Αρχική Blog Σελίδα 1612

Δεν είναι αθώα η πρεμούρα των Αμερικανών για νέες βάσεις στο Αιγαίο – Από πίσω κρύβονται τα «Νατοϊκά νησιά»

0

Παρασκευή 4 Αυγούστου 2023

Η υπερψήφιση τροπολογίας από τη Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ για νέες βάσεις σε ελληνικά νησιά του Αιγαίου (ΕΔΩ) έχει προκαλέσει -όπως ήταν αναμενόμενο- ποικίλες αντιδράσεις. Το σίγουρο είναι ότι το ζήτημα δεν προέκυψε τυχαία τη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία με το έντονο διπλωματικό παρασκήνιο εν όψει του ελληνοτουρκικού διαλόγου υπό αμερικανογερμανική επιδιαιτησία. Ενδέχεται μάλιστα να σχετίζεται με την γνωστή δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη περί «Νατοϊκών νησιών». Η άποψη αυτή ενισχύεται έτι περισσότερο από άρθρο γνώμης του διεθνολόγου Βασίλη Κοψαχείλη στο grdiplomatic.com (03/08/2023), που θέλει τις ΗΠΑ να έχουν μόνιμη παρουσία στην καρδιά του Αιγαίου ως εγγυήτρια δύναμη. Παραθέτουμε αυτούσιο το άρθρο:
«Εγγυήτρια δύναμη στο Αιγαίο; – Πάμε για «Homer Accords»;
 
Η είδηση ήταν ότι υπερψηφίστηκε τροπολογία από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, στα πλαίσια της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA) Ελλάδας – ΗΠΑ του 2021, που προτείνει την επέκταση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην Ελλάδα, σε υφιστάμενες βάσεις, αλλά και τη διερεύνηση του ενδεχόμενου να κατασκευαστούν νέες σε νησιά (ακούγονται η Λήμνος και η Σκύρος, χωρίς να αποκλείονται και άλλα…).
Η είδηση ήταν ότι υπερψηφίστηκε τροπολογία από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, στα πλαίσια της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA) Ελλάδας – ΗΠΑ του 2021, που προτείνει την επέκταση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην Ελλάδα, σε υφιστάμενες βάσεις, αλλά και τη διερεύνηση του ενδεχόμενου να κατασκευαστούν νέες σε νησιά (ακούγονται η Λήμνος και η Σκύρος, χωρίς να αποκλείονται και άλλα…).
Να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Το ότι υπερψηφίστηκε μια τέτοια πρόταση ή το ότι συζητείται μια τέτοια πρόταση, δεν σημαίνει ότι θα γίνει κιόλας!
Βασικός παράγοντας στην τελική απόφαση είναι το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ και αυτό που οι επιτελείς των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων θα κρίνουν αν υπάρχει κάποια «στρατιωτική αναγκαιότητα» (military necessity) προκειμένου να γίνει. Όχι αυθαίρετα, αλλά αντικειμενικά αιτιολογημένα και φυσικά τον τελικό λόγο έχει ο Λευκός Οίκος.
Πέρα όμως από την ευχάριστη είδηση, υπάρχουν κάποια σημεία που προβληματίζουν. Γιατί να θέλουν οι ΗΠΑ στρατιωτική βάση στο Αιγαίο;
Έχουν την Σούδα, που μάλιστα πρόσφατα ανακηρύχτηκε ανάδοχη κατασκευαστική εταιρεία για την αναβάθμιση κρίσιμων εγκαταστάσεών της, έχουν διευκολύνσεις στρατηγικής σημασίας στην Αλεξανδρούπολη και έχουν και σημαντική παρουσία στην αεροπορική βάση της Λάρισας. Ποια είναι η επιχειρησιακή αναγκαιότητα να αποκτήσουν βάση και στο Αιγαίο;
Από επιχειρησιακή άποψη, στο ερώτημά μου, πήρα απαντήσεις που δεν καλύπτουν το ερώτημα. Πολιτικά όμως, το ερώτημα αυτό έχει πολύ ουσία και σημασία, αν πίσω από την τροπολογία υπάρχει ένας ευρύτερος – διεθνοπολιτικά υβριδικός – προβληματισμός και σχεδιασμός ενόψει ενός ελληνοτουρκικού διαλόγου, που θα πρέπει να έχει από πίσω εγγυήσεις ασφάλειας και να καταλήξει σε ένα αποτέλεσμα αυτή τη φορά!
Δεν κρύφτηκα ποτέ από τον κόσμο που μου κάνει την τιμή να με διαβάζει. Αν πάμε σε μια συνολική συμφωνία τύπου «Abraham Accords» στα ελληνοτουρκικά (την ονόμασα «Homer Accords» για να τιμήσουμε και τον αρχαίο Έλληνα ποιητή που γεφύρωσε με ένα πόλεμο και προσωπικές ιστορίες ηρώων τις δυο ακτές του Αιγαίου), και να πρέπει να υπάρχει εγγυήτρια δύναμη μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στο Αιγαίο, ώστε να παρακολουθεί και να καταγράφει (κάτι που δεν κάναμε στην περίπτωση της Συμφωνίας των Πρεσπών, φτάνει στο τέλος της η πενταετία προσαρμογής και ακόμη υπάρχουν τεράστια κενά…), καλύτερα λοιπόν αυτή η εγγυήτρια δύναμη να είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Είναι οι μόνοι με τους οποίους μπορούμε να συνεννοηθούμε σε σχετικά έντιμη βάση, γιατί όλοι οι υπόλοιποι σκέφτονται ακόμη διπλωματικά με όρους Καρολίγιας Ευρώπης.
Με ενοχλεί όμως, 196 χρόνια μετά τη ναυμαχία στο Ναβαρίνο, να περιμένουμε πάλι από εγγυήτριες δυνάμεις να διαμορφώσουν το μέλλον μας…»
Ασχέτως της άποψης του καθενός για το αν επιπλέον αμερικανική παρουσία στο Αιγαίο θα διασφαλίσει τα εθνικά μας συμφέροντα ή όχι, αυτό που μας προβληματίζει έντονα είναι το ενδεχόμενο νέες αμερικανικές βάσεις να αποτελέσουν το πρόσχημα για αποστρατικοποίηση με απώτερο στόχο, την «δημιουργία μιας «ουδέτερης ζώνης» και του καθεστώτος των λεγόμενων «Νατοϊκών νησιών»» όπως το iEpikaira έχει προειδοποιήσει από τον Μάιο του 2023, γεγονός που συνιστά έμμεση απώλεια κυριαρχίας, ή μάλλον -για να είμαστε ακριβείς-, εθελούσια και προσχηματική εκχώρηση κυριαρχίας και «ζωτικού χώρου», με ότι αυτό συνεπάγεται για την ασφάλεια της χώρας.

Πηγή: i-epikaira.blogspot.com

Διογένης ο Σκύλος: Οι Χρυσοί Όρχεις του Περικλή

0

nostimonimar.gr

Από τον Διογένη τον Σκύλο

 

Τις προάλλες βρέθηκα τυχαία στο καφέ του Μουσείου της Ακρόπολης, στο μπαλκόνι, διαβάζοντας στο tablet μου Θουκυδίδη. Τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Αθηναίων και Μηλίων κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου. Οι Μήλιοι παρέμεναν ουδέτεροι στον Πόλεμο που είχε ξεσπάσει μεταξύ Σπάρτης και Αθήνας και δεν ήθελαν να ενταχθούν στην Αθηναϊκή Συμμαχία. Η Αθηναϊκή Συμμαχία ήταν μία πολιτική και στρατιωτική ένωση περίπου 150 αρχαίων ελληνικών πόλεων-κρατών, υπό την κηδεμονία της πόλης των Αθηνών, που είχε ως στόχο την αντιμετώπιση της περσικής απειλής. Οι Αθηναίοι λοιπόν, εκθέτουν μια σειρά επιχειρημάτων για να αποδείξουν πως είναι ορθό και προς το συμφέρον της Μήλου να ενταχθεί στην Αθηναϊκή Συμμαχία, όπως μετονομάστηκε η Δηλιακή Συμμαχία όταν ο Περικλής μετέφερε το συμμαχικό ταμείο στην Αθήνα.

Οι Μήλιοι επιχειρηματολογούν θεωρώντας πως όχι μόνο δεν είναι ορθό να ενταχθούν, αλλά δεν είναι καν προς το συμφέρον τους. Οι Αθηναίοι ανακοινώνουν πως αν δεν ενταχθούν στη Συμμαχία θα τους κάψουν, και οι Μήλιοι απαντούν πως δεν θα υποκύψουν στην απειλή και πως έχουν δίκιο να αποφασίζουν έτσι. Τότε οι Αθηναίοι λένε το αξεπέραστο: “Δεν αρκεί να έχεις δίκιο, πρέπει να έχεις και τη δύναμη να το υπερασπιστείς”. Σκότωσαν, λοιπόν, όλους τους άντρες, ενώ πούλησαν ως δούλους όλες τις γυναίκες και τα παιδιά. Όπου δεν πίπτει Λόγος πίπτει ράβδος, δηλαδή. Όποιος δεν είναι μαζί μας είναι εχθρός μας. Ορίστε: Δημοκρατία και Λόγος στην πράξη. Ήπια άλλη μια γουλιά από τον καφέ μου κοιτάζοντας τον Παρθενώνα, άφησα κάτω το tablet και ξεκίνησα να στρίβω τσιγάρο, απολαμβάνοντας τον ήλιο που μου ζέσταινε το πρόσωπο.

Εξακολουθώντας να κοιτάζω τον “ιερό” βράχο και τους γερανούς για την αναστήλωση του Παρθενώνα, μου ήρθε στο μυαλό το βίντεο που παρήγγειλε το Μουσείο της Ακρόπολης στον Γαβρά για την ιστορία του Παρθενώνα, και τελικά την προσπάθεια λογοκρισίας αυτού του βίντεο. Στο ελληνικό ιερατείο και τους Έλληνες πολιτικούς δεν άρεσαν όλες οι -ιστορικά τεκμηριωμένες- αναπαραστάσεις του βίντεο. Πιο συγκεκριμένα, δεν τους άρεσε καθόλου η αναπαράσταση των Χριστιανών που έσπαγαν τις αρχαιοελληνικές μαρμάρινες [ψ…] από τα γλυπτά που σήμερα βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο.

Σκέφτηκα την αγεφύρωτη αισθητική, ηθική και πολιτισμική άβυσσο που χωρίζει την Αρχαία Αθηναϊκή Δημοκρατία με τον Χριστιανισμό, μια Ιουδαϊκή αίρεση, που κι αυτός ακόμα ο απόστολος Παύλος καταδίωκε φανατικά, μέχρι να του αναθέσει, σε όραμα, ο ίδιος ο Χριστός -αυτοπροσώπως- να κηρύξει τον Λόγο Του στην Οικουμένη. Έτσι έφτασε και στην Αθήνα. Οι Αθηναίοι Στωικοί και Επικούρειοι αφού τον άκουσαν με προσοχή, τον πήγαν στον Άρειο Πάγο για να δικαστεί επειδή “κήρυττε ξένα δαιμόνια”. Όταν όμως ο Παύλος άρχισε να μιλάει για ανάσταση νεκρών, οι φιλόσοφοι, που με δυσκολία συγκρατούσαν πια τα γέλια τους, απάλλαξαν τον Παύλο από τις κατηγορίες -λόγω βλακείας- και έτσι ο Saul ή Paulus ή Παύλος συνέχισε το θεάρεστο έργο του: να μπολιάσει τον Ελληνορωμαϊκό πολιτισμό με τον ανατολίτικο σκοταδισμό των αποκαλυπτικών μονοθεϊστικών οραμάτων του Αβραάμ.

Τις σκέψεις μου διακόπτει μια έντονη συζήτηση που διεξάγεται στο διπλανό τραπέζι. Ένας τύπος με ξυρισμένο κεφάλι μιλάει Γαλλικά, ενώ ένας σοβαρός τύπος με πίπα του απαντάει στα Αγγλικά με κλασική βρετανική προφορά. Ο τρίτος της παρέας, που μοιάζει με βαλκάνιο και έχει κι αυτός ξυρισμένο το κεφάλι, σχολιάζει άλλοτε στα Γαλλικά και άλλοτε στα Αγγλικά. Γυρίζω και ξαναπιάνω το tablet μου και συνεχίζω το διάβασμα. Η συζήτησή τους, από ότι πιάνει το αυτί μου, έχει να κάνει με την “Nature Humaine”, την “Human Nature”.

–“Την Ανθρώπινη Φύση; Ποια ανθρώπινη φύση; Εννοείς, φυσικά, την ανθρώπινη φύση όπως την καταλαβαίνουμε σήμερα, όχι ΤΗΝ ανθρώπινη φύση όπως ήταν και θα είναι στον αιώνα τον άπαντα…”, προσθέτει σε άπταιστα ελληνικά ο τρίτος της παρέας, και γυρίζω απότομα και τους κοιτάω. Νιώθω σαν να παίζω σε ταινία του Jean-Luc Godard. Από την αμηχανία μου, και για να κρύψω την έκπληξή μου, πίνω άλλη μια γουλιά καφέ και ξαναρχίζω να στρίβω το τσιγάρο που είχα αφήσει νωρίτερα άστριφτο. Ο τύπος που μίλησε ελληνικά μου είναι γνωστός, αλλά δεν μπορεί να είναι αυτός που νομίζω. Μπαίνω στο google. Πατάω “images”. Πληκτρολογώ “Κορνήλιος Καστοριάδης”. Με πιάνει ταχυπαλμία. Ο ένας είναι όντως ο Καστοριάδης. Τότε, ο άλλος ξυρισμένος πρέπει να είναι ο Michel Foucault. Πληκτρολογώ “Foucault”, αν και είμαι σίγουρος, και στη συνέχεια γράφω “Bertrand Russell”. Απίστευτο. Στο διπλανό τραπέζι κάθεται ο Καστοριάδης, ο Russell και ο Foucault και πίνουν ούζα. Κι επειδή στο Μουσείο της Ακρόπολης δεν σερβίρεται μεζές, έχουν πάρει σαντουϊτσάκια και τα έχουν κόψει σε μικρά κομματάκια. Και έχουν πιεί πολλά καραφάκια ούζο.

Κοιτάζω στα άλλα τραπέζια μήπως υπάρχουν κι εκεί εκπλήξεις. Άγνωστα πρόσωπα. Δίπλα, κολλητά στο τραπέζι των φιλοσόφων, είναι ένα τραπέζι με τρείς παππούδες που πίνουν αργά το νερωμένο κρασί τους, ενώ ο ένας από αυτούς -που μοιάζει με άστεγο- τρώει κάτι αποξηραμένα σύκα. Πιο πέρα δύο τραπέζια ενωμένα με πιτσιρικάδες τουρίστες που πίνουν αναψυκτικά -όλοι online- τραβάνε βίντεο και φωτογραφίες και τα ανεβάζουν στο facebook. Παραδίπλα, τρία τραπέζια με μαμάδες που πίνουν fredo, ενώ τα βαριεστημένα παιδιά τους γκρινιάζουν να φύγουν, και στη γωνία ένα ζευγάρι χιπστεράδων που διαβάζουν μαζί την Athens Voice και πίνουν ζεστό τσάι καλοκαιριάτικα.

Ο Russell, που τον έχει χτυπήσει λίγο το ούζο, ανεβάζει την ένταση: “Όλα αυτά είναι μπούρδες. Αυτό που θέλουν οι άνθρωποι είναι να αποκτούν δύναμη και να γίνονται όλο και πιο ισχυροί. Αυτό ήθελαν πάντα και αυτό θα θέλουν πάντα. Είναι μέσα στην ανθρώπινη φύση. Ο ανθρώπινος πολιτισμός προόδευσε ακριβώς επειδή οι άνθρωποι ανταγωνίζονται για δύναμη”.

-“Δεν ήταν πάντα έτσι”, πετιέται όρθιος ο Καστοριάδης, “η Αρχαία Αθηναϊκή Δημοκρατία αποτελεί ένα παράδειγμα όπου τη δύναμη και την εξουσία την κατείχε το σύνολο των πολιτών και όχι κάποια συγκεκριμένα πρόσωπα. Άρα υπάρχουν παραδείγματα πως η ανθρώπινη φύση μπορεί και να αλλάξει. Δεν είναι κάτι σταθερό”. Ο Καστοριάδης γυρίζει λίγο εκνευρισμένος στον Foucault: “Κι εσύ σταμάτα να χασκογελάς και υπερασπίσου με! Αφού συμφωνείς!”

-“Κορνήλιε, μην τρελαίνεσαι, σίγουρα δεν συμφωνώ με τον Βρετανό φίλο μας, αλλά κι εσύ όπως κι αυτός, για να περιγράψετε την ανθρώπινη φύση χρησιμοποιείτε τις λέξεις και τις έννοιες του πολιτισμού εντός του οποίου ανατραφήκατε, οπότε ό,τι λέτε εμπεριέχει αυθαίρετα την παραδοχή πως υπάρχει κάτι που ονομάζεται “ανθρώπινη φύση” και πως είναι δυνατόν να προσδιοριστεί κιόλας με λέξεις. Όσο για την Αθηναϊκή Δημοκρατία για την οποία μιλάς, αυτή αποτελεί φάρο και παράδειγμα ανθρώπινης φύσης προς μίμηση μόνο στη φαντασία σου. Συμβουλέψου λίγο τον Θουκυδίδη”.

Ο Καστοριάδης κάθεται σκεφτικός, γυρίζει προς το διπλανό τραπέζι και κοιτάζει στα μάτια έναν από τους παππούδες. Κι ενώ σκέφτομαι να του δώσω το tablet μου να διαβάσει Θουκυδίδη, ο παππούς από δίπλα, μετά από μια μεγάλη παύση, σηκώνεται όρθιος: “Κορνήλιε, έχει δίκιο ο Michel. Όταν έγραψα την ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, ξεκαθάρισα πως αυτά τα εξιστορώ γιατί θα ξαναγίνουν. Και θα ξαναγίνουν γιατί αυτή είναι η φύση του ανθρώπου. Γιατί το ζητούμενο, ακόμα και στην Αθηναϊκή Δημοκρατία, ήταν η δύναμη και η εξουσία”.

-“Ε, δεν συμφωνείς μαζί μου, με τον Russell συμφωνείς. Δεν κατάλαβες τι είπα”, λέει χαμογελώντας ο Foucault, ενώ ο Καστοριάδης ξαναπαίρνει –φωνάζοντας- τον λόγο: -“Θουκυδίδη, στην Αθηναϊκή Δημοκρατία δεν συνέβαιναν αυτά που συμβαίνουν στις σημερινές φιλελεύθερες ολιγαρχίες που αυτοαποκαλούνται Δημοκρατίες. Οι Αθηναίοι πολίτες αποφάσιζαν όλοι μαζί. Τι είναι αυτά που λες;”

-“Ξέρεις καλύτερα από εμένα;” ξεσπά ο Θουκυδίδης, ενώ κινείται δείχνοντας την Ακρόπολη. “Όλα αυτά που βλέπεις απέναντι χτίστηκαν με τα λεφτά του συμμαχικού ταμείου. Χωρίς να ρωτηθούν οι σύμμαχοι. Κι οι περισσότεροι είχαν ενταχθεί στην Αθηναϊκή Συμμαχία μετά από εκβιασμό της Αθήνας. Ή μπαίνεις στη συμμαχία και πληρώνεις ή σε σφάζω. Και η κατασκευή της Ακρόπολης ανατέθηκε σε αυτούς που αναλάμβαναν πάντα όλα τα μεγάλα έργα”.

-“Στον Μπόμπολα και τον Βωβό;” πετάγομαι εγώ αυθόρμητα, και όσοι μιλάνε ελληνικά σκάνε στα γέλια.

-“Μάλιστα κύριε!”, συνεχίζει ακόμα πιο δυνατά ο Θουκυδίδης. “Στους Μπόμπολες και τους Βωβούς της εποχής. Στον Φειδία, τον Ικτίνο και τον Καλλικράτη. Αυτοί αναλάμβαναν όλα τα μεγάλα έργα της εποχής, με απευθείας ανάθεση από τον Περικλή. Και μετά ο Φειδίας έφαγε και μέρος από το χρυσάφι που του δόθηκε για να φτιάξει το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Παρθένου Αθηνάς”.

-“Αυτό δεν αποδείχτηκε ποτέ!” πετιέται κι άλλος παππούς: “Είχα φτιάξει το χρυσό ένδυμα της Παρθένου με τέτοιο τρόπο ώστε μπορούσε να αποσυναρμολογηθεί, και όταν ζυγίστηκε, βρέθηκε το βάρος ίσο με το αρχικό χρυσάφι που μου έδωσαν”.

-“Αυτό συνέβη επειδή δεν ήταν εκεί ο Αρχιμήδης”, προσθέτει χαμογελώντας αινιγματικά ο Russell και ρουφάει την πίπα του. “Αν ήταν εκεί ο Αρχιμήδης δεν θα ζύγιζε απλώς το μέταλλο του ενδύματος, αλλά θα κατάφερνε να υπολογίσει και τον όγκο του, και μετά θα ξέραμε αν ήταν νοθευμένο ή καθαρό χρυσάφι. Κι αν δεν κάνω λάθος, και στην Ολυμπία που πήγες μετά, πάλι κατηγορήθηκες πως έφαγες από το χρυσάφι για το άγαλμα του Δία”.

-“Και στην Αθήνα καταδικάστηκε τελικά”, προσθέτει ο Θουκυδίδης, “επειδή έφτιαξε τη φάτσα του, και τη φάτσα του Περικλή πάνω στην ασπίδα της Θεάς Αθηνάς”.

-“Όπως και ο Βωβός, που στις ταράτσες των κτιρίων του γράφει με τεράστια γράμματα το όνομά του”, πετιέμαι πάλι.

-“Βλέπεις; Πάντα έτσι ήταν τα πράγματα Κορνήλιε”, καταλήγει ο Russell.

Τα πνεύματα ηρεμούν, και όλοι ξαναγυρίζουμε σε αυτό που κάναμε, ενώ ο Φειδίας φεύγει εκνευρισμένος, πετώντας ένα χρυσό νόμισμα στο τραπέζι. Μετά από μια σύντομη παύση ο Καστοριάδης δεν κρατιέται: “Ωραία, ας το θέσω αλλιώς: Αν είναι να αλλάξουν τα πράγματα, τότε χρειάζεται να υπάρξει μια άλλη ανθρώπινη φύση, ένας άλλος τύπος ανθρώπου, ακόμα κι αν δεν πιστεύουμε πως έχει υπάρξει ποτέ πριν. Χρειαζόμαστε έναν νέο ανθρωπότυπο. Έναν άλλον άνθρωπο”.

-“Σε αυτό δεν διαφωνώ καθόλου” λέει ο Foucault. “Απλώς δεν είμαι καθόλου σίγουρος πως μπορούμε να τον περιγράψουμε ή έστω να τον φανταστούμε αυτόν τον άνθρωπο. Και συνεπώς δεν ξέρουμε προς τα πού να κινηθούμε για να βρούμε τον άνθρωπο. Αν ήταν τόσο εύκολο θα τον είχε βρει και ο Διογένης”.

Η ομήγυρις τσουγκρίζει τα ούζα, και γυρνάει και κάνει “στην υγειά μας” και στους παππούδες. Οι δύο εναπομείναντες παππούδες σηκώνουν τα ποτήρια τους και πίνουν κι αυτοί από το κρασί τους.

Ο παππούς που είναι ντυμένος σαν άστεγος, αφού πιει το κρασί του, χώνει τα τελευταία αποξηραμένα σύκα στην τσέπη του, πίνει και το κρασί από το ποτήρι του Φειδία που έφυγε, και σηκώνεται να φύγει κι αυτός με τη σειρά του.

-“Έλα ρε Διογένη, μην είσαι έτσι. Πες κάτι κι εσύ. Κάνε μας έναν επίλογο” λέει ο Θουκυδίδης κλείνοντας το μάτι στους υπόλοιπους.

-“Δεν είμαι κλόουν να πω ατάκες να γελάσετε. Δεν καταλήξατε πουθενά, αποδεχτήκατε πως δεν υπάρχει άνθρωπος, και το γεγονός αυτό το βλέπετε μόνο σαν ένα ενδιαφέρον θέμα συζήτησης. Γράφετε βιβλία, δίνετε διαλέξεις, διδάσκετε στα πανεπιστήμια, σας χειροκροτούν, θα διαβάζουν τα βιβλία σας στους αιώνες, όπως του κυρ Θουκυδίδη από ‘δω, κι από κει και πέρα όλα τα άλλα είναι λόγια. Κι εσύ Καστοριάδη, που μου είσαι και ο πιο συμπαθής, θυμήσου πως ο Περικλής έκανε πιο αυστηρούς τους όρους για να θεωρείται κάποιος πολίτης. Κι απαγορευόταν σε όποιον δεν είναι πολίτης να έχει περιουσία. Κι έπαιρνε τα λεφτά των συμμάχων και έδινε μισθό στους πολίτες για να ψηφίσουν. Κι έβαλε εισιτήριο στα θέατρα για να μην τα χορηγούν οι πλούσιοι. Μάθε λοιπόν, πως όποια Δημοκρατία και να υπάρχει, άμεση, αντιπροσωπευτική, ιμπεριαλιστική ή εντελώς κάλπικη, πάντα θα υπάρχουν οι εχθροί, οι “σύμμαχοι”, οι γυναίκες, οι μέτοικοι και οι δούλοι που δεν θα μετέχουν ποτέ στις αποφάσεις. Πάντα οι πλούσιες μικρές μειοψηφίες θα παίρνουν τις αποφάσεις.

