Πρόσφατα, η ΕΛΣΤΑΤ δημοσίευσε τα στοιχεία φυσικής κίνησης πληθυσμού για το προηγούμενο έτος, όπως κάνει κάθε χρονιά. Όπως αναμενόταν, η δημογραφική συρρίκνωση του ελληνικού πληθυσμού συνεχίστηκε και το 2022, με μια όμως διαφορά: παρουσίασε επιτάχυνση. Συγκεκριμένα, το 2022 οι γεννήσεις στην Ελλάδα μειώθηκαν κατά 10,4% σε ετήσια βάση και έπεσαν στις 76.541, ενώ οι θάνατοι ήταν 140.801. Έτσι το 2022 ο πληθυσμός της χώρας μειώθηκε κατά 64.260 άτομα. Αν από αυτό τον αριθμό αφαιρέσουμε τις γεννήσεις αλλοδαπών, τότε μπορούμε να πούμε προσεγγιστικά ότι στη χρονιά που πέρασε ο ελληνικός πληθυσμός μειώθηκε κατά 73.000 άτομα.
Για μια ακόμη χρονιά λοιπόν χάθηκε μια επαρχιακή πρωτεύουσα που αυτή τη φορά αντιστοιχεί στο μέγεθος των Ιωαννίνων ή της Χαλκίδας. Συμπληρώνονται έτσι 14 συνεχόμενα έτη που ο ελληνικός πληθυσμός μειώνεται. Αυτό φυσικά δεν είναι ένα προσωρινό φαινόμενο, ούτε προκαλεί έκπληξη. Είναι η προδιαγεγραμμένη πορεία για την οποία μας έχουν ενημερώσει τα μαθηματικά μοντέλα διεθνών οργανισμών εδώ και δύο δεκαετίες τουλάχιστον. Κάθε φορά βέβαια που η ΕΛΣΤΑΤ ανακοινώνει τα ετήσια στοιχεία γεννήσεων και θανάτων υπάρχουν κάποιες αναφορές στον τύπο. Συνήθως γίνονται και κάποιες δηλώσεις ανησυχίας πολιτικών, ωστόσο, λίγες μέρες μετά το δημογραφικό περνάει ξανά στο περιθώριο.
Απώλειες πολέμου
Άσχετα όμως από τη δική μας αδράνεια, η πραγματικότητα προχωρά ακάθεκτη και είναι ήδη τραγική. Πράγματι, αν στη δεκαετία του ‘90 το δημογραφικό μας ψιθύριζε, σήμερα κραυγάζει. Για να καταλάβουμε τη μεγάλη εικόνα, αρκεί να κάνουμε μια απλή άσκηση: Ας πάρουμε τα ετήσια δελτία φυσικής κίνησης πληθυσμού που έχει δημοσιεύσει η ΕΛΣΤΑΤ από το 2009 έως σήμερα. Εν συνεχεία ας υπολογίσουμε τον συνολικό αριθμό γεννήσεων και από αυτόν ας αφαιρέσουμε τον συνολικό αριθμό θανάτων. Για να έχουμε μια αίσθηση της πορείας του ελληνικού πληθυσμού, μπορούμε επί πλέον να αφαιρέσουμε τον συνολικό αριθμό γεννήσεων από αλλοδαπούς, οι οποίες ανακοινώθηκαν από την ΕΛΣΤΑΤ.
Αν τα κάνουμε όλα αυτά, θα δούμε ότι μέσα σε 14 χρόνια ο ελληνικός πληθυσμός μειώθηκε περίπου κατά 576.000 άτομα λόγω της διαφοράς γεννήσεων-θανάτων μόνο, δηλαδή, χωρίς να συνυπολογίζουμε τους Έλληνες που σε αυτό το διάστημα έφυγαν στο εξωτερικό. Η μείωση αυτή ήδη ξεπερνά τις απώλειες που υπέστη ο ελληνικός πληθυσμός στην περίοδο 1940-1944. Δηλαδή η Ελλάδα έχει ήδη υποστεί απώλειες χειρότερες από εκείνες ενός πολέμου.
Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο η αριθμητική συρρίκνωση. Δοθέντος ότι επί τρεισήμισι δεκαετίες, οι γεννήσεις είναι λιγότερες από τις αναγκαίες για την αναπλήρωση των γενεών, το ποσοστό των νέων στο σύνολο του πληθυσμού μειώνεται συνεχώς. Δηλαδή, ο ελληνικός πληθυσμός συρρικνώνεται αριθμητικά και παράλληλα γερνά. Έτσι δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα η Ελλάδα είναι η πέμπτη πιο γερασμένη χώρα στον κόσμο με βάση επίσημα στοιχεία του ΟΗΕ (2022).
11 πόλεις διαγράφτηκαν από τον χάρτη
Τι σημαίνει όμως μείωση πληθυσμού κατά 576.000 άτομα; Σημαίνει πρακτικά ότι μέσα σε αυτά τα χρόνια χάθηκε πληθυσμός που αντιστοιχεί στους κατοίκους 11 ελληνικών πόλεων μεσαίου μεγέθους. Ένδεκα πρωτεύουσες νομών, όπως η Δράμα, η Αλεξανδρούπολη, η Καβάλα, η Καλαμάτα, η Κοζάνη, τα Ιωάννινα, η Καρδίτσα, η Χαλκίδα, τα Χανιά, οι Σέρρες και η Κόρινθος χάθηκαν από τον χάρτη. Ας φανταστεί κανείς ότι επισκέπτεται σήμερα αυτές τις πόλεις και τις βρίσκει έρημες. Τί τρόμος και τί ανησυχία άραγε θα τον κυριεύσει; Ειδικά μάλιστα αν σκεφτεί ότι η δημογραφική συρρίκνωση συνεχίζεται. Πράγματι, τα μαθηματικά μοντέλα είναι αμείλικτα: ακόμη και αν σήμερα ξεκινούσε η ανάταξη του δημογραφικού προβλήματος, δεν θα μπορούσαμε να έχουμε σημαντική βελτίωση πριν την πάροδο μιας τουλάχιστον δεκαετίας. Συνεπώς θα πρέπει να περιμένουμε ότι μέσα στα επόμενα 10 χρόνια θα χαθούν άλλες 10 ελληνικές πόλεις. Και το ερώτημα βέβαια είναι πού πηγαίνει η Ελλάδα.
