστα με ανοδική πορεία (στοιχεία του SIPRI για την περίοδο 2002-2018).
  11. Κατά Κονδύλη ορίζεται ως: “ιστορικο-κοινωνική παρουσία ενός συλλογικού υποκειμένου που με την πολιτική και λοιπή δυναμική του γεμίζει ορισμένο γεωγραφικό χώρο“.
  12. Ο Σπ. Μαρκεζίνης, κατά την επίσκεψή του στην Τουρκία, το 1971 καταγράφει μια ενδιαφέρουσα αποστροφή του Fahrettin Altay (διοικητής του τουρκικού ιππικού, το 1922), σε κατ’ ιδίαν συνομιλία τους (ο.π. σελ. 163): “Η Τουρκία, φίλε μου, η Ελλάς και το Ιράν, σε στενή συνεργασία, δεν έχουν να λογαριάσουν κανέναν.” Πέρα από την ενδιαφέρουσα οπτική της γεωπολιτικής ενότητος του ελληνοτουρκικού χώρου, που αποτυπώνει η άποψη αυτή, είναι άλλη μια ένδειξη της στρατηγικής κουλτούρας των Τούρκων και τους διακούς πόθου των ηγετικών της τάξεων να μην συμβιβαστούν με τον ρόλο του κομπάρσου στο διεθνές σύστημα, αλλά να διεκδικήσουν πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτό.
  13. Επί παραδείγματι, η (ανέξοδη σε χρήμα, αλλά πιθανώς δαπανηρή σε… “πολιτικό κόστος”) απελευθέρωση των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων μας από τις περιθωριακές, ιδεοληπτικές και παρακρατικές ομάδες που τα λυμαίνονται και ο προσανατολισμός τους στην έρευνα (χωρίς να δαιμονοποιείται η συνεργασία με παραγωγικούς φορείς) θα δημιουργούσε έναν πόλο ήπιας ισχύος στην χερσόνησο του Αίμου (προσελκύοντας αλλοδαπούς για σπουδές υψηλού επιπέδου) και έναν βατήρα οικονομικής αναπτύξεως στο πεδίο της τεχνολογίας.
  14. Ακόμη και όταν επιζητούμε την συνδρομή προσώπων εγνωσμένου κύρους και υπεράνω κομμάτων και αυτά ανταποκρίνονται, δεν είναι σίγουρο ότι οι εισηγήσεις τους θα εκτελεσθούν από τον κρατικό μηχανισμό. Πρόσφατη και χαρακτηριστική περίπτωση η – εν αναμονή εφαρμογής – έκθεση Πισσαρίδη για την οικονομία.

Erdoğan’s Most Eminent Men: Turkey’s New Spymasters

0

Η τέχνη της υποτέλειας: Πώς ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία μεταμόρφωσε τις διατλαντικές σχέσεις

0

Jeremy Shapiro & Jana Puglierin

Το θέμα της αποστολής αρμάτων μάχης Leopard 2 στην Ουκρανία αναστάτωσε (1) τη γερμανική και ευρωπαϊκή πολιτική για μήνες στα τέλη του 2022. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη είχαν δεσμευτεί συλλογικά να υποστηρίξουν την Ουκρανία στον πόλεμο της με τη Ρωσία (2). Η Ουκρανία είπε ότι χρειαζόταν δυτικά τανκς ‒ και το γερμανικής κατασκευής Leopard ήταν το τανκ που ταίριαζε καλύτερα. Αλλά η κυβέρνηση στο Βερολίνο, ανησυχώντας για την κλιμάκωση με τη Ρωσία, αρνήθηκε να προχωρήσει πρώτη. «Ενεργούμε πάντα μαζί με τους συμμάχους και τους φίλους μας», επέμεινε ο καγκελάριος της Γερμανίας, Όλαφ Σολτς. «Δεν πάμε ποτέ μόνοι μας» (3).

Το περίεργο ήταν ότι κανείς δεν ζητούσε από τη Γερμανία να ενεργήσει μόνη της (4). Μέχρι τον Ιανουάριο του 2023 η Βρετανία είχε ανακοινώσει (5) ότι θα έστελνε 14 από τα κύρια άρματα μάχης Challenger στην Ουκρανία. Οι κυβερνήσεις της Πολωνίας (6) και της Φινλανδίας (7) είχαν δηλώσει δημόσια ότι θα ήταν έτοιμες να προμηθεύσουν άρματα μάχης Leopard 2 σε συνδυασμό με άλλους συμμάχους. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε (8) υπέρ μιας πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με αυτό, τον Οκτώβριο του 2022. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία και η ίδια η Γερμανία (9) είχαν ήδη δεσμευτεί να στείλουν τεθωρακισμένα οχήματα μάχης στην Ουκρανία, ένα οπλικό σύστημα που ένας μη ειδικός, δεν μπορεί καν να διακρίνει από τα τανκς.

Αλλά το «μόνος» είχε μια πολύ συγκεκριμένη σημασία για τον Γερμανό Καγκελάριο Όλαφ Σολτς. Δεν ήταν διατεθειμένος να στείλει άρματα μάχης Leopard 2 στην Ουκρανία, εκτός εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες έστελναν επίσης το δικό τους κύριο άρμα μάχης, το M1 Abrams. Δεν ήταν αρκετό ότι άλλοι εταίροι θα έστελναν τανκς ή ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να στείλουν άλλα όπλα. Σαν ένα φοβισμένο παιδί σε ένα δωμάτιο γεμάτο αγνώστους, η Γερμανία ένιωθε μόνη αν ο θείος Σαμ δεν της κρατούσε το χέρι.

Προς το συμφέρον της συμμαχικής ενότητας, η κυβέρνηση Μπάιντεν τελικά παρενέβη (10) και συμφώνησε να παράσχει άρματα μάχης Abrams στην Ουκρανία. Όχι πια «μόνη», η γερμανική κυβέρνηση ενέκρινε την εξαγωγή και μεταφορά αρμάτων μάχης Leopard στο Κίεβο. Για άλλη μια φορά, η ηγεσία των ΗΠΑ αποδείχθηκε απαραίτητη για την επίλυση μιας διασυμμαχικής διαμάχης.

Το επεισόδιο εγείρει πιο θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με την Ατλαντική Συμμαχία από το ζήτημα του ποιο οπλικό σύστημα να σταλεί στην Ουκρανία. Γιατί ο ηγέτης της πιο ισχυρής χώρας στην Ευρώπη πιστεύει ότι είναι μόνος και ανυπεράσπιστος, εκτός και αν ενεργήσει σε συνεννόηση με τις Ηνωμένες Πολιτείες; Γιατί, με έναν πόλεμο που διεξάγεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο, η ηγεσία των ΗΠΑ παραμένει απαραίτητη για την επίλυση ακόμη και δευτερευουσών διασυμμαχικών διαφορών; Πριν από λίγα χρόνια, έκπληκτες από την είσοδο του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έμοιαζαν έτοιμες να πάρουν τον έλεγχο της μοίρας τους από μια απόμακρη και πολιτικά αναξιόπιστη Αμερική. Αλλά όταν ήρθε η επόμενη κρίση, τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες όσο και οι κυβερνήσεις της Ευρώπης υπέκυψαν στα παλιά μοντέλα ηγεσίας της συμμαχίας.

Η άμεση αιτία ήταν, φυσικά, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Όμως, όπως εξηγούμε σε μια πρόσφατη έκθεση (11) για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, η βαθύτερη απάντηση βρίσκεται στη δομή των διατλαντικών σχέσεων και στις εσωτερικές διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Ως αποτέλεσμα, οι Ευρωπαίοι έχουν ξεκινήσει μια διαδικασία αυτο-υποτέλειας, κατά την οποία θυσιάζουν μεγάλο μέρος της ανεξαρτησίας τους στην εξωτερική πολιτική της Ουάσιγκτον, με αντάλλαγμα την προστασία τους. Κάποιοι στην Ουάσιγκτον μπορεί να επικροτούν μια αδύναμη και συναινετική Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά μια υποτελής Ευρώπη και μια ανισόρροπη διατλαντική σχέση δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα καμίας πλευράς του Ατλαντικού. Οι ΗΠΑ θα χρειαστούν έναν ισχυρό Ευρωπαίο εταίρο για τις επερχόμενες γεωπολιτικές συγκρούσεις.

Η ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Σε αυτό που τώρα μοιάζει με το μακρινό παρελθόν (την κυβέρνηση Τραμπ), το μέλλον της συμμαχίας φαινόταν πολύ διαφορετικό. Η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ επικεντρώθηκε στην Κίνα και ο Τραμπ φλέρταρε με τη Ρωσία (12) και απειλούσε να εγκαταλείψει τους Ευρωπαίους συμμάχους της Αμερικής (13). Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σε όλη την Ευρώπη άρχισαν να μιλούν για «κυριαρχία» και «αυτονομία» ως μηχανισμούς για να εδραιώσουν την ανεξαρτησία τους από έναν ολοένα και πιο ιδιότροπο Αμερικανό σύμμαχο. «Οι καιροί», είπε η καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ σε προεκλογική συγκέντρωση το 2017, «όπου μπορούσαμε να βασιστούμε πλήρως σε άλλους έχουν, ως ένα βαθμό, τελειώσει» (14). Το 2019, η νέα πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σχημάτισε μια νέα «γεωπολιτική επιτροπή» και υποσχέθηκε να κάνει την Ευρωπαϊκή Ένωση ανεξάρτητο παράγοντα στις παγκόσμιες υποθέσεις.