Και αν υπάρχουν και άνθρωποι σαν κι εμένα, που ζούνε και μιλάνε ελεύθερα, που δεν έχουν ανάγκη την αποδοχή των αρχόντων ή των διανοούμενων, τότε αυτοί χαρακτηρίζονται λαϊκιστές και γραφικοί. Κι από τα λόγια τους μένουν στην ιστορία μόνο τα τσιτάτα και οι έξυπνες ατάκες, για να εστιάζουν οι άνθρωποι στις ατάκες και όχι στην ουσία. Γιατί η ιστορία γράφεται από τους νικητές, όπως τους βολεύει. Κι έτσι οι εξουσιαστές δεν καθορίζουν μόνο το μέλλον αλλά και το παρελθόν. Το παρελθόν δεν είναι αυτά τα αγάλματα που φυλάτε ως κόρη οφθαλμού μέσα σε αυτό το μουσείο. Η Ακρόπολη είναι ένα μνημείο που χτίστηκε για να σας υποβάλει την ιδέα ενός κύρους και μιας αίγλης που δεν υπήρξε. Χτίστηκε με τα λεφτά των “συμμάχων” και με τη δουλειά των δούλων και των μετοίκων. Το μόνο που υπήρξε ήταν πόλεμοι, δουλεία και αίμα.

Αυτό που ξεχνάτε, είναι πως τα μνημεία κτίζονται όταν δεν υπάρχει ουσία. Όσο μεγαλύτερο το μνημείο τόσο μεγαλύτερο το κενό. Όπως αν υπήρχαν Θεοί δεν θα είχαν ανάγκη να πείσουν για τη μεγαλοπρέπειά τους μέσω τεράστιων ναών, έτσι κι οι άνθρωποι αν είχαν μεγαλείο δεν θα έκτιζαν θεόρατα μνημεία με κλεψιμαίικα λεφτά για να διαφημίσουν το υποτιθέμενο μεγαλείο τους. Η Ακρόπολη είναι η ταφόπλακα ενός άλλου πολιτισμού που θα μπορούσε να υπάρξει. Κάτω από την Ακρόπολη είναι θαμμένος ο άνθρωπος που ψάχνεις κύριε Καστοριάδη”.

Η σιωπή που ακολούθησε την αποχώρηση του Διογένη μου φάνηκε πως κράτησε ώρες. Έπειτα, οι φωνές και οι κραυγές μέσα από του μουσείο μας έκαναν όλους να τρέξουμε να δούμε τι συμβαίνει. Τρεις μεγαλόσωμοι αρχαιοφύλακες έσερναν τον κουρελή φίλο μας για να τον πετάξουν έξω. Μια μητέρα τραβούσε τα παιδιά της μακριά για να μην δουν το θέαμα του Διογένη με κατεβασμένα τα παντελόνια. Μια καθαρίστρια μάζευε με μια σφουγγαρίστρα τις ακαθαρσίες που είχε αφήσει πίσω του. Ο Διογένης είχε χ… μπροστά στο ρωμαϊκό αντίγραφο της Παρθένου Αθηνάς του Φειδία.

nostimonimar.gr

 

Τι είναι η βαλκανική πρωτοβουλία 8 και πως συνεργάζονται με την Ιταλία στα ενεργειακά

0

Από αριστερά: Bujar Osmani, Olta Xhaçka, Antonio Tajani and Maria Gabriel
Σκόπια, του Bojan Stojkovski

Η Βόρεια Μακεδονία, μαζί με την Ιταλία, τη Βουλγαρία και την Αλβανία ξεκίνησαν την περασμένη εβδομάδα την Πρωτοβουλία 8, η οποία εκτός από τις μεταφορικές και ενεργειακές συνδέσεις κατά μήκος του Διαδρόμου 8, θα έχει επίσης ως στόχο να χρησιμεύσει ως πολιτική πλατφόρμα για την προώθηση της αμοιβαίας συνεργασίας και την εντατικοποίηση των πολιτικών, οικονομικών, πολιτιστικών, πολιτιστικών και κοινωνικών ανταλλαγών.

Οι υπουργοί Εξωτερικών των τεσσάρων χωρών, Bujar Osmani, Antonio Tajani, Maria Gabriel και Olta Xhacka, παρουσίασαν τις βασικές γραμμές αυτής της πρωτοβουλίας στην πρώτη υπουργική σύνοδο στην ιταλική πόλη Μπρίντιζι.

«Η στενή συνεργασία με δύο κράτη μέλη της ΕΕ, την Ιταλία και τη Βουλγαρία, έχει μεγάλη σημασία για εμάς και για την Αλβανία ως υποψήφιες χώρες, διότι θα έχει θετικές επιπτώσεις. Αυτή η πρωτοβουλία είναι επίσης προς την κατεύθυνση αυτού που πρεσβεύουμε ως χώρα, περισσότερη ολοκλήρωση πριν από την ένταξη, δηλαδή την ένταξη των υποψηφίων χωρών στις σχετικές πολιτικές και πρωτοβουλίες της ΕΕ, η οποία θα επιτρέψει στους πολίτες να επωφεληθούν από τα οφέλη της προσχώρησης καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας και όχι μόνο μετά την ολοκλήρωσή της, δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών της Βόρειας Μακεδονίας Bujar Osmani στην κοινή συνέντευξη Τύπου με τους υπουργούς των χωρών που συμμετέχουν στην Πρωτοβουλία 8.

Σύμφωνα με τον Osmani, αυτή η κοινή πρωτοβουλία θα πρέπει να εξελιχθεί σε μια νέα συμμαχία στην περιοχή, η οποία θα προσφέρει στρατηγική βαθύτερη και ουσιαστικότερη συνεργασία στις χώρες μέσω της προώθησης των ευρωπαϊκών αξιών, της πολιτικής συνεργασίας και της οικονομικής ανάπτυξης.

«Η Βόρεια Μακεδονία μπορεί να διαδραματίσει βασικό ρόλο στη βελτίωση της φυσικής συνδεσιμότητας στην περιοχή που συνδέει τη δύση και την ανατολή. Το κοινό έργο των κυβερνήσεών μας μπορεί να καταστήσει δυνατή πολύ σύντομα τη δημιουργία ενός διαδρόμου μεταφορών μέσω του οποίου θα είναι δυνατή η μετάβαση από ένα λιμάνι στην Ιταλία στην Αδριατική Θάλασσα σε ένα λιμάνι στη Βουλγαρία στον Εύξεινο Πόντο μέσα σε 10 ώρες. Τώρα αυτός ο χρόνος είναι 25 ώρες», σημείωσε ο Osmani.

Η Πρωτοβουλία 8 ξεκίνησε από τη Βόρεια Μακεδονία στις αρχές του 2021 ως ιδέα για μια νέα, διεπιστημονική πλατφόρμα με τη Βουλγαρία και την Αλβανία μέσω της οποίας θα ενταθεί και θα εμβαθυνθεί η αμοιβαία συνεργασία, ως στρατηγικό συμφέρον για τις χώρες που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία.

Οι τέσσερις υπουργοί στο Μπρίντιζι συμφώνησαν επίσης να πραγματοποιούν τακτικές συναντήσεις και ταυτόχρονα να εργάζονται για την ενίσχυση της συνεργασίας, όχι μόνο μεταξύ των κυβερνήσεων, αλλά και μεταξύ των πόλεων από τις οποίες διέρχεται ο διάδρομος 8.

energymag.g

Δ. Τσαϊλάς: Τόσο η Σκύρος όσο και η Λήμνος πρέπει να συμπεριληφθούν στη Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας και Συνεργασίας με τις ΗΠΑ

1

του Δημήτρη Τσαϊλά*

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΩΝ: Το κείμενο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στις 3 Νοεμβρίου 2021. Μετά την είδηση ότι οι Αμερικανοί δείχνουν ενδιαφέρον για εγκατάσταση στα ελληνικά νησιά διατηρεί την επικαιρότητα και το ενδιαφέρον του.

Ο Τζο Μπάιντεν στη Ρώμη δήλωσε: «Η Αμερική επέστρεψε, η διπλωματία επέστρεψε». Για να δούμε λοιπόν τι σημαίνει η δήλωσή του αυτή. Κατ’ αρχάς μια ευπρόσδεκτη ρητορική, που ωστόσο συμπληρώνεται από δύο σημαντικές ενέργειες που εκτιμάται ότι μπορούν να επηρεάσουν την ασφάλεια της Ευρώπης για τις επόμενες δεκαετίες.

Η πρώτη είναι η αντιστροφή τις πολιτικής του προκατόχου του, καθώς ήρε τις αμερικανικές κυρώσεις για τον αγωγό Nord Stream II και επέτρεψε την ολοκλήρωση και τη λειτουργία του. Αυτό ισοδυναμεί με μια νίκη στις στρατηγικές φιλοδοξίες της Ρωσίας για την Ευρώπη, καθώς επιτρέπει στη Ρωσία να εκβιάσει όσους στην Ευρώπη έχουν εξαρτηθεί από το ρωσικό αέριο αλλά και να τιμωρήσει χώρες όπως η Ουκρανία αποκόπτοντάς τους πιθανώς. Από μια διαδρομή αγωγού.

Η δεύτερη είναι, η Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας και Συνεργασίας που υπεγράφη μεταξύ ΗΠΑ και Ελλάδας. Η συμφωνία αυτή, εδραιώνει τη σχετικά νέα διμερή (σε αντίθεση με το ΝΑΤΟ) αμυντική συνεργασία ΗΠΑ-Ελλάδας. Αντί να ανανεώνεται ετησίως αυτή η αμυντική συνεργασία, η νέα συμφωνία διαρκεί πέντε χρόνια, με πιθανή μόνιμη παράταση. Διευκολύνει επίσης τη μεγαλύτερη εκπαίδευση και συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών.

Στα παρασκήνια, ο πρόεδρος Μπάιντεν συνάντησε τον Ερντογάν όπου επιβεβαιώθηκαν οι διαφορές τους. Απορρίπτει η Άγκυρα το status quo, μιλά για αναθεώρηση των αναγνωρισμένων συνόρων, κατηγορεί τη Δύση για απώλεια μεγαλείου και επιδιώκει να προκαλέσει περιφερειακές κρίσεις με τέτοιο τρόπο για να αποσπάσει την προσοχή του κοινού από τη δική τους οικονομική κακοδιαχείριση. Τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία έστειλε στρατεύματα στη Συρία, το Ιράκ και το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, παραβίασε το status quo στην Κύπρο, διεκδίκησε θαλάσσια σύνορα με τη Λιβύη εις βάρος των ενδιάμεσων χωρών και απείλησε τα ελληνικά νησιά στο Αιγαίο. Η δυτική αδυναμία, είτε διατυπώνεται ως διπλωματία είτε όχι, ενθαρρύνει τον Ερντογάν σε περαιτέρω επιθετικότητα.

Καθώς η στρατηγική και οικονομική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου μεγαλώνει, οι ένοπλες δυνάμεις των Ηνωμένων Πολιτειών έχουν μικρή υλικοτεχνική υποδομή. Η παρουσία των ΗΠΑ στην αεροπορική βάση του Ιντσιρλίκ στα Άδανα της Τουρκίας είναι πλέον αδύναμη. Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ χρησιμοποιεί εδώ και καιρό τον κόλπο της Σούδας στην Κρήτη, αλλά η άλλη παρουσία του στην περιοχή είναι έντονη. Ο Στρατός των ΗΠΑ έχει τώρα μια μικρή παρουσία στο Στρατόπεδο Γεωργούλα στον Βόλο. Μόλις τα τελευταία δύο χρόνια, ο στρατός των ΗΠΑ και οι Πεζοναύτες έκαναν ασκήσεις μαζί με τους Έλληνες στρατιώτες στην οροσειρά Λιτοχώρου στους πρόποδες του Ολύμπου. Η ελληνοαμερικανική συμφωνία του Οκτωβρίου 2019 έδωσε επίσης στις Ηνωμένες Πολιτείες πρόσβαση σε εγκαταστάσεις στην Αλεξανδρούπολη.

Με εξαίρεση τον κόλπο της Σούδας, που απέχει σχεδόν 400 μίλια από την Τουρκία, οι εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται όλες στην ηπειρωτική Ελλάδα. Η ελληνική κυβέρνηση προσπάθησε να τοποθετηθούν Αμερικανοί στο νησί της Σκύρου, όμως υπήρξε άρνηση, με τη δικαιολογία ότι θα απειλούταν η Τουρκία. Αυτό είναι ανοησία. Η Σκύρος βρίσκεται στο κεντρικό Αιγαίο, σε τοποθεσία που προστατεύει τα περί αυτήν νησιά και τους πόρους τους, αλλά δεν αποτελεί απειλή για την Τουρκία. Ενώ, δεν ζητήσαμε επίσημα αμερικανική παρουσία στη Λήμνο, η Αθήνα θα είχε δεχτεί πρόθυμα και εκεί μια μικρή παρουσία. Η αμερικανική παρουσία στη Σκύρο και τη Λήμνο εκτιμάται ότι είναι ικανή θα αποτρέψει την τουρκική επιθετικότητα όχι μόνο κατά της Ελλάδας αλλά και ευρύτερα κατά της Κύπρου, του Ισραήλ, της Αιγύπτου, της Λιβύης και των άλλων παράκτιων κρατών της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά και οι δύο τοποθεσίες είναι επίσης κρίσιμες για την παρακολούθηση της θαλάσσιας κυκλοφορίας μέσω των Στενών από τη Μαύρη Θάλασσα.

Η διπλωματία απαιτεί αξιοπιστία. Σύμμαχοι όπως η Ελλάδα πρέπει να πειστούν ότι η Αμερική βάζει πλάτη, ενώ αντίπαλοι όπως η Τουρκία πρέπει να καταλάβουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τη στρατιωτική υποδομή για να ακολουθήσουν άλλες στρατηγικές εάν απορρίψουν τη διπλωματία ως μέσο επίλυσης διαφορών. Η Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας και Συνεργασίας ήταν σίγουρα ένα θετικό βήμα, αλλά η απόρριψη της Σκύρου υπονομεύει τις μεγαλύτερες δυνατότητες της. Εάν ο Μπάιντεν θέλει πραγματικά να πετύχει η διπλωματία, πρέπει να δώσει προτεραιότητα στα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών και των στενότερων συμμάχων τους έναντι των ανησυχιών για τις αντιρρήσεις των κρατών που απειλούν την περιφερειακή τάξη.

*Ο Υποναύαρχος Δημήτριος Τσαϊλάς δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου, είναι μέλος και ερευνητής του Ινστιτούτου για την Εθνική και Διεθνή Ασφάλεια.

geopolitics.iisca.eu

Αλέξανδρος Διακόπουλος, Πέτρος Λιάκουρας, Κώστας Υφαντής, Κωνσταντίνος Φίλης-Ελληνοτουρκικά: Ιχνηλατώντας τον δρόμο για τη Χάγη

9

Πώς επηρεάζουν την ελληνοτουρκική προσέγγιση, το πλαίσιο της διαπραγμάτευσης, οι εναλλακτικές σε περίπτωση μη συμφωνίας και η χρονική συγκυρία

Στο Βίλνιους, Μητσοτάκης και Ερντογάν έδειξαν έτοιμοι να δώσουν μια ευκαιρία στην επαναπροσέγγιση. Και ενδεχομένως να ακολουθήσει η διαπραγμάτευση. Αν και είμαστε πολύ μακριά από μια τέτοια προοπτική, ο δημόσιος διάλογος έχει ανοίξει και η ψυχραιμία δεν περισσεύει. Σε αυτή την προοπτική θα σταθούμε. Τρία στοιχεία, διασυνδεόμενα, είναι σημαντικά σε μια διαπραγμάτευση: οι όροι/το πλαίσιο με τους οποίους αυτή γίνεται, οι εναλλακτικές που υπάρχουν σε περίπτωση μη συμφωνίας και ο χρόνος. Ο παράγων χρόνος, επί παραδείγματι, έχει τόσο την έννοια του χρονισμού (timing) όσο και του ποιο από τα δύο μέρη επείγεται περισσότερο για συμφωνία αλλά και του πώς εξελίσσονται οι συνθήκες που καθορίζουν τη δυναμική σχέση των δύο πλευρών, κάτι που αυτονόητα επηρεάζει και τις εναλλακτικές τους.

Περί όρων/πλαισίου

Μετά σχεδόν τέσσερα χρόνια πρωτοφανούς έντασης και επιθετικότητας από πλευράς Τουρκίας, η Αγκυρα εγκατέλειψε επί του παρόντος τη «διπλωματία του καταναγκασμού» (coercion diplomacy), δηλαδή τη στρατηγική άσκησης συνεχούς και αυξανόμενης πίεσης προς τη χώρα μας, προχωρώντας σε βήματα αποκλιμάκωσης. Οι περισσότεροι απέδωσαν αυτή την αλλαγή στη «διπλωματία των σεισμών», αν και κάποιες ενδείξεις είχαν διαφανεί νωρίτερα. Στην πραγματικότητα, ο σεισμός στην Τουρκία και η άμεση αντίδραση της Ελλάδας αποτέλεσαν απλώς επιβοηθητικούς παράγοντες, προσφέροντας και πολιτική κάλυψη στην αλλαγή κατεύθυνσης της γείτονος. Λειτούργησαν δηλαδή ως ένα άλλοθι για μια τακτική έστω αναδίπλωση. Αυτή ήλθε ως συνέχεια στα αντίστοιχα ανοίγματα της Τουρκίας προς Ισραήλ, Αίγυπτο, Σ. Αραβία και Εμιράτα. Οι λόγοι λοιπόν είναι βαθύτεροι και έχουν να κάνουν με την κατάσταση της τουρκικής οικονομίας και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ο πόλεμος ειδικά, επηρεάζει και περιορίζει σε κάποιο βαθμό τις τουρκικές επιλογές σε αρκετά επίπεδα.

Κατ’ αρχάς, ανέδειξε ότι ο αναθεωρητισμός δεν είναι χωρίς κόστος, ιδιαίτερα σε συγκυρίες διεθνούς αποσταθεροποίησης και ιδιαίτερα όταν απειλεί τη συνοχή της Δύσης και του ΝΑΤΟ. Η ενότητα που επέδειξε η Δύση, η συναντίληψη των συντριπτικά περισσοτέρων μελών της Συμμαχίας για τη ρωσική απειλή περιορίζει την ελευθερία κινήσεων της Aγκυρας, παρότι η τελευταία αναβαθμίζεται από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Επιπλέον, η απώλεια κύρους της Μόσχας, η αντιστροφή των σχέσεων εξάρτησης μεταξύ Τουρκίας – Ρωσίας, η διεύρυνση του ΝΑΤΟ και η επανάκαμψη των ΗΠΑ στην Ευρώπη έχουν δημιουργήσει ένα νέο περιβάλλον ασφάλειας που δεν διευκολύνει τον επιθετικό ακτιβισμό και τη στρατηγική αυτονομία που η Aγκυρα σταθερά επιδίωκε. Την ίδια στιγμή, η αναβάθμιση της Ελλάδας στο δυτικό στρατόπεδο, λόγω της στάσης της στο Ουκρανικό αλλά και της πολυδιάστατης γεωπολιτικής χρησιμότητας του λιμένος της Αλεξανδρούπολης, επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό τον τουρκικό στρατηγικό σχεδιασμό. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ε.Ε. έχουν ανανεώσει το ενδιαφέρον τους για την εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Χωρίς να παραβλέπουμε ότι το βασικό πρόβλημα είναι ο τουρκικός αναθεωρητισμός, τα παραπάνω δημιουργούν μια συγκυρία που ίσως ευνοεί μια διαδικασία ουσιαστικότερης διαπραγμάτευσης επί τη βάσει του διεθνούς δικαίου, όπως διαχρονικά επιδιώκει η Αθήνα εδώ και μισόν αιώνα.

Αρθρο του Κ. Φίλη στην «Κ» – Ελληνοτουρκικά: Γιατί η Χάγη είναι η καλύτερη λύση

Ρεαλιστικά, η μόνη εναλλακτική που δεν οδηγεί σε σύγκρουση (μια καταστροφική από κάθε άποψη εξέλιξη και για τις δύο χώρες) είναι η διατήρηση της παρούσας κατάστασης. Αυτή η επιλογή έχει το μικρότερο πολιτικό κόστος αλλά δεν είναι χωρίς κόστος γενικότερα. Για το μείγμα εσωτερικής (αποτροπή) και εξωτερικής (ανάσχεση) εξισορρόπησης, δαπανούμε τεράστιους πόρους και πάρα πολύ διπλωματικό κεφάλαιο. Υπολογίζεται ότι δαπανούμε περίπου το 4% του ΑΕΠ κατά μέσον όρο τα τελευταία 50 χρόνια για την Aμυνα. Σε σημερινές τιμές, έχουμε δαπανήσει συνολικά κοντά στα 400 δισ. ευρώ (όσο ακριβώς είναι σήμερα το δημόσιο χρέος)! Είναι λοιπόν πιθανό η κούρσα εξοπλισμών, που ξεκίνησε λόγω της διαφοράς μας για την υφαλοκρηπίδα, να έχει κοστίσει μέχρι σήμερα περισσότερο από το όποιο προσδοκώμενο κέρδος θα μας απέφεραν τυχόν πλουτοπαραγωγικοί πόροι της υφαλοκρηπίδας. Επιπλέον, υπάρχει και το κόστος των ευκαιριών. Αν αυτό το ποσό επενδυόταν στο κράτος πρόνοιας, στις υποδομές και σε άλλους κοινωφελείς σκοπούς, θα μπορούσε να παραγάγει πολλαπλάσιο αποτέλεσμα σε οικονομία και κοινωνία. Επιπλέον, σε λίγα χρόνια δεν θα έχουν νόημα τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων, ακόμη και αν αυτά υπάρχουν και είναι εκμεταλλεύσιμα, λόγω της κλιματικής κρίσης και συνακόλουθα της αναπόφευκτης πράσινης μετάβασης.

Κλωτσώντας λοιπόν το τενεκεδάκι παρακάτω, διατηρούμε μεν ακέραια τα «κυριαρχικά μας δικαιώματα» σε θεωρητικό (αλλά και φαντασιακό) επίπεδο, στην πράξη όμως, όσο δεν οριοθετούμε, δεν έχουμε τίποτα πέραν των 6 ν.μ. κυριαρχίας. Προσδοκούμε ΑΟΖ που φθάνει μέχρι την Κύπρο, αλλά προσώρας δεν μπορούμε καν να διεξάγουμε σεισμικές έρευνες στη μέση του Θερμαϊκού Κόλπου!

Πολλοί αναλυτές και δημοσιολόγοι εκφράζουν βάσιμες ενστάσεις στη διαδικασία προσέγγισης με την Τουρκία λόγω της καθ’ υποτροπήν παραβατικότητάς της, καθώς επίσης εκφράζουν εύλογες αμφιβολίες για το κατά πόσον η Aγκυρα θα δεχτεί ποτέ μια επίλυση που θα βασίζεται στο διεθνές δίκαιο. Το πρόβλημα με τις αναλύσεις αυτές δεν είναι ότι έχουν άδικο στην επιχειρηματολογία τους, αλλά πως αδυνατούν να προτείνουν μια αξιόπιστη και ρεαλιστική εναλλακτική. Κατασκευάζουν άρτια επιχειρήματα μεν, μη διευθέτησης δε. Το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: η ακινησία. Και αν κάποια πλευρά επιθυμεί να τορπιλίσει τον διάλογο, αυτή δεν (πρέπει να) είναι η Ελλάδα.