Αυτό το αγωνιώδες ερώτημα θα έπρεπε να απασχολεί τις ελληνικές πολιτικές ηγεσίες εδώ και πολύ καιρό. Και θα έπρεπε να τις απασχολεί κάθε μέρα. Ωστόσο, το πολιτικό σύστημα ακόμη πασχίζει να ανακαλύψει το δημογραφικό ή τουλάχιστον αδυνατεί να του αποδώσει τη σημασία που του αρμόζει. Αλλιώς, πώς να εξηγήσει κανείς ότι το 2023 έγιναν δύο φορές εκλογές, και το δημογραφικό δεν ήταν όχι μόνο το κεντρικό θέμα της πολιτικής συζήτησης, αλλά ούτε καν θέμα συζήτησης;
Σήμερα, τα λεγόμενα κόμματα εξουσίας εκφράζουν τις ανησυχίες τους για το δημογραφικό και διατυπώνουν ευχολόγια για τη λύση του. Στην πραγματικότητα όμως προσεγγίζουν το δημογραφικό πρόχειρα και προσχηματικά. Διότι αν αγωνιούσαν πραγματικά, θα είχαν από καιρό καθίσει σε ένα τραπέζι και θα είχαν εκπονήσει μια εθνική δημογραφική πολιτική, την οποία θα δεσμεύονταν να εφαρμόσουν.
Έχασαν πολύτιμο χρόνο
Oι ευθύνες για το δημογραφικό είναι διακομματικές και βαρύνουν τις κυβερνήσεις της τελευταίας τριακονταετίας τουλάχιστον. Μοιραία όμως η κριτική επικεντρώνεται πάντα στην τρέχουσα κυβέρνηση που έχει και την εξουσία. Όσον αφορά δε τη σημερινή κυβέρνηση Νέας Δημοκρατίας, η κριτική πρέπει να ασκηθεί για δύο ακόμη λόγους. Πρώτον, διότι η κυβέρνηση ήδη βρίσκεται στον πέμπτο χρόνο της, και δεύτερον, διότι σε αυτή φάση το δημογραφικό έχει καταστεί ορατό στους πάντες.
Τι έκανε λοιπόν σε αυτά τα χρόνια η κυβέρνηση Μητσοτάκη για το δημογραφικό; Η απάντηση είναι ότι κάτι έκανε. Ίδρυσε στα πρώτα χρόνια της ένα υφυπουργείο που θεωρητικά είχε ως αντικείμενο το δημογραφικό και έλαβε κάποια – επιδοματικά κυρίως – μέτρα. Πέραν τούτου όμως δεν έκανε τίποτε σημαντικό. Τα μέτρα που ελήφθησαν ήταν εξ αρχής ανεπαρκή, γεγονός το οποίο αποδεικνύεται εκ των αποτελεσμάτων. Ο αριθμός των γεννήσεων συνέχισε να συρρικνώνεται και το 2022 παρουσίασε μείωση ρεκόρ κατά 10%.
Υπό το πρίσμα αυτών των διαπιστώσεων είναι σαφές ότι τα όποια μέτρα ελήφθησαν, στην πραγματικότητα υποτιμούσαν τη σοβαρότητα του προβλήματος. Διότι πλανάται κανείς αν νομίζει ότι μπορεί να λύσει το δημογραφικό με λίγα επιδοματικά μέτρα. Είναι σαν να δίνεις ασπιρίνη σε έναν βαριά ασθενή. Και βέβαια όποιος γιατρός το κάνει αυτό, έχει πολύ σοβαρή ευθύνη, γιατί χάνει πολύτιμο χρόνο.
Το δημογραφικό δεν μας περιμένει
Στην αρχή της δεύτερης θητείας της η κυβέρνηση Μητσοτάκη ίδρυσε ένα Υπουργείο Οικογένειας και Κοινωνικής Συνοχής. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός σε σχετικό συνέδριο που έγινε τον Οκτώβριο 2023 αναγνώρισε επιτέλους τη σημαντικότητα του δημογραφικού προβλήματος και προανήγγειλε εντός του 2024 την παρουσίαση ενός εθνικού σχεδίου δράσης για την αντιμετώπιση του δημογραφικού.
Το γεγονός ότι θα πρέπει να περιμένουμε το 2024 για ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα για το δημογραφικό, σημαίνει ότι το πρόγραμμα αυτό ακόμη διαμορφώνεται. Ήδη όμως έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος. Όσο λοιπόν κι αν ο κ. Μητσοτάκης προβάλλει την κυβέρνησή του ως επιτυχημένη, στην πραγματικότητα έχει χάσει το βασικό θέμα της προηγούμενης θητείας του. Διότι δεν μπορεί να ασχολείται με το δημογραφικό στον πέμπτο χρόνο της πρωθυπουργίας του, σαν να επρόκειτο για ένα θέμα που μπορούσε να περιμένει. Και αυτό που ζητά πάντα κάποιος από μια ηγεσία είναι να έχει την ικανότητα να διαχειρίζεται κατά προτεραιότητα τα πιο σημαντικά.
Αυτή η κριτική ισχύει βεβαίως και για το σύνολο των πολιτικών ηγεσιών. Διότι η χώρα σβήνει βιολογικά και κανείς επί της ουσίας δεν κάνει κάτι για αυτό. Κανείς δεν κινητοποιεί την κοινωνία, η οποία έχει βεβαίως και αυτή τις δικές της ευθύνες. Δεν ζητάμε να λύσουν άμεσα το πρόβλημα, αλλά τουλάχιστον να ξεκινήσουν μια σοβαρή προσπάθεια αντιμετώπισής του.