Η πλήρους κλίμακας ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 έκανε περισσότερα από το να αμφισβητήσει αυτή την ιδέα. Το εξέθεσε ως σχεδόν εντελώς άδειο. Όπως σε τόσες πολλές κρίσεις κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέλαβαν την ηγεσία και συνεισέφεραν τη μερίδα του λέοντος στους πόρους.

Σε ένα επίπεδο, αυτό δεν προκαλεί έκπληξη. Τα έθνη της Ευρώπης δεν είναι επί του παρόντος ικανά να υπερασπιστούν τον εαυτό τους και έτσι δεν έχουν άλλη επιλογή από το να βασίζονται στις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια κρίση. Αλλά αυτή η παρατήρηση γεννά απλώς το ερώτημα. Πρόκειται για πλούσια, προηγμένα έθνη με αναγνωρισμένα προβλήματα ασφάλειας και με αυξανόμενη επίγνωση ότι η συνέχιση της εξάρτησης από τις Ηνωμένες Πολιτείες συνεπάγεται μακροπρόθεσμους κινδύνους. Γιατί λοιπόν παραμένουν τόσο ανίκανοι να διατυπώσουν τη δική τους απάντηση στις κρίσεις στη γειτονιά τους;

Υπάρχουν δύο βασικές αιτίες: Πρώτον, όλη η εστίαση στην παρακμή της Αμερικής σε σχέση με την Κίνα και οι πρόσφατες ανατροπές στην εσωτερική πολιτική των ΗΠΑ έχουν συσκοτίσει μια βασική τάση στη διατλαντική συμμαχία τα τελευταία 15 χρόνια. Από την οικονομική κρίση του 2008, οι Ηνωμένες Πολιτείες γίνονται όλο και πιο ισχυρές σε σχέση με τους Ευρωπαίους συμμάχους τους. Η διατλαντική σχέση δεν έχει γίνει πιο ισορροπημένη, αλλά κυριαρχείται περισσότερο από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η δεύτερη αιτία είναι ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις απέτυχαν να καταλήξουν σε συναίνεση σχετικά με το πώς θα έπρεπε να είναι η ακόμα μεγαλύτερη στρατηγική κυριαρχία, πώς να οργανωθούν γι’ αυτήν, ποιοι θα ήταν οι λήπτες των αποφάσεών τους σε μια κρίση και πώς να κατανείμουν το κόστος. Πιο βαθιά, τα έθνη της Ευρώπης δεν συμφωνούν για το τι να κάνουν και δεν εμπιστεύονται αρκετά το ένα το άλλο, ώστε να καταλήξουν σε συμβιβασμούς σε αυτά τα ζητήματα. Η αμερικανική ηγεσία παραμένει απαραίτητη στην Ευρώπη, επειδή οι Ευρωπαίοι παραμένουν ανίκανοι να ηγηθούν.

Η ΣΧΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΚΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Η αυξανόμενη κυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών εντός της συμμαχίας του ΝΑΤΟ είναι εμφανής σχεδόν σε κάθε τομέα εθνικής ισχύος. Όσον αφορά το πιο χονδροειδές μέτρο, το ΑΕΠ, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ξεπεράσει δραματικά (15) την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο μαζί τα τελευταία 15 χρόνια. Το 2008 η οικονομία της ΕΕ ήταν κάπως μεγαλύτερη από την αμερικανική: 16,2 τρισεκατομμύρια δολάρια έναντι 14,7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Μέχρι το 2022, η οικονομία των ΗΠΑ είχε αυξηθεί στα 25 τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο μαζί είχαν φτάσει μόλις τα 19,8 τρισεκατομμύρια δολάρια (16). Η οικονομία της Αμερικής είναι τώρα σχεδόν κατά το ένα τρίτο μεγαλύτερη από αμφότερες και περισσότερο από 50 τοις εκατό μεγαλύτερη από την Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται κάπως καλύτερη σε όρους ισοτιμίας αγορών, αλλά φυσικά η ισχύς καθορίζεται από το απόλυτο μέγεθος. Επιπλέον, η Ευρώπη υστερεί και στα περισσότερα άλλα μέτρα ισχύος. Αυτή η διαφορά ανάπτυξης συνέπεσε ‒και πάλι, αντίθετα με τις προβλέψεις (17)‒ με την αύξηση (18) της παγκόσμιας χρήσης του δολαρίου σε σχέση με το ευρώ.

Η αμερικανική τεχνολογική κυριαρχία στην Ευρώπη έχει επίσης αυξηθεί. Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας των ΗΠΑ ‒η «μεγάλη πεντάδα» της Alphabet (Google), της Amazon, της Apple, της Meta (Facebook) και της Microsoft‒ είναι τώρα κοντά στο να κυριαρχήσουν (19) στο τεχνολογικό τοπίο στην Ευρώπη όπως και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Νέες εξελίξεις όπως η τεχνητή νοημοσύνη (20), συμβάλλουν στην ενίσχυση της τεχνολογικής κυριαρχίας των ΗΠΑ στην Ευρώπη.

Από το 2008, οι Ευρωπαίοι έχουν επίσης υποστεί δραματική απώλεια στρατιωτικής ισχύος σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μεταξύ 2008 και 2021, οι στρατιωτικές δαπάνες των ΗΠΑ αυξήθηκαν από 656 δισεκατομμύρια δολάρια σε 801 δισεκατομμύρια δολάρια. Την ίδια περίοδο οι στρατιωτικές δαπάνες της ΕΕ των 27 και το Ηνωμένο Βασίλειο αυξήθηκε μόνο από 303 δισεκατομμύρια δολάρια σε 325 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με τους υπολογισμούς μας που βασίζονται στη βάση δεδομένων στρατιωτικών δαπανών SIPRI (21). Οι δαπάνες των ΗΠΑ για νέες αμυντικές τεχνολογίες παραμένουν πάνω από επταπλάσιες (22) από όλες τις χώρες της ΕΕ, μαζί.

Η διχασμένη προσέγγιση της Ευρώπης σε τέτοιες δαπάνες σημαίνει ότι ακόμη και αυτοί οι αριθμοί πιθανώς υπερεκτιμούν την ευρωπαϊκή ισχύ. Οι Ευρωπαίοι μόλις και μετά βίας συνεργάζονται για να ξοδέψουν τον σχετικά μικρό προϋπολογισμό τους ‒ επομένως παραμένει αναποτελεσματικός. Τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν δεσμευτεί το 2017 (23) να δαπανήσουν τουλάχιστον το 35% των προϋπολογισμών τους για προμήθεια εξοπλισμού σε συνεργασία μεταξύ τους. Αυτό το ποσοστό ήταν μόλις 18% το 2021 (24).

Ουσιαστικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρόλες τις γεωπολιτικές της φιλοδοξίες, παραμένει ανίκανη να διαμορφώσει μια κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας που να μπορεί να χρησιμοποιήσει τη λανθάνουσα ισχύ της. Αντίθετα, η οικονομική κρίση χώρισε τον Βορρά και τον Νότο, η μεταναστευτική κρίση και ο πόλεμος στην Ουκρανία χώρισαν Ανατολή και Δύση και το Brexit δίχασε το Ηνωμένο Βασίλειο και σχεδόν όλους τους άλλους.

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΜΙΑΣ

Και έτσι, οι Ηνωμένες Πολιτείες ξεπέρασαν την ΕΕ (25). Τα κράτη μέλη συνεργάστηκαν για την παροχή στρατιωτικής και ανθρωπιστικής βοήθειας στην Ουκρανία και συμφώνησαν επίσης να συμπληρώσουν (26) πολλά από τα οπλικά συστήματα που οι σύμμαχοι παρείχαν στην Ουκρανία. Μέσα σε λίγους μόνο μήνες, οι αναπτύξεις στρατευμάτων των ΗΠΑ στην Ευρώπη αυξήθηκαν από το μεταπολεμικό ιστορικό χαμηλό των περίπου 65.000 σε 100.000 (27).

Φυσικά, πολλές ευρωπαϊκές χώρες και θεσμοί συνεισφέρουν σημαντικά και παρέχουν ουσιαστική βοήθεια στην Ουκρανία. Αλλά η αμερικανική ηγεσία έχει να κάνει περισσότερο από πόρους. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποδειχθεί αναγκαίες για να οργανώσουν και να ενοποιήσουν τη δυτική απάντηση στη ρωσική εισβολή. Εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χώρες όπως η Πολωνία, η Σουηδία και οι χώρες της Βαλτικής δεν εμπιστεύονται άλλες χώρες, όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία για το ζήτημα της Ρωσίας.

Συνολικά, οι Ανατολικοί πιστεύουν ότι η ηγεσία αυτών των χωρών είτε είναι διεφθαρμένη (28) από το φθηνό ρωσικό αέριο και τις προσοδοφόρες πληρωμές είτε είναι απελπιστικά αφελείς (29) σχετικά με τη φύση του ρωσικού καθεστώτος. «Πρόεδρε Μακρόν» (30), χλεύασε ο Πολωνός πρωθυπουργός Ματέους Μοραβιέτσκι τον Απρίλιο του 2022, «πόσες φορές έχετε διαπραγματευτεί με τον Πούτιν; Τι έχετε πετύχει; Θα διαπραγματευόσασταν με τον Χίτλερ, με τον Στάλιν, με τον Πολ Ποτ;»

Υπό αυτή την έννοια, καμία αυτόνομη ευρωπαϊκή πολιτική δεν ήταν δυνατή γιατί, χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι Ευρωπαίοι πιθανότατα δεν θα είχαν συμφωνήσει σε τίποτα απολύτως.

Η ΑΤΛΑΝΤΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΣΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ

Οι Αμερικανοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, έχουν ανακοινώσει την πρόθεσή τους (31) να επιστρέψουν στις προηγούμενες προσπάθειές τους να μεταφέρουν πόρους στην Ασία όταν τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία, ή ίσως ακόμη και πριν τελειώσει. Εξάλλου, η πρόκληση της Κίνας στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ δεν έχει εξαφανιστεί (32), ενώ η Δύση έχει επικεντρωθεί στην Ουκρανία. Πράγματι, αποσπώντας την προσοχή και τους πόρους της Δύσης μακριά από τον Ινδο-Ειρηνικό και διασφαλίζοντας ότι η Ρωσία θα γίνει δραματικά πιο εξαρτημένη από την Κίνα, ο πόλεμος στην Ουκρανία έκανε την αντιμετώπιση αυτής της στρατηγικής πρόκλησης ακόμη πιο δύσκολη. Για ορισμένους σημαντικούς στοχαστές της εξωτερικής πολιτικής, η σοβαρότητα του προβλήματος της Κίνας σημαίνει (33) ότι ακόμα και «αν πρέπει να αφήσουμε την Ευρώπη εκτεθειμένη, ας είναι… η Ασία είναι πιο σημαντική από την Ευρώπη».

Παρά αυτή τη σαφή άποψη που προέρχεται από την Ουάσιγκτον, η προοπτική στην Ευρώπη για τον μελλοντικό ρόλο της Αμερικής στην ευρωπαϊκή ασφάλεια φαίνεται εντελώς διαφορετική. Όπως σημειώνει η Liana Fix του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων των ΗΠΑ (34), η αμερικανική ηγεσία «ήταν σχεδόν υπερβολικά επιτυχημένη για το καλό της, χωρίς να αφήνει στους Ευρωπαίους κίνητρο να αναπτύξουν την ηγεσία από μόνοι τους».

Αυτή η δυναμική είναι ιδιαίτερα σαφής στην περίπτωση της Γερμανίας, του πιο ισχυρού έθνους στην Ευρώπη. Η ομιλία της καγκελαρίου τον Φεβρουάριο του 2022 (35) σχετικά με το Zeitenwende (σημείο καμπής) και τις σχετικές αυξήσεις στις γερμανικές αμυντικές δαπάνες, δημιούργησε ελπίδες στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι η Γερμανία θα μπορούσε να αναδειχθεί ως ηγέτης της ευρωπαϊκής άμυνας. Πάνω από 16 μήνες αργότερα, το Βερολίνο εξακολουθεί να παλεύει με αυτήν την ιδέα. Η εφαρμογή του Zeitenwende προχωρά εξαιρετικά αργά στην άμυνα, κάτι που είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό γιατί η Γερμανία προχωρά αστραπιαία σε άλλους τομείς, όπως η κατασκευή τερματικών για την εισαγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η Γερμανία έχασε τον στόχο δαπανών του ΝΑΤΟ του 2% του ΑΕΠ το 2022 και δεν αναμένεται να τον επιτύχει (36) ούτε το 2023. Εντωμεταξύ, η κυβέρνηση υπό την ηγεσία των Σοσιαλδημοκρατών (SPD) αισθάνεται σαφώς πολύ άνετα κάτω από τις φτερούγες της Ουάσιγκτον.

Η προσκόλληση στη συμμαχία των ΗΠΑ είναι ακόμη πιο βαθιά στα περισσότερα από τα βόρεια και ανατολικά κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Πολωνία, η Σουηδία και τα κράτη της Βαλτικής πιστεύουν ότι τα γεγονότα έδειξαν ότι η εκτίμησή τους για το ρωσικό καθεστώς ήταν σωστή και ότι τα κράτη της δυτικής ΕΕ δεν τους άκουσαν όπως θα έπρεπε.

Αυτά τα κράτη αισθάνονται δικαιωμένα στην άποψή τους ότι μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν τελικά να εγγυηθούν την ασφάλειά τους. Πάντα σκεπτικιστές σχετικά με την ιδέα της στρατηγικής αυτονομίας, τώρα πιστεύουν ότι αυτό θα ισοδυναμούσε με στρατηγική αυτοκτονία. Ως εκ τούτου, λαμβάνουν μέτρα για να ενθαρρύνουν τη μεγαλύτερη εμπλοκή και καθοδήγηση των ΗΠΑ στην Ευρώπη, ιδιαίτερα μέσω της υποστήριξης μεγαλύτερης και μόνιμης (37) παρουσίας των αμερικανικών στρατευμάτων στην Ανατολική Ευρώπη, προωθώντας παράλληλα την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.

Συνολικά, η νέα εσωτερική ευρωπαϊκή πολιτική δυναμική δομεί ήδη την ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική για το μέλλον. Παρόλο που η ρωσική εισβολή έχει προκαλέσει πραγματικές αυξήσεις στις ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες, η δομή αυτών των δαπανών σημαίνει ότι θα δημιουργήσει πραγματικά μεγαλύτερη εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι ευρωπαϊκοί φορείς χάραξης πολιτικής (38) βλέπουν πλέον τα κοινοτικά ή διακρατικά ευρωπαϊκά προγράμματα προμηθειών, ως υπερβολικά χρονοβόρα και πολύπλοκα. Η εστίαση περιορίζεται στη γρήγορη κάλυψη των κενών, στο επίπεδο των δυνατοτήτων. Η γερμανική κυβέρνηση, για παράδειγμα, αποφάσισε να αγοράσει από το ράφι, κυρίως αμερικανικό, εξοπλισμό συμπεριλαμβανομένου του F-35 (39) και του βαρέως μεταφορικού ελικοπτέρου Chinook (40). Η Πολωνία αποφάσισε πρόσφατα να αγοράσει άρματα μάχης Abrams (41) από τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και άρματα μάχης και οβίδες από τη Νότια Κορέα (42), καθώς αναπτύσσει γρήγορα τον στρατό της. Αυτό θα δημιουργήσει εξαρτήσεις που θα διαρκέσουν για δεκαετίες.

Η ΤΡΕΧΟΥΣΑ ΥΠΟΤΕΛΕΙΑ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι εταίροι τους μπορεί να επέστρεψαν στις συνήθειές τους στη συμμαχία του Ψυχρού Πολέμου, αλλά φυσικά, η τρέχουσα γεωπολιτική κατάσταση είναι πολύ διαφορετική από ό,τι κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Η Ευρώπη ήταν τότε το κεντρικό μέτωπο στον αγώνα με τη Σοβιετική Ένωση και η στρατηγική των ΗΠΑ, ειδικά τις πρώτες μέρες, εξαρτιόταν από την ανοικοδόμηση της Δυτικής Ευρώπης τόσο οικονομικά όσο και στρατιωτικά, ώστε να μπορέσει να ανταπεξέλθει στην πρόκληση από την Ανατολή.

Ο αγώνας του 21ου αιώνα με την Κίνα φαίνεται αρκετά διαφορετικός. Η Ευρώπη δεν είναι το κεντρικό μέτωπο και η ευημερία και η στρατιωτική της δύναμη δεν είναι κεντρικά για τη στρατηγική των ΗΠΑ. Η κυβέρνηση Μπάιντεν υιοθέτησε συνειδητά μια στρατηγική βιομηχανική πολιτική με στόχο την αμερικανική επανεκβιομηχάνιση και την τεχνολογική κυριαρχία επί της Κίνας. Αυτή η στρατηγική είναι εν μέρει εσωτερική οικονομική πολιτική ‒ «μια εξωτερική πολιτική για τη μεσαία τάξη» (43) που ανταποκρίνεται στην αποβιομηχάνιση στο εσωτερικό‒ και εν μέρει μια απάντηση (44) εξωτερικής πολιτικής στην επιτυχία της Κίνας τα τελευταία χρόνια στην κατάκτηση κυρίαρχων θέσεων σε στρατηγικούς κλάδους, όπως η ηλιακή ενέργεια και το 5G.

Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι έχουν ρόλο σε αυτόν τον γεωοικονομικό αγώνα με την Κίνα, αλλά δεν αφορά, όπως κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, το να γίνουν πλούσιοι και να συνεισφέρουν στρατιωτικά στην άμυνα του κεντρικού μετώπου. Αντίθετα, ο βασικός τους ρόλος από την σκοπιά των ΗΠΑ είναι να υποστηρίξουν τη στρατηγική βιομηχανική πολιτική των ΗΠΑ και να συμβάλουν στη διασφάλιση της αμερικανικής τεχνολογικής κυριαρχίας έναντι της Κίνας. Μπορούν να το κάνουν συναινώντας στη βιομηχανική πολιτική των ΗΠΑ και περιορίζοντας τις οικονομικές τους σχέσεις με την Κίνα, σύμφωνα με τις αμερικανικές αντιλήψεις για τις στρατηγικές τεχνολογίες.