Ο καταγγελτικός και αφοριστικός λόγος (ακόμη και αν είναι δικαιολογημένος) δημιουργεί άρνηση αλλά δεν προσφέρει λύση. Ο αποκομμένος από την πραγματικότητα βολονταρισμός («η ευγενής μας τύφλωσις») οδηγεί σε επικίνδυνες αυταπάτες και στρατηγικά αδιέξοδα. Στις περιπτώσεις που, πέρα από την καταγγελία, προτείνονται κάποιες (αντι)δράσεις της ελληνικής πλευράς, αυτές είναι κατά κανόνα άστοχες, μη ρεαλιστικές, έως και επικίνδυνες. Η Ελλάδα όλα αυτά τα χρόνια έχει βασίσει τη στρατηγική της στο διεθνές δίκαιο και οποιαδήποτε παρέκκλιση από τις αρχές μας θα αποτελέσει στρατηγικό λάθος. Μονομερείς ενέργειες από πλευράς μας θα δικαίωναν τις τουρκικές αντιδράσεις, θα εξομοίωναν τις συμπεριφορές και θα μετέφεραν τη διαδικασία επίλυσης από το «πεδίο του δικαίου» (όπου έχουμε συγκριτικό πλεονέκτημα) στο «πεδίο της ισχύος». Η συνέπεια άλλωστε είναι εκ των συγκριτικών πλεονεκτημάτων μας σε σχέση με τη γείτονα.

Επίσης, είναι αλυσιτελής η πρόταση για άμεση οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κύπρο προκειμένου να φέρουμε την Aγκυρα προ τετελεσμένων. Είναι προφανές ότι όμορες χώρες, όπως η Αίγυπτος, σημαντικός περιφερειακός δρων και εκ των σημαντικότερων αραβικών κρατών, με τις οποίες επιθυμούμε μια σχέση εμπιστοσύνης και λειτουργική, θα προβληματίζονταν, ενώ στα μάτια της διεθνούς κοινότητας θα εμφανιζόμασταν περιφρονητικοί έναντι προνοιών του Δικαίου της Θάλασσας που κατά τα άλλα επικαλούμαστε.

Το σημαντικότερο: Η Aγκυρα θα προσπαθούσε άμεσα, αφού πρώτα μας κατήγγελλε για αποκλεισμό της, να παραβιάσει τη συμφωνία μας με τη Λευκωσία με διάφορους τρόπους (ερευνητικά, πλωτά γεωτρύπανα κ.ά.) και εμείς θα έπρεπε να είμαστε σε θέση να την υπερασπιζόμαστε επιχειρησιακά μόνιμα και μόνοι μας, δεδομένης της αντικειμενικής αδυναμίας της Κύπρου.

Aλλοι πάλι ζητούν να αρχίσει και η χώρα μας να «διεκδικεί» (τι;). Να γίνουμε δηλαδή και εμείς αναθεωρητική χώρα. Να υιοθετήσουμε με άλλα λόγια την πολιτική της Τουρκίας χωρίς να έχουμε τα χαρακτηριστικά της Τουρκίας. Δηλαδή, να καθίσουμε στο τραπέζι ως δύο αναθεωρητικές χώρες και να βάλουμε κάτω όλες τις εκατέρωθεν διεκδικήσεις αντί να συνομιλούμε ως κράτος που υπερασπίζεται το status quo με βάση το διεθνές δίκαιο. Και εδώ η μυωπία σε στρατηγικό αλλά και τακτικό επίπεδο είναι χαρακτηριστική.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία επηρεάζει και περιορίζει σε κάποιο βαθμό τις τουρκικές επιλογές σε αρκετά επίπεδα – ανέδειξε ότι ο αναθεωρητισμός δεν είναι χωρίς κόστος.

Είναι δε παράδοξος ο θαυμασμός που ορισμένοι εκφράζουν για την τουρκική εξωτερική πολιτική και τις ενέργειες Ερντογάν. Συναγωνίζονται το πρακτορείο «Αναντολού» στην προβολή των «επιτυχιών του προέδρου». Στα μάτια τους ο Ερντογάν είναι σχεδόν αλάνθαστος. Δεδομένου όμως ότι ο τελευταίος χαρακτηρίζεται από συχνές και ραγδαίες μεταβολές στην πολιτική του, είναι άλογο να θεωρείται επιτυχία όταν κάνει κάτι και έπειτα από λίγο εξίσου επιτυχία όταν κάνει το αντίθετό του. Στην ουσία, οι «θαυμαστές» της τουρκικής πολιτικής συγχέουν τη γεωπολιτική σημασία της χώρας με τη στρατηγική. Αν η Τουρκία δεν είχε τα Στενά, αν δεν ήταν μια χώρα του Εύξεινου Πόντου που επιπλέον συνορεύει με Ιράν, Ιράκ, Συρία και την Κεντρική Ασία, αν δεν είχε νεανικό πληθυσμό 85 εκατομμυρίων, αλλά και τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ (ούσα η μόνη μουσουλμανική χώρα ενός δυτικού συνασπισμού), κανείς δεν θα ανεχόταν τους εκβιασμούς και τα καμώματα του προέδρου Ερντογάν. Κανείς δεν θα ανεχόταν τις σχέσεις με τον Πούτιν και την υπονόμευση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Κανείς δεν θα ενδιαφερόταν «να μη χαθεί η Αγκυρα». Για όποιον όμως έχει βρεθεί στο εξωτερικό και έχει συνομιλήσει με διεθνείς παράγοντες, είναι φανερό πως η Τουρκία (και ειδικά ο πρόεδρός της), όσο πολύτιμη είναι στη γεωπολιτική σκακιέρα, άλλο τόσο αναξιόπιστη καθίσταται στις δυτικές πρωτεύουσες.

Η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ

Η Ελλάδα διαχρονικά έχει βασίσει τη στρατηγική της στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, σύμφωνα με το οποίο τα κυριαρχικά δικαιώματα υφαλοκρηπίδας υπάρχουν αυτοδικαίως και εξ υπαρχής και ΑΟΖ εφόσον θεσπιστεί. Oμως δεν ασκούνται αυτομάτως. Αντιθέτως με τα χωρικά ύδατα/αιγιαλίτιδα ζώνη όπου η επέκταση είναι μία μονομερής πράξη, καθώς πρόκειται για κυριαρχία, για την κατοχύρωση και την άσκηση δικαιωμάτων υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ απαιτείται οριοθέτηση με τα γειτονικά κράτη, είτε με συμφωνία είτε με δικαστική διευθέτηση. Μέχρι τότε η Ελλάδα έχει μόνο διεκδικήσεις, ενώ μονομερής οριοθέτηση ή μονομερείς ενέργειες (π.χ. σεισμικές έρευνες) δεν κατοχυρώνουν δικαιώματα εφόσον υπάρχει υποχρέωση οριοθέτησης και αποχής από αυτές. Παράνομες πράξεις, όπως οι σεισμικές έρευνες του «Ορούτς Ρέις» σε ανοριοθέτητη περιοχή δεν παράγουν δίκαιο και δεν διορθώνονται με αντίστοιχες ενέργειες. Εάν επιμείνουμε στη διεκδίκηση θεωρώντας –εσφαλμένα σε μη οριοθετημένη περιοχή– ότι συνιστά δικαίωμα θα οδηγηθούμε στο δίλημμα είτε να ανεχόμαστε κατ’ εξακολούθηση καταπάτηση «δικαιώματος» είτε να εμπλακούμε σε σύγκρουση προκειμένου να το προασπίσουμε.

Συχνά προβάλλεται το επιχείρημα ότι η Ελλάδα δεν χρειάζεται να διαπραγματευτεί με την Τουρκία, διότι η υφαλοκρηπίδα υφίσταται ipso facto και ab initio και άρα το πρόβλημα είναι η ελληνική δειλία. Αυτό που διαφεύγει είναι ότι το ίδιο ισχύει και για την Aγκυρα, και η τουρκική υφαλοκρηπίδα υπάρχει ipso facto και ab initio. Η παρέκκλιση από τις αρχές μας υπέρ της διμερούς οριοθέτησης θα είναι εσφαλμένη κίνηση και δώρο στη δημόσια διπλωματία της γείτονος. Η Τουρκία δεν είναι μόνο «επίμονος αντιρρησίας» για την αιγιαλίτιδα ζώνη πέραν των 6 ν.μ., αλλά και σε κάθε ελληνική μονομερή ενέργεια, στην οποία θα αντιδράσει έμπρακτα για να «παγώσει» την άσκηση δικαιώματος υφαλοκρηπίδας ή την ανακήρυξη ΑΟΖ. Μια τέτοια ενέργεια περιμένει η Τουρκία για να ισχυριστεί ότι υψώνουμε ένα «σιδηρούν παραπέτασμα» εις βάρος της ώστε να δικαιολογήσει τυχόν απόπειρα δημιουργίας τετελεσμένων ως δήθεν αναγκαστική αντίδραση/επιλογή, δείχνοντας προς τον ξένο παράγοντα ότι την ευθύνη της κλιμάκωσης φέρει η ελληνική πλευρά.

Χρόνος και χρονισμός

Για πολλούς λόγους, από πλευράς χρονισμού (timing), αυτή είναι μάλλον η καλύτερη περίοδος των τελευταίων 20 χρόνων για να ξεκινήσουμε μια ουσιαστική συζήτηση με την Τουρκία. Οι σχέσεις μας δεν εκτυλίσσονται εν κενώ, αλλά μέσα σε ένα διεθνές σύστημα στο οποίο η Δύση προσπαθεί να επαναπροσδιορίσει τις ορίζουσές της και την περιφερειακή αλλά και παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφάλειας μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Εξίσου, οι προτεραιότητες των δύο ηγεσιών διαφοροποιούνται, στην περίπτωση της Τουρκίας εκ των πραγμάτων. Διότι ο Ερντογάν τελεί υπό την πίεση ανάταξης της οικονομίας που απαιτεί προσαρμογές. Οχι μόνο στην οικονομική αλλά και στη γεωπολιτική πραγματικότητα. Πώς μπορεί η Αγκυρα να επιδιώκει να προσελκύσει επενδυτικά κεφάλαια (όχι μόνο πουλώντας «ασημικά» στις αραβικές μοναρχίες) αν με τις ενέργειες της εξωτερικής πολιτικής της προκαλεί αστάθεια; Πώς μπορεί να αναμένει υποστήριξη πολιτική και οικονομική από τη Δύση αν υπονομεύει τα συμφέροντα της δεύτερης σε κάθε ευκαιρία;

Επομένως, σε αυτή την ιστορική καμπή, η Τουρκία δεν μπορεί να συνεχίσει τη διπλωματία του καταναγκασμού εις βάρος της χώρας μας χωρίς υψηλό κόστος. Ετσι, η επιλογή η όποια διαδικασία και διαπραγμάτευση να λάβει χώρα αυστηρά στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου θεωρείται πλέον πολιτικά αυτονόητη από τους περισσότερους εταίρους μας. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ε.Ε. έχουν αντιληφθεί πλήρως τη συναλλακτική λογική που χαρακτηρίζει τις τουρκικές ενέργειες και έχουν προσαρμόσει τη στάση τους αντίστοιχα. Τα όποια ανοίγματά τους προς αυτή γίνονται στη βάση συμμόρφωσης της τελευταίας σε συμφωνηθέντα και σε μια λογική (βηματιστικά) qui pro quο, με αναστρεψιμότητα. Η Αγκυρα για το προβλεπτό μέλλον πρέπει να εξομαλύνει τη σχέση της με τη Δύση, ενδεχομένως και να την αναθερμάνει, λόγω των αναγκών της οικονομίας της. Ακόμη και ο εκσυγχρονισμός της Τελωνειακής Ενωσης έπεσε στο τραπέζι από τον Ερντογάν, ο οποίος μπορεί να φτάσει στο σημείο να δανειστεί ευρωπαϊκά χρήματα για να αποφύγει το ΔΝΤ, και η Ελλάδα με την Κύπρο θα έχουν λόγο σε αυτό. Ενώ και με όρους σκληρής ισχύος, αυτή τη στιγμή η κατάσταση είναι εμφανώς βελτιωμένη. Συμπερασματικά, λοιπόν, δύσκολα θα παρουσιαστεί ευνοϊκότερη συγκυρία στο ορατό μέλλον.

Το μέλλον βέβαια είναι εγγενώς αδύνατον να προβλεφθεί, αλλά μπορούμε να διακρίνουμε κάποιες τάσεις και να κάνουμε προβολές. Το διεθνές σύστημα που βασίζεται σε κανόνες είναι αυτή τη στιγμή ρευστό και κλυδωνίζεται. Οι κανόνες πάνω στους οποίους βασίζουμε τα δίκαιά μας και τη στρατηγική μας αμφισβητούνται από πολλές πλευρές. Η επίθεση της Μόσχας στην Ουκρανία φέρνει ανατροπές στη μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης και η Κίνα, στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, παραβιάζει και περιφρονεί τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Τυχόν αλλαγή της ηγεσίας των ΗΠΑ μπορεί να μεταβάλει, επί τα χείρω, ακόμη περισσότερο τις ισορροπίες και η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι πολύ διαιρεμένη και αδύνατη για να αποκτήσει στρατηγική αυτονομία. Οπως έγραφε ο Σάιμον Τίσνταλ στον Guardian: Η εξαιρετικά ευάλωτη Ευρώπη έχει εισέλθει σε επικίνδυνη τροχιά αποσταθεροποίησης, σημειώνοντας ότι εχθρικές δυνάμεις με αρπακτικές διαθέσεις καραδοκούν, καθώς «οσμίζονται αίμα». Οι απειλές από Ρωσία και Κίνα, η εξασθένηση των συμμαχικών δεσμών ασφαλείας με τις ΗΠΑ και ο κοινωνικός και πολιτικός διχασμός στο εσωτερικό τους, αναδεικνύουν θεμελιώδεις αδυναμίες στρατηγικού χαρακτήρα. Σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό, η Ευρώπη μοιάζει πλέον με μια «πολιορκημένη νησίδα δημοκρατίας» σε έναν κόσμο αναρχίας που σημαδεύεται από διογκούμενα κύματα απολυταρχισμού, ατιμωρησίας και μαζικών παραβιάσεων του διεθνούς δικαίου, τα οποία απειλούν να την κατακλύσουν.

Επιπλέον, είναι κρίσιμη η εξέλιξη παραμέτρων που επηρεάζουν το ισοζύγιο ισχύος και τη δυναμική των σχέσεων με την Τουρκία. Τα τελευταία 50 χρόνια όλοι οι συγκριτικοί δείκτες, ποιοτικοί και ποσοτικοί, έχουν μεταβληθεί εις βάρος μας. Το 1970 είχαμε σχεδόν ίδιο ΑΕΠ και η Τουρκία είχε τετραπλάσιο πληθυσμό. Σήμερα η Τουρκία έχει τετραπλάσιο ΑΕΠ από εμάς και σχεδόν εννεαπλάσιο πληθυσμό με μέσο όρο ηλικίας τα 31 έτη, πολύ μικρότερο από τον δικό μας που είναι περίπου 45 έτη. Οι τάσεις αυτές δεν φαίνεται να αναστρέφονται στο ορατό μέλλον.

Οι καιροί ου μενετοί

Παραπέμποντας στον χρόνο την απόπειρα διευθέτησης, ενδέχεται να βρεθούμε σε έναν κόσμο τελείως διαφορετικό και πολύ πιο επικίνδυνο, με εκκρεμή τα θέματά μας με την Τουρκία. Να έχουμε μετακυλίσει δηλαδή το πρόβλημα στις επόμενες γενιές, οι οποίες θα πρέπει να το διαχειριστούν, κατά τα φαινόμενα, με χειρότερους όρους.

Η γεωγραφία είναι πεπρωμένο. Πρέπει να βρούμε τον τρόπο (όχι βέβαια οποιονδήποτε τρόπο) να συνυπάρξουμε με την Τουρκία που έχουμε, όχι με αυτή που θέλουμε. Μια ενδεχόμενη όμως επίλυση στη βάση του διεθνούς δικαίου διασφαλίζει τα δικαιώματά μας, την ασφάλεια και τη σταθερότητα. Αν λοιπόν υπάρχει ένα παράθυρο ευκαιρίας, έστω και μικρό, χρήσιμο είναι να το αξιοποιήσουμε. Δεν θα διαπραγματευτούμε από φόβο ή αδυναμία, αλλά με αυτοπεποίθηση και γιατί πιθανόν θα κρίνουμε ότι είναι η ορθή επιλογή στην παρούσα συγκυρία. Και βεβαίως χωρίς να διακοπεί ούτε στιγμή η συνεχής ενίσχυση και ο εκσυγχρονισμός των Ενόπλων Δυνάμεων και άλλων συντελεστών ισχύος και αποτροπής.

Ο κ. Αλέξανδρος Διακόπουλος είναι αντιναύαρχος (ε.α.) Π.Ν., πρώην σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας, ειδικός σύμβουλος ΕΛΙΑΜΕΠ.

Ο κ. Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής μεταπτυχιακού προγράμματος, Πανεπιστήμιο Πειραιώς.

Ο κ. Κώστας Υφαντής είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και διευθυντής του ΙΔΙΣ, Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Ο κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων, Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος και αναλυτής του AΝΤ1.

https://www.kathimerini.gr/politics/562544773/ellinotoyrkika-ichnilatontas-ton-dromo-gia-ti-chagi/

Ο ασθενής Ερντογάν ετοιμάζεται να παραδώσει την Τουρκία στα χέρια του ζηλωτή γιου του Μπιλάλ για να την κάνει Χαλιφάτο: Το σχέδιο, οι κινήσεις

0

Ο αυταρχικός ηγέτης της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προβληματισμένος από τα αυξανόμενα προβλήματα υγείας, έχει θέσει σε εφαρμογή σχέδιαγια να προετοιμάσει τον γιο του για να τον διαδεχθεί, θέτοντας τις βάσεις για τη δημιουργία μιας οικογενειακής δυναστείας στο πλαίσιο της διάλυσης των δημοκρατικών θεσμών στην Τουρκία, κατακερματισμένη αντιπολίτευση και συσσώρευση τεράστιου οικογενειακού πλούτου που εκτιμάται ότι ανέρχεται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια.

Ο Νετζμετίν Μπιλάλ Ερντογάν, ο 42χρονος μικρότερος γιος της οικογένειας, δεν κατέχει κανένα δημόσιο αξίωμα, αλλά θα πρέπει να θεωρείται ίσως το πρόσωπο με τη μεγαλύτερη επιρροή στη διακυβέρνηση της Τουρκίας.

Ιδεολογικός ζηλωτής, λειτουργεί από τη σκιά. Βοηθείται και υποκινείται από το κατασταλτικό, αυταρχικό καθεστώς του πατέρα του και από ένα εκτεταμένο δίκτυο «κολλητών» που έχουν τοποθετηθεί στρατηγικά σε βασικές κυβερνητικές θέσεις.

Τα σημάδια μιας τέτοιας προοπτικής ήταν ήδη ορατά στους βασικούς διορισμούς που έκανε ο Πρόεδρος Ερντογάν μετά τις εκλογές του Μαΐου με τον ανασχηματισμό του υπουργικού συμβουλίου. Παρότι δεν είναι σαφές εάν ο Ερντογάν σκοπεύει να αποχωρήσει οικειοθελώς από την πολιτική, η επιδείνωση της υγείας του, η οποία περιλαμβάνει θεραπεία καρκίνου, επαναλαμβανόμενα επεισόδια επιληψίας και περιστασιακά κενά μνήμης, μπορεί να απαιτήσει σχεδιασμό για ομαλή διαδοχή σε περίπτωση μελλοντικών προκλήσεων για την ηγεσία του.

Ο νεότερος γιος Μπιλάλ θεωρείται ως ο αδήλωτος διάδοχος της Τουρκίας και ο πρόεδρος φαίνεται να βασίζεται σε αυτόν για να εξασφαλίσει την ομαλή διαδοχή και να προστατεύσει την οικογένεια από πιθανά νομικά ζητήματα σε περίπτωση αποχώρησής του.

Το όραμα μιας δυναστείας Ερντογάν, εμπνευσμένη από τους Οθωμανούς, φαίνεται να υποδηλώνει μια επιθυμία για μακροχρόνια διακυβέρνηση στην οποία η οικογένεια αντιμετωπίζει 82 εκατομμύρια πολίτες ως υπηκόους της και τα περιουσιακά στοιχεία μιας ολόκληρης χώρας ως δικό της πλούτο.

Μεγαλωμένος στα νιάτα του στη θρησκευτική σχολή Kartal İmam Hatip στην Κωνσταντινούπολη και με σπουδές στις ΗΠΑ, ο Bilal θεωρείται το πιο έμπιστο μέλος της οικογένειας και είναι αφοσιωμένος στην ιδεολογία του πολιτικού Ισλάμ. Διατηρεί στενούς δεσμούς με διάφορες θρησκευτικές αιρέσεις και δίκτυα που υποστηρίζουν την κυριαρχία του πατέρα του και την πολιτική του ατζέντα.

Επιπλέον, ο Μπιλάλ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο συντονισμό των προσπαθειών προσέγγισης με σημαντικούς κληρικούς και διευκολύνει τις δεσμεύσεις με παγκόσμια θρησκευτικά δίκτυα, συμπεριλαμβανομένης της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.

Οι σχέσεις με χρηματοδότη της Αλ Κάιντα

Είχε συνεργαστεί, μάλιστα, με τον κάποτε χρηματοδότη της Αλ Κάιντα, Γιασίν αλ-Κάντι, που είχε οριστεί από τον ΟΗΕ και το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ εκείνη την εποχή, έλαβε εκατομμύρια από αυτόν και ίδρυσε μια εταιρεία κέλυφος για λογαριασμό του στην Τουρκία.

Σε έρευνες για δωροδοκία το 2013, τόσο ο Qadi όσο και ο Bilal κατονομάστηκαν ως ύποπτοι από τους δημόσιους εισαγγελείς για παραβίαση πολλών τουρκικών νόμων. Χρειάστηκε η παράνομη παρέμβαση του πατέρα του στην έρευνα για να τον σώσει από σοβαρές ποινικές διώξεις και σίγουρα τη φυλάκιση για παράβαση του νόμου.

  • Είναι προφανές ότι ο Μπιλάλ έχει φιλοδοξίες να ακολουθήσει τα βήματα του πατέρα του και να συνεχίσει το αντιδυτικό αφήγημα εντός της χώρας. Υπάρχουν ανησυχίες ότι μπορεί να επιδιώξει να εκπληρώσει το όραμα της οικογένειας για τη μετατροπή της Τουρκίας σε μια μορφή χαλιφάτου, όπου τόσο η επιρροή της οικογένειας όσο και η θρησκευτική κατήχηση παίζουν κεντρικούς ρόλους στη διακυβέρνηση και την κοινωνία. Μια τέτοια πορεία εγείρει ανησυχίες για τη μελλοντική κατεύθυνση του πολιτικού τοπίου της Τουρκίας και τη σχέση της με τη διεθνή κοινότητα.

Ο πρόεδρος Ερντογάν έχει εμπιστευτεί στον Μπιλάλ την ευθύνη της στελέχωσης βασικών κυβερνητικών θέσεων και ο Μπιλάλ φαίνεται να χρησιμοποιεί διάφορα κορυφαία ιδρύματα, όπως το Ίδρυμα Νεολαίας της Τουρκίας (TÜGVA), ως περιστρεφόμενες πόρτες για την πλήρωση κυβερνητικών θέσεων, ιδιαίτερα σε εισαγωγικά και μεσαία επίπεδα. Η κύρια ιδεολογία της TÜGVA βασίζεται στο πολιτικό Ισλάμ, το οποίο κατά καιρούς έχει συνδεθεί με στοιχεία που συνορεύουν με τον βίαιο τζιχαντισμό. Το ίδρυμα οργανώνει καλοκαιρινές κατασκηνώσεις στις οποίες συμμετέχουν ριζοσπάστες κληρικοί και προσφέρει υποτροφίες και μαθήματα σε διάφορα θέματα, με στόχο να προετοιμάσει νέους ιδεολόγους για να αναλάβουν κυβερνητικές θέσεις. Αυτές οι ενέργειες έχουν εγείρει ανησυχίες σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις στη διακυβέρνηση της χώρας και την επιρροή του πολιτικού Ισλάμ εντός της διοίκησης.

Τα ιδρύματα, προκάλυψη για ξέπλυμα και προσηλυτισμό

Ο Μπιλάλ επιβλέπει επίσης το Ίδρυμα Νεολαίας και Εκπαίδευσης στην Τουρκία (TÜRGEV), έναν καλά προικισμένο οργανισμό που λαμβάνει σημαντικές δωρεές τόσο από εγχώριες όσο και από εξωτερικές πηγές. Το ίδρυμα συμμετέχει στην εκπαίδευση περισσότερων από 32.000 φοιτητών στα σχολεία και τις φοιτητικές εστίες του σε όλη την Τουρκία. Επιπλέον, είναι ιδιοκτήτης του Πανεπιστημίου Ibn Haldun, το οποίο βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη.

Μια αναφορά από αυτά τα ιδρύματα διασφαλίζει την τοποθέτηση εργασίας εντός της κυβέρνησης και διευκολύνει την ταχεία προαγωγή στις τάξεις. Αυτές οι πρακτικές έχουν εγείρει ανησυχίες σχετικά με το ενδεχόμενο ευνοιοκρατίας και νεποτισμού σε κυβερνητικούς διορισμούς και προαγωγές, ενισχύοντας περαιτέρω την επιρροή της οικογένειας Ερντογάν στο πολιτικό τοπίο της Τουρκίας.