Δυστυχώς όμως, τα κομματικά επιτελεία αντιλαμβάνονται την πολιτική κυρίως ως ένα επικοινωνιακό παίγνιο με στόχο τη διατήρηση ή την απόκτηση της εξουσίας. Έτσι αδυνατούν να συμπράξουν σε πολιτικές βάθους ακόμη για μείζονα θέματα, όπως το δημογραφικό. Υπ’ αυτή την έννοια το δημογραφικό δεν είναι μόνο το μείζον εθνικό ζήτημα, αλλά και ο ασφαλέστερος καταδείκτης της ανεπάρκειας του ελληνικού πολιτικού συστήματος.
Λύση υπάρχει
Όπως έχω πει κι άλλες φόρες, όλα τα προβλήματα έχουν λύσεις. Και η λύση του δημογραφικού θα ξεκινήσει από τη στιγμή που τα κόμματα και τα ΜΜΕ θα συνειδητοποιήσουν τις ευθύνες τους και θα θέσουν το δημογραφικό στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας. Το επόμενο βήμα είναι να δημιουργηθούν οι θεσμικές και οι τεχνοκρατικές δομές που με την βοήθεια ειδικών επιστημόνων θα διαμορφώσουν και ακολούθως θα εφαρμόσουν μια κοστολογημένη δημογραφική στρατηγική.
Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται με μερικά αποσπασματικά μέτρα, αλλά με ένα σύνολο πολιτικών που θα έχουν ως επίκεντρο το δημογραφικό. Πολιτικές που δεν θα περιορίζονται μόνο στη στήριξη της οικογένειας, στην παροχή επιδομάτων και στη δημιουργία παιδικών σταθμών. Αλλά που θα περιλαμβάνουν επίσης την καταπολέμηση της ανεργίας των νέων, έναν νέον αναπτυξιακό σχεδιασμό, πρόνοια για την αναζωογόνηση της περιφέρειας, επιστροφή των Ελλήνων του εξωτερικού, νέους οικιστικούς νόμους, ένα εθνικό σχέδιο αποκέντρωσης και όλα όσα χρειάζονται για να επανέλθει η ζωή και η προοπτική σε όλα τα σημεία του εθνικού κορμού.
Το δημογραφικό είναι το βαρύ σύμπτωμα μιας χώρας που πεθαίνει χωρίς όραμα. Θα το λύσουμε, κάνοντας την Ελλάδα μια χώρα καλύτερη, με αξίες και με μια ανανεωμένη αντίληψη συλλογικότητας.
*Ο Αναστάσιος Λαυρέντζος κατέχει πτυχίο Φυσικής και διπλώματα μεταπτυχιακής ειδίκευσης (MSc) στα Οικονομικά Μαθηματικά και στη Θεωρητική Φυσική. Έχει εργαστεί ως διευθυντικό στέλεχος στον τομέα Διαχείρισης Κινδύνων σε μεγάλους ελληνικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Στο πλαίσιο αυτό έχει επισκεφτεί πολλές βαλκανικές χώρες (Τουρκία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Σερβία). Συνεργάζεται με διεθνείς ελεγκτικούς οίκους ως συμβουλος επιχειρήσεων και διδάσκει Διαχείριση Κινδύνων στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει γράψει τα βιβλία: «Η Θράκη στο μεταίχμιο» και «Σιωπηρή Άλωση – Το Δημογραφικό και το Μεταναστευτικό πρόβλημα της Ελλάδας».
Στο παρόν άρθρο θα εξετάσουμε-σε γενικές γραμμές- τον ρόλο του Ελληνισμού στην Μικρά Ασία κατά κύριο λόγο και εν μέρει στην Αίγυπτο. Πρόκειται για θεματική που στην Ελλάδα θεάται και αναλύεται μόνο μέσα από ένα συγκινησιακό φορτίο, κληρονομιά του βίαιου ξεριζωμού που έλαβε χώρα έναν ακριβώς αιώνα νωρίτερα. Μέσα από αυτές τις γραμμές θα επιχειρήσουμε να εξηγήσουμε-στο μέτρο του δυνατού- τις ρίζες αυτής της έχθρας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Αναρωτιόμαστε ουκ ολίγες φορές-ανεξάρτητα από την ήττα της Μικρασιατικής Εκστρατείας- υπήρχε δυνατότητα παραμονής του Ελληνισμού στα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας; Στο άρθρο θα εξετάσουμε την παγίδα στην οποία έπεσε ο παροικιακός Ελληνισμός και στο ότι η έχθρα-προαιώνια ή μη- μεταξύ των δύο λαών ήρθε σαν περίπου φυσική συνέπεια…
1)ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΑΡΟΙΚΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΕΩΣ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ΟΥ ΑΙΩΝΑ
Ι) Πρόλογος
Ο Παροικιακός Ελληνισμός αφορά στο σύνολο του ελληνόφωνου πληθυσμού εκτός των συνόρων του Ελληνικού Βασιλείου κατά τον 19ο και 20ο αιώνα. Τέτοιος μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, ήταν αυτός που κατοικούσε στην Ρουμανία, την αυτοκρατορική Ρωσία, τα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ορισμένες πόλεις της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης. Όπως θα δούμε στην συνέχεια, οι κραταιές παροικίες-αυτές που τελικά κράτησαν μάλλον περισσότερο- την κρίσιμη περίοδο συγκρότησης του ελλαδικού κράτους-ήταν αυτές στην Μικρά Ασία και την Αίγυπτο. Διέθεταν πολλά ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά-κατά βάση όμως εξυπηρετούσαν στην ανάγκη διείσδυσης του ευρωπαϊκού κεφαλαίου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μέσα από την εξέταση των ελληνικών παροικιών, αντιλαμβανόμαστε εν μέρει και την τυχοδιωκτική-μεταπρατική υφή του ελληνικού κράτους σήμερα, όσο και της ελίτ.