Καθώς αυτές οι πολιτικές έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν την οικονομική ανάπτυξη στην Ευρώπη, να προκαλέσουν (περαιτέρω) αποβιομηχάνιση ή ακόμα και να αρνηθούν στους Ευρωπαίους κυρίαρχες θέσεις σε βασικούς κλάδους του μέλλοντος, ενδέχεται να δημιουργήσουν σοβαρή αντίθεση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και σε κάποιο βαθμό το έχουν κάνει. Μαίνεται μια συζήτηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο Ηνωμένο Βασίλειο (45) σχετικά με το εάν οι Ευρωπαίοι πρέπει να ακολουθήσουν την πολιτική των ΗΠΑ για την Κίνα, ή αν μπορούν να ενεργήσουν μόνοι τους.

Ωστόσο, δεν είναι καθόλου σαφές πως οτιδήποτε από αυτή τη συζήτηση θα μεταφραστεί σε μέτρα πολιτικής, που θα επηρεάσουν την εξωτερική οικονομική πολιτική των ΗΠΑ. Πολλοί αξιωματούχοι, σε διάφορες συνεντεύξεις από την αρχή του πολέμου στην Ουκρανία, έχουν εκφράσει την άποψη ότι οι Ευρωπαίοι μπορεί να γκρινιάζουν και να παραπονιούνται, αλλά ότι η αυξανόμενη εξάρτησή τους σε ότι αφορά την ασφάλεια από τις Ηνωμένες Πολιτείες, σημαίνει ότι θα αποδεχτούν ως επί το πλείστον οικονομικές πολιτικές που προκύπτουν από τον ρόλο της Αμερικής στην παγκόσμια ασφάλεια.

ΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΤΗΣ ΥΠΟΤΕΛΕΙΑΣ

Η υποτέλεια δεν είναι μια έξυπνη πολιτική για την επερχόμενη εποχή του γεωπολιτικού ανταγωνισμού — είτε για τις Ηνωμένες Πολιτείες είτε για την Ευρώπη.

Από την ευρωπαϊκή προοπτική, ενώ η συμμαχία με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα παραμείνει κρίσιμη για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, η πλήρης στήριξη σε μια  εσωστρεφή Αμερική που έχει αλλού στραμμένη την προσοχή της, σε ότι αφορά το ουσιαστικό στοιχείο της κυριαρχίας, θα καταδικάσει τα έθνη της Ευρώπης να γίνουν, στην καλύτερη περίπτωση, γεωπολιτικά άσχετα και, στη χειρότερη, ένα παιχνίδι στα χέρια των υπερδυνάμεων.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, μια υποτελής Ευρώπη θα στερείται για πάντα την ικανότητα να αμυνθεί και θα βασίζεται πάντα στην προστασία των ΗΠΑ και στα στρατιωτικά μέσα των ΗΠΑ, που είναι ήδη σε έλλειψη. Οι περισσότεροι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής των ΗΠΑ, σύμφωνα με την εμπειρία των συγγραφέων, γνωρίζουν ότι χρειάζονται έναν ισχυρό Ευρωπαίο εταίρο για τον επικείμενο γεωπολιτικό ανταγωνισμό. Ένας τέτοιος εταίρος θα ήταν πιο ανεξάρτητος, αλλά αυτή η ανεξαρτησία, αν και δεν είναι πάντα ευπρόσδεκτη από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε συγκεκριμένα θέματα, αποτελεί πολύ λιγότερη απειλή για μια λειτουργική εταιρική σχέση, από ό,τι οι ολοένα και πιο αδύναμοι και άσχετοι Ευρωπαίοι εταίροι. Η αμερικανική πολιτική πρέπει να καλλιεργήσει αυτή την ανεξαρτησία, όχι να την στραγγαλίσει στη κούνια της.

Τελικά, η διατλαντική συμμαχία θα παραμείνει μόνο εάν η ηγεσία και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού πιστέψει ότι έχουν κάτι να κερδίσουν από τους εταίρους της. Αυτή η αίσθηση απαιτεί μια πιο ισορροπημένη συνεργασία, όχι υποτέλεια.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
  1. https://www.theguardian.com/world/2023/jan/21/germany-backlash-reluctance-tanks-ukraine-leopard
  2. https://ecfr.eu/article/the-leopard-plan-how-european-tanks-can-help-ukraine-take-back-its-territory/
  3. https://www.youtube.com/watch?v=JJqBD6UAnfE
  4. https://ecfr.eu/article/the-leopard-plan-how-european-tanks-can-help-ukraine-take-back-its-territory/
  5. https://www.theguardian.com/world/2023/mar/27/ukrainian-troops-return-home-after-challenger-2-tank-training-in-uk
  6. https://www.theguardian.com/world/2023/jan/24/poland-requests-german-permission-to-send-leopard-tanks-to-ukraine
  7. https://www.reuters.com/world/europe/finland-send-three-leopard-tanks-ukraine-2023-02-23/
  8. https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RC-9-2022-0430_EN.html
  9. https://www.theguardian.com/world/2023/jan/05/germany-tanks-ukraine-russia-war
  10. https://www.politico.eu/article/biden-abrams-tank-leopard-tank-ukraine-zelenskyy-war-russia-invasion-armour-military-aid/
  11. https://ecfr.eu/publication/the-art-of-vassalisation-how-russias-war-on-ukraine-has-transformed-transatlantic-relations/
  12. https://foreignpolicy.com/2018/07/19/the-manchurian-idiot-helsinki-putin-trump/
  13. https://www.politico.eu/article/trump-threatens-to-pull-out-of-nato/
  14. https://edition.cnn.com/2017/05/29/politics/merkel-trump-europe/index.html
  15. https://statisticstimes.com/economy/united-states-vs-eu-economy.php
  16. https://www.imf.org/en/Publications/WEO
  17. https://www.allianzgi.com/en/insights/outlook-and-commentary/could-the-us-dollar-lose-its-reserve-currency-status
  18. https://www.bis.org/statistics/rpfx22_fx.htm
  19. https://www.statista.com/chart/26273/big-tech-vs-europe-market-cap/
  20. https://ecfr.eu/publication/artificial-divide-how-europe-and-america-could-clash-over-ai/
  21. https://www.sipri.org/databases/milex
  22. https://www.politico.eu/article/josep-borrell-eu-military-innovation/
  23. https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2019/635533/EPRS_BRI(2019)635533_EN.pdf
  24. https://defense.info/re-shaping-defense-security/2022/12/european-defence-agency-report-on-defence-spending-2022/
  25. https://www.ifw-kiel.de/de/publikationen/medieninformationen/2022/wer-unterstuetzt-die-ukraine-neue-datenbank-macht-hilfe-vergleichbar/
  26. https://twitter.com/josefheynckes/status/1627988803037036544
  27. https://www.axios.com/2022/03/23/where-100000-us-troops-are-stationed-europe
  28. https://ecfr.eu/article/germanys-corruption-scandals-how-to-limit-authoritarian-influence-in-the-eu/
  29. https://ecfr.eu/publication/the-old-is-dying-and-the-new-cannot-be-born-a-power-audit-of-eu-russia-relations/
  30. https://www.wsj.com/livecoverage/russia-ukraine-latest-news-2022-04-08/card/france-s-macron-calls-polish-prime-minister-an-anti-semite-TB3vxUFo1sXP9IbaxeE9
  31. https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2022/10/Biden-Harris-Administrations-National-Security-Strategy-10.2022.pdf
  32. https://www.politico.com/news/magazine/2022/02/27/us-biden-china-russia-00012029
  33. https://twitter.com/elbridgecolby/status/1623318987437142018?s=46&t=juHalEemDRh4MkG9w0HdIQ
  34. https://www.worldpoliticsreview.com/russia-europe-war-us-ukraine-aid-nato-biden-putin/
  35. https://www.bundesregierung.de/breg-en/news/policy-statement-by-olaf-scholz-chancellor-of-the-federal-republic-of-germany-and-member-of-the-german-bundestag-27-february-2022-in-berlin-2008378
  36. https://www.politico.eu/article/olaf-schlz-germany-nato-jens-stoltenberg-commits-to-2-percent-defense-spending-under-security-strategy/
  37. https://www.gov.pl/web/national-defence/increasing-the-us-military-presence-in-poland
  38. https://www.cer.eu/insights/european-defence-missing-its-moment
  39. https://www.defensenews.com/global/europe/2022/12/14/germany-clinches-8-billion-purchase-of-35-f-35-aircraft-from-the-us/
  40. https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/germany-buy-60-chinook-helicopters-defence-minister-2022-06-01/
  41. https://www.defensenews.com/global/europe/2023/01/04/poland-signs-deal-to-buy-2nd-batch-of-us-abrams-tanks/
  42. https://edition.cnn.com/2022/07/27/asia/south-korea-poland-tanks-howitzer-ukraine-intl-hnk-ml/index.html
  43. https://carnegieendowment.org/2020/09/23/making-u.s.-foreign-policy-work-better-for-middle-class-pub-82728
  44. https://foreignpolicy.com/2020/02/07/america-needs-a-new-economic-philosophy-foreign-policy-experts-can-help/
  45. https://ecfr.eu/publication/what-europeans-think-about-the-us-china-cold-war/

geoeurope.org

 

Μ. Ψύλος: Έσπασε το φράγμα στην ακροδεξιά

1

REUTERS/Jon Nazca

Η συγκυβέρνηση της ακροδεξιάς με κεντροδεξιές δυνάμεις δεν είναι πλέον πρωτόγνωρη σε όλη την Ευρώπη, αλλά κινδυνεύει να γίνει ο κανόνας.