Τα ιδρύματα έχουν αντιμετωπίσει ισχυρισμούς ότι χρησιμοποιούνται για ξέπλυμα δωροδοκιών και μίζες που έλαβε ο πρόεδρος Ερντογάν από κυβερνητικές συμβάσεις και διαγωνισμούς. Η TÜRGEV, ειδικότερα, έχει κατηγορηθεί για αποδοχή παράνομων δωρεών τόσο από ξένες όσο και από εγχώριες πηγές. Το ίδρυμα βρέθηκε στο επίκεντρο μιας έρευνας για διαφθορά τον Δεκέμβριο του 2013 που αφορούσε σοβαρές κατηγορίες για δωροδοκία και παρατυπίες.

Ο πρόεδρος Ερντογάν παρενέβη στην έρευνα για να προστατεύσει τον γιο του από πιθανές ποινικές κατηγορίες. Απομάκρυνε τους αστυνομικούς, τους εισαγγελείς και τους δικαστές που συμμετείχαν στη δίωξη της υπόθεσης, τερματίζοντας ουσιαστικά την έρευνα για το ίδρυμα. Αυτές οι ενέργειες έχουν εγείρει σημαντικές ανησυχίες σχετικά με τη διαφάνεια και τη λογοδοσία της κυβέρνησης και την πιθανή κατάχρηση δημόσιων πόρων για προσωπικό όφελος.

Οι υπερπόντιες επιχειρήσεις του Μπιλάλ διεξήχθησαν μέσω διαφόρων οντοτήτων που συνδέονταν με τουρκικά ιδρύματα, με στόχο να εμπλακούν με Τούρκους και μη Τούρκους μουσουλμάνους στις κοινότητες της διασποράς.

Μια τέτοια οντότητα είναι το Turken Foundation, που ιδρύθηκε το 2014 και έχει εγγραφεί ως μη κερδοσκοπικός εκπαιδευτικός οργανισμός 501(C)3 από την Υπηρεσία Εσωτερικών Εσόδων των ΗΠΑ.

Το ίδρυμα φέρεται να χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Ensar, ένα θρησκευτικό δίκτυο που κέρδισε τη φήμη λόγω πολλών υποθέσεων σεξουαλικής κακοποίησης στην Τουρκία, και το TÜRGEV.

Το Ίδρυμα Turken λειτουργεί μια φοιτητική εστία στο Μανχάταν, γεγονός που δείχνει την ενεργό παρουσία του στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτές οι δραστηριότητες στο εξωτερικό έχουν εγείρει ανησυχίες σχετικά με την πιθανή εμβέλεια και την επιρροή της οικογένειας Ερντογάν και των συνδεδεμένων ιδρυμάτων της πέρα από τα σύνορα της Τουρκίας και τον πιθανό ρόλο τους στην προώθηση του πολιτικού Ισλάμ στις κοινότητες της διασποράς.

Βγάζοντας από τη μέση κάθε πιθανό του αντίπαλο

Κατά τη διάρκεια της 20ετούς διακυβέρνησής του, ο πρόεδρος Ερντογάν έλαβε μέτρα για την απομάκρυνση προσωπικοτήτων με επιρροή μέσα στο Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) για να δημιουργήσει ένα μονοπάτι ώστε ο γιος του να τον διαδεχθεί στο κόμμα. Οι εκπρόσωποι του κόμματος και τα κοινοβουλευτικά μέλη του ΑΚΡ αποτελούνται πλέον κυρίως από πιστούς και υποστηρικτές που είναι απίθανο να αμφισβητήσουν τις αποφάσεις του Ερντογάν ή την επιλογή του διαδόχου. Αυτή η εδραίωση της εξουσίας εντός του κόμματος υποδηλώνει την περαιτέρω εδραίωση της επιρροής της οικογένειας Ερντογάν στην τουρκική πολιτική σκηνή.

Ο διορισμός του Αμπντουλάχ Γκιουλέρ, βουλευτή από την επαρχία Σίβας, ως επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του AKP τον Ιούνιο φαίνεται να ευθυγραμμίζεται με το σχέδιο παιχνιδιού του προέδρου για πιθανή διαδοχή.

Η προηγούμενη συμμετοχή του Güler ως μέλους του διοικητικού συμβουλίου του Okçular Vakfı (Ίδρυμα Τοξοβολίας) μεταξύ 2016 και 2018 είναι σημαντική, καθώς το ίδρυμα είναι γνωστό ότι είναι ένα κατοικίδιο έργο του Bilal Erdogan. Ο Μπιλάλ χρησιμοποίησε αυτό το ίδρυμα για να προωθήσει την ιδέα της αναβίωσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με το πρόσχημα της ενθάρρυνσης των νέων να ασχοληθούν με παραδοσιακά αθλήματα όπως η τοξοβολία.

Η επιλογή του Γκιουλέρ για μια τόσο καίρια θέση στο ΑΚΡ υποδηλώνει μια στρατηγική κίνηση του προέδρου Ερντογάν να τοποθετήσει άτομα με στενούς δεσμούς με τον γιο του σε ρόλους επιρροής μέσα στο κόμμα. Αυτό θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια σκόπιμη προσπάθεια για να διασφαλιστεί ότι το σχέδιο διαδοχής, στο οποίο εμπλέκεται ο Μπιλάλ, θα εκτελεστεί αποτελεσματικά εντός του AKP.

Ο Okçular Vakfı έχει επωφεληθεί από σημαντικές κρατικές συμβάσεις και έχει εξασφαλίσει μισθώσεις δωρεάν ή χαμηλού κόστους ακινήτων από δήμους που ελέγχονται από το AKP. Επιπλέον, το ίδρυμα έχει λάβει δωρεές από επιχειρήσεις που αναζητούν ευνοϊκή μεταχείριση από την κυβέρνηση χάρη στην επιρροή του Bilal στις κυβερνητικές συναλλαγές.

Πράγματι, η ενεργή συμμετοχή του ιδρύματος στην ίδρυση της Ομοσπονδίας Τοξοβολίας, με τον Αμπντουλάχ Γκιουλέρ ως αντιπρόεδρο, υπογραμμίζει τις ισχυρές διασυνδέσεις του με προσωπικότητες με επιρροή εντός του AKP. Αυτές οι εξελίξεις υποδηλώνουν ότι ο πρόεδρος Ερντογάν θέτει προσεκτικά τις βάσεις για ένα πιθανό σχέδιο διαδοχής, με τον γιο του να διαδραματίζει εξέχοντα ρόλο στη διοίκηση του κόμματος.

Η απομάκρυνση των μακροχρόνιων μελών του υπουργικού συμβουλίου Χουλουσί Ακάρ, πρώην υπουργού Άμυνας, και Σουλεϊμάν Σοϊλού, πρώην υπουργού Εσωτερικών, από την κυβέρνηση μπορεί να θεωρηθεί ως άλλη μια στρατηγική κίνηση του Προέδρου Ερντογάν για να ανοίξει έναν πιο ομαλό δρόμο για τον γιο του, Μπιλάλ, για να μπει ενδεχομένως στην κυβέρνηση. στο μέλλον. Τόσο ο Ακάρ όσο και ο Σοϊλού είναι γνωστό ότι έχουν πολιτικές φιλοδοξίες και έχουν τοποθετηθεί ως πιθανοί διάδοχοι του Ερντογάν.

Με την απομάκρυνσή τους από τα χαρτοφυλάκια του υπουργικού συμβουλίου τους, ο πρόεδρος Ερντογάν μπορεί να έχει μειώσει την άμεση ικανότητά τους να αμφισβητήσουν την πιθανή διαδοχή του Μπιλάλ εντός της κυβέρνησης. Αυτή η κίνηση εδραιώνει τον έλεγχο του Ερντογάν στο κόμμα και την κυβερνητική διοίκηση και ενισχύει την αντίληψη ότι ανοίγει ενεργά το δρόμο στον Μπιλάλ για να αναλάβει πιο σημαντικό ρόλο στο πολιτικό τοπίο στο μέλλον.

Ο ρόλος του Ιμπραήμ Καλίν

Ο διορισμός του İbrahim Kalın, πρώην βοηθού του προέδρου Ερντογάν, ως νέου επικεφαλής της Εθνικής Οργάνωσης Πληροφοριών της Τουρκίας (MIT), είναι μια κρίσιμη κίνηση για την υποστήριξη της πιθανής διαδοχής του Μπιλάλ. Η MIT είναι ένας ζωτικός θεσμός για τη διατήρηση του τρέχοντος καθεστώτος και ασκεί σημαντική επιρροή στο δικαστικό σώμα, την αστυνομία και τον στρατό. Συμμετέχει στη διεξαγωγή επιχειρήσεων επιρροής μέσω των μέσων ενημέρωσης για την υποστήριξη του Προέδρου Ερντογάν και επίσης εμπλέκεται σε πράξεις βίας και εκφοβισμού εναντίον επικριτών, αντιπάλων και αντιφρονούντων.

Ο διορισμός του Καλίν είναι αξιοσημείωτος λόγω της πίστης του στον πρόεδρο Ερντογάν και του γεγονότος ότι είναι μακρινός οικογενειακός συγγενής από την πλευρά της μητέρας του Μπιλάλ.

Αυτή η οικογενειακή σύνδεση, μαζί με την αδιαμφισβήτητη πίστη του, υποδηλώνει ότι ο Καλίν είναι πιθανό να διευθύνει την Υπηρεσία σύμφωνα με τις επιθυμίες του Προέδρου Ερντογάν, κάτι που μπορεί να περιλαμβάνει τη διευκόλυνση της διαδοχής του Μπιλάλ εντός της κυβέρνησης. Αυτή η κίνηση ενισχύει περαιτέρω τις προσπάθειες του Ερντογάν να εδραιώσει τον έλεγχό του και να εξασφαλίσει την επιρροή της οικογένειάς του στο πολιτικό τοπίο της Τουρκίας.

Το θέμα του πλούτου και του οικονομικού ελέγχου είναι ένας σημαντικός παράγοντας στις προσπάθειες του προέδρου Ερντογάν να εξασφαλίσει πίστη και υποστήριξη στον εκλεγμένο διάδοχό του, Μπιλάλ. Στον μικρότερο γιο έχει ανατεθεί η διαχείριση σημαντικού χρηματικού ποσού, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων έχει αποκτηθεί με παράνομους τρόπους, όπως μίζες και δωροδοκίες. Η συσσώρευση εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων από την οικογένεια, διασκορπισμένα μέσω πολλών εταιρειών, απαιτεί ένα αξιόπιστο δίκτυο για να χειριστεί τέτοια τεράστια ποσά.

Τα δίκτυα των ριζοσπαστών

Η σύνδεση του Μπιλάλ με διάφορους ριζοσπάστες κληρικούς και θρησκευτικά δίκτυα παίζει ρόλο στη διαχείριση αυτών των οικονομικών. Αυτά τα παράνομα κεφάλαια δικαιολογούνταν μεταξύ θρησκευτικών δικτύων και πολιτικών φίλων ως «πολεμικό σεντούκι» που χρειαζόταν για την υποστήριξη του παγκόσμιου τζιχαντιστικού κινήματος και την υποστήριξη ισλαμιστικών καθεστώτων, συμπεριλαμβανομένου αυτού στην Τουρκία.

Τα απαραίτητα θρησκευτικά διατάγματα (fatwas) εξασφαλίστηκαν από έναν κληρικό που ευλογεί δωροδοκίες και μίζες ως συνεισφορές απαραίτητες για την επιδίωξη μιας παγκόσμιας ισλαμιστικής ατζέντας.

Βγαίνοντας στο προσκήνιο

Πράγματι, παρά το γεγονός ότι δεν κατέχει επίσημη θέση στην κυβέρνηση, ο Μπιλάλ συμπεριλαμβάνεται όλο και περισσότερο στο επίσημο περιβάλλον του Προέδρου Ερντογάν και του παρέχεται πρόσβαση σε σημαντικές κυβερνητικές συναντήσεις.

Συνόδευε τον πατέρα του σε επίσημες επισκέψεις, μια τάση που έχει παρατηρηθεί τον τελευταίο καιρό, μεταξύ άλλων κατά την περιοδεία του Ερντογάν στην περιοχή του Κόλπου στις αρχές του μήνα. Κατά τη διάρκεια τέτοιων επισκέψεων, ο Μπιλάλ έχει εξέχοντα ρόλο, καθώς κάθεται ακριβώς πίσω από τον πατέρα του σε συναντήσεις υψηλού επιπέδου.

Ο διορισμός του Ali Yerlikaya ως υπουργού Εσωτερικών και του Yılmaz Tunç ως υπουργού Δικαιοσύνης στο νέο υπουργικό συμβούλιο δείχνει μια άλλη αξιοσημείωτη κίνηση του προέδρου Ερντογάν να τοποθετήσει πιστούς που είναι πιθανό να υποστηρίξουν τα συμφέροντα του γιου του Bilal. Ως επικεφαλής των υπουργείων Εσωτερικών και Δικαιοσύνης, ασκούν σημαντική εξουσία και επιρροή στο δικαστικό σώμα και την αστυνομία, καθιστώντας τους κρίσιμες προσωπικότητες στη διοίκηση.

Λόγω του γεγονότος ότι αυτοί οι υπουργοί είναι πιστοί στον Μπιλάλ, οι ανησυχίες για πιθανή παρέμβαση στο δικαστικό σύστημα και την αστυνομία, που θέτει σε κίνδυνο την ανεξαρτησία και την αμεροληψία τους, δεν θα εξαφανιστούν σύντομα. Η πολιτική επιρροή σε νομικά θέματα, στην απονομή της δικαιοσύνης και στις αστυνομικές έρευνες θα συνεχιστεί στην Τουρκία προς όφελος της οικογένειας Ερντογάν.

Εάν ο Μπιλάλ αναλάμβανε τον έλεγχο του κυβερνώντος ΑΚΡ και ενδεχομένως της χώρας, που του παρέδωσε σε ασημένιο πιάτο ο πατέρας του, το εκτεταμένο δίκτυο που έχει δημιουργήσει μέσα στη γραφειοκρατία θα μπορούσε πράγματι να παίξει σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη της ηγεσίας του.

Το μήλο κάτω από τη μηλιά

Έχοντας μάθει από την προσέγγιση του πατέρα του στο χειρισμό πολιτικών αντιπάλων με ψεύτικες έρευνες και ψεύτικες δίκες, ο Μπιλάλ αναμφίβολα θα διατηρούσε το κλίμα φόβου και καταστολής στην Τουρκία ενώ προκαλούσε τους συμμάχους και τους εταίρους της Τουρκίας με κάθε ευκαιρία.

Ως εκ τούτου, η διατήρηση μιας επαγρύπνησης, η επιβολή πίεσης και η λογοδοσία της τουρκικής κυβέρνησης στην παγκόσμια τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες θα είναι ουσιαστικής σημασίας για τον περιορισμό του ενθουσιασμού της δυναστείας Ερντογάν και την ανατροπή των επικίνδυνων φιλοδοξιών του νέου διαδόχου της Τουρκίας.

Πηγή Nordic Monitor / Abdullah Bozkurt

Hellas Journal

Τα επικίνδυνα μειονεκτήματα της Χάγης

3

του Γιάννη Βαληνάκη*

Με αμείωτες τις τουρκικές διεκδικήσεις η κοινή γνώμη προετοιμάζεται κατά τα φαινόμενα για μια προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, η οποία παρουσιάζεται συνήθως ως περίπου εξασφαλισμένη και ακίνδυνη λύση-πανάκεια της αντιπαράθεσης με την Τουρκία

Με αμείωτες τις τουρκικές διεκδικήσεις η κοινή γνώμη προετοιμάζεται κατά τα φαινόμενα για μια προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, η οποία παρουσιάζεται συνήθως ως περίπου εξασφαλισμένη και ακίνδυνη λύση-πανάκεια της αντιπαράθεσης με την Τουρκία. Εάν πράγματι προκύπτει ένα προς αξιοποίηση «παράθυρο ευκαιρίας», χρήσιμο είναι να εμπλουτιστεί ο εθνικός προβληματισμός πάνω στα καίρια ερωτήματα. Είναι εθνικά ανεκτή μια απόφαση διεθνών δικαστών που δεν θα θεωρούσαν όλα τα νησιά και τις βραχονησίδες μας ως ελληνικά; Αξιολογήσαμε άλλες εναλλακτικές ή συνδυαστικές προσεγγίσεις εξομάλυνσης με την Αγκυρα; Με ποια μαγική μέθοδο η Τουρκία θα παραιτηθεί των πολλών διεκδικήσεών της και θα ρυμουλκηθεί, όπως ισχυριζόμαστε, σε λογική διαπραγμάτευση επί της μοναδικής διαφοράς που εμείς αναγνωρίζουμε;

Κατά πρώτον, αν πράγματι προκύπτουν ευκαιρίες για κερδοφόρες λύσεις, δεν αρκεί η απλή αναμονή ενός έτοιμου «πακέτου» που κυοφορούν οι τρέχουσες πρωτοβουλίες μεσολάβησης από τις ΗΠΑ και τη Γερμανία. Απαιτείται η έντεχνα συνδυαστική και βάσει σχεδίου αξιοποίηση των τριών παράλληλων (και όχι ασύνδετων) διαπραγματεύσεων που εκτυλίσσονται παρασκηνιακά: του διμερούς μας διαλόγου με την Αγκυρα (και του Κυπριακού), του «παζαριού» ΗΠΑ – Τουρκίας (F-16) και της εξύφανσης μιας νέας σχέσης Ε.Ε. – Τουρκίας – χωρίς, λόγω έλλειψης χώρου, να συμπεριλάβουμε και τα άλλα κρισιμότατα μέτωπα όπου επανακάμπτει ο Ερντογάν (Αίγυπτος, Ισραήλ, Λιβύη).

Ως προς τη νέα «διερεύνηση» που επιχειρείται των τουρκικών προθέσεων, η Αθήνα αισιοδοξεί ευελπιστώντας σε συνυποσχετικό που θα περιλαμβάνει αποκλειστικά την οριοθέτηση της ΑΟΖ βάσει του Δικαίου της Θάλασσας. Η προοπτική όμως αυτή διαφαίνεται ως εξαιρετικά απίθανη λόγω της έντεχνης τουρκικής αλληλοδιασύνδεσης πολλών διεκδικήσεών της και νέων «εκρηκτικών» δεδομένων (όπως οι «γκρίζες ζώνες») που έχουν προστεθεί σε σχέση με την αρχική επιλογή της Χάγης επί Κωνσταντίνου Καραμανλή. Η επίτευξη του διακηρυσσόμενου στόχου μας προϋποθέτει, δηλαδή, συγκεκριμένα –πέρα ακόμη και από γνωστά θέματα, όπως τα χωρικά ύδατα και ο εναέριος χώρος– ότι κυρίως ο Ερντογάν θα έχει διαγράψει προηγουμένως ως διά μαγείας (υπό την πίεση ΗΠΑ / Ε.Ε.): α) την εξωφρενική αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας επί των νησιών του Αν. Αιγαίου και τις απαιτήσεις του για αποστρατιωτικοποίησή τους (δηλ. την πλέον επικίνδυνη απειλή) και β) τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών». Σε αντίθετη περίπτωση –εξ ου και οι σοβαρότατες επιφυλάξεις για τη Χάγη– θα αφήνονταν στην κρίση διεθνών δικαστών τόσο η ελληνική κυριαρχία επί κάθε εδαφικού σχηματισμού (νησιά, νησίδια, βραχονησίδες) στο Αιγαίο όσο και το δικαίωμα άμυνάς τους.

Ακόμη πάντως κι αν οι δύο πλευρές έφθαναν, παρά τις εμφανέστατες δυσκολίες (ιδίως αν επιβεβαιωθεί η στροφή της Αγκυρας στο «όλα τα θέματα στη Χάγη»), σε ένα περιοριστικό μονοθεματικό συνυποσχετικό, η δικαστική οδός που θεωρητικά αρμόζει στην Ελλάδα, στον πραγματικό κόσμο δεν στερείται και άλλων κρίσιμων μειονεκτημάτων. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι θα διαρκούσε αρκετά χρόνια (αντίθετα με τις πιεστικές ενεργειακές ανάγκες που έχουν προκύψει για όλα τα μέρη) αλλά και ότι δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς την Τουρκία να απόσχει από υπόγειο επηρεασμό των δικαστών, όπως και τελικά να αποδεχθεί μια απόφαση του ΔΔΧ που θα θεωρήσει μη συμφέρουσα.

Καλούμαστε να επιλέξουμε ανάμεσα σε μια φιλόδοξη διπλωματική εξομάλυνση και μια ριψοκίνδυνη «ποντιοπιλατική» παραπομπή εθνικών συμφερόντων στην κρίση ξένων δικαστών.

Στο δεύτερο τραπέζι συναλλακτικής διαπραγμάτευσης, ο Ερντογάν παζαρεύει με Μπάιντεν και Κογκρέσο το βέτο του για είσοδο της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ με αντάλλαγμα τα F-16 (μετά 900 πυραύλων). Ο Μενέντεζ καθυστερεί εντέχνως προσπαθώντας να επιβάλει καίριους και εφαρμόσιμους όρους, με την Αθήνα να παρακολουθεί με βάση θεωρητικά αφηγήματα περί της στρατηγικής αναβάθμισής της (λόγω Αλεξανδρούπολης, Σούδας κ.λπ.) χωρίς τη μετατροπή τους σε απτά πρακτικά κέρδη. Οι υπερβολικοί εξάλλου εναγκαλισμοί με τους γείτονες δυσχεραίνουν σοβαρά τις προσπάθειες του ελληνοαμερικανικού λόμπι, που εμφανίζεται έτσι φιλελληνικότερο της Αθήνας…

Στο τρίτο τραπέζι παζαριού που εξυφαίνεται, η Ε.Ε. οδεύει (χωρίς προσώρας σοβαρή/συναλλακτική διαπραγμάτευση από Αθήνα και Λευκωσία) προς μια «ειδική σχέση α λα καρτ» με την Τουρκία που όλοι, πλην Ελλάδας και Κύπρου, επιδιώκουν: να εξασφαλίσουν τουτέστιν στον «άσωτο υιό» Ερντογάν σχεδόν μόνο πλεονεκτήματα προκειμένου να επιστρέψει σε φιλοδυτική πορεία. Προσφέρονται η (τεράστιας οικονομικής αξίας για την Τουρκία) αναβάθμιση της Τελωνειακής Ενωσης, η είσοδος από την πίσω πόρτα στην αμυντική ενοποίηση της Ε.Ε. αλλά και στην εξωτερική πολιτική της («υψηλού επιπέδου» πολιτικός διάλογος Ε.Ε. – Τουρκίας) κ.λπ. Εντέχνως επιχειρείται εκατέρωθεν η παράκαμψη των ελληνικών/κυπριακών αντιρρήσεων και συμφερόντων και η απάλειψη οποιασδήποτε ουσιαστικής υποχρέωσης από την Αγκυρα. Το εγχείρημα βαφτίζεται απλώς «θετική ατζέντα» – για την Τουρκία όμως.

Απέναντι στα τρία αυτά πεδία διαπραγμάτευσης δεν χωρούν ρομαντικές ελπίδες και παθητική αναμονή των προτάσεων τρίτων καλοθελητών. Θα συνιστούν πράγματι ευκαιρία αν τα αξιοποιήσουμε με σχέδιο και σκληρή διαπραγματευτική τακτική, εξασφαλίζοντας απτά κέρδη για τον ελληνισμό σε σχέση με τη σημερινή κατάσταση. Επαπειλούνται όμως σοβαροί κίνδυνοι αν αντιθέτως «διαπραγματευόμαστε με τον εαυτό μας» για το ποιες υποχωρήσεις μας «θα βοηθούσαν» τον διάλογο.

Εν κατακλείδι, η επιλογή δεν είναι ανάμεσα στη Χάγη και στη στρατιωτική σύγκρουση. Καλούμαστε αντιθέτως να επιλέξουμε ανάμεσα σε μια φιλόδοξη και κερδοφόρα διπλωματική εξομάλυνση που βελτιώνει τη θέση και τις προοπτικές του ελληνισμού, και μια ριψοκίνδυνη «ποντιοπιλατική» παραπομπή κρίσιμων εθνικών συμφερόντων και σοβαρών παραμέτρων της εθνικής μας ασφάλειας στην κρίση ξένων δικαστών και μεσολαβητών.

Ο κ. Γιάννης Βαληνάκης είναι καθηγητής, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας / ΕΚΠΑ, πρώην υφυπουργός Εξωτερικών.