II) Η Δομή της Οθωμανικής Οικονομίας
Σε παλαιότερο άρθρο μας[1], εξηγήσαμε πόσο προβληματική (για την ίδια αλλά και τις εθνότητες που την αποτελούσαν) ήταν η οικονομία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μια οικονομία που δεν εγγυόνταν καμία ασφάλεια των συναλλαγών, ένα κράτος με ασαφή νομοθεσία και ληστρική νοοτροπία (πασαλίδικη) και μια κοινωνία διαχωρισμένη, μεταξύ των πιστών μουσουλμάνων και των αλλόθρησκων (συνήθως χριστιανών). Η κυρίαρχη ιδεολογία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όπως επισημαίνει ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, ήταν η δίκαιη τιμή και η επιείκεια. Το εμπόριο με την Δύση αφορούσε κυρίως σε είδη πολυτελείας που είχε ανάγκη η οθωμανική άρχουσα τάξη και όχι κάποια ανάγκη για άνοιγμα στον ευρωπαϊκό καπιταλισμό. Αυτά βεβαίως μέχρι τις αρχές του 18ου αιώνα.
Η παρακμή του οθωμανικού κράτους, προϊόν και των Ρωσοτουρκικών Πολέμων, βοήθησε όσο τίποτε άλλο στην διείσδυση του ευρωπαϊκού εμπορευματικού καπιταλισμού. Με όχημα τις διομολογήσεις, οι ευρωπαίοι έμποροι και οι χριστιανοί (συνηθέστατα) συνεταίροι τους, πλούτιζαν απρόσκοπτα σε βάρος μιας κοινωνίας βαθύτατα καθυστερημένης και άσχετης προς το παγκόσμιο εμπόριο. Το τουρκογενές στοιχείο, υποταγμένο στον στρατοκρατικό και θεοκρατικό χαρακτήρα της Οθωμανικής Εξουσίας βούλιαζε σταδιακά στην αποχαύνωση και την στασιμότητα, όταν τα αστικά (κυριότερα) στρώματα των χριστιανικών μειονοτήτων, αποκτούσαν θεαματική δύναμη, πλούτο και επιρροή[2]. Αυτός ο διχασμός τροφοδότησε επί μακρόν εντάσεις στο εσωτερικό της οθωμανικής κοινωνίας, γεγονός που εκμεταλλεύτηκαν οι Μεγάλες Δυνάμεις. Η ανάπτυξη της οθωμανικής οικονομίας είχε και ευκαιρίες για τους χριστιανούς αλλά και παγίδες. Ακολούθησε λίγο-πολύ την πορεία των κρατών της Ανατολής μπροστά στην απειλή του βιομηχανικού καπιταλισμού.
Αρχικά ένα προσοδοφόρο-πολλά υποσχόμενο- άνοιγμα της οικονομίας στα ξένα κεφάλαια, με υψηλές εξαγωγές βιοτεχνικών προϊόντων. Που όμως ακολουθήθηκε από μια υπονόμευση της βιοτεχνικής οικονομίας από τα φτηνά βιομηχανικά προϊόντα της Δύσης. Σε αυτήν τη διαδικασία ζημιωμένη δεν ήταν μόνο η οθωμανική διοίκηση, αλλά και οι εμπορικές κοινότητες της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας, τις οποίες ρήμαξε ο ευρωπαϊκός ανταγωνισμός. Η ήττα του παραγωγικού βιοτεχνικού κεφαλαίου λίγο πριν την έναρξη της Επανάστασης, κατά τη διάρκεια αυτής και κατόπιν, σφράγισε εν πολλοίς την μοίρα του πρώιμου (και ύστερου) Ελληνικού Βασιλείου-εξέλιξη που μνημονεύεται από τον Κωστή Μοσκώφ με ενάργεια. Όσο για τις ανθούσες κοινότητες της Μικράς Ασίας και αργότερα της Αιγύπτου, αυτές άλλαξαν άρδην τον προσανατολισμό τους για να επιβιώσουν-οι δε κοινότητες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης σταδιακά παράκμασαν μετά το 1850-1860…
Έχουμε λοιπόν μια ραγδαία αντιστροφή. Από ένα- έως τους Ναπολεόντειους Πολέμους- πλεονασματικό εξαγωγικό εμπόριο ποιοτικών βιοτεχνικών ειδών, μεταβαίνουμε σε μια οικονομία εισαγωγική, παρασιτική και προσαρμοσμένη στα καπρίτσια των Μεγάλων Δυνάμεων. Η ήττα της οθωμανικής οικονομίας, συμπίπτει-χωρίς να ταυτίζεται- με την γέννηση του Ελληνικού Κράτους. Μεταξύ 1828 και 1832, οι εισαγωγές βρετανικού βαμβακιού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία δεκαπλασιάζονται. Τόσο η Συνθήκη της Αδριανούπολης, όσο και η Αγγλο-τουρκική Εμπορική Συνθήκη του 1838, εξαφανίζουν την ήδη ελλιπή τελωνειακή προστασία. Στα πλαίσια αυτά, προωθείται από το 1839, η φιλελευθεροποίηση της οθωμανικής νομοθεσίας, με την σταδιακή εξίσωση των Οθωμανών υπηκόων χριστιανικού και εβραϊκού θρησκεύματος. Η περίοδος αυτή, μέχρι το 1855-1856, ονομάστηκε Τανζιμάτ .
Σκηνή ενθρόνισης επισκόπου στον ελληνορθόδοξο μητροπολιτικό ναό στη Μαγνησία της Μικράς Ασίας, 1838.