Μετά τις ιταλικές εκλογές τον περασμένο Σεπτέμβριο, ο πρόεδρος του ακροδεξιού ισπανικού κόμματος Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ είχε επαινέσει την «ομόσταυλή» του Τζόρτζια Μελόνι για τη νίκη της, λέγοντας ότι «έδειξε το δρόμο για μια περήφανη, ελεύθερη Ευρώπη που αποτελείται από κυρίαρχα έθνη».

Δέκα μήνες  αργότερα και ενόψει των εκλογών που πραγματοποιούνται στην Ισπανία την Κυριακή, η μεταφασίστρια πρωθυπουργός της Ιταλίας ανταπέδωσε τη χάρη, συμμετέχοντας αιφνιδιαστικά σε εκλογική εκδήλωση του ισπανικού ακροδεξιού κόμματος, στις 13 Ιουλίου στη Βαλένθια. Η Μελόνι υπογράμμισε μάλιστα «τον μεγάλο δεσμό» που ενώνει το νεοφασιστικό κόμμα της με το Vox, εκφράζοντας την ελπίδα ότι το κόμμα του Αμπασκάλ «θα έχει σημαντικό ρόλο στην επόμενη κυβέρνηση».

Κάτι που μάλλον προεξοφλούν οι τελευταίες δημοσκοπήσεις, που δείχνουν ότι η ακροδεξιά θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική για τη συγκρότηση της νέας κυβέρνησης της Ισπανίας με επικεφαλής το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα του Αλμπέρτο Νούνιεθ Φειχό.

Ο ηγέτης του Λαϊκού Κόμματος διαβεβαίωσε ότι δεν θα συμμαχήσει με το Vox, λέγοντας ότι «δεν είναι καλός σύμμαχος και θα προκαλούσε περιττή ένταση».Τι θα κάνει όμως αν «τα κουκιά δεν βγαίνουν αλλιώς;»

Πολλοί στο Λαϊκό Κόμμα ντρέπονται να συμμαχήσουν με τον Αμπασκάλ. «Ωστόσο, εάν μια συμμαχία με το Vox είναι ο μόνος τρόπος για να αναλάβει Λαϊκό Κόμμα την κυβέρνηση, τότε η συμφωνία θα γίνει», λέει ο Τόνι Ρόντον, καθηγητής στο London School of Economics και δημιουργός της πλατφόρμας DecidirBcn, η οποία μέσω μιας δοκιμής επιτρέπει στους αναποφάσιστους ψηφοφόρους να βρουν το κόμμα που πλησιάζει περισσότερο τις ιδέες τους.

«Τα δυο κόμματα  είναι πολύ μακριά σε πολλά θέματα, αλλά έχουν ήδη δείξει σε τοπικό επίπεδο ότι είναι πρόθυμοι να βρουν συμβιβασμούς για να φτάσουν στην εξουσία». Άλλωστε, σήμερα τα δυο κόμματα συγκυβερνούν σε 11 από τις 17 αυτόνομες κοινότητες της Ισπανίας.

Η συγκυβέρνηση της ακροδεξιάς με κεντροδεξιές δυνάμεις δεν είναι πλέον πρωτόγνωρη σε όλη την Ευρώπη, αλλά κινδυνεύει να γίνει ο κανόνας.

Η  ακροδεξιά κερδίζει έδαφος είτε αναλαμβάνοντας ρόλο συγκυβερνήτη στην εξουσία, είτε εισάγοντας και επιβάλλοντας με επιτυχία τις ιδέες της στην πολιτική αρένα. Οπως λέει ο Ζιλ Ιβαλντί, ερευνητής του CNRS στο Γαλλικό κέντρο πολιτικών ερευνών Sciences Po, «όταν μιλάμε για την ακροδεξιά, υπάρχει η τάση να θεωρούμε λίγο βιαστικά για ένα ”κύμα” μετά από μια ή δύο εκλογικές νίκες στην Ευρώπη. Σήμερα, ωστόσο, είναι σαφές ότι μπορούμε να σημειώσουμε ότι το κύμα αυτό επεκτείνεται και εδραιώνεται σε όλη την Ευρώπη».

Τα αναχώματα μεταξύ της συντηρητικής δεξιάς και της ακροδεξιάς καταρρέουν, όπως συμβαίνει σε αρκετές χώρες.

Ο Μάνφρεντ Βέμπερ, ο ηγέτης του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, «φλερτάρει» στη Ρώμη στο πλευρό της Μελόνι, η οποία δεν είχε παραλείψει να συγκινήσει πολλούς Ευρωπαίους εκλεγμένους αξιωματούχους.
Οι ευρωεκλογές του 2024 θα γίνουν στις αρχές του επόμενου Ιουνίου και αναμένεται τα κόμματα της ακροδεξιάς να αυξήσουν τη δύναμή τους στο νέο Ευρωκοινοβούλιο απο 130 έδρες σήμερα, στις 180.

Δυστυχώς, η εισαγωγή των ακροδεξιών ιδεών στην ευρωπαϊκή πολιτική αρένα μπορεί πλέον να γίνεται χωρίς ντροπή και να οδηγεί σε συμφωνίες συνασπισμού και αφομοίωση των αιτημάτων της άκρας δεξιάς από άλλα κόμματα του δημοκρατικού τόξου.

naftemporiki.gr

 

51.6 mln people in Turkey living below hunger line: CHP report

0

A report by the main opposition Republican People’s Party (CHP)’s Poverty Solidarity Office has revealed that 51.6 million people in Turkey are living below the hunger line, the ANKA news website reported on Thursday.

June 2023 data from the Confederation of Turkish Trade Unions (Türk-İş) show the hunger line, which refers to the amount a family of four has to spend on basic food expenses, to be TL 10,373 ($386).

The report, released on Thursday and titled “No Progress in Sustainable Development Goals,” exposed the effects of the deepening economic crisis in Turkey on the population, ANKA said.

According to the report, 98 percent of the population in Turkey, or 83 million people, live below the hunger and/or poverty line, with 51.6 million (60.4 percent) under the hunger line.

The poverty line, which also includes the cost of rent and utilities for a family of four, is TL 33,789 ($1,257).

The report also cited data from the United Nations’ 2023 Sustainable Development Goals Report regarding the second goal, Zero Hunger, and said the rate of malnutrition in Turkey is 2.5 percent, while the prevalence of stunting (low height for their age) in children under the age of five is 5.5 percent.

The CHP’s report also referred to HungerMap, a near real-time food security monitoring system of the United Nations World Food Programme (WFP) that revealed in June 2022 that 14.8 million people were experiencing insufficient food consumption in Turkey.

The report also included two “urgent recommendations” to change the situation in Turkey for the better.

“The free meal program should be urgently initiated at all levels of education (primary, secondary, high school and university). The Maternal Food Support Package program should be expanded,” the CHP office said.

Over the past several years Turkey has been suffering from a deteriorating economy, with high inflation and unemployment, as well as a poor human rights record. President Recep Tayyip Erdoğan is criticized for mishandling the economy, emptying the state’s coffers and establishing one-man rule in the country where dissent is suppressed and opponents are jailed on politically motivated charges.

The lira, which traded at 26.9 to the US dollar on Thursday, has weakened 30 percent so far this year.

https://www.turkishminute.com/2023/07/20/51-6-mln-people-turkey-living-below-hunger-line-chpreport/

Πως η ιστορία επαναλαμβάνεται: ο Ελ. Βενιζέλος, ο Χένρι Κίσινγκερ, το Δ.Δ. και τα νησιά του Αιγαίου

14

του Δημητρίου Μερκουρίου Κόντη*

Η επανεκκίνηση του ελληνοτουρκικού διαλόγου είναι εύλογο να έχει δημιουργήσει ανησυχίες για το μέγεθος των υποχωρήσεων, για τις οποίες η ελληνική κυβέρνηση θα δεχτεί πιέσεις, ώστε να διατηρηθεί η ηρεμία στο Αιγαίο. Η ιστορία των διερευνητικών επαφών Ελλάδας-Τουρκίας για την διευθέτηση του ζητήματος του Αιγαιακού Αρχιπελάγους έχει τις ρίζες της στην ταραγμένη περίοδο της παραμονής του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Το καλοκαίρι του 1914, ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε στα χέρια του μια διαιτητική απόφαση των Μεγάλων Δυνάμεων, όπως την αποκάλεσε αργότερα, που απέδιδε σχεδόν όλα τα νησιά του Βορείου και Ανατολικού Αιγαίου στην Ελλάδα. Η απόφαση αυτή επετεύχθη με μεγάλο κόστος για τον ελληνισμό, καθώς ο ελληνικός στρατός αναγκάστηκε να αποχωρήσει από την Β. Ήπειρο που πλέον αποτελούσε κομμάτι του νεοσύστατου αλβανικού κράτους.

Παρόλο που ο Βενιζέλος θεωρούσε το ζήτημα των νησιών «ως οριστικώς τερματισμένον από απόψεως Διεθνούς Δικαίου, όχι μόνον δια των Συνθηκών του Λονδίνου και των Αθηνών, αλλά δια της αποφάσεως της διαιτητικής, ας είπωμεν ούτω των μεγάλων Δυνάμεων, της στηριχθείσης επί των συνθηκών εκείνων…», η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν σταμάτησε να εγείρει αξιώσεις για τα ελληνικά νησιά και συνέχιζε να απειλεί με πόλεμο, κάνοντας πράξη την εκδίωξη του ελληνικού στοιχείου από την Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη. Ο Βενιζέλος ήταν διατεθειμένος να οδηγήσει την Ελλάδα σε έναν εκ νέου πόλεμο με την Τουρκία, ώστε να προστατέψει τις ζωές και τις περιουσίες των Μικρασιατών που διώκονταν από άτακτα σώματα διωχθέντων μουσουλμάνων, που μόλις είχαν καταφθάσει από την ευρύτερη περιοχή της γεωγραφικής Μακεδονίας.