Καθημερινή

Οι τρεις σχολές σκέψης και πολιτικής στα ελληνοτουρκικά

7

του Μάνου Καραγιάννη

Μετά το 1974 υπάρχουν τρεις σχολές σκέψης και πολιτικής στα ελληνοτουρκικά, που τέμνουν οριζόντια τις κομματικές γραμμές: η φιλελεύθερη, η συντηρητική και η δυναμική.

Μετά το 1974 υπάρχουν τρεις σχολές σκέψης και πολιτικής στα ελληνοτουρκικά, που τέμνουν οριζόντια τις κομματικές γραμμές: η φιλελεύθερη, η συντηρητική και η δυναμική. Πέρα από τις ιδεολογικές τους αναφορές, οι σχολές αντανακλούν κατά περίπτωση προσωπικές πεποιθήσεις και στυλ ηγεσίας. Συχνά δε μέσα στην ίδια κυβέρνηση συνυπάρχουν διαφορετικές σχολές. Η κάθε μία έχει τις δικές της επιδιώξεις, αλλά και προσλαμβάνουσες παραστάσεις για την Τουρκία.

Η φιλελεύθερη σχολή διατείνεται ότι η επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών είναι εφικτή υπό προϋποθέσεις. Υποστηρίζει με θέρμη τον διάλογο ανάμεσα στις δύο πλευρές και δίνει μεγάλη έμφαση στην εφαρμογή του διεθνούς δικαίου. Η προσπάθεια του Κωνσταντίνου Καραμανλή να πείσει την κυβέρνηση Ντεμιρέλ το 1975 να γίνει από κοινού προσφυγή για την υφαλοκρηπίδα στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης εντάσσεται σε αυτή τη σχολή. Εκτοτε η φιλελεύθερη προσέγγιση έχει εξελιχθεί σημαντικά. Πέρα από τη δικαστική διευθέτηση, η στρατηγική του Ελσίνκι την περίοδο του Κώστα Σημίτη εστίαζε στον εξευρωπαϊσμό της γειτονικής χώρας. Με αυτόν τον τρόπο θα προέκυπτε ο εκδημοκρατισμός της Τουρκίας και κατ’ επέκταση η εμπέδωση της ειρήνης στην περιοχή. Επί πρωθυπουργίας Γιώργου Παπανδρέου προτάχθηκε η διμερής συνεργασία σε ζητήματα χαμηλής πολιτικής (π.χ. οικονομία, τουρισμός) ως καταλύτης θετικών εξελίξεων.

Βασική αδυναμία της σχολής είναι η έλλειψη κατανόησης των μεγάλων αλλαγών που έχουν συντελεστεί στο εσωτερικό της Τουρκίας, αλλά και διεθνώς. Αλλωστε, είναι κάτι παραπάνω από εμφανές ότι η Τουρκία έχει εξελιχθεί σε μια αναθεωρητική δύναμη με ηγεμονικές βλέψεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Εντούτοις, η φιλελεύθερη σχολή παραμένει ιδιαίτερα δημοφιλής σε ένα μεγάλο κομμάτι του πολιτικού προσωπικού και της ακαδημαϊκής διανόησης.

Αρθρο του Άγγελου Συρίγου στην «Κ»: Τι περιμένουμε από το Διεθνές Δικαστήριο;

Η συντηρητική σχολή επιδιώκει τη διατήρηση του υφιστάμενου στάτους κβο στο Αιγαίο και προβάλλει ορισμένες επιφυλάξεις για την προοπτική δικαστικής επίλυσης στη Χάγη. Δεν πρόκειται για τη σχολή ακινησίας, όπως συχνά αναφέρεται. Η συντηρητική προσέγγιση αποδέχεται κριτικά την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου και ενστερνίζεται τη λογική του αυστηρά οριοθετημένου διαλόγου. Παραμένει πιστή στην εθνική θέση ότι υπάρχει μόνο μία ελληνοτουρκική διαφορά προς επίλυση, δηλαδή τα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Επίσης, δεν αποδέχεται τη φιλελεύθερη άποψη ότι ο χρόνος δουλεύει απαραίτητα υπέρ της Τουρκίας, αφού στις διεθνείς σχέσεις δεν υπάρχει τίποτα δεδομένο.

Θιασώτες της συγκεκριμένης σχολής υπήρχαν στις κυβερνήσεις του Κώστα Καραμανλή, Αντώνη Σαμαρά και Αλέξη Τσίπρα. Ο πρώτος σταμάτησε τη διαδικασία του Ελσίνκι που οδηγούσε σε εθνική ήττα, ο δεύτερος απομάκρυνε τα ζητήματα κυριαρχίας από τον ελληνοτουρκικό διάλογο και ο τρίτος αρκέστηκε στην «αγορά χρόνου», χωρίς διάθεση ανατροπών. Η συντηρητική σχολή συνεχίζει να έχει σημαντικά ερείσματα μέσα σε αρκετά κόμματα, συμπεριλαμβανομένου του ΚΚΕ.

Τέλος, η δυναμική σχολή δεν εμπιστεύεται ιδιαίτερα τη διεθνή διαιτησία και επικεντρώνεται σε δύο δείκτες σκληρής ισχύος: τη δημιουργία αμυντικών συμμαχιών και την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων. Στον δημόσιο διάλογο αρκετοί τη χαρακτηρίζουν «εθνικιστική σχολή» επειδή αντιμετωπίζει την Τουρκία ως μια διαρκή απειλή. Πάντως, αξίζει να σημειωθεί ότι τέτοιος όρος δεν χρησιμοποιείται στη διεθνή βιβλιογραφία. Η στρατιωτική διαχείριση της κρίσης του 1987 και η εκπόνηση του Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος με την Κυπριακή Δημοκρατία είναι δύο γνωστά παραδείγματα αυτής της σχολής. Σε έναν κόσμο που επικρατεί αβεβαιότητα και ανασφάλεια, η αρχή της αυτοβοήθειας επιτάσσει την υιοθέτηση μιας στρατηγικής εξισορρόπησης ή ακόμη και ανάσχεσης της Αγκυρας.

Η φιλελεύθερη σχολή θεωρεί ότι η επίλυση των διαφορών είναι εφικτή, η συντηρητική θέλει διατήρηση του υφιστάμενου στάτους κβο, η δυναμική επι- διώκει τη σκληρή ισχύ.

Το κύριο μειονέκτημα της δυναμικής προσέγγισης είναι ότι η αύξηση της στρατιωτικής έντασης μπορεί να οδηγήσει σε αυτοεκπληρούμενες προφητείες περί νομοτελειακής σύγκρουσης. Βασικός εκπρόσωπός της ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου, αλλά ψήγματα της συγκεκριμένης σχολής υπήρχαν και σε πρόσφατες κυβερνήσεις της Ν.Δ. Η δυναμική σχολή παραμένει ελκυστική στα μάτια της κοινής γνώμης, αλλά διαθέτει πλέον λιγότερους υποστηρικτές στα κόμματα εξουσίας και τον ακαδημαϊκό κόσμο.

Οι τρεις σχολές δεν είναι μονολιθικές ή στατικές. Πάντα υπάρχει μια σχετική ευελιξία, που προκύπτει από την εξέλιξη των γεγονότων στις διμερείς σχέσεις και ευρύτερα. Επιπρόσθετα, όλοι οι λήπτες αποφάσεων συνυπολογίζουν το πολιτικό κόστος στη χάραξη της πολιτικής, ειδικά όταν επίκεινται εκλογές ή η κοινοβουλευτική πλειοψηφία δεν είναι δεδομένη. Σε κάθε περίπτωση, η κάθε σχολή δίνει διαφορετική απάντηση για το μέλλον των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η φιλελεύθερη διακατέχεται από μια υπέρμετρη αισιοδοξία για την επίτευξη ενός ειρηνικού μέλλοντος στην περιοχή, η συντηρητική αντιμετωπίζει με δυσπιστία τα κελεύσματα για αμοιβαίες υποχωρήσεις σε αυτή τη χρονική συγκυρία και η δυναμική διακρίνεται για την εγγενή απαισιοδοξία της αναφορικά με τη δυνατότητα της Τουρκίας να αλλάξει στάση έναντι του Ελληνισμού. Η Ιστορία είναι ο τελικός κριτής όλων.

Ο κ. Μάνος Καραγιάννης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Reader in International Security στο King’s College London. Το βιβλίο του «Αποτροπή και Αμυνα» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Καθημερινή

Σχόλιο-Απάντηση στην γνώμη του καθηγητή Θεοδώρου Καρυώτη για το Δικαστήριο της Χάγης και την τραγωδία της ελληνικής ΑΟΖ

0

Του Θεοδώρου Κατσούφρου, Νομικού- Διεθνολόγου

Αποσαφηνίζω ευθύς εξαρχής και προς άρση τυχόν παρεξηγήσεων ότι η απάντησή μου στην από 22 Αυγούστου 2023 γνώμη του εμπνευστή και σκαπανέα της ελληνικής ΑΟΖ φίλτατου καθηγητή Θ. Καρυώτη  ΕΔΩ εντάσσεται αυστηρά στο πλαίσιο μίας εποικοδομητικής αντιπαράθεσης ιδεών και απόψεων, μακράν και πέραν οποιασδήποτε συγκεκαλυμένης αντιδικίας, με αποκλειστικό γνώμονα την προαγωγή του δημόσιου διαλόγου και όχι τον ευτελισμό του μέσω της παραπλάνησης της κοινής γνώμης.

Χωρίς να ακολουθώ κατά γράμμα την συλλογιστική του και για την καλύτερη κατανόηση της απάντησής μου από τους φίλους αναγνώστες, διακρίνω την περίπτωση του Αιγαίου από αυτή της Ανατολικής Μεσογείου για τους εκτιθέμενους κατωτέρω λόγους, προτάσσοντας την ουσία, δηλαδή την απάντηση στο ερώτημα σε τί διαφωνούμε με την γείτονα, και ερχόμενος στην συνέχεια στην δικονομία (στην ακολουθητέα διαδικασία), στο πώς δηλαδή μπορούμε εν προκειμένω να λύσουμε με ειρηνικό τρόπο την σχετική διαφορά. Εννοείται ότι η απάντησή μου επί των θεμάτων ουσίας και διαδικασίας στα οποία εγκύπτει ο αρθρογράφος εδράζεται στο εθιμικό δίκαιο της θάλασσας, το οποίο διέπει την επίμαχη ελληνοτουρκική διαφορά, άποψη την οποία συμμερίζεται και ο ίδιος. Θυμίζω συναφώς ότι το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ΔΔ) έκρινε το 1978 ότι η διαφορά μας με την Τουρκία σχετικά με την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου είναι «νομική» και όχι «εξόχως πολιτική», όπως υποστήριζαν τότε και εξακολουθούν να υποστηρίζουν οι Τούρκοι.

Εστιάζοντας λοιπόν στην ουσία ήδη από την πρώτη παράγραφο του άρθρου του, ο αρθρογράφος παρατηρεί ορθότατα ότι πρόκειται για την ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο. Διαπιστώνει συγκεκριμένα ότι το «φάντασμα» της ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο καταδιώκει την Τουρκία η οποία αντιμετωπίζει τον θεσμό ως «τον μεγαλύτερο εχθρό της». Περιφρονώντας την Σύμβαση του 1982 για το δίκαιο της θάλασσας, η Τουρκία ισχυρίζεται ότι έχει «θαλάσσια σύνορα με την Αίγυπτο», αποκλείοντας αυτομάτως το ενδεχόμενο θαλάσσιων συνόρων της Ελλάδας με την Κύπρο. Αναφερόμενος όμως στο επίκαιρο θέμα της προσφυγής μας στην Χάγη (το οποίο αφορά την διαδικασία), ο αρθρογράφος διερωτάται αν είναι «δύσκολο και ίσως παράτολμο» να προβλεφθεί «τί είδους απόφαση θα λάβει το ΔΔ» αν κληθεί να επιλύσει την «ελληνοτουρκική διαφορά για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ του Αιγαίου» υπό το φως της νομολογίας του «σε παρεμφερείς διαφορές» (σημείο το οποίο αφορά την ουσία).

Το τιθέμενο λοιπόν ερώτημα είναι αν και κατά πόσον οι περιπτώσεις του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου μπορούν να θεωρηθούν από κοινού ως «παρεμφερείς» με άλλες διαφορές των οποίων επελήφθη στο παρελθόν το ΔΔ, προκειμένου να συναχθούν ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με την δικαστική επίλυση και της δικής μας διαφοράς με την Τουρκία.

Εκκινώ λοιπόν τον σχολιασμό μου από την πεποίθησή μου ότι η περίπτωση του Αιγαίου διακρίνεται σαφώς, τόσο από γεωγραφική άποψη όσο και υπό το πρίσμα του εθιμικού δικαίου της θάλασσας, από την περίπτωση της Ανατολικής Μεσογείου. Συγκεκριμένα, στο Αιγαίο εμπλέκονται αποκλειστικά δύο παράκτιες χώρες, Ελλάδα και Τουρκία, με τις ηπειρωτικές και νησιωτικές ακτές τους να παράκεινται ή και να αντίκεινται, αλλά και με την ιδιομορφία ότι η αρχιπελαγική δομή (όχι υπό την έννοια του αρχιπελαγικού κράτους) και η γεωγραφική διάταξη των ελληνικών νησιωτικών εδαφών είναι τέτοιας φύσης, ώστε να μην επιτρέπουν την εφαρμογή της επικαλούμενης από την Τουρκία αρχής ότι κείνται στην «λάθος πλευρά» της μέσης/γραμμής ίσης απόστασης. Η απόφαση του ad hoc Διαιτητικού Δικαστηρίου της 30ής Ιουνίου 1977, την οποία επικαλείται συστηματικά η Τουρκία για να στηρίξει την εντελώς αβάσιμη άποψή της ότι τα ελληνικά νησιωτικά εδάφη στο Αιγαίο βρίσκονται στην «λάθος πλευρά» της μέσης γραμμής, είναι αποκαλυπτική. Αναφερόμενο στην υπό την κρίση του τεθείσα περίπτωση των Αγγλονορμανδικών νήσων, το επιληφθέν της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Γαλλίας Δικαστήριο την διακρίνει από την περίπτωση του Αιγαίου (η οποία εκκρεμούσε ήδη ενώπιον του ΔΔ), χωρίς να την κατονομάζει:

«The Channel Islands are not only “on the wrong side” of the mid-Channel median line but wholly detached geographically from the United Kingdom» και συμπληρώνει: «The case is quite different from that of small islands on the right side or close to median line, and it is also quite different from the case where numerous islands stretch out one after another long distances from the mainland» (σκέψη 199 της διαιτητικής απόφασης).

Οι Τούρκοι εξακολουθούν να περιλαμβάνουν την ανωτέρω διαιτητική απόφαση στην φαρέτρα των νομικών τους επιχειρημάτων, παραλείποντας όμως σκανδαλωδώς οποιαδήποτε μνεία του επίδικου χωρίου.

Στην Ανατολική Μεσόγειο, το υδάτινο στοιχείο βρέχει, μεταξύ άλλων, τις ακτές τεσσάρων κρατών (Ελλάδας, Τουρκίας, Κύπρου και Αιγύπτου), οι προβολές των οποίων στην θάλασσα οδηγούν σε επικάλυψη των θαλάσσιων ζωνών τους. Η Ανατολική Μεσόγειος χαρακτηρίζεται επιπλέον και από το ότι η Ελλάδα και η Κύπρος εμπλέκονται στις θαλάσσιες οριοθετήσεις αποκλειστικά με τα νησιωτικά εδάφη τους. Η Τουρκία εκμεταλλεύεται το στοιχείο αυτό αναδεικνύοντάς το ως περίσταση ικανή να επηρεάσει υπέρ της την οριοθέτηση, προκειμένου να επιτευχθεί, όπως υποστηρίζει η ίδια, ένα δίκαιο αποτέλεσμα, υποβιβάζοντας εσκεμμένα την σημασία της γεωγραφίας της ευρύτερης περιοχής. Τί εννοώ;

Αν εξετάσουμε αναλυτικότερα τα γεωγραφικά δεδομένα της Ανατολικής Μεσογείου, η τουρκική εκδοχή υπεραπλουστεύει την κατάσταση εστιάζοντας στον μειωμένο έως μηδενικό, κατά την ίδια, βαθμό επήρειας των γειτονικών της νησιωτικών σχηματισμών Ελλάδας και Κύπρου, σε συνδυασμό με το χωλό και όχι πλήρες δικαίωμά τους. Στην πραγματικότητα όμως, αφενός, όποιο νησιωτικό έδαφος χαρακτηρίζεται ως νήσος έχει πλήρες δικαίωμα (full entitlement) κατά το εθιμικό διεθνές δίκαιο, αφετέρου, τόσο το νησιωτικό σύμπλεγμα του Καστελλορίζου στο κέντρο της Ανατολικής Μεσογείου, με την ακτινοειδή, δηλαδή προς όλα τα σημεία του ορίζοντα, προβολή του (radial projection), όσο και το νησιωτικό τόξο Κρήτης, Κάσσου, Καρπάθου και Ρόδου στα  δυτικά, με  την νοτιοανατολική κατεύθυνση  της επίσης ακτινοειδούς προβολής του, διεμβολίζουν ή εγκλωβίζουν κυριολεκτικά την προβολή της τουρκικής ακτής, δημιουργώντας ένα ελληνοκυπριακό ανάχωμα που ενώνει τις ζώνες δικαιοδοσίας των δύο κρατών και λειτουργεί ως ομφάλιος λώρος που τις συνδέει (βλέπε αναλυτικότερα την γνώμη μου της 22ας Ιουλίου 2023 στην Hellas Journal ΕΔΩ. Επιπλέον, το νησιωτικό σύμπλεγμα του Καστελλορίζου δεν ανήκει στην Τουρκία αλλά στην Ελλάδα. Άρα, η περίπτωσή του δεν ομοιάζει καθόλου με αυτή της Ουκρανικής Νήσου των Όφεων στην Μαύρη Θάλασσα, όπως εξηγώ κατωτέρω. Εξ άλλου, η προς δυσμάς προβολή της δυτικής ακτής της Κύπρου συναντάται και επικαλύπτεται με την προς ανατολάς προβολή των ανατολικών ακτών του νησιωτικού τόξου ανεμπόδιστα, χωρίς την παρεμβολή των ακτών τρίτου κράτος, λαμβανομένου μάλιστα υπόψη και ότι η απόσταση μεταξύ του πλησιέστερου σημείου της ανατολικής ακτής της Κρήτης και του αντίστοιχου σημείου της δυτικής ακτής της Κύπρου είναι περίπου η ίδια (543 χλμ) με την απόσταση που χωρίζει τις τουρκικές ηπειρωτικές ακτές από τις αιγυπτιακές (520 χλμ).

Ορθώς λοιπόν και πάλι ο αρθρογράφος, μετά από μία παρενθετική αναφορά του στο δικαίωμα των ελληνικών νησιωτικών εδαφών του Αιγαίου σε αιγιαλίτιδα ζώνη 12 ναυτικών μιλίων (νμ) και τον αντίκτυπο από την εφαρμογή του στην οριοθέτηση της ΑΟΖ με την Τουρκία, επιστρέφει στην αρχική του θέση περί της ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο, αντιστρέφοντας όμως την φορά αυτή παραδόξως τους ρόλους Ελλάδας και Τουρκίας. Συγκεκριμένα, διατυπώνει την άποψη ότι «το κύριο πρόβλημα που θα αντιμετωπίσει η Ελλάδα στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης είναι αυτό του [Καστελλορίζου] και της Στρογγύλης», έχοντας κατά νου ότι, σε περιπτώσεις όπου μία νησίδα βρίσκεται μπροστά σε έναν «τεράστιο ηπειρωτικό χώρο ενός άλλου κράτους», το ΔΔ δεν της αναγνώρισε ποτέ «πλήρη επήρεια» (σημείο το οποίο αφορά την ουσία και στο οποίο επανέρχομαι).

Με βάση την αρχική άποψη του αρθρογράφου ότι η νομική θέση της Τουρκίας, όσον αφορά την ΑΟΖ, είναι επισφαλής στην Ανατολική Μεσόγειο, διερωτώμαι ποιος άλλος μπορεί να είναι ο λόγος της τουρκικής επιφυλακτικότητας εκτός από την παρουσία των ελληνικών νησιωτικών εδαφών και το ισχυρό αποτύπωμά τους στην οριοθέτηση της ΑΟΖ στην θαλάσσια αυτή περιοχή. Προφανώς, με βάση τη νομολογία του ΔΔ, η Τουρκία δεν δικαιούται όσα διεκδικεί (βλέπε επεκτατική θεωρία της Γαλάζιας Πατρίδας). Δεν αντιλαμβάνομαι συνεπώς πού στηρίζεται ο φόβος του αρθρογράφου περί μερικής ή και μηδενικής επήρειας των ελληνικών νησιωτικών εδαφών στην Ανατολική Μεσόγειο σε περίπτωση υποβολής της διαφοράς στο ΔΔ, διαδικαστική επιλογή που θα έπρεπε να μας ικανοποιεί αντί να μας ανησυχεί.

Ο καθηγητής Θ. Καρυώτης εμφανίζεται ειδικότερα καχύποπτος ενόψει της τυχόν εφαρμογής της νομολογίας του ΔΔ όταν και όπου μικρές σε έκταση κατοικημένες νήσοι ή νησίδες κείνται εγγύς τεράστιων ηπειρωτικών ακτών, υπαινισσόμενος σαφώς το νησιωτικό σύμπλεγμα του Καστελλορίζου και αναφερόμενος στην καθ’ όλα αλυσιτελή -τόσο για το Αιγαίο όσο και για την Ανατολική Μεσόγειο- απόφαση του ΔΔ του 2009 την οποία σχολιάζω ευθύς αμέσως όχι μόνον λόγω της σημασίας της αλλά, κυρίως, λόγω της γενικευμένης «κακοποίησής» της από τους ειδικούς αναλυτές (Ελλήνων συμπεριλαμβανομένων).

Ως προς τους διαδίκους της υπόθεσης της Μαύρης Θάλασσας, ο αρθρογράφος σημειώνει ότι, με την εν λόγω απόφασή του, η μεν Ουκρανία, υποστηρίζοντας «παρόμοιες με τις ελληνικές θέσεις», εξήλθε «ηττημένη», η δε Ρουμανία, συντασσόμενη με τις «τουρκικές θέσεις», στέφθηκε «νικήτρια» στο πλαίσιο της διαφοράς. Πλην όμως, η απόφαση του ΔΔ του 2009 διαψεύδει στην πράξη, αν ερμηνευθεί ορθά, παρόμοιες εικασίες.

Ας αναλύσουμε λοιπόν την απόφαση του ΔΔ της 3ης Φεβρουαρίου 2009, προκειμένου να κατανοήσουμε το σχετικό διακύβευμα για την Ελλάδα στην Ανατολική Μεσόγειο. Αναφέρομαι στα πλέον ουσιώδη σημεία της, ώστε να χρησιμοποιηθούν λυσιτελώς αντί να παρερμηνεύονται ως προϊόν εσφαλμένων αναλύσεων.

Ασκώντας μονομερώς προσφυγή κατά της Ουκρανίας, η Ρουμανία κάλεσε το Δικαστήριο να χαράξει, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, ενιαίο θαλάσσιο όριο μεταξύ της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ των δύο κρατών στην Μαύρη Θάλασσα». Η παρουσία της αποκαλούμενης Νήσου των Όφεων (Νήσος) ήταν το «μήλον της έριδας» ή το «αγκάθι» της μεταξύ των διαδίκων διαφοράς λόγω, πρώτον, του μεγέθους της (εμβαδόν 0,17 τχλμ και συνολική περιφέρεια 2 χλμ), δεύτερον, λόγω της γεωγραφικής θέσης της (μοναδικός νησιωτικός σχηματισμός σε απόσταση περίπου 20 νμ από την ουκρανική ηπειρωτική ακτή, ανατολικά του Δέλτα του Δούναβη, εγγύς δηλαδή των χερσαίων συνόρων των δύο κρατών) και, τρίτον, λόγω του μεταξύ τους αμφισβητούμενου νομικού χαρακτηρισμού της ως νήσου ή ως βραχονησίδας με τις ανάλογες προφανώς έννομες συνέπειες.