Οι μειονότητες πλέον, ταυτίζουν τα συμφέροντά τους με αυτά των Μεγάλων Δυνάμεων και ασκούν επιχειρηματικές δραστηριότητες-διαμετακομιστικού αλλά και όχι μόνο χαρακτήρα- στο όνομα αυτών των ξένων συμφερόντων. Πώς ακριβώς εξυπηρετούσαν τις Μεγάλες Δυνάμεις, οι χριστιανικές μειονότητες και δη οι Έλληνες; Τα περιγράφει πολύ σωστά ο David Uquhart: «Ο Ευρωπαίος έμπορος, έχοντας τα αποκλειστικά προνόμια γινόταν μισητός στον ντόπιο έμπορο, αλλά και στερούνταν τα δικαιώματα του πολίτη. Δεν είχε πουθενά επαγγελματική πρόσβαση κι έτσι δεν δημιουργούσε κανένα δεσμό με τον τόπο, όντας πραγματικά άσχετος με το εμπόριο από το οποίο ζούσε. Η πολιτική μας σήμερα, αποβλέπει στην διεύρυνση του εμπορίου και όχι στην ικανοποίηση των συμφερόντων των εμπόρων. Οι μεσάζοντες πρέπει να’ ναι γνώστες της γλώσσας και του τόπου, να έχουν πολλές γνωριμίες και εμπορικές σχέσεις, να τριγυρνάνε από το ένα παζάρι στο άλλο, διατηρώντας ταυτόχρονα-αν γίνεται- άμεσες σχέσεις με την Αγγλία, από την οποία θα ανεφοδιάζονται. Δεν μπορεί να συμφέρει τους Άγγλους να σκορπάνε τα εμπορεύματά τους από το ένα λιμάνι στο άλλο: γι’ αυτό το λόγο το εμπόριο των ακτών και της ενδοχώρας πρέπει να ανήκει στους Έλληνες. Τα ευέλικτα καΐκια των Ελλήνων ανταλλάσσουν τα επεξεργασμένα μας είδη και τα αποικιακά μας προϊόντα με τα διάφορα είδη της παραγωγής τους. Αποθηκεύουν εκείνα που μας χρειάζονται και σκορπάνε τα υπόλοιπα-ανάλογα με τη ζήτηση. Από την δεξιοσύνη τους, την ενεργητικότητα και από το συναγωνισμό μεταξύ τους, τα έξοδα μειώνονται και το εμπόριο διευκολύνεται» (Τσουκαλάς, 1976 σσ. 281-282).
Ο ρόλος των ελληνικών κοινοτήτων από τις αρχές του 19ου αιώνα, ήταν αυτή του ικανότατου μεταπράτη. Παράλληλα με την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους, έχουμε και την γέννηση μιας μεταπρατικής αστικής τάξης, όχι στον εθνικό κορμό, αλλά στις κοινότητες της Ανατολής και σε ένα μικρό ποσοστό στον Βορρά. Η δράση των εμπορευματικών στρωμάτων των χριστιανικών μειονοτήτων, κινούνταν σε δύο κατευθύνσεις: στην εισαγωγή επεξεργασμένων φτηνών ή πολυτελών ειδών από το εξωτερικό-την Δύση- και την εξαγωγή ανεπεξέργαστων πρώτων υλών από τα εδάφη της Αυτοκρατορίας προς τα βιομηχανικά κέντρα της Δύσης. Αυτό το σχήμα λειτούργησε και λειτουργεί ακόμη και σήμερα και χαρακτηρίζει την σχέση του αναπτυγμένου βιομηχανικού κόσμου με τον υπανάπτυκτο «αρχαϊκό» μη βιομηχανικό κόσμο. Ως αποτέλεσμα, οι κοινότητες των μεσαζόντων Ελλήνων, Αρμενίων και Εβραίων, δεν είχαν σχεδόν καμία σχέση με τις ανάγκες της ντόπιας παραγωγής και της οικονομίας εν γένει.
Αυτού του είδους η τυχοδιωκτική δραστηριότητα δημιούργησε μεταναστευτικά ρεύματα από την καθ’ αυτό Ελλάδα προς την Μικρά Ασία και την Αίγυπτο, με έναν τρόπο αφενός μαζικό και αφετέρου καταλυτικό-παραλυτικό για την ζωή των μουσουλμάνων της περιοχής. Στην πραγματικότητα ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Αιγύπτου κατά το μεγαλύτερο μέρος, δεν διέθετε αρχαίες ρίζες, αλλά «σύγχρονες». Γεννήθηκε μάλιστα στο έδαφος των ευκαιριών που πρόσφεραν οι νέες διευθετήσεις του Ανατολικού Ζητήματος, μετά την Επανάσταση του Γένους…
III) Η συγκρότηση των κοινοτήτων-συνέπειες και προοπτικές
Πέργαμος
Η ρευστότητα του γεωγραφικού χώρου του Ελληνισμού, έπαιξε έναν μάλλον αρνητικό καταλυτικό ρόλο για την εξέλιξη τόσο της Ελλάδας, όσο και της Τουρκίας. Γύρω στον 16ο αιώνα, μόλις το 7.9% του πληθυσμού της Μικράς Ασίας ήταν χριστιανοί. Ενώ το 1880 έφτασαν το 21%, μέχρι δε τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο είχαν αγγίξει σχεδόν το ¼ του συνόλου. Τα ποσοστά αυτά, προέκυψαν μέσα από μια δραστήρια μετανάστευση Ελλήνων προς την άλλη πλευρά του Αιγαίου, η οποία εκτόπιζε ολοένα και περισσότερο το ντόπιο μουσουλμανικό στοιχείο.