Η Μεγάλη Βρετανία επιθυμούσε ήρεμα νερά στο Αιγαίο και προσπαθούσε να διατηρήσει ίσες αποστάσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Το ναυτικό και των δύο χωρών ελεγχόταν απόλυτα από τους Βρετανούς, καθώς ο ναύαρχος Μαρκ Καρ είχε τεθεί επικεφαλής του ελληνικού ναυτικού, ενώ ο ναύαρχος Άρθουρ Λίμπους του τουρκικού, στο πλαίσιο βρετανικής ναυτικής αποστολής για τον εκμοντερνισμό των δύο στόλων. Οι Βρετανοί επίσης δεν είχαν κανέναν ενδοιασμό να ναυπηγήσουν δύο υπερσύγχρονα θωρηκτά για την Τουρκία, γνωρίζοντας πως θα χρησιμοποιηθούν εναντίον της Ελλάδας, τα οποία οσονούπω θα παραδίδονταν και θα άλλαζαν εντελώς τις ισορροπίες στο Αιγαίο.

Το Foreign Office, μόλις ενημερώθηκε για τα σχέδια του Βενιζέλου, τον αποθάρρυνε από το να προβεί σε οποιαδήποτε πολεμική ενέργεια εναντίον της Τουρκίας.

Η προτεινόμενη λύση ήταν να καθίσουν Έλληνες και Τούρκοι σε ένα τραπέζι και να τα βρούν, ή με άλλα λόγια να προβεί η Ελλάδα σε παραχωρήσεις στο Αιγαίο.

Μπορεί το 1914 η Ελλάδα να είχε το Διεθνές Δίκαιο με το μέρος της, καμιά Μεγάλη Δύναμη δεν ήταν όμως διατεθειμένη να στηρίξει την εύλογη ελληνική απαίτηση: Τα νησιά του Αιγαίου με αμιγή ελληνικό πληθυσμό να περιέλθουν στην ελληνική κυριαρχία.

Η έναρξη των διαπραγματεύσεων με την Τουρκία σήμανε και την παύση των διωγμών και επέφερε την πολυπόθητη ηρεμία για τις Μεγάλες Δυνάμεις. Η αναλογικότητα με τις σημερινές καταστάσεις είναι εντυπωσιακή, καθώς σήμερα οι Τούρκοι έχουν σταματήσει τις υπερπτήσεις στο Αιγαίο.

Η αρχική εντύπωση που είχε αποκομίσει ο Βενιζέλος ήταν πως θα δώσει κάποιες τυπικές και ελάχιστες παραχωρήσεις στους Τούρκους, που θα ικανοποιούσαν την εθνική τους περηφάνεια και αξιοπρέπεια, ώστε να μπορέσουν τελικά να αποδεχτούν την ελληνική κυριαρχία στα νησιά του ΒΑ Αιγαίου. Η πορεία των διαπραγματεύσεων όμως αποκάλυψε τις πραγματικές προθέσεις των Τούρκων. Το ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και η συμμαχία της Τουρκίας με την Γερμανία, ενθάρρυνε την Υψηλή Πύλη στο να ζητήσει κατ’ ουσίαν την επιστροφή της Μυτιλήνης, της Χίου, της Σάμου και της Λήμνου στην Οθωμανική κυριαρχία.

Ο Βενιζέλος τον Αύγουστο του 1914 βρέθηκε αρχικά εγκλωβισμένος σε μια διαπραγμάτευση που θα μπορούσε να ολοκληρωθεί με καταστροφικές συνέπειες για τις εθνικές μας διεκδικήσεις. Αντιπρότεινε την επιστροφή μόνο της Μυτιλήνης και της Χίου (και την προσωρινή τους μίσθωση από την Ελλάδα στα πρότυπα του Χονγκ Κόνγκ) και προσπάθησε να εξασφαλίσει την βρετανική στήριξη.

Μόνο όταν οι Βρετανοί του εγγυήθηκαν πως ο βρετανικός στόλος θα παρέμβαινε στο Αιγαίο υπέρ της Ελλάδας, ο Βενιζέλος αποχώρησε από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αφήνοντας τους Τούρκους στα κρύα του λουτρού, οι οποίοι πίστευαν πως η Ελλάδα θα συμβιβαζόταν τελικά με την παραχώρηση και της Σάμου.

Η μεταστροφή της βρετανικής πολιτικής υπέρ της Ελλάδας, της οποίας θερμός υποστηρικτής ήταν ο Ουίνστων Τσώρτσιλ, ολοκληρώθηκε όταν οι Βρετανοί κατάλαβαν πως η Τουρκία είχε περάσει ολοκληρωτικά στην γερμανική σφαίρα επιρροής και δεν υπήρχε πιθανότητα επιστροφής. Σήμερα, οι ΗΠΑ μπορεί να δηλώνουν μέσω του πρεσβευτή τους Τζορτζ Τσούνης ότι η Ελλάδα είναι ένας αναντικατάστατος σύμμαχος για αυτούς, όμως γνωρίζουμε πως από την εποχή του Χάρι Τρούμαν και έκτοτε το ίδιο ισχύει και για τους Τούρκους.

Η Ουκρανική Κρίση και ο ρωσικός αναθεωρητισμός έχει αναβιώσει μια νέα μορφή του Δόγματος Τρούμαν, καθώς οι ΗΠΑ θα επιδιώξουν με κάθε τρόπο την ανάσχεση της ρωσικής επιρροής στην Τουρκία.

Το 1947 πρόθεση των ΗΠΑ ήταν να μην περάσουν η Ελλάδα και η Τουρκία κάτω από τον έλεγχο της ΕΣΣΔ. Σήμερα η Ελλάδα αποτελεί δεδομένη σύμμαχο των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ οι Τούρκοι είναι αυτοί που διατηρούν στενές οικονομικές σχέσεις με τη Ρωσία του Πούτιν, παρέχοντας επίσης διευκολύνσεις, ώστε να παρακαμφθούν οι περιορισμοί από το εμπάργκο των δυτικών. Παράλληλα το ζήτημα των S-400 παραμένει ανοικτό, όπως και η τελική έγκριση του τουρκικού κοινοβουλίου για την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ.

Γνωρίζοντας της παρασκηνιακές διαβουλεύσεις και τον ρόλο που έπαιξαν οι ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις Ελλάδας-Τουρκίας την περίοδο 1974-1980, δεν μπορεί παρά να είμαστε εξαιρετικά επιφυλακτικοί για την πορεία των σημερινών διαπραγματεύσεων.

Οι ΗΠΑ ακολουθούν την πολιτική των ίσων αποστάσεων, που ακολουθούσαν και οι Βρετανοί το καλοκαίρι του 1914.

Σήμερα όμως οι Τούρκοι γνωρίζουν πως θα ήταν ολέθριο σφάλμα να εγκαταλείψουν το δυτικό στρατόπεδο και να προσχωρήσουν εξ ολοκλήρου στην αγκαλιά της Ρωσίας.

Άλλωστε η λάθος επιλογή τους στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο οδήγησε και στην διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Κλείνοντας θα θέλαμε να παραθέσουμε ένα απόσπασμα από τις μυστικές συνομιλίες που έλαβαν χώρα το καλοκαίρι του 1976 στο ξενοδοχείο Waldorf Astoria της Νέας Υόρκης, μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και ΗΠΑ, Δημήτρη Μπίτσιου και Χένρι Κίσινγκερ. Ο Κίσινγκερ συνομιλούσε ανεπίσημα και εκ περιτροπής με την ελληνική και την τουρκική αντιπροσωπία, στην προσπάθειά του να διαπιστώσει ποιες ήταν οι κόκκινες γραμμές των δύο χωρών. Φημολογείται πως την ίδια διαπραγματευτική τακτική θα ακολουθήσουν οι ΗΠΑ και στις σημερινές διαπραγματεύσεις.

Κίσινγκερ: Κανείς δεν αμφισβητεί τα δικαιώματά σας πέρα από τη μέση γραμμή που χαράσσεται με την ηπειρωτική χώρα [και τις Μικρασιατικές ακτές] ως σημεία βάσης. Υπάρχει το περαιτέρω πρόβλημα δραστηριότητας μεταξύ αυτής της γραμμής και του δυτικού άκρου των νησιών… Το ζητούμενο είναι να βρεθεί μια φόρμουλα που να ορίζει με σαφήνεια την αμφισβητούμενη ζώνη και που θα επισημαίνει ότι η Ελλάδα έχει διεξαγάγει έρευνα σε αυτές τις περιοχές και ότι τώρα το έχει κάνει και η Τουρκία. Αυτό δεν καθιστά αυτήν την περιοχή λιγότερο αμφισβητήσιμη, αλλά θα μπορούσε να συμφωνηθεί ότι προς το παρόν, σε αυτές τις περιοχές, κανείς δεν θα διεξάγει περαιτέρω έρευνα.