Ο συνημμένος στην απόφαση του ΔΔ χάρτης 1 απεικονίζει τις προτεινόμενες από την Ρουμανία και την Ουκρανία και αποκλίνουσες μεταξύ τους οριογραμμές. Η πρώτη οριογραμμή απηχεί την άποψη της προσφεύγουσας Ρουμανίας ότι η Νήσος είναι βραχονησίδα, μη γενεσιουργός υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, και άρα με μηδενική επήρεια στην χάραξή της. Η δεύτερη της Ουκρανίας αποδίδει στην Νήσο πλήρη επήρεια με την αναγνώρισή της ως νήσου. Η οριογραμμή του Δικαστηρίου διαφέρει αισθητά και από τις δύο που εκφράζουν, κατά την κρίση του, μονομερείς εκατέρωθεν διεκδικήσεις με αποτέλεσμα τον σφετερισμό δικαιωμάτων εκ μέρους του ενός έναντι του άλλου διαδίκου, οπότε δεν τίθεται καν θέμα Σολομώντειας λύσης της διαφοράς (βλέπε και εκτενέστερα κατωτέρω). Επ’ αυτού, το ΔΔ σπεύδει να υπογραμμίσει ότι η προσωρινή οριογραμμή του (προσωρινή γραμμή ίσης απόστασης/μέση γραμμή), στο πλαίσιο των προβλεπόμενων τριών σταδίων της οριοθετικής διαδικασίας (σκέψεις 115 έως 122 της απόφασης), χαράχτηκε «in a reasonable and mutually balanced way», (σσ με λογικό και αμοιβαία ισορροπήμένο τρόπο) ώστε να μην συντρέχει κανένας λόγος προσαρμογής της (σκέψη 201 της απόφασης).

Το ΔΔ αναγνωρίζει ότι η δικαιοδοσία του περιορίζεται στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ των διαδίκων από το εξωτερικό σημείο της αιγιαλίτιδας ζώνης τους, το οποίο συμπίπτει με το σημείο αφετηρίας της δικής του οριογραμμής (σκέψη 30 της απόφασης). Η επισήμανσή του αυτή σημαίνει ότι είναι αναρμόδιο να αποφανθεί επί του ζητήματος εάν η Νήσος είναι νήσος ή βραχονησίδα, ζήτημα το οποίο αφορά προφανώς το δικαίωμα και όχι την οριοθέτηση, όπως επιβεβαιώνεται στην συνέχεια (σκέψη 187 της απόφασής).

Φιδονήσι

Συγκεκριμένα, το ΔΔ επιλέγει proprio motu ως σημείο αφετηρίας της οριογραμμής του εκείνο όπου τέμνονται τα τόξα ακτίνας 12 νμ της ρουμανικής και της ουκρανικής αιγιαλίτιδας ζώνης. Όσον αφορά ειδικότερα την Ουκρανία, πρόκειται, εκτός από την αιγιαλίτιδα ζώνη των 12 νμ της ηπειρωτικής ακτής, και για την αιγιαλίτιδα ζώνη κύκλου ακτίνας 12 νμ ισχύουσα πέριξ της Νήσου από το 1949 (σκέψη 64 της απόφασης). Από το σημείο αφετηρίας και μέχρι το σημείο 2, η οριογραμμή του ΔΔ συμπίπτει με το τόξο (και όχι με την χορδή του κύκλου), μήκους περίπου 5 νμ (σκέψη 59 της απόφασης). Αντιστοιχεί στο συγκεκριμένο τμήμα της περιφέρειας του κύκλου ακτίνας 12 νμ, όπως απεικονίζεται επακριβώς στον χάρτη η αιγιαλίτιδα ζώνη της Νήσου. Επομένως, το μόνο αποτύπωμα της Νήσου στην οριογραμμή του Δικαστηρίου είναι αυτό του τόξου μήκους 5 περίπου νμ από το σημείο 1 έως το σημείο 2 (σκέψη 66 της απόφασης), μετά το οποίο ακολουθείται νοτιοανατολική κατεύθυνση μέχρι το σημείο 4 όπου οι ακτές των διαδίκων παύουν να παράκεινται, καθιστάμενες αντικείμενες, και η παρουσία της Νήσου δεν επηρεάζει πλέον ούτε εμφανώς ούτε αφανώς την οριοθέτηση. Ο λόγος για τον οποίο το Δικαστήριο ακολουθεί πιστά το τόξο και όχι την χορδή του είναι για να μην αποστερηθεί η Νήσος σε καμία περίπτωση ενός αμελητέου τμήματος της ουκρανικής αιγιαλίτιδας ζώνης, όπως προέβλεπε αρχικά η Διεθνής Συμφωνία του 1949 μεταξύ της Ρουμανίας και της τότε ΕΣΣΔ, με την οποία η Νήσος είχε περιέλθει στην κυριαρχία της δεύτερης. Αυτό προκύπτει σαφέστατα από την σκέψη 75 της απόφασης:

«the 12-mile arc around Serpents’ Island will never be penetrated by Romania’s territorial sea, no matter what changes occur in its coastline or baselines».

Tο αναφέρω επειδή πρόκειται για το δυσνόητο εκείνο χωρίο της απόφασης το οποίο παρερμηνεύτηκε ατυχώς, ίσως και λόγω της τεχνικής υφής της διατύπωσής του, σε σημείο, ώστε να θεωρηθεί ότι το ΔΔ περιόρισε γενικώς το δικαίωμα της Νήσου αποκλειστικά στην αιγιαλίτιδα ζώνη των 12 νμ, αναγνωρίζοντάς της τελικά μηδενικό βαθμό επήρειας στο πλαίσιο της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ μεταξύ των διαδίκων. Αν όντως το έπραττε, το ΔΔ θα εξέφευγε των ορίων της δικαιοδοσίας του επειδή θα λάμβανε θέση στο θέμα το νομικού χαρακτηρισμού της Νήσου ως βραχονησίδας, όπως υποστήριζε η Ρουμανία. Αντιθέτως, κατά την εκτίμηση του Δικαστηρίου, η τότε ΕΣΣΔ δεν παραιτήθηκε από το δικαίωμα της Νήσου σε θαλάσσιες ζώνες πέραν της αιγιαλίτιδας. Η ρουμανική άποψη ότι το δικαίωμα της Νήσου περιορίζεται στην αιγιαλίτιδα ζώνη των 12 νμ (και η άποψη όσων αναλυτών την υποστηρίζουν ταυτίζοντάς την με την απόφαση) είναι απολύτως ανακριβής, καθότι, κατά την κρίση του ΔΔ: «a 12-nautical-mile territorial sea was attributed to Serpents’ Island pursuant to agreements between the Parties. It concludes that, in the context of the present case, Serpents’ Island should have no effect on the delimitation in this case, other than the stemming from the role of the 12-nautical-mile arc of its territorial sea» (σκέψη 188 της απόφασης).

Αν το ΔΔ υιοθετούσε την ρουμανική εκδοχή, τότε η οριογραμμή του θα ήταν απλούστατα ευθυγραμμισμένη με την προταθείσα από την Ρουμανία και η Νήσος θα περιοριζόταν στα 12 νμ υπό μορφή αγκίστρου (hook) μέχρι το σημείο όπου τέμνεται από την κάθετο προς την γενική κατεύθυνση των ηπειρωτικών ακτών των διαδίκων (όπως προκύπτει σαφώς από τους σχετικούς χάρτες που συνοδεύουν τα δικόγραφα των διαδίκων).

Το συναγόμενο από την απόφασή του συμπέρασμα είναι ότι το ΔΔ δεν αναγνωρίζει εμφανώς στην Νήσο οποιαδήποτε επήρεια στην οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ. Εκτιμώντας όμως ότι η ακτινοειδής προβολή των ακτών της έχει ως συνέπεια ότι οι θαλάσσιες ζώνες τις οποίες θα δικαιούνταν αν θεωρούνταν ως νήσος απορροφώνται από την αντίστοιχη αλλά κατά πολύ ευρύτερου βεληνεκούς προβολή των ουκρανικών ηπειρωτικών ακτών (σκέψη 187 της απόφασης), το πράττει πλαγίως και με άδηλο τρόπο (βλέπε συναφώς κατωτέρω). Εν τέλει, η Νήσος δεν ελήφθη τύποις υπόψη επειδή δεν χαρακτηρίστηκε ως παράκτια νήσος, ώστε να ενσωματωθεί στην ληπτέα υπόψη για τους σκοπούς της οριοθέτησης ουκρανική ηπειρωτική ακτή (relevant coast)(σκέψη 149 της απόφασης). Αντ’ αυτής, το ΔΔ επέλεξε ως κατάλληλο σημείο βάσης για την χάραξη της προσωρινής οριογραμμής του την ουκρανική νησίδα Tsyganka στην περιοχή του Δέλτα του Δούναβη, κρίνοντας ότι πληρούσε τις προϋποθέσεις για τον χαρακτηρισμό της ως παράκτιας νήσου (σκέψη 153 της απόφασης).

Μετά και την προηγηθείσα ανάλυση, είναι αυτονόητο ότι δεν ευσταθεί το συμπέρασμα ότι στην υπόθεση της Μαύρης Θάλασσας η Ρουμανία υιοθέτησε την τουρκική άποψη και η Ουκρανία την ελληνική.

Πρώτον, η Ρουμανία αμφισβήτησε όχι το δικαίωμα των νήσων σε θαλάσσιες ζώνες πέραν της αιγιαλίτιδας αλλά το δικαίωμα των βραχονησίδων (στις οποίες συμπεριελάμβανε και την Νήσο) σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ.

Δεύτερον, η απόφαση του ΔΔ, η οποία ελήφθη ομόφωνα (κάτι μοναδικό στην ιστορία της νομολογίας του), δεν αδικεί ούτε την Ρουμανία ούτε την Ουκρανία (προαναφερθείσα σκέψη 201 της απόφασης), όπως δεν θα αδικήσει ούτε την Ελλάδα τυχόν μελλοντική του απόφαση επί της ελληνοτουρκικής διαφοράς.

Μπορεί, στο πλαίσιο της υπόθεσης της Μαύρης Θάλασσας, το μεγαλύτερο ποσοστό της διαφιλονικούμενης μεταξύ των διαδίκων θαλάσσιας ζώνης να περιήλθε στην Ρουμανία (σε αναλογία περίπου 70% έναντι 30%), η Ουκρανία όμως απέκτησε το κατά πολύ πλουσιότερο σε κοιτάσματα υδρογονανθράκων πεδίο στο οποίο την περιόρισε η οριοθέτηση του ΔΔ. Η επιλογή δε του ΔΔ να αποκλείσει απαρχής την Νήσο ως σημείο βάσης για τον υπολογισμό της προσωρινής οριογραμμής του συνέβαλε και αυτή με την σειρά της στην εκ μέρους του απόδοση μεγαλύτερης έκτασης στην Ουκρανία από εκείνη που θα της επιδίκαζε αν την λάμβανε υπόψη κατά το πρώτο στάδιο. Αν το έκανε δεκτό, θα όφειλε να προσαρμόσει την οριογραμμή του τόσο στο δεύτερο όσο και στο τρίτο στάδιο εξαιτίας της σημαντικής διαφοράς στον λόγο (ratio) που θα προέκυπτε εύλογα από την σύγκριση των ληπτέων υπόψη ακτών και των αντίστοιχων θαλάσσιων ζωνών βάσει της αρχής της αναλογικότητας (βλέπε επ’ αυτού την άποψη του έγκριτου αναλυτή Coalter G. Lathrop με τίτλο «Maritime Delimitation in the Black Sea», AJIL, 2009, volume 103, σελίδες 543-549, στην σελίδα 548: «by removing Serpents’ Island from the delimitation calculation at an earlier stage, the Court reduced the importance of [its] potential role as a relevant circumstance or factor calling for an adjustment to the provisional equidistance line. Even so, the Court did take into account the presence of Serpents’ Island»). Το επιδιωκόμενο ως εκ τούτου ποθητό δίκαιο αποτέλεσμα επιτεύχθηκε πλήρως προς ικανοποίηση και των δύο χωρών (προαναφερθείσα σκέψη 201 της απόφασης).

Αν ανατρέξουμε τέλος στην απόφαση του 1985 (οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας μεταξύ Λιβύης και Μάλτας), με την οποία το ΔΔ αναγνωρίζει ως βασικό κριτήριο της οριοθέτησης την απόσταση από την ακτή και όχι γεωλογικές ή άλλες παραμέτρους, αποσαφηνίζοντας ότι η ενδοχώρα (landmass) δεν αποτελεί ληπτέο υπόψη στοιχείο στην οριοθέτηση και ότι υπολογίζεται αυστηρά το μήκος της ληπτέας υπόψη ακτής, τότε ουδείς λόγος ανησυχίας συντρέχει ώστε να θεωρηθεί ότι, σε περίπτωση από κοινού προσφυγής της Τουρκίας με την Ελλάδα στο ΔΔ, θα συνυπολογιστεί το σύνολο των τουρκικών ακτών ή ότι, μεταξύ δύο ακραίων διεκδικήσεων, θα προκριθεί «η εφαρμογή της μεθόδου του Σολομώντος». Το μεγαλύτερο μήκος των εμπλεκόμενων στην οριοθέτηση ακτών, σύμφωνα μάλιστα με τις τουρκικές διεκδικήσεις, περιορίζεται μεταξύ του 28ου και του 32ου μεσημβρινού, και δεν είναι η μοναδική ληπτέα υπόψη περίσταση, όπως εξηγώ ευθύς αμέσως.

Η πλέον σημαντική πτυχή της οριοθέτησης στην Ανατολική Μεσόγειο (αποκλειομένου του Αιγαίου) είναι ότι η παρουσία νησιωτικού εδάφους τρίτης χώρας μεταξύ των ηπειρωτικών ή νησιωτικών εδαφών δύο άλλων παράκτιων χωρών διαφέρει από την παρουσία νησιωτικού εδάφους που ανήκει σε ένα από δύο εμπλεκόμενα στην οριοθέτηση παράκτια κράτη, χωρίς το στοιχείο της παρεμβολής τρίτης κυριαρχίας (όπως στην προαναφερθείσα υπόθεση της οριοθέτησης της μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Γαλλίας υφαλοκρηπίδας). Στην δεύτερη περίπτωση της οριοθέτησης μεταξύ δύο κρατών, το νησιωτικό έδαφος κείται εντός της προς οριοθέτηση θαλάσσιας ζώνης ως ανήκον σε ένα από τα δύο, ενώ στην πρώτη περίπτωση το νησιωτικό έδαφος της τρίτης χώρας, παρεμβαλλόμενο μεταξύ των άλλων δύο, κείται εκτός της προς οριοθέτηση θαλάσσιας ζώνης και διακόπτει την μετωπική σχέση των ακτών τους, με αποτέλεσμα να ανακύπτει πλέον η ανάγκη της ανά ζεύγη οριοθέτησης μεταξύ του τρίτου νησιωτικού εδάφους και του εδάφους των άλλων δύο κρατών. Εν ολίγοις, στην περίπτωση αυτή, εμπλέκονται μεν γεωγραφικώς τρία παράκτια κράτη, η οριοθετική διαδικασία χωρεί όμως ανά ζεύγη, με σημείο αναφοράς την παρεμβαλλόμενη ακτή του τρίτου κράτους. Η περίπτωση αυτή δεν έτυχε της δέουσας προσοχής από την θεωρία, αν και αποτέλεσε αντικείμενο τόσο της νομολογίας του ΔΔ όσο και της διεθνούς πρακτικής.

Στην γεωγραφική πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσογείου, η παρεμβολή του νησιωτικού τόξου και του νησιωτικού συμπλέγματος μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου ανατρέπει τους κανόνες της οριοθέτησης υπό την έννοια ότι η παρεμβαλλόμενη παρουσία τους δεν επιτρέπει την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου καθ’ όλο το εύρος της ακτινοειδούς προβολής τους. Η παρεμβολή αυτή δεν αποκόπτει την Τουρκία από θαλάσσιες ζώνες που, κατά την άποψή της, δικαιούται ούτως ή άλλως, αλλά διακόπτει την σχέση των τουρκικών και των αιγυπτιακών ακτών ως αντικειμένων. Συγκεκριμένα, η παρεμβολή του νησιωτικού συμπλέγματος μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών Τουρκίας και Αιγύπτου σημαίνει ότι βορείως μεν ισχύει η συμβατική οριοθέτηση του 1932 μεταξύ Τουρκίας και Ιταλίας (στην θέση της οποίας ως συμβαλλόμενου μέρους υπεισήλθε η Ελλάδα το 1947), νοτίως δε αντικείμενες καθίστανται οι ακτές του νησιωτικού συμπλέγματος και της Αιγύπτου, οπότε η οριοθέτηση πρέπει να χωρήσει αποκλειστικά και αναγκαστικά μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου. Το ίδιο ισχύει και για το νησιωτικό τόξο, όπως άλλωστε επιβεβαιώθηκε με την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία του 2020. Στην σχετική επικάλυψη πρέπει να προστεθεί και ο παράλληλος άξονας προβολής των δυτικών ακτών της Κύπρου προς τα δυτικά και των ανατολικών ακτών του νησιωτικού τόξου προς τα ανατολικά, αποτέλεσμα της οποίας επικάλυψης είναι, όπως προανέφερα, η ελληνοκυπριακή ασπίδα, η οποία δεν επιτρέπει οποιαδήποτε διείσδυση και επικάλυψη των τουρκικών και αιγυπτιακών ακτών μεταξύ τους. Αυτό ισχύει εντελώς ανεξάρτητα από τον βαθμό επήρειας του νησιωτικού συμπλέγματος προς ανατολάς και δυσμάς, σε σχέση με την Τουρκία, η οποία αποκλείεται να επανακάμψει προς νότον επειδή εκεί πλέον η περιοχή αφορά αμιγώς οριοθέτηση μεταξύ δύο άλλων παικτών (Ελλάδας και Αιγύπτου). Η προπεριγραφείσα παρεμβολή σημαίνει ότι η Τουρκία τελεί σε αδυναμία να επικαλεστεί τόσο το γεγονός ότι αποκόπτεται «αδίκως» και «αδικαιολογήτως» από την προς νότον προβολή των ακτών της (cut-off effect) όσο και να προτείνει την λύση της ενθυλάκωσης (enclavement) των ελληνικών νησιωτικών εδαφών μεταξύ των θαλάσσιων ζωνών Τουρκίας και Αιγύπτου για τον απλό λόγο ότι οι ληπτέες υπόψη συγκεκριμένες περιστάσεις ισχύουν μόνο στο πλαίσιο της προς οριοθέτηση μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου και Ελλάδας και Κύπρου θαλάσσιας έκτασης, αντίστοιχα. Με άλλα λόγια, στην περίπτωση παρεμβολής δεν ενεργοποιείται ο «μηχανισμός» του βαθμού επήρειας των ελληνικών νησιωτικών εδαφών, καθόσον δεν ανήκουν στην Τουρκία και εκφεύγουν της οριοθέτησης στην οποία υπεισέρχεται πλέον η Αίγυπτος. Έτσι, ο βαθμός επήρειάς τους επανέρχεται στην επιφάνεια στο πλαίσιο της οριοθέτησης με την Αίγυπτο.

Πηγή: Καθημερινή

Άρα, οι φόβοι του καθηγητή Θ. Καρυώτη δεν επαληθεύονται ούτε στην περίπτωση του Αιγαίου (βλέπε διαιτητική απόφαση του 1977) αλλά ούτε και στην περίπτωση της Ανατολικής Μεσογείου, όπως εκθέτω κατωτέρω.

Για το βάσιμο της ανωτέρω νομικής επιχειρηματολογίας, αρκούν τα πειστικά δείγματα γραφής στον απόηχο της απόφασης του ΔΔ στην υπόθεση Καμερούν κατά Νιγηρίας (Judgment of 10 October 2002, Case concerning the Land and Maritime Boundary between Cameroon and Nigeria). Η παρουσία τής μεταξύ των διαδίκων παρεμβαλλόμενης και ανήκουσας στην Ισημερινή Γουινέα νήσου Bioko της προσδίδει πλήρη επήρεια έναντι τόσο της Νιγηρίας όσο και έναντι του Καμερούν, αποκλείοντας παράλληλα την μεταξύ των ακτών των δύο τελευταίων δυνατότητα οριοθέτησης τους ως αντικειμένων. Αντικρούοντας την άποψη του Καμερούν ότι η ύπαρξη της νήσου δεν επηρεάζει την μεταξύ τους οριοθέτηση, η Νιγηρία περιγράφει παραστατικότατα την κατάσταση ως εξής: «the existence of Bioko […] is totally ignored. […] Bioko cannot simply be treated as a relevant circumstance; it is a major part of an independent State, possessing its own maritime areas» (σκέψη 279 της απόφασης). Την άποψή της επιβεβαιώνει το ΔΔ διαπιστώνοντας ότι «Bioko is not an island to either of the two Parties [Καμερούν και Νιγηρίας]. It is a constituent part of a third State. The part of the Cameroon coastline beyond Debundsha Point faces Bioko. It cannot therefore be treated as facing Nigeria so as to be relevant to the maritime delimitation between Cameroon and Nigeria» (σκέψη 291 της απόφασης). Χαρακτηρίζοντας την γεωγραφική πραγματικότητα της περιοχής ως «δεδομένο» («a given») (σκέψη 295) και απαντώντας στο επιχείρημα του Καμερούν ότι «the presence of Bioko constitutes a relevant circumstance which should be taken into account for purposes of the delimitation» και ότι «Bioko Island substantially reduces the seaward projection of Cameroon’s coastline» (σκέψη 298 της απόφασης), το ΔΔ αποφαίνεται με κατηγορηματικό τρόπο ότι «the effect of Bioko Island on the seaward projection of the Cameroonian coastline front is an issue between Cameroon and Equatorial Guinea and not between Cameroon and Nigeria, and is not relevant to the issue of delimitation before [it]. The Court does not therefore regard the presence of Bioko Island as a circumstance that would justify the shifting of the equidistance line as Cameroon claims» (σκέψη 299 της απόφασης). Το ΔΔ κρίνει συνεπώς ότι η προσωρινή μέση γραμμή αποτελεί, ως έχει και λόγω της παρεμβολής, μέθοδο οδηγούσα σε δίκαιο αποτέλεσμα, αναγνωρίζοντας εμμέσως πλην σαφώς ότι το Καμερούν είναι γεωγραφικώς μειονεκτούν παράκτιο κράτος.

Εξίσου παραστατική είναι και η περιγραφή τριών δικαστών του ΔΔ με την χωριστή γνώμη τους υπό την προαναφερθείσα απόφαση του 1985. Συγκεκριμένα, οι δικαστές Ruda, Bedjaoui και Jiménez de Aréchaga συνοψίζουν με νόημα ότι η ευθεία μετωπικότητα (oppositeness) των ακτών δύο κρατών «depends on the presence or not of an intermediate third State. The oppositeness between the coasts of States A and B disappears when that oppositeness is replaced by that of a third State C, adjacent to A: then and there the oppositeness between the coasts of C and B begins» (joint separate opinion, παράγραφος 14, στην σελίδα 80). Οι τρεις δικαστές ολοκληρώνουν το σκεπτικό τους υπενθυμίζοντας την άποψη του Ηνωμένου Βασιλείου στην προαναφερθείσα υπόθεση Ηνωμένο Βασίλειο/Γαλλία: «It cannot be open to two States, by ignoring the existence of the continental shelf claims of an intermediate third State, to divide up areas appertaining to the third State» (προαναφερθείσα απόφαση του Διαιτητικού Δικαστηρίου, 1977, σκέψη 92), η οποία έχει εν παρόδω βαρύνουσα σημασία και για τον χαρακτηρισμό του τουρκολιβυκού μνημονίου ως ανυπόστατου.

Πέραν της νομολογίας, ανάλογο και πρόσφατο δείγμα γραφής της διεθνούς πρακτικής αποτελεί, μεταξύ πολλών άλλων διεθνών συμφωνιών στην Βόρεια Θάλασσα, στην Καραϊβική, στον Περσικό Κόλπο και αλλού, η συμφωνία της 19ης Νοεμβρίου 2018 (σε ισχύ από τις 28 Ιουνίου 2019) για την οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ Δανίας και Πολωνίας. Η παρουσία της απομακρυσμένης από την ηπειρωτική Δανία δανικής νήσου Bornholm, κείμενης στο μέσον της Δυτικής Βαλτικής, «ροκανίζει» συρρικνώνοντας κυριολεκτικά τις θαλάσσιες ζώνες των αντικείμενών της, λόγω της παρεμβολής της, ηπειρωτικών ακτών της Σουηδίας (συμφωνία του 1984), της Γερμανίας (συμφωνία του 1988) και της Πολωνίας (προαναφερθείσα του 2018), ως αποτέλεσμα της τήρησης μίας ελάχιστα προσαρμοσμένης μέσης γραμμής και στις τρεις περιπτώσεις.

Η κριτική στάση του καθηγητή Θ. Καρυώτη έναντι των αποφάσεων του ΔΔ, όπως προκύπτει από τις αιτιάσεις του ότι «δεν έχει θεσπίσει ορισμένους κανόνες», ώστε να χρησιμεύουν ως οδηγός για τα ενδιαφερόμενα κράτη, ότι το γεγονός αυτό

«αποτελεί μια μεγάλη αποτυχία της νομολογίας του» και ότι «είναι δύσκολο και ίσως παράτολμο να επιχειρήσει κάποιος να προβλέψει τί είδους απόφαση θα λάβει […] σε περίπτωση που τελικά παραπεμφθεί σ’ αυτό η ελληνοτουρκική διαφορά για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ του Αιγαίου», δεν δικαιολογείται εν έτει 2023, δεδομένων των πολλών αποφάσεων του ΔΔ οι οποίες διακρίνονται πλέον σαφώς για την συνέπεια και την συνέχειά τους, καθώς και για την αντικειμενικότητα και την προβλεψιμότητά τους.