Η Μαγνησία το 1873 είχε 13.000 Έλληνες, ήτοι το ¼ του συνολικού πληθυσμού. Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο φτάνουν τους 25.000, με τον συνολικό πληθυσμό να μένει σταθερός. Αφενός λοιπόν αναπαράγονταν ταχύτατα, αφετέρου αποβάλλονται με ταχείς ρυθμούς οι ντόπιοι. Η Χαλκηδόνα, πόλη μουσουλμανική στις αρχές του 19ου αιώνα, αποκτά 12.000 κατοίκους μέχρι το 1912-1913, σε ένα σύνολο 35.000 κατοίκων. Το Αϊβαλί ήταν αποκλειστικά ελληνικό και μέχρι το 1918 είχε 46.000 κατοίκους και μόνο 100 Τούρκους. Η Φώκαια στις αρχές του 19ου αιώνα, είχε 2000 Έλληνες σε 5000 πληθυσμό, το 1880 φτάνει τους 4500 σε 6000 πληθυσμό, ενώ το 1918 φτάνουν τους 19.000 με τους Τούρκους να παραμένουν μόλις 2000 στο σύνολο… Η Πέργαμος διέθετε 5000 Τούρκους και 1000 Έλληνες. Το 1880 φτάνουν τους 8000 η κάθε εθνότητα. Το 1910 οι Έλληνες αγγίζουν τους 15.000 σε σύνολο 26.000 ανθρώπων. Η Τραπεζούντα, ξεκληρισμένη στις αρχές του 19ου αιώνα λόγω των διωγμών, γύρω στο 1880 διαθέτει 8.000 Έλληνες σε πληθυσμό 35.000. Μέχρι το 1914, το ελληνικό στοιχείο φτάνει τους 25.000 σε ένα σύνολο 50.000! Στη δε Πόλη το ελληνικό στοιχείο αυξάνεται κατά 50% σε μερικές μόλις δεκαετίες και μέχρι το 1920 φτάνει το ήμισυ του πληθυσμού της Πρωτεύουσας (Τσουκαλάς, 1976 σσ. 293-295)… Στην Σμύρνη μάλιστα, μισητή στους Νεότουρκους, ο ελληνικός πληθυσμός πενταπλασιάζεται σε λιγότερο από έναν αιώνα, με τον τουρκογενή να φθίνει ραγδαία. Ακόμη χειρότερα, μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, σε μια κατά βάση καθυστερημένη αγροτική κοινωνική δομή, το ελληνικό στοιχείο είναι αφενός ραγδαία αναπτυσσόμενο και κατά πλειοψηφία αστικό, φαινόμενο που δε συναντιέται στην Ελλάδα.
Μία τέτοια πληθυσμιακή μεταβολή δεν πέρασε απαρατήρητη από τις οθωμανικές αρχές, ενώ προκάλεσε την άτακτη φυγή των ντόπιων μουσουλμανικών πληθυσμών. Για τους ντόπιους μουσουλμάνους, οι άρτι αφιχθέντες Έλληνες, θα ήταν πάντα ξένοι που τους πήραν τον τόπο τους και τις δουλειές τους. Ενώ οι Έλληνες, σταδιακά θα αποκτούσαν συνείδηση κυρίου στην νέα Μικρασιατική Γη. Ακόμη χειρότερα η ελληνιστική θα λέγαμε συνείδηση των νέων στρωμάτων, θα μπλέκονταν με τρόπο παράδοξο με την εθνική ιδεολογία του ελληνικού κράτους και τους σχεδιασμούς των Μεγάλων Δυνάμεων για την Εγγύς Ανατολή, περιπλέκοντας τα πράγματα σε ακραίο βαθμό.
Αν στα παραπάνω προσθέσουμε και την βίαιη-αποικιακού χαρακτήρα διείσδυση των ευρωπαϊκών κεφαλαίων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αντιλαμβανόμαστε, ότι το ντόπιο μουσουλμανικό στοιχείο-δίχως εμπορικό δαιμόνιο, αιχμάλωτο των ορέξεων του ιερατείου του και του Σουλτάνου- δεν είχε κανένα μέλλον και καμία σωτηρία στην αρχιτεκτονική που ύφαιναν οι Μεγάλες Δυνάμεις. Οι ελληνικές κοινότητες ήταν ογκώδεις στις ακτές της Μικράς Ασίας, όμως το εύρος των δραστηριοτήτων τους δεν σταματούσε εκεί. Με κάθε διάνοιξη σιδηροδρομικού δικτύου στα ενδότερα της Ασίας, καταφτάνουν ως εμπορικοί αντιπρόσωποι και πράκτορες, Έλληνες των παραλίων, οι οποίοι αγοράζουν μαζικά γη για τις ανάγκες των σιδηροδρόμων διώχνοντας το ντόπιο στοιχείο. Ο Ramsay περιγράφει το 1897 την κατάσταση ως εξής: «Σε κάθε χωριό φτάνει και ένας Έλληνας μπακάλης πουλώντας ανάμεσα στα άλλα, και απόσταγμα μαστίχας. Αυτό επιτρέπει στον τούρκικο πληθυσμό το μεθύσι, γιατί το Κοράνιο επιτρέπει την κατανάλωση μαστίχας». Μερικά χρόνια αργότερα, ο μπακάλης έχει γίνει ο πιστωτής του χωριού. Με τον καιρό, καταφέρνει και υποθηκεύει όλη την περιουσία των χωρικών με αποτέλεσμα να την αποκτά φτηνότατα και οι χωρικοί να φεύγουν σαν κυνηγημένοι. Στο τέλος, κάθε επικερδής δραστηριότητα περνάει στα χέρια των χριστιανών, υπό την προστασία των Μεγάλων Δυνάμεων, ενώ οι χωρικοί-συνήθως μουσουλμάνοι- χάνουν τόσο τη γη τους όσο και το μέλλον τους.