Μπίτσιος: Μην εισαγάγετε αυτή την ιδέα στο Συμβούλιο [Ασφαλείας του ΟΗΕ]. Δεν μπορώ να δεχτώ ότι ο ισχυρισμός τους είναι ίσος με τον δικό μας. Ο ισχυρισμός μας βασίζεται στο διεθνές δίκαιο, στη Σύμβαση του 1958 [για το Δίκαιο της Θάλασσας UNCLOS I]. Ο ισχυρισμός τους δεν βασίζεται σε τίποτα.

Κίσινγκερ: Οι δικηγόροι μας στο State Department ισχυρίζονται ότι υπάρχει νομική βάση για τη χρήση της μέσης γραμμής μεταξύ των ηπειρωτικών εδαφών. [Σχόλιο: Να αγνοήσουμε δηλαδή την ύπαρξη των περί των 3000 νησιών, νησίδων και βραχονησίδων του Αιγαίου και να αποδεχτούμε τον ευσεβή πόθο της «Γαλάζιας Πατρίδας»]

Μπίτσιος: Σε ποια βάση;

Κίσινγκερ: Δεν έχω εξετάσει το θέμα λεπτομερώς. Το σημαντικό είναι ότι αυτό δεν θα διευθετηθεί βάσει των νομικών απόψεων των ΗΠΑ ή, μάλιστα, με καθαρά νομικούς όρους οποιουδήποτε είδους… Συνειδητοποιώ ότι δεν υπάρχουν λόγοι για τις ΗΠΑ να προσπαθήσουν να ορίσουν την αμφισβητούμενη περιοχή.

Μπίτσιος: Όχι με την νομική έννοια, αλλά συμφωνώ ότι υπάρχουν τέτοιες περιοχές με την πολιτική έννοια.

*Ο Δημήτριος-Μερκούριος Κόντης είναι συγγραφέας και ιστορικός ερευνητής

Χρ. Καπούτσης: «Κύπρος ΔΕΝ Ξεχνώ» ποιοι την πρόδωσαν και την παρέδωσαν στους Τούρκους»

12

Άρθρο του Χρήστου Καπούτση  

Κοντεύουμε μισόν αιώνα από τα δραματικά γεγονότα που έγιναν στην Κύπρο το καλοκαίρι του 1974 και οι «πληγές» από την Κυπριακή τραγωδία, παραμένουν ακόμη ανοιχτές και δυστυχώς «κακοφορμίζουν», αφού οι τουρκικές κατοχικές στρατιωτικές δυνάμεις παραμένουν στο Νησί της Αφροδίτης. Το Κυπριακό παραμένει διεθνές πρόβλημα, στρατιωτικής εισβολής και παράνομης κατοχής.

Θα ανατρέξουμε σε επίσημες πηγές και θα παραθέσουμε ενδεικτικά κάποια στοιχεία, για τα γεγονότα του 1974.

Α. Πέρασαν 43 χρόνια από το δραματικά γεγονότα του 1974,  όταν η   Βουλή των Ελλήνων σε συνεδρίασή της, στις 11 Ιουλίου 2017, αποφάσισε ομόφωνα,  όπως το υλικό του Φακέλου της Κύπρου παραδοθεί στη Βουλή των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Στον πρόλογο διαβάζουμε:  «Τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί, αποδίδουν με τρόπο απολύτως ουσιαστικό τις ολέθριες συνέπειες που είχαν οι παρεμβάσεις και επεμβάσεις του καθεστώτος της επτάχρονης στρατιωτικής δικτατορίας της Ελλάδας στα εσωτερικά της Κυπριακής Δημοκρατίας, που υπονόμευσαν πολλαπλά τις σχέσεις των δύο κρατών και αποσάθρωσαν εκ των έσω την αμυντική ικανότητα της Κύπρου. Καταδεικνύουν επίσης την καταστροφή που επιφέρει η κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος και η αντιποίηση πολιτικής αρχής από φορείς όπως ο στρατός, που έχει ως αποκλειστική αποστολή την εθνική άμυνα και όχι την άσκηση πολιτικού ρόλου.»

  Β. Στο Πόρισμα της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής

για το Φάκελο της Κύπρου, που εγκρίθηκε από την ολομέλεια της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας στις 17 Μαρτίου 2011, διαβάζουμε:  «Το δίδυμο έγκλημα του 1974, το προδοτικό πραξικόπημα και η βάρβαρη τουρκική εισβολή, έχει προκαλέσει ανεπούλωτες πληγές και έχει στιγματίσει την παραπέρα πορεία της Κύπρου και του

λαού της. Είχε ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη σύγχρονη τραγωδία για τον κυπριακό ελληνισμό, για ολόκληρο τον ελληνισμό. Το πόρισμα για το Φάκελο της Κύπρου ουσιαστικά επιβεβαιώνει τη μεγάλη προδοσία σε βάρος της Κύπρου και του λαού της.»

Γ.  Έχει καταγραφεί σε μία σειρά ιστορικών ντοκουμέντων, ο ολέθριος και φιλοτουρκικός ρόλος του τότε υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Χ. Κίσινγκερ στην κυπριακή τραγωδία.

Θα επικεντρώσουμε στα καταγεγραμμένα αδιαμφισβήτητα ιστορικά γεγονότα.

Στις 15 Ιουλίου του 1974, η χούντα των Αθηνών ανατρέπει τον εκλεγμένο πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Αρχιεπίσκοπο Μακάριο.

Με τον γνωστό ισχυρισμό του Δικτάτορα Δ.Ιωαννίδη, «Βγάλτε από τη μέση τον Παπά, που δεν θέλει την Ένωση», ξεκίνησε το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου. Είχε προηγηθεί , επιστολή του Μακάριου στον «χουντοΠρόεδρο» Γκιζίκη στις 2 Ιουλίου 1974 , με την οποίαν του ζητούσε, να αποχωρήσουν από την Κύπρο  όλοι οι Έλληνες αξιωματικοί.

Το καθεστώς του Δικτάτορα Ιωαννίδη είχε συμφωνήσει από τις αρχές του 1974, με ανθρώπους της αμερικανικής Πρεσβείας, για το πραξικόπημα και την ανατροπή του Μακαρίου. Οι Αμερικανοί , που είχαν αντιληφθεί με ποιους συνομιλούσαν στην Αθήνα, παρείχαν  τη διαβεβαίωση ότι, « σε περίπτωση ανατροπής του Μακαρίου, οι Τούρκοι δεν επρόκειτο να εκμεταλλευτούν την κατάσταση, για να εισβάλουν στην Κύπρο». Κατά το πραξικόπημα και στο διάστημα από 15 έως και 18 Ιουλίου, στην αντιπαράθεση χουντικών-μακαριακών, επισήμως έχασαν τη ζωή τους 91 και 250 τραυματίστηκαν, έλληνες και ελληνοκύπριοι στρατιωτικοί και στρατιώτες!! Σε συνέντευξη που μου είχε δώσει ο κατοχικός ηγέτης Ραούφ Ντεκτάς, όταν τον ρώτησα για την τύχη των ελλήνων και ελληνοκυπρίων αγνοούμενων μου είχε πει κυνικότατα, ότι «δεν υπάρχουν αγνοούμενοι. Οι περισσότεροι σκοτώθηκαν στο πραξικόπημα κατά του Μακαρίου και οι άλλοι στις μάχες,  όταν υποχρεώθηκε να επέμβει ο στρατός της Τουρκίας, για να προστατέψει τα δικαιώματα των τουρκοκυπρίων.» (σ.σ. Αθροιστικά στα στρατιωτικά κινήματα από το 2009 ΓΟΥΔΙ, το 1915, του Κονδύλη, των ΓΟΝΑΤΑ- ΠΛΑΣΤΉΡΑ, του Θ.Πάγκαλου, του Ι. Μεταξάς και του  Γ. Παπαδόπουλου 1967, δεν είχαμε 91 νεκρούς στρατιωτικούς που είχαμε στην ΚΥΠΡΟ, στο πραξικόπημα ανατροπής του Μακαρίου).

Έχει εξαιρετικό ιστορικό ενδιαφέρον, η ομιλία του ανατραπέντος Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Παραθέτουμε μικρό απόσπασμα από την ομιλία του Αρχιεπισκόπου Μακάριου στην Έδρα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στις 19 Ιουλίου 1974.   «Θα ήθελα πρώτα να εκφράσω τις θερμότερες ευχαριστίες μου προς τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, για το έντονο ενδιαφέρον τους ως προς την κρίσιμη κατάσταση που δημιουργήθηκε στην Κύπρο μετά το πραξικόπημα, που οργάνωσε το στρατιωτικό καθεστώς της Ελλάδας και που υλοποίησαν οι Έλληνες αξιωματικοί, που υπηρετούν και διοικούν την κυπριακή εθνοφρουρά. Τα όσα συμβαίνουν στην Κύπρο, από την περασμένη Δευτέρα το πρωί, είναι μία πραγματική τραγωδία. Το στρατιωτικό καθεστώς της Ελλάδας παραβίασε κατάφωρα την ανεξαρτησία της Κύπρου. Χωρίς ίχνος σεβασμού για τα δημοκρατικά δικαιώματα του κυπριακού λαού, χωρίς ίχνος σεβασμού για την ανεξαρτησία και την κυριαρχία της Δημοκρατίας της Κύπρου, η ελληνική χούντα επεξέτεινε τη δικτατορία στο κυπριακό έδαφος. Ανέκαθεν θεωρούσα τον τουρκικό κίνδυνο πιο ασήμαντο από τον ελληνικό. Και, όπως αποδείχθηκε, οι φόβοι μου ήσαν δικαιολογημένοι.»