Όσον αφορά την εκτέλεση των αποφάσεων του ΔΔ, ο καθηγητής Θ. Καρυώτης εικάζει ότι «η Τουρκία δεν θα αποδεχτεί την απόφαση της Χάγης», ακόμη και αν είναι«θετική» ή «ευνοϊκή» για τα συμφέροντά της, «διότι την συμφέρει να διαιωνίζεται η ελληνοτουρκική διένεξη». Συγκρίνει δε την στάση της με την «γραμμή που ακολουθεί και η Κίνα, μη συμμορφούμενη με την απόφαση της Χάγης» «επειδή υπέστη μια βαριά ήττα». Πάντως, η σύγκριση με την απόφαση του ad hoc Διαιτητικού Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 2016 στην υπόθεση Φιλιππίνες κατά Κίνας είναι ατυχής. Αφενός, δεν πρόκειται για απόφαση του ΔΔ. Αφετέρου, η Κίνα είχε αποκλείσει εξαρχής από την διαιτησία τυχόν διαφορές της περί οριοθέτησης με τα γειτονικά της κράτη και διατυμπάνιζε σε όλους του τόνους ότι δεν επρόκειτο να εφαρμόσει την απόφαση του ad hoc Διαιτητικού Δικαστηρίου ανεξάρτητα από το περιεχόμενό της. Αυτός ήταν και ο λόγος για τον οποίο οι Φιλιππίνες επικαλέστηκαν, προκειμένου να γίνει δεκτή η προσφυγή τους, το δικαίωμα των νησιωτικών σχηματισμών σε θαλάσσιες ζώνες στην Νότια Σινική Θάλασσα ως αντικείμενο της διαφοράς τους με την Κίνα και όχι την οριοθέτησή τους. Το Διαιτητικό Δικαστήριο έκανε όντως δεκτή την προσφυγή, εκτιμώντας μάλιστα ότι δεν συνιστά καν «κατάχρηση διαδικασίας». Το ίδιο ισχύει και για την απόφαση του ad hoc Διαιτητικού Δικαστηρίου του 2017 (Σλοβενία και Κροατία βάσει συνυποσχετικού), μετά την άρνηση της Κροατίας να την αποδεχτεί λόγω της απόπειρας επηρεασμού ενός των δικαστών εκ μέρους της Σλοβενίας. Τέτοιο ζήτημα δεν τέθηκε ποτέ για κανένα μέλος του ΔΔ.

Όσον αφορά την ακολουθητέα διαδικασία, συμφωνώ απόλυτα, και μάλιστα υπερθεματίζω, τόσο με την ανάγκη σύναψης συμφωνιών οριοθέτησης μεταξύ Αιγύπτου, Ελλάδας και Κύπρου ή, σε περίπτωση μη επίτευξης συμφωνίας, με την προσφυγή τους στο ΔΔ ανά ζεύγη, ή, εναλλακτικώς, στην σύναψη συμφωνίας Ελλάδας και Κύπρου ή προσφυγής τους στο ΔΔ ή ακόμη και στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης βάσει του άρθρου 273 της Συνθήκης για την Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, εφόσον βέβαια υπάρξει σχετική πολιτική βούληση εκ μέρους της Ελλάδας, κάτι το οποίο φαίνεται μάλλον ανέφικτο υπό τις παρούσες συνθήκες. Προσυπογράφω επίσης το σχόλιο του αρθρογράφου ότι «η απραξία των κυβερνήσεων της Ελλάδας» να μην ανακηρύξουν ΑΟΖ και να μην προβούν στην οριοθέτησή της με την Κύπρο «αποτελεί ένα τεράστιο σφάλμα», μολονότι «ακόμη και σήμερα δεν είναι αργά να γίνει κάτι τέτοιο». Κατά την ταπεινή άποψή μου, είναι μοναδική η ευκαιρία για Ελλάδα και Κύπρο να επιλύσουν την «διαφορά» τους εντός της ευρωπαϊκής οικογένειας, επιλέγοντας ως αρμόδιο το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην περίπτωση αυτή, το ανώτατο ενωσιακό δικαιοδοτικό όργανο θα έπαιρνε και στην πράξη το βάπτισμα του πυρός ως Δικαστήριο της ΕΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας ακόμη και σε θέματα οριοθέτησης τα οποία εμπίπτουν κατ’ αρχήν στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών. Αντιθέτως, διαφωνώ με την υποτιθέμενη και άνευ όρων αναγνώριση υπέρ της Τουρκίας του δικαιώματος να παρέμβει στην δίκη ενώπιον του ΔΔ, οψέποτε επιλεγεί αυτή η λύση, διότι απλούστατα παρόμοιο δικαίωμα δεν της αναγνωρίζει το Καταστατικό του ΔΔ. Η Τουρκία έχει την δυνατότητα να υποβάλει αίτημα παρέμβασης επικαλούμενη έννομο συμφέρον (άρθρο 62 του Καταστατικού του ΔΔ), αλλά δεν είναι καθόλου βέβαιο, με βάση την νομολογία του ΔΔ επί του θέματος, ότι θα το επιτύχει, χωρίς να παραγνωρίζουμε και το «κώλυμα» της εκ μέρους της μη αναγνώρισης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Τουρκία θα είχε αντιθέτως το δικαίωμα παρέμβασης, σύμφωνα με το άρθρο 63 του Καταστατικού του ΔΔ, αν ήταν συμβαλλόμενη σε πολυμερή διεθνή συνθήκη όπως η Σύμβαση του 1982, όπερ όμως δεν ισχύει. Διαφωνώ επίσης με την άποψη του αρθρογράφου ότι οι αποφάσεις του ΔΔ δεσμεύουν όλα τα κράτη. Το άρθρο 59 του Καταστατικού του ΔΔ προβλέπει ρητώς ότι κάθε απόφασή του είναι υποχρεωτική μόνο μεταξύ των διαδίκων και αποκλειστικά για την εκδικασθείσα υπόθεση, άσχετα από το κύρος και την αντίστοιχη βαρύτητα, απήχηση και αναγνώριση της δικαστικής απόφασης σε επίπεδο διεθνούς κοινότητας.

*Η πρώτη δημοσίευση του κειμένου έγινε στην Hellas Journal

Το άκρως απόρρητο «σχέδιο Κίσινγκερ» για το Αιγαίο (1976)

15
Secretary of State Henry A. Kissinger calls for another question during a Washington news conference on the evacuation of Americans and others from Saigon in Washington on Tuesday, April 30, 1975 . Kissinger said the priorities of the evacuation were to save American lives, rescue South Vietnamese as possible who had worked with the United States during its 15 year involvement, in South Vietnam and to bring about “as outcome that was achievable.” (AP Photo)

Αλέξης Παπαχελάς – 24/11/2008 – ΤΟ ΒΗΜΑ

Για πρώτη φορά δημοσιοποιείται η μυστική έκθεση του Στεϊτ Ντιπάρτμεντ η οποία αποχαρακτηρίστηκε πριν από λίγον καιρό Το άκρως απόρρητο «σχέδιο Κίσινγκερ» για το Αιγαίο

«Η Ελλάδα θα χρειασθεί να κάνει τις πιο σοβαρές παραχωρήσεις σε σύγκριση με το προηγούμενο στάτους κβο».

Τον ΜάΪο του 1976 ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ δρ Χένρι Κίσινγκερ είχε αποφασίσει να αναμειχθεί ο ίδιος σε μια προσπάθεια μεσολάβησης ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Τουρκία. Οι πρωθυπουργοί των δύο χωρών, Κωνσταντίνος Καραμανλής και Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ, είχαν συμφωνήσει στη διαπραγμάτευση των διμερών εκκρεμοτήτων χωρίς να καταλήξουν ποτέ σε θετικά αποτελέσματα. Ο Κίσινγκερ είχε ζητήσει από το Τμήμα Αναλύσεων και Πληροφοριών του Στέιτ Ντιπάρτμεντ να συντάξει μια μακροσκελή έκθεση για την ιστορία των προβλημάτων του Αιγαίου αλλά και τα πιθανά σενάρια επίλυσής τους. «Το Βήμα» φέρνει για πρώτη φορά στη δημοσιότητα την άκρως απόρρητη έκθεση που αποχαρακτηρίστηκε πριν από λίγο καιρό από τα αμερικανικά αρχεία. Η έκθεση αυτή με τίτλο «Η αμερικανική πολιτική στο Αιγαίο» δόθηκε στον αμερικανό υπουργό στις 17 Μαΐου 1976 και αποτέλεσε στη συνέχεια τη βάση ενός «σχεδίου Κίσινγκερ», που δεν καρποφόρησε ως το 1977, οπότε και ο κ. Κίσινγκερ έφυγε από την ηγεσία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Το σχέδιο προέβλεπε είτε μια φόρμουλα διευθέτησης των εκκρεμοτήτων στο Αιγαίο βάσει ενός πάρε-δώσε σε ζητήματα όπως τα 12 μίλια και ο ελληνικός εναέριος χώρος είτε πάλι μια λύση-πακέτο για Κύπρο και Αιγαίο ταυτόχρονα. Σε κάθε περίπτωση η έκθεση υπογράμμιζε ότι «η Ελλάδα θα χρειασθεί να κάνει τις πιο σοβαρές παραχωρήσεις, σε σύγκριση με το προηγούμενο στάτους κβο». Σε λίγες ημέρες αρχίζει μία ακόμη επίσημη προσπάθεια επίλυσης των ελληνοτουρκικών διαφορών. Αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι πόσο λίγο έχουν αλλάξει ορισμένα από τα προβλήματα που εμπόδιζαν την επίτευξη συμφωνίας, όπως το αδιέξοδο στο Κυπριακό και η επιμονή της Αγκυρας να αποφύγει το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Την ίδια στιγμή εντύπωση προκαλεί πόσο πιο ανισοβαρής είναι πλέον η ατζέντα των ελληνοτουρκικών εκκρεμοτήτων, σε βάρος των ελληνικών συμφερόντων. Το 1976 θεωρείτο «ιστορική πρακτική» η μη παραβίαση από τα τουρκικά αεροσκάφη του εναέριου χώρου των 10 μιλίων γύρω από τα ελληνικά νησιά και οι περίφημες «γκρίζες ζώνες» δεν είχαν καν εμφανισθεί στο προσκήνιο. Ακολουθεί το κείμενο της έκθεσης.

«Η αμερικανική πολιτική στο Αιγαίο»

«Από τον Ιούλιο του 1974 και μετά η Κύπρος αποτελεί τη βασική πηγή έντασης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Οι συνεχιζόμενες όμως διενέξεις γύρω από το Αιγαίο μπορεί – πολύ περισσότερο από ό,τι η Κύπρος – να προκαλέσουν άμεση σύγκρουση μεταξύ των δύο χωρών, είτε από λάθος είτε βάσει σχεδίου. Ο Μπίτσιος (σ.σ.: πρόκειται για τον Δημήτρη Μπίτσιο, υπουργό Εξωτερικών της τότε κυβέρνησης Καραμανλή) μάς εξήγησε τον Απρίλιο (1976) πως οι Ελληνες ανησυχούν μήπως οι Τούρκοι κάνουν κάποια προκλητική στρατιωτική ή άλλη ενέργεια για να ενισχύσουν τις διεκδικήσεις τους σε θαλάσσιες περιοχές που η Ελλάδα θεωρεί δικές της. Η τουρκική κυβέρνηση δέχεται εξάλλου μεγάλες εσωτερικές πιέσεις για να δείξει πως δεν δέχεται μια κατάσταση στην οποία το Αιγαίο εμφανίζεται ως ελληνική λίμνη.

Επί της αρχής τα ζητήματα του Αιγαίου θα μπορούσαν να λυθούν με μια διαπραγμάτευση, αν όχι πάνω σε νομική βάση, με πρακτικούς συμβιβασμούς σε θέματα όπως η κοινή εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. Το πρόβλημα είναι πως τα πραγματικά ζητήματα εμπλέκονται με άλλα, πολύ πιο δυσεπίλυτα, όπως θέματα κυριαρχίας και εθνικών εγωισμών. Παρά το γεγονός πως έχουν γίνει πολύ σοβαρές διαπραγματεύσεις, η επίτευξη συμφωνίας έχει μπλοκαρισθεί από τη γενικότερη ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και – κυρίως – το αδιέξοδο στην Κύπρο.

Ως τώρα οι ΗΠΑ έχουν αποφύγει την άμεση ανάμειξή τους στη διένεξη του Αιγαίου. Εχουμε περιορισθεί στην αποθάρρυνση στρατιωτικών ενεργειών και την προτροπή στις δύο πλευρές να αρχίσουν τον διάλογο. Η επιστολή του υπουργού Εξωτερικών (Χένρι Κίσινγκερ) στον Μπίτσιο στις 10 Απριλίου ξεπέρασε αυτή τη θέση στο σημείο που ανέφερε πως «οι ΗΠΑ θα είναι ενεργά και κατηγορηματικά αντίθετες στην επιβολή στρατιωτικής λύσης από μία από τις δύο χώρες». Αν και η θέση αυτή είναι ισορροπημένη, δεν αποτελεί την εγγύηση έναντι επιθετικών τουρκικών ενεργειών που ζητούσε η Ελλάδα. Της δίνει όμως τη βάση για να επιδιώξει τη βοήθειά μας στην αποτροπή ή απόκρουση τουρκικών ενεργειών, όπως πτήσεων στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από τα ελληνικά νησιά, γυμνασίων σε ορισμένες περιοχές ή ακόμη και της αποστολής ερευνητικού σκάφους σε αμφισβητούμενες περιοχές.

Εχουμε κάθε λόγο να προσπαθήσουμε να αποφύγουμε να εμπλακούμε στην κρίση του Αιγαίου. Είναι προς το συμφέρον μας να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να προωθήσουμε μια λύση των εκκρεμοτήτων του Αιγαίου ή τουλάχιστον να μην αφήσουμε να μετατραπούν σε πηγή σύρραξης».

Στη συνέχεια αναφέρονται στην έκθεση οι βασικές πτυχές του προβλήματος του Αιγαίου. Για το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας τονίζεται πως δεν μπορεί να λυθεί εύκολα με την παραπομπή του και μόνο στο Διεθνές Δικαστήριο. Αυτή η μεθόδευση θα μπορούσε να είναι κομμάτι μιας τελικής συμφωνίας. Ειδικότερα θα μπορούσε να βοηθήσει την ελληνική κυβέρνηση να κάνει τις υποχωρήσεις που απαιτεί μια συμφωνία.

«Το πετρέλαιο στο Αιγαίο»

«Το πρόβλημα του Αιγαίου επιδεινώθηκε μετά την ανακάλυψη πετρελαίου από την Ελλάδα έξω από τη Θάσο το 1973. Η πιθανότητα να βρεθούν νέα κοιτάσματα καθιστά απολύτως πραγματικό το πρόβλημα της υφαλοκρηπίδος. Δημιουργεί ακόμη τον κίνδυνο σύγκρουσης αν οι Τούρκοι προχωρήσουν σε εξερευνήσεις περιοχών που διεκδικούν ως δικές τους οι Ελληνες. Την ίδια στιγμή η ύπαρξη κοιτασμάτων που θέλουν και οι δύο χώρες μπορεί να αυξήσει το ενδιαφέρον τους για τη λύση του προβλήματος ή να οδηγήσει στην κοινή εκμετάλλευσή τους. Σε διαφορετική περίπτωση η ένταση στην περιοχή μπορεί να μην επιτρέψει την εκμεταλλευσή τους.

Πηγές της πετρελαϊκής βιομηχανίας τονίζουν πάντως πως το Αιγαίο δεν είναι πιθανό να δώσει σημαντικά κοιτάσματα πετρελαίου ή αερίου. Ως σήμερα μόνο ένα εκμεταλλεύσιμο κοίτασμα έχει βρεθεί στο Αιγαίο. Ενα κονσόρτσιουμ αμερικανικών εταιρειών υπό την OCEANIC ανακάλυψε το κοίτασμα του Πρίνου κοντά στη Θάσο.

(….)

Το πετρέλαιο εκεί είναι όμως κακής ποιότητος και αρκετά βαρύ.

(…..)

Θα πρέπει να σημειωθεί πως δεν έχει ανακαλυφθεί πετρέλαιο στην αμφισβητούμενη περιοχή στο Αιγαίο. Οι έρευνες στη Θάσο δεν δείχνουν πιθανότητες ανακάλυψης στην περιοχή αυτή.

(…. )

Πρόσφατες αναφορές από την πρεσβεία της Αθήνας δείχνουν ότι η αμφισβητούμενη περιοχή του Ανατολικού Αιγαίου είναι τρίτη σε προτεραιότητα για ελληνικές έρευνες. Η πρώτη προτεραιότητα είναι το Βόρειο Αιγαίο, όπου έχουν βρεθεί 25 πολλά υποσχόμενες περιοχές έξω από τα όρια της OCEANIC. Η δεύτερη προτεραιότητα είναι η περιοχή του Ιονίου.

«Η καρδιά του ζητήματος»

Το ιστορικό των διαπραγματεύσεων μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας για τα δύο βασικά ζητήματα του Αιγαίου, την υφαλοκρηπίδα και τον έλεγχο του εναέριου χώρου, δείχνει ποια είναι η καρδιά του προβλήματος: η αμοιβαία καχυποψία, για να μην πούμε κάτι παραπάνω, μεταξύ των δύο λαών.

Οι δύο κυβερνήσεις διαπραγματεύονταν και είχαν φτάσει στο σημείο που θα μπορούσαν να καταλήξουν σε ένα συμβιβασμό βάζοντας προσεκτικά όλα τα κομμάτια του παζλ. Παρ’ όλα αυτά οι συνομιλίες μετά από μερικούς γύρους κατέρρευσαν. Το συμπέρασμα είναι πως οι δύο πλευρές προσπάθησαν να βρουν λύση αλλά το ρίσκο της αποτυχίας ήταν μικρότερο από το ρίσκο της συμφωνίας.

Οι κίνδυνοι προέρχονται προφανώς από την εσωτερική πολιτική κατάσταση των δύο χωρών. Ο Καραμανλής ελέγχει τη Βουλή πλήρως αλλά φοβάται οιαδήποτε συμφωνία θα πληγώσει την ελληνική υπερηφάνεια και το αίσθημα ασφάλειας. Πάνω απ’ όλα φοβάται μήπως προκαλέσει ένα πραξικόπημα. Ο Ντεμιρέλ από την πλευρά του έχει να αντιμετωπίσει τον στρατό και βασίζει την παραμονή του στην εξουσία σε δύο εθνικιστικά, ακροδεξιά κόμματα. Εχει να αντιμετωπίσει εκλογική αναμέτρηση το 1977.

Και για τις δύο κυβερνήσεις η συνέχιση της έντασης μοιάζει πιο εύκολη από την εξεύρεση ενός συμβιβασμού.

«Τα στοιχεία του συμβιβασμού»

(…. )

Οπως φάνηκε από τις ως τώρα διαπραγματεύσεις, υπάρχουν εφικτοί συμβιβασμοί για όλα τα θέματα. Υπάρχουν αρκετοί τρόποι να δημιουργηθούν πακέτα λύσης 2-3 προβλημάτων. Ακολουθούν τα πιο πιθανά σενάρια για κάθε θέμα.

* Χωρικά ύδατα

Οι Τούρκοι δεν δέχονται τον ελληνικό ισχυρισμό πως κάθε νησί έχει τα δικά του χωρικά ύδατα αλλά έχουν συμφιλιωθεί με την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί με βάση το όριο των 6 μιλίων. Οι Ελληνες κατανοούν πως η Τουρκία δεν θα ανεχθεί την επέκταση στα 12 μίλια σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας. Μια συμφωνία σε αυτό το θέμα θα περιέχει:

* Διατήρηση των έξι μιλίων για τα περισσότερα νησιά στο Αιγαίο.

* Την αποδοχή από την Τουρκία των 12 μιλίων για τα ελληνικά νησιά που δεν βρίσκονται σε περιοχές συγκρουόμενων συμφερόντων (π.χ. Θάσος, Βόρειες Σποράδες, Σκύρος και ενδεχομένως Κυκλάδες).

* Το όριο των 12 μιλίων για τις ακτές της ηπειρωτικής Ελλάδας και την ακτή της Τουρκίας στη Μεσόγειο. Το όριο των 12 μιλίων στην τουρκική ακτή στο Αιγαίο, εκτός από τις περιπτώσεις όπου τα ελληνικά νησιά βρίσκονται κοντά, οπότε απαιτείται η εφαρμογή του νόμου της ίσης απόστασης.

* Αν η Ελλάδα δήλωνε ότι δεν διεκδικεί τα 12 μίλια σε όλο το Αιγαίο, θα βελτίωνε την ατμόσφαιρα ανάμεσα στις δύο χώρες. Αλλιώς αυτή η ελληνική υποχώρηση θα έπρεπε να εξισορροπηθεί από μια αντίστοιχη, που δεν είναι εμφανής σε αυτό θέμα. Ισως να μπορεί να βρεθεί σε κάποιο άλλο.

* Η υφαλοκρηπίδα και η εκμετάλλευσή της

Είναι σαφές από την ιστορία των διαπραγματεύσεων και τη νομική μας ανάλυση ότι:

1) Δεν υπάρχει διεθνής συνθήκη που να δίνει σαφή λύση για την υφαλοκρηπίδα.

2) Ακόμη και αν υπήρχε, η Τουρκία θα επέμενε στη διαπραγμάτευση παρά τη διαιτησία για την επίλυση του προβλήματος.

3) Η Ελλάδα θα επιμένει σε έναν εμφανή ρόλο για το Διεθνές Δικαστήριο, προκειμένου να βρεθεί το πέπλο που θα καλύψει τους συμβιβασμούς που θα χρειασθεί να κάνει από τις αρχικές της θέσεις.

(…)

Με δεδομένο πως δεν θα υπάρξει σύντομα αμοιβαία αποδεκτή οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, είτε μέσω διαπραγματεύσεων είτε μέσω διαιτησίας, μπορεί να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο για τη διενέργεια κοινών ερευνών ή και την κοινή εκμετάλλευση σε κάποια ζώνη του Ανατολικού Αιγαίου (…). Αυτό θα μπορούσε να γίνει ως εξής:

* Η Ελλάδα και η Τουρκία να συμφωνήσουν στην κοινή εκμετάλλευση μιας ζώνης στο Ανατολικό Αιγαίο αλλά να την καθυστερήσουν ώσπου το Διεθνές Δικαστήριο να αποφασίσει όχι τα όρια της υφαλοκρηπίδας αλλά τα κριτήρια βάσει των οποίων θα ορισθούν αυτά (π.χ. ο ρόλος ειδικών συνθηκών κ.ά.).

* Οι δύο χώρες να προχωρήσουν σε κοινή εκμετάλλευση, η οποία θα υλοποιείται παράλληλα με την παραπομπή του θέματος στο Δικαστήριο.

* Η συμφωνία κοινής εκμετάλλευσης μπορεί να συνοδευθεί από μια συμφωνία περαιτέρω διαπραγμάτευσης για το τι και πώς θα παραπεμφθεί στο Δικαστήριο…

Η πρώτη λύση βρίσκεται στη μέση των ελληνικών και τουρκικών συμφερόντων ενώ η δεύτερη και η τρίτη κλίνουν περισσότερο προς την τουρκική επιθυμία να επιτευχθεί συμφωνία για τη συνεκμετάλλευση χωρίς διαιτησία… Για τους Ελληνες, να μοιρασθούν την εκμετάλλευση του Αιγαίου ως αντάλλαγμα για την αναγνώριση των δικαιωμάτων τους από την Τουρκία (όπως π.χ. με τη μορφή της παροχής δικαιωμάτων από την Ελλάδα) είναι πιθανό, για τους Ελληνες να κάνουν κάτι τέτοιο χωρίς τουρκική αναγνώριση των δικαιωμάτων τους θα είναι πολύ δύσκολο…

«Στρατιωτικές δραστηριότητες»

Είναι μάλλον απίθανο η Τουρκία να διαλύσει την 4η Στρατιά της με έδρα τη Σμύρνη, εκτός αν προχωρήσει πολύ η ελληνοτουρκική προσέγγιση. Αν φτάσουμε σε αυτό το σημείο, η ελληνική στρατιωτική παρουσία στα νησιά καθώς και οι αναγνωριστικές πτήσεις τουρκικών αεροσκαφών πάνω από αυτά δεν θα έχουν κανένα νόημα. Ο περιορισμός τέτοιου τύπου στρατιωτικών ενεργειών θα μπορούσε πάντως να μειώσει την ένταση και να συμπεριλαμβάνει:

* Τη δέσμευση της Τουρκίας να μην ενισχύσει τις επιχειρησιακές δυνατότητες της 4ης Στρατιάς να διεξάγει επιθετικές ενέργειες εναντίον των νησιών.

* Τη δέσμευση, ενδεχομένως ιδιωτική, της Ελλάδας να μειώσει τις δυνάμεις της στα νησιά, έστω και συμβολικά, και να μην πετά πάνω από την ηπειρωτική Τουρκία.

* Την παράλληλη δέσμευση της Τουρκίας να μην πετά πάνω από τα νησιά.

* Την αποχή από προκλητικές ενέργειες ή τουλάχιστον τη συμφωνία σε ένα σύστημα προειδοποιήσεων για τη διεξαγωγή γυμνασίων στο Αιγαίο.

Μια τέτοια σταδιακή συμφωνία θα μπορούσε να μειώσει την ένταση. Οι αρχές του ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να συνεισφέρουν στη διαπραγμάτευσή της…

* Ο εναέριος χώρος και ο έλεγχός του

Οι ελληνοτουρκικές διαπραγματεύσεις έδειξαν ότι η Τουρκία δεν επιχειρούσε να επεκτείνει το FIR της στο Αιγαίο και πως ένα σύστημα αμοιβαίας προειδοποίησης για πτήσεις κοντά στη γραμμή που χωρίζει τα δύο FIR ήταν εφικτό, εφόσον υπήρχε πολιτική βούληση. Με βάση τις συνομιλίες του περασμένου χειμώνα, μια συμφωνία θα μπορούσε να προβλέπει:

* Την επιστροφή στο σύστημα διαχείρισης των πτήσεων στο Αιγαίο που ίσχυε πριν από την κρίση. Η περιοχή θα άνοιγε πάλι για πτήσεις αεροσκαφών.

(…)

Η Τουρκία θα συμφωνήσει, όποια και αν είναι τα νομικά της επιχειρήματα για τα 10 μίλια του ελληνικού εναέριου χώρου, να συνεχίσει την ιστορική της πρακτική και να σέβεται τη ζώνη των 10 μιλίων γύρω από τα ελληνικά νησιά. Θα επικαλεσθεί λόγους ασφαλείας.

* Μια τέτοια τουρκική κίνηση θα άρμοζε απόλυτα με μια δήλωση της Ελλάδας πως δεν θα ασκήσει παντού στο Αιγαίο το δικαίωμα της επέκτασης στα 12 μίλια.

* Αλλα θέματα

Ολα αυτά θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια καλύτερη ατμόσφαιρα ή να συνεισφέρουν σε μια συνολική συμφωνία. Εκτός από την ανταλλαγή πληθυσμών, που θα μπορούσε να αποδειχθεί αντιπαραγωγική, άλλα βήματα θα μπορούσε να είναι:

* Η επαναδιατύπωση της προσήλωσης των δύο χωρών στις διατάξεις της Συνθήκης της Λωζάννης για τα δικαιώματα των μειονοτήτων.

* Η δέσμευση για προσήλωση της Τουρκίας στη Λωζάννη σε σχέση με το στάτους του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

» Το κορυφαίο ζήτημα «

Τα μίση και οι φόβοι που έχουν συσσωρευθεί εδώ και αιώνες αναζωπυρώνονται συνεχώς από διάφορες κρίσεις και δεν μπορούν να εξαφανισθούν εύκολα. Κρίσεις όπως αυτή της Κύπρου ή του Αιγαίου προκαλούν νέους φόβους: πως η Τουρκία θέλει να επιβάλει την ηγεμονία της στο Αιγαίο, πως η Ελλάδα θέλει να κάνει το Αιγαίο ελληνική λίμνη, πως ο ένας θέλει να απομονώσει τον άλλο διεθνώς. Ολα αυτά εμποδίζουν την επίλυση προβλημάτων που επιδέχονται πρακτικών λύσεων. Το ίδιο δε θα ίσχυε ακόμη και αν οι κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Τουρκίας ένιωθαν πιο σταθερές από ό,τι σήμερα. Το ερώτημα-κλειδί είναι αν κάποιο κομμάτι των ελληνοτουρκικών εκκρεμοτήτων μπορεί να λυθεί χωρίς να λυθούν όλα τα προβλήματα, δηλαδή η Κύπρος και το Αιγαίο μαζί…

Η ιστορία των ελληνοτουρκικών προσεγγίσεων δεν είναι εντελώς απογοητευτική. Οι Ελληνες και οι Τούρκοι έχουν καταφέρει να λύσουν κάποια προβλήματά τους στο παρελθόν. Εχουν λόγο να το κάνουν και τώρα. Το Αιγαίο έχει πολλές πτυχές, επί των οποίων θα μπορούσε να επιτευχθεί ένας συμβιβασμός. Η Ελλάδα όμως θα χρειασθεί να κάνει τις πιο σοβαρές παραχωρήσεις, σε σύγκριση με το προηγούμενο στάτους κβο. Οι φόβοι της για το μέγεθος και την ισχύ της Τουρκίας είναι μεγαλύτεροι από τους αντίστοιχους τουρκικούς. Τι θα μπορούσε να ηρεμήσει την Ελλάδα και να την κάνει να συμφιλιωθεί με υποχωρήσεις στο Αιγαίο, την ίδια στιγμή που θα καλείτο να αφήσει κατά μέρος το μεγαλύτερο παράπονό της, την Κύπρο;

Ενα πρώτο βήμα θα μπορούσε να είναι το εξής:

* Και οι δύο χώρες θα επαναδιατυπώσουν την απόφασή τους να συνεχίσουν τις σχέσεις τους βάσει της συμφωνίας του 1923. Θα αποκηρύξουν ρητά κάθε εδαφική διεκδίκηση, ασφαλώς και κάθε ηγεμονική βλέψη. Ετσι θα διασφαλισθεί το στάτους κβο γύρω από την ελληνική μειονότητα και το Πατριαρχείο στην Τουρκία.

* Και οι δύο πλευρές θα δηλώσουν ότι σέβονται τη συνθήκη του 1947 για τη μεταβίβαση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα, η οποία προέβλεπε τη μη στρατιωτικοποίησή τους. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να υλοποιήσει τη δέσμευση αυτή αμέσως αλλά θα δώσει κάτι στην Τουρκία με σχετική αξία.

* Οι δύο πλευρές θα δηλώσουν ότι είναι πίστες στο ΝΑΤΟ… Ειδικότερα δε στο άρθρο 1, που καλεί τα μέλη της Συμμαχίας να επιλύουν τις διεθνείς τους διαφορές με ειρηνικά μέσα.

Αυτά τα αρχικά μέτρα θα μπορούσαν να συνοδευθούν από άλλα, σχετικώς εύκολα:

* Δήλωση της Ελλάδας πως δεν διεκδικεί τα 12 μίλια για όλα τα νησιά του Αιγαίου.

* Την υπόσχεση της Τουρκίας να μην πετάει μέσα στα 10 μίλια γύρω από τα νησιά.

* Τη δέσμευση για την αποτροπή μιας τυχαίας στρατιωτικής σύγκρουσης.

Ολα αυτά θα μπορούσαν να είναι ο πρόλογος για μια διαπραγμάτευση για τα πιο δύσκολα θέματα. Θα ήταν αρκετά για να επιλυθούν συγκεκριμένα προβλήματα στο Αιγαίο; Ισως. Αν όχι, υπάρχει μόνο ένα ακόμη πρακτικό βήμα που θα μπορούσε να φέρει αποτελέσματα: να εμπλέξει κανείς το Κυπριακό, που είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, σε μια φόρμουλα εξισορρόπησης των προβλημάτων του Αιγαίου».

cognoscoteam.gr

ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΖΩΗ: Η ψηφιακή τεχνολογία την προστατεύει· οι κυβερνήσεις θέλουν;

0

 

Έρικ Χιούζ: «Δεν μπορούμε να περιμένουμε από κυβερνήσεις, εταιρείες ή άλλους μεγάλους απρόσωπους οργανισμούς να προστατεύσουν την ιδιωτική μας ζωής από καλοσύνη».  

του Λουκ Χογκ*.

Τα συστήματα ψηφιακής ταυτότητας γίνονται σταδιακά μέρος της αμερικανικής ζωής [όπως και της ζωής των Ευρωπαίων]. Εάν αυτά υπόσχονται κάποια άνεση, εγείρουν ωστόσο σημαντικά ζητήματα που αφορούν την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

Σε πολλές Πολιτείες, οι Αμερικανοί μπορούν πλέον να εγκαταλείψουν το  πορτοφόλι που ξέραμε και να επαληθεύσουν την ταυτότητά τους απλά παρουσιάζοντας τη συσκευή τους σε έναν σαρωτή. Ακριβώς όπως τα ψηφιακά πορτοφόλια από την Apple και την Google έχουν κάνει το εμπόριο πιο βολικό, τα συστήματα ψηφιακής ταυτότητας θα μπορούσαν ενδεχομένως να κάνουν την αλληλογραφία κρατικών υπηρεσιών ταχύτερη και πιο αποτελεσματική.

Αλλά εγείρουν επίσης το ανησυχητικό φάσμα της κυβερνητικής επιτήρησης. Μπορούμε να επωφεληθούμε από την αποτελεσματικότητα μιας ψηφιακής ταυτότητας χωρίς να επιτρέπουμε την κυβέρνηση να ακολουθεί κάθε μας κίνηση;

Ναι, αλλά δεν είναι αυτός ο δρόμος στον οποίο βαδίζουμε.

Το παράδειγμα του Κολοράντο

Πάρτε το παράδειγμα του Κολοράντο. Από το 2019, οι κάτοικοι του Κολοράντο μπορούν να χρησιμοποιούν μια ψηφιακή ταυτότητα ως νομική μορφή προσωπικής ταυτοποίησης σε όλη την Πολιτεία. Οι χρήστες κατεβάζουν μια εφαρμογή στο smartphone τους, εγγράφονται στην υπηρεσία και ελέγχεται η ταυτότητά τους τραβώντας φωτογραφίες ή βίντεο με έγκυρη ταυτότητα ή άλλα έγγραφα που έχουν εκδοθεί από την κυβέρνηση για να αποδείξουν ότι είναι αυτοί που ισχυρίζονται ότι είναι. Στη συνέχεια, αυτές οι πληροφορίες κρυπτογραφούνται και εκχωρείται στον χρήστη ένα αριθμητικό αναγνωριστικό καθώς και ένα σχετικό κλειδί ή κωδικός που χρησιμεύει ως αναγνωριστικό.

Οι κάτοικοι του Κολοράντο μπορούν απλώς να δείξουν την ψηφιακή τους ταυτότητα για να επαληθεύσουν την ταυτότητά τους, όπως δείχνετε την άδεια οδήγησής σας σε έναν μπάρμαν για να αποδείξετε ότι είστε ενήλικας. Αυτό το μέσο επαλήθευσης ταυτότητας είναι και δεν είναι ιδιωτικό. Ωστόσο, πολλές υπηρεσίες, τόσο δημόσιες όσο και ιδιωτικές, στρέφονται όλο και περισσότερο στην ηλεκτρονική επαλήθευση, η οποία απαιτεί την αποστολή αιτήματος σε έναν κυβερνητικό διακομιστή. Αυτό το ping δημιουργεί μια εγγραφή δεδομένων για το ποιος, τι, πότε και πού. Με την πάροδο του χρόνου, αυτά τα αρχεία δημιουργούν ένα μεγάλο βιβλίο λογαριασμών με πληροφορίες για τους πολίτες του ελεγχόμενο από την κυβέρνηση.

Κατασκευασμένο και συντηρημένο από τρίτους προμηθευτές, το Colorado Digital ID συλλέγει τόνους πληροφοριών από τους χρήστες. Όπως αναφέρει η πολιτική απορρήτου του myColorado, η εφαρμογή συλλέγει δεδομένα “συμπεριλαμβανομένων, ενδεικτικά, της διεύθυνσης IP, του αναγνωριστικού της συσκευής και του τύπου προγράμματος περιήγησης”, καθώς και πληροφορίες σχετικά με τη “γενική γεωγραφική περιοχή” του χρήστη. Η πολιτική απορρήτου διευκρινίζει περαιτέρω ότι η κυβέρνηση μοιράζεται αυτές τις πληροφορίες με τρίτους παρόχους υπηρεσιών και, πολύ περισσότερο, με τις αρχές επιβολής του νόμου και άλλες κρατικές υπηρεσίες κατόπιν αιτήματος.

Το θεμελιώδες ελάττωμα με τα συστήματα ψηφιακής ταυτότητας, όπως του Κολοράντο, είναι ότι είναι κεντρικά. Για να λειτουργήσουν, οι πολίτες πρέπει να εμπιστεύονται την κυβέρνηση για την προστασία των δεδομένων τους από κακόβουλους παράγοντες και από το ίδιο το κράτος, ακόμα κι αν οι κρατικές υπηρεσίες δεν ήταν καλοί διαχειριστές δεδομένων πολιτών.

Κατά την εφαρμογή συστημάτων ψηφιακής ταυτότητας, πολλά κράτη ισχυρίζονται ότι θα σέβονται το απόρρητο και τις πολιτικές ελευθερίες των πολιτών τους, υποσχόμενοι ουσιαστικά ότι δεν θα χρησιμοποιήσουν τη νέα ισχύ τους για κακόβουλους σκοπούς. Αλλά πολύ καλύτερα από το σύνθημα της Google “Μην είσαι κακός“ , είναι η ιδέα του “Δεν μπορείς να είσαι κακός“ που είναι απαραίτητη. Είναι ευκολότερο να εμπιστευόμαστε τους κρατικούς φορείς ότι σέβονται το απόρρητό μας όταν δεν έχουν την ικανότητα να το παραβιάσουν.

  Εγγυήσεις προστασίας

Ωστόσο, τα ψηφιακά δελτία ταυτότητας δημιουργούν πολλές ελπίδες. Αυτά τα συστήματα θα μπορούσαν να εξορθολογίσουν και να εκσυγχρονίσουν τις αρχαϊκές διαδικασίες εισάγοντας ασφαλή και εύκολα επαληθεύσιμα διαπιστευτήρια που λειτουργούν απρόσκοπτα στη φυσιολογική και ψηφιακή μας ζωή. Οι ψηφιακές κάρτες ταυτότητας μπορούν να βοηθήσουν να γίνουν οι κυβερνήσεις πιο προσιτές και αποτελεσματικές, μειώνοντας το κόστος και αυξάνοντας τη συμμετοχή των πολιτών αυτοματοποιώντας πολλές διαδικασίες που διαφορετικά θα απαιτούσαν σωματικές αλληλεπιδράσεις. Για παράδειγμα, τα συστήματα ψηφιακής ταυτότητας μπορούν να επιτρέψουν στους πολίτες να υποβάλουν ασφαλή αίτηση για άδειες μέσω διαδικτύου, γλιτώνοντάς τους από την ταλαιπωρία να χάνουν χρόνο ταξιδεύοντας αυτοπροσώπως.

Πώς να αποκτήσουμε το καλύτερο και όχι το χειρότερο; Για έμπνευση, θα πρέπει να στραφούμε προς τα «cypherpunks**» του τέλους της δεκαετίας του 1980 και των αρχών του 1990, τα οποία είχαν ένα σαφές όραμα με επίκεντρο την ισχυρή ιδιωτικότητα εγγυημένη από  την κρυπτογράφηση.

Στο “ A Cypherpunk Manifesto “ , ο Έρικ Χιούζ*** γράφει:

«Δεν μπορούμε να περιμένουμε από κυβερνήσεις, εταιρείες ή άλλους μεγάλους απρόσωπους οργανισμούς να προστατεύουν την ιδιωτική μας ζωής από καλοσύνη. »

Οι τεχνολογίες του παρελθόντος δεν επέτρεπαν μεγάλη προστασία της ιδιωτικής ζωής, αλλά οι ηλεκτρονικές τεχνολογίες το επιτρέπουν.

Τα αποκεντρωμένα δίκτυα σήμερα καθιστούν δυνατή την απαλλαγή από έναν αξιόπιστο διαμεσολαβητή σε ένα ψηφιακό σύστημα, επομένως οι ψηφιακές κάρτες ταυτότητας θα μπορούσαν θεωρητικά να αποκλείουν εντελώς την κυβέρνηση. Ομοίως, προηγμένες κρυπτογραφικές μέθοδοι, όπως αποδείξεις μηδενικής γνώσης, επιτρέπουν την επαλήθευση πληροφοριών χωρίς ο επαληθευτής να χρειάζεται πρόσβαση σε αυτές τις πληροφορίες. Συνδυάζοντας αυτά τα δύο χαρακτηριστικά, μπορούμε να δημιουργήσουμε συστήματα που μας δίνουν όλα τα πλεονεκτήματα των ψηφιακών δελτίων ταυτότητας και που δεν επιτρέπουν την επιτήρηση. Όντως, αρκετά σχέδια έχουν ήδη πρωτόκολλα και προϊόντα που λειτουργούν με βάση αυτές τις αρχές.

Ο κ. Χιουζ έχει δίκιο όταν λέει ότι οι κυβερνήσεις, από την ίδια τους τη φύση, αποστρέφονται την ιδιωτική ζωή και είναι περισσότερο από πρόθυμες να εκμεταλλευτούν τις νέες τεχνολογίες για να παρακολουθούν τους πολίτες. Έτσι, καθώς περισσότερες πολιτείες και κοινότητες   επιλέγουν να εφαρμόσουν συστήματα ψηφιακής ταυτότητας, εναπόκειται στους πολίτες να απαιτήσουν τα συστήματα αυτά να σχεδιαστούν με τρόπο που να προστατεύει τις πολιτικές ελευθερίες τους. Η τεχνολογία υπάρχει. Το μόνο που μένει είναι να εφαρμοστεί. 

*Ο Λουκ Χογκ αποφοίτησε από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Δουβλίνου με Master of Arts στις Δημόσιες Σχέσεις το 2017 και προηγουμένως σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Limerick, αποφοιτώντας με πτυχίο Bachelor of Arts στη Δημοσιογραφία και τα Νέα Μέσα το 2014. Είναι επίσης κάτοχος πτυχίου Digital Marketing από το UCD Επαγγελματική Ακαδημία. Ο Luke Hogg είναι Ανώτερος Σύμβουλος της Teneo που εδρεύει στο Δουβλίνο.

** «cypherpunk» είναι συνδυασμός του «cypher», που σημαίνει κώδικας ή κρυπτογράφηση, και του «punk», που αναφέρεται στην υποκουλτούρα της αντισυμβατικής συμπεριφοράς. Το κίνημα «cypherpunk» υποστηρίζει τη χρήση ισχυρής κρυπτογραφίας και τεχνολογίας ενίσχυσης της ιδιωτικής ζωής, για να διαφυλαχθούν τα δικαιώματα των ανθρώπων και να προωθηθεί μια πιο ανοιχτή και αποκεντρωμένη κοινωνία.

***Ο Έρικ Χιούζ είναι Αμερικανός μαθηματικός, προγραμματιστής υπολογιστών και θεωρείται ένας από τους ιδρυτές του κινήματος cypherpunk.

 

Π. Οικονόμου: οι νεκροί, τα καμένα και η «Αυτοδιοίκηση»

0

του Παντελή Οικονόμου*

Δευτέρα, 31 Ιουλίου 2023

Όπως είναι γνωστό, η άνοδος της θερμοκρασίας του πλανήτη αμφισβητήθηκε για πολλά χρόνια, για τον ίδιο λόγο ο οποίος και την έχει προκαλέσει: την αναγόρευση του πλουτισμού σε υπέρτατη αξία από το κατεστημένο. Και είναι στελέχη του ίδιου πάντα κατεστημένου τα οποία σήμερα επικαλούνται την κλιματική επιδείνωση, όχι επειδή είναι πια αυταπόδεικτη, ούτε για να την χαλιναγωγήσουν βέβαια. Αυτοί οι απαράτσνικοι (με τον ίδιο τον Πρωθυπουργό μας ανάμεσά τους) αναφέρονται στις ακραίες καλοκαιρινές θερμοκρασίες για να τις επικαλεστούν ως ελαφρυντικό για πράξεις και  παραλείψεις τους. Για να αποσείσουν τις ευθύνες τους για τον χαμό ανθρώπων, περιουσιών και φυσικών πόρων. Για να παρουσιάσουν (και αυτές) τις καταστροφές ως μοίρα αναπότρεπτη.

Ασφαλώς τα πράγματα δεν είναι όπως τα παρουσιάζουν. Όλοι καταλαβαίνουμε ότι δεν έγιναν πολλά από όσα μπορούσαν να γίνουν, και προληπτικά και κατασταλτικά, απέναντι στην ασύμμετρη αυτή απειλή. Από τον έγκαιρο περιορισμό των εν δυνάμει εστιών ανάφλεξης (πρώτες ανάμεσά τους ίσως οι χωματερές) μέχρι την απηνή δίωξη εμπρηστών, ασυνείδητων, οικοπεδοφάγων, σαμποτέρ. Σ’ αυτά είχαν και έχουν εντολή να σκύψουν οι εκπρόσωποι μας και όχι στην επιμέλεια των τηλεοπτικών τους εμφανίσεων. Και οι αναμφισβήτητες ευθύνες τους δεν κουκουλώνονται με το προκλητικό μακιγιάζ τους, τα «γένια τριών ημερών» για τηλεοπτική κατανάλωση.

Σε διακεκριμένη θέση ανάμεσά στους αξύριστους ο κύριος Γιώργος Πατούλης, Περιφερειάρχης Αττικής. Η απομάκρυνση του είναι όχι μόνον επιβεβλημένη, αλλά και εφικτή. Θα αρκούσε δυο αντίπαλοι του στις επερχόμενες εκλογές του Φθινοπώρου, οι κύριοι Γιάννης Σγουρός και Γιώργος Ιωακειμίδης, να συνειδητοποιούσαν ότι έχουν υποχρέωση να κατέβουν μαζί για να νικήσουν και να διορθώσουν και όχι ο καθένας μόνος του για να καταγραφεί και… να χάσει. Να σηματοδοτήσουν μια θετική διέξοδο, αντί να δώσουν την ευκαιρία στον κύριο Μητσοτάκη να αποπέμψει αυτός τον απερχόμενο Περιφερειάρχη Αττικής, υποδεικνύοντας και στηρίζοντας άλλον υποψήφιο!

Ας υπενθυμίσω ότι, πριν 4 χρόνια, με το φίλο Γιάννη Πανούση είχαμε προτείνει την κοινή κάθοδο των κυρίων Νάσου Ηλιόπουλου και Παύλου Γερουλάνου στις δημοτικές εκλογές στην Αθήνα (https://poikonomou.gr/?p=1172). Οι δυο κύριοι προτίμησαν να  κατέβουν χωριστά με κομματικά χρίσματα, να χάσουν και, τελικά, να  αναζητήσουν την τύχη τους στην (κατά μια ακραία άκομψη διατύπωση) «κεντρική πολιτική σκηνή». Αφού η ευκαιριακή παρουσία τους στο Δημοτικό Συμβούλιο δεν απέτρεψε την δαπανηρή καταστροφή της Πανεπιστημίου από τον εκλεγέντα Δήμαρχο Κώστα Μπακογιάννη.

Αυτή η μεγάλη εικόνα με τις ιδιοτέλειες και τα «χρίσματα» (κομματικά ή και άλλα πια) είναι, εδώ και καιρό, μια Ύβρις κατά της Δημοκρατίας. Ένα ξεχαρβάλωμα της Αυτοδιοίκησης με συνέπειες την διαιώνιση των απειλών κατά της υγείας, της ασφάλειας, της περιουσίας, της ζωής μας τελικά. Με κωμικοτραγικές συνέπειες την ανάδειξη του κυρίου Κασιδιάρη (ή προσώπου της υπόδειξής του) σε «δεύτερο πόλο» απέναντι στον σημερινό Δήμαρχο της Αθήνας και την πιθανότητα παραμονής του απερχόμενου στη θέση του Περιφερειάρχη Αττικής.

Όλοι αυτοί οι ξένοι διαπράττουν τα μύρια όσα εις βάρος μας επειδή το μόνο που τους νοιάζει είναι το «χρώμα του χάρτη» το βράδυ των εκλογικών αποτελεσμάτων και η δική τους θέση στα τηλεοπτικά πάνελ. Το δικό μας ενδιαφέρον όμως είναι στραμμένο σε άλλα χρώματα: το φαιό της οδού Πανεπιστημίου, το κόκκινο των πυρκαγιών και το μαύρο για τους ανθρώπους που χάθηκαν. Και απομένει απλώς να δώσουμε στην δημοκρατική μας αντίθεση με τα δικά τους χάλια την πολιτική της έκφραση. Πριν ακόμα το δικαίωμα μας σε διαμαρτυρία ξεπέσει (και αυτό) σε έθιμο της παρακμής.

*Πρώην Υπουργός