Η «πρωταρχική συσσώρευση» στο έδαφος της Ανατολίας έλαβε χώρα υπό παράδοξες συνθήκες όπως αντιλαμβανόμαστε. Η απομύζηση των χωρικών και η συσσώρευση πλούτου στα αστικά κέντρα περιέπλεξε σε υπερβολικά μεγάλο βαθμό τις σχέσεις μεταξύ των εθνοτήτων της Αυτοκρατορίας, καθώς και τον ρόλο των Μεγάλων Δυνάμεων. Ο μουσουλμάνος ήταν τύποις ο θεματοφύλακας της Αυτοκρατορίας, ο χριστιανός όμως εξουσίαζε το χρήμα και το βιός του.
Η Οθωμανική Αυτοκρατορία εμπεριείχε αστικές τάξεις στο εσωτερικό της, καμία όμως δεν ήταν αρκούντως πιστή, ούτε μπορούσε να συνυπάρξει με την διοικητική κάστα, που ήταν άλλης θρησκείας και άλλης εθνικότητας. Η ειρηνική συνύπαρξη των κοινοτήτων μάλλον ήταν ένας μύθος. Πώς θα μπορούσε να συνυπάρξει ένα προνομιούχο ως επί το πλείστον αλλοεθνές (σε σχέση με την κυρίαρχη πλειοψηφία) στρώμα, με ένα μονίμως καθηλωμένο στη στασιμότητα και την παρακμή πλειοψηφικό μουσουλμανικό στοιχείο;
Χαρακτηριστικά στην Σμύρνη το 1920 έχουν ενδιαφέρον τα εξής στοιχεία: οι Έλληνες κατείχαν το 73% των βιομηχανικών ιδιοκτησιών, στους υπαλλήλους το 88,4% και το 82,6% των τεχνιτών, ενώ κατανάλωναν το 91% της ηλεκτρικής ενέργειας της πόλης. Το λιμάνι αυτό, συγκέντρωνε το 20% των εξαγωγών της αυτοκρατορίας και το 9% των εισαγωγών. Στην Αμάσεια εν έτει 1900, οι Έλληνες κατείχαν 95 βιομηχανίες σε σύνολο 115, ενώ οι υπόλοιπες ανήκαν σε Αρμένιους. Στο Αϊδίνι σε Έλληνες ανήκαν οι 57 από τις 117 εξορυκτικές επιχειρήσεις, όταν οι Τούρκοι που αποτελούσαν τα ¾ του πληθυσμού είχαν μόλις 15 εξ αυτών. Στο σύνολο της Αυτοκρατορίας, οι Έλληνες διέθεταν το μισό επενδυμένο βιομηχανικό κεφάλαιο, ενώ μαζί με τους Αρμένιους κατείχαν άνω του 80% στο επενδυμένο κεφάλαιο στη βιομηχανία και το εμπόριο. Επίσης ήταν οι απόλυτοι άρχοντες (σε όλα τα μεγάλα λιμάνια) του εξαγωγικού εμπορίου. Σε ό,τι αφορά τα ελεύθερα και εμπορικά επαγγέλματα, η περίπτωση της Πόλης είναι χαρακτηριστική: κατείχαν 171 εστιατόρια σε σύνολο 257, 444 ζυθοποιεία σε σύνολο 471 και 1169 μαγειρεία σε σύνολο 1.413. Ενώ στην Σμύρνη από τα 200 καταστήματα του κεντρικού δρόμου της πόλης, τα 163 ανήκαν σε Έλληνες και 3 μόλις σε Τούρκους (Τσουκαλάς, 1976 σσ. 308-313)
Η εικόνα που έχουμε για την Αίγυπτο είναι παραπλήσια. Μέχρι τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Έλληνες ελέγχαν την εμπορική δραστηριότητα του βαμβακιού σε ποσοστό τουλάχιστον 50%, ενώ η εξαγωγή των τσιγάρων τους ανήκε σε ποσοστό 95%! Παράλληλα μεταξύ των ετών 1900 και 1930, οι Έλληνες διέθεταν το 36% του κεφαλαίου των ανωνύμων εταιριών στην χώρα, ενώ έπαιζαν κρίσιμο ρόλο στον χρηματιστικό και τραπεζικό τομέα. Σε Έλληνες κεφαλαιοκράτες ανήκε η εταιρία ύδρευσης της Αλεξάνδρειας και οι εκτάσεις γης του Χεδίβη (Αντιβασιλέα) Ισμαήλ μετά από μια επικερδέστατη συμφωνία του 1898. Παράλληλα οι τοκογλυφικές δραστηριότητες απέδιδαν 30-40% κέρδη ετησίως, ενώ οι χρηματιστικές αγυρτίες του Συγγρού του έδιναν ένα καθαρό ετήσιο κέρδος άνω του 40%. Οι μεγαλύτερες τράπεζες της Αιγύπτου, ένα σημαντικό ποσοστό του δημοσίου χρέους της χώρας, ανήκε σε μερικές οικογένειες Ελλήνων, ενώ κατείχαν σημαντικές θέσεις στα αστικά ελευθέρια επαγγέλματα, σε ποσοστά μεταξύ του 20% και 35%, με το ντόπιο στοιχείο να φτάνει μετά βίας το ήμισι…
IV) Συμπεράσματα
Με τα παραπάνω εκτεθέντα μπορούμε να καταλήξουμε σε μερικά (πρόωρα) έστω συμπεράσματα:
Μόνο εν μέρει ο Ελληνισμός της Ανατολής ήταν «δισχιλιετής». Το φαινόμενο που έχει κατακλύσει το φαντασιακό του νεωτερικού και ώριμου Έλληνα, μέσα από τις αφηγήσεις των προσφύγων και τις εύπεπτες ερμηνείες της διδασκόμενης ιστορίας, ήταν περισσότερο ένα φαινόμενο 150-200 χρόνων παρά κάτι που βρίσκουμε σε συνέχειες από την εποχή των Τρώων. Το ελληνικό στοιχείο υπήρχε μεν από αρχαιοτάτων χρόνων, ωστόσο η εκτίναξη και η παγίωση του κοινωνικά και οικονομικά γίνεται μόλις στις αρχές του 19ου αιώνα, στις ειδικές συνθήκες που καθόριζε ο ανταγωνισμός των Μεγάλων Δυνάμεων και η «αφύσικη» διατήρηση στη ζωή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το «καθήκον» της απομύζησης του ξεπερασμένου αυτού σχηματισμού, το ανέλαβαν ευλαβικά οι χριστιανικές μειονότητες της Αυτοκρατορίας με την αγαστή επίβλεψη των Μεγάλων Δυνάμεων…
Η καταστροφή της πρώιμης βιομηχανίας και βιοτεχνίας της επικράτειας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας λαμβάνει χώρα μέχρι περίπου το 1830, με καταλυτικές συνέπειες και για την ίδια όσο και για την πρόσφατα ιδρυθείσα Ελλάδα. Αν στον ελλαδικό χώρο τούτο δεν εμπόδισε σημαντικά (αλλά ωστόσο καθόρισε) την εξέλιξη του εθνικού κινήματος, στην Οθωμανική περίπτωση ξεπέταξε κάθε πιθανότητα να αναπτυχθεί η εγχώρια παραγωγή (προς όφελος των αναγκών της οθωμανικής οικονομίας) ενώ παράλληλα καταδίκασε το ισλαμικό στοιχείο σε μια μόνιμη περιδίνηση. Οι χριστιανικές μειονότητες άδραξαν τις ευκαιρίες αναπροσανατολισμού του οθωμανικού εμπορίου, το οποίο πλέον ορίζονταν και περιορίζονταν από τα κελεύσματα των δυτικών Μεγάλων Δυνάμεων και μεγαλούργησαν πάνω στον δρόμο της ολοένα και πιο οξείας διείσδυσης του ευρωπαϊκού κεφαλαίου στην Ανατολή. Αν δεν κατείχαν βάσει νόμου, τα ανώτατα αξιώματα του Κράτους-όπως σημειώνει και ο Μαρξ- και δεν όριζαν ως κυρίαρχη την ισλαμική θρησκεία, θα είχαν ηττηθεί ολοκληρωτικά τα μουσουλμανικά Οθωμανικά στοιχεία.
Ο Ελληνισμός, τόσο ο παροικιακός, όσο και ο ελλαδικός βρέθηκε από πολύ νωρίς στην μέγγενη του περίφημου «Ανατολικού Ζητήματος». Η Οθωμανική Αυτοκρατορία θα πέθαινε με ελεγχόμενους και αργούς ρυθμούς και οι Μεγάλες Δυνάμεις θα αποφάσιζαν κάποια στιγμή την ανακατανομή της περιοχής. Ο Ελληνισμός κατά κάποιον τρόπο αναπτύσσονταν βάσει αυτής της συνθήκης. Η δράση του οροθετούνταν στην Εγγύς Ανατολή, ενώ η μοίρα του αποφασίζονταν στα κέντρα λήψης αποφάσεων στην Ευρώπη. Η μη επίλυση του Ανατολικού Ζητήματος, προκαλούσε δυσκολίες στην ωρίμανση της εθνικής συνείδησης, ενώ παράλληλα διακρίνουμε αρκετές διαφορές στην πρόσληψη της εθνικότητας και της εθνικής συνείδησης μεταξύ των Ελλαδιτών και των Ελλήνων της Διασποράς. Η αδυναμία του Ελληνικού Βασιλείου να διαχειριστεί τις τύχες του, το εμπόδιζε να διαχειριστεί αποτελεσματικά και τις τύχες των εξωχώριων κέντρων του Ελληνισμού, τόσο στην Μικρά Ασία και τον Πόντο, όσο και στην Αίγυπτο.
Η αδυναμία εύρεσης ενός οράματος, ικανού να συσπειρώσει τις μάζες των Ελλήνων της Διασποράς[3], σε ένα Εθνικό Σχέδιο, παραγωγικής κατεύθυνσης και ρεαλιστικής προοπτικής εν τέλει οδήγησε και στην καταστροφή. Όταν η Εγγύς Ανατολή αντιμετώπισε γιγάντιες ανακατατάξεις στο μέσον του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ελλάδα αδυνατούσε να παρακολουθήσει αποτελεσματικά τις εξελίξεις. Τα ξένα κέντρα όρισαν τις προτεραιότητες της χώρας με καταστροφικό τρόπο και η τύχη του Ελληνισμού-στο όνομα του οποίου η χώρα θα μεγάλωνε, θα ευημερούσε, θα γίνονταν πραγματικά «Μεγάλη»- ήταν μονίμως ένα ερωτηματικό.
Υπήρχε άλλος δρόμος πέραν της τυχοδιωκτικής πορείας στα ξένα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας; Μπορούσε να σταθεί με άλλους όρους ο Ελληνισμός, χωρίς να παραγνωρίζει τις ανάγκες του μουσουλμανικού στοιχείου και παράλληλα να χαράξει μια άλλη πορεία ανεξάρτητα από την βούληση των Μεγάλων Δυνάμεων; Άγνωστο. Για την ακρίβεια ελάχιστα συζητήθηκε στην χώρα που θα εγγυόταν τα δικαιώματά των παροίκων. Η αναβολή λήψης μιας Απόφασης πάνω σε αυτό το θέμα, το έκανε πολύ οξύτερο στο τέλος και τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά. Στο προσκήνιο, μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, εμφανίζεται η ενιαία Γερμανία του Β’ Ράιχ, με ελπίδες κατάκτησης νέων εδαφών, έτσι ώστε να αποκτήσει μια θέση που της αξίζει πλάι στην Ρωσία των Τσάρων, την Βρετανία