   Τι έγινε ακριβώς στην Κύπρο, την πρώτη μέρα της εισβολής, περιγράφεται σε εκθέσεις των Βρετανών που έχουν δοθεί στην δημοσιότητα. Αντιγράφουμε: « Οι Τούρκοι εισέβαλαν την αυγή του Σαββάτου 20 Ιουλίου 1974 στην Κύπρο. Επικέντρωσαν την επίθεσή τους στο βόρειο μέρος της Κύπρου, τουρκικές αμφίβιες δυνάμεις αποβιβάστηκαν στο Πέντε μίλι της Κερύνειας και αλεξιπτωτιστές στη Λευκωσία, βομβαρδισμοί της τουρκικής αεροπορίας έσπερναν το θάνατο και παρόλο που είχε συμφωνηθεί εκεχειρία για τις 22 Ιουλίου, οι μάχες και οι βομβαρδισμοί συνεχίστηκαν με πέραν των 110 αεροπορικών επιθέσεων των τουρκικών αεροπλάνων μεταφέροντας και περισσότερα πολεμοφόδια χρησιμοποιώντας τις απαγορευμένες βόμβες ναπάλμ από την πρώτη μέρα της πρώτης εισβολής…»

Ειδικότερα, από επίσημες καταγεγραμμένες στρατιωτικές πηγές γεγονότα, συνοπτικά αναφέρουμε.

Το Γενικό Επιτελείο της Κυπριακής Εθνοφρουράς ζητάει από τις 06.00 της 20ης  Ιουλίου, από το Ελληνικό Αρχηγείο Ενόπλων Δυνάμεων να χτυπήσει τους Τούρκους αλεξιπτωτιστές και να αρχίσουν οι βολές των αντιαεροπορικών όπλων εναντίον των εφορμούντων τουρκικών αεροσκαφών. Η απάντηση από την Αθήνα και το Ελληνικό Πεντάγωνο είναι, «αυτοσυγκράτηση, διότι οι Τούρκοι κάνουν άσκηση». Μάλιστα, ο επιτελάρχης της Κυπριακής Εθνοφρουράς, επειδή η διαταγή για αντίσταση καθυστερούσε, έβγαλε το ακουστικό του τηλεφώνου του έξω από το παράθυρο, ώστε να ακούσουν στην Αθήνα τις εκρήξεις από τους βομβαρδισμούς των τουρκικών αεροσκαφών και να πειστούν επιτέλους, ότι πρόκειται για πόλεμο και όχι για άσκηση!

Ενδεικτικό του κλίματος που επικρατούσε στο Ελληνικό Αρχηγείο των Ενόπλων Δυνάμεων είναι το εξής περιστατικό: Όταν αγανακτισμένος επιτελής, ανώτερος αξιωματικός του Στρατού, απευθύνεται στον Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου και του ζητάει με έντονο ύφος, να διατάξει να αρχίσει αμέσως η άμυνα των ελληνικών δυνάμεων στην τουρκική επίθεση, ο στρατηγός Μπονάνος του απάντησε: «Οι Τούρκοι χτυπούν την Κύπρο και εμείς είμαστε Ελλάς»!

Τελικά στις 08.50 το πρωί της 20ης Ιουλίου του 1974, και αφού έχει ολοκληρωθεί το πρώτο κύμα της τουρκικής απόβασης, το Αρχηγείο των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων εκδίδει την εξής διαταγή: «χτυπάτε τον επιτιθέμενο εχθρό με όλα τα μέσα».

Για να αντιληφθούμε πόσο βαθιά νυχτωμένοι, ήταν οι Ελληνοκύπριοι, ηγεσία και πολίτες, αρκεί να αναφέρουμε μια “λεπτομέρεια”. Μιάμιση ώρα περίπου, μετά την έναρξη των σφοδρών βομβαρδισμών της τουρκικής αεροπορίας εναντίον ελληνοκυπριακών στόχων, εκεί γύρω στις 6.30, το ΡΙΚ (ραδιοφωνικό ίδρυμα Κύπρου) μετέδιδε χαρούμενη πρωινή γυμναστική! Αντίστοιχα, ο τουρκοκυπριακός ραδιοσταθμός Μπαϊράκ, είχε διακόψει την κανονική ροή του προγράμματός του και μετέδιδε στρατιωτικά εμβατήρια από τις 3 τα χαράματα.

Στις 20 Ιουλίου 1974 όταν η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο, διακήρυξε ότι στόχος της ήταν «η αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης και η προστασία της τουρκοκυπριακής (μειονοτικής) κοινότητας».  Στις 23-24 Ιουλίου 1974 με την πτώση της Χούντας του Ιωαννίδη και του πραξικοπηματικού καθεστώτος στη Λευκωσία,  ανέλαβε καθήκοντα Προεδρεύοντος της Δημοκρατίας ο τότε Πρόεδρος της Βουλής Γλαύκος Κληρίδης ο οποίος εισηγήθηκε στον Τουρκοκύπριο ηγέτη Ραούφ Ντενκτάς την επαναφορά του Συντάγματος του 1960.  Ο Ντενκτάς και η Άγκυρα, είχαν προ-αποφασίσει – ότι είναι πολύ αργά, για να σταματήσουν την προέλαση του τουρκικού στρατού στα κυπριακά εδάφη.

Οι παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός και η προέλαση των τουρκικών δυνάμεων εισβολής συνεχίσθηκαν μέχρι της 16ης Αυγούστου, ενώ στην Ελλάδα είχαμε κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας υπό την Πρωθυπουργία του Κωνσταντίνου Καραμανλή , αλλά Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρέμενε  ο Στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης.  Οι εξελίξεις ήταν δραματικές.  Εξελίχτηκε  η εφαρμογή ενός συγκεκριμένου τουρκικού σχεδίου κατάληψης εδαφών και εθνοκάθαρσης. Μέχρι 16 Αυγούστου κατελήφθη το 36% του Κυπριακού εδάφους. Ο Κ. Καραμανλής, ο τότε πρωθυπουργός, είχε αρνηθεί την στρατιωτική βοήθεια στην δοκιμαζόμενη, από την τουρκική εισβολή Κύπρο, με την χαρακτηριστική φράση «Η Κύπρος κείται μακράν». Ανεξάρτητα αν ελέχθη ή όχι κατά κυριολεξία η φράση,  όμως συνοψίζει ακριβώς την πολιτική απόφαση της μεταχουντικής Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας. Μάλιστα ο τότε υπουργός Εθνικής Άμυνας Ευάγγελος Αβέρωφ, προσπάθησε να δικαιολογήσει τον Πρωθυπουργό του, σε μια ιστορική ομιλία του στη Βουλή, υποστηρίζοντας ότι θα ήταν λάθος, αν στέλναμε τα Φαντομ  ή τα καινούργια υποβρύχια στην Κύπρο, διότι αυτό θα σήμαινε αυτομάτως ελληνοτουρκικό πόλεμο και οι Ένοπλες Δυνάμεις δεν ήταν τότε, σε θέση να διεξάγουν επιτυχώς.

Ωστόσο, εάν ο πραγματικός λόγος της εισβολής ήταν «η αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης και η προστασία της τουρκοκυπριακής (μειονοτικής) κοινότητας», η Τουρκία θα μπορούσε να είχε αποδεχθεί την εισήγηση Κληρίδη και θα είχε αποτραπεί η στρατιωτική κατοχή.

Ασφαλώς, το πραξικόπημα Ιωαννίδη κατά του Μακαρίου,  απετέλεσε  ευκαιρία για την τουρκική κυβέρνηση του Μπιουλέντ Ετζεβίτ  να επικαλεστεί  την παραβίαση των Συνθηκών και του Συντάγματος του 1960 και η Τουρκία,  να εισβάλει στρατιωτικά στην Κύπρο  και να καταλάβει τελικά το 36% του εδάφους της Μεγαλονήσου. «Το Κυπριακό λύθηκε το 1974» συνήθιζε να λέει ο Μπουλέντ Ετζεβίτ ….

Η τουρκική στρατιωτική εισβολή στην Κύπρο, είναι το συνδυαστικό αποτέλεσμα  προδοσίας, εθνοπαράφρονων πατριδοκάπηλων και επίορκων αξιωματικών, αλλά και του τουρκικού  αναθεωρητισμού και επεκτατισμού.

Το Καλοκαίρι του 1974, Έλληνες και Ελληνοκύπριοι, στρατιώτες και αξιωματικοί (με θλιβερή εξαίρεση μια ομάδα προδοτών χουντικών), πολέμησαν με ηρωισμό και αυταπάρνηση τους Τούρκους εισβολείς, κάτω από εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες.

Πολλοί έπεσαν στα πεδία των μαχών, προσφέροντας τη ζωή τους σπονδή στον βωμό της Ελευθερίας.

Αρκετοί αγνοούνται, η θρυλική μορφή τους όμως αποτυπώνει την πιο δραματική διάσταση της Κυπριακής τραγωδίας.

Οι υπόλοιποι αγωνιστές,  φέρουν δια βίου το βαρύ φορτίο των αναμνήσεων, από την απώλεια εδαφών , αλλά και των συμπολεμιστών τους.  Σε όλους εμάς όμως, ανήκει η ευθύνη και η τιμή της μελέτης των ιστορικών γεγονότων, ώστε ποτέ πια ο Ελληνισμός, να μην γνωρίσει άλλη εθνική καταστροφή, άλλη εθνική ταπείνωση.

militaire.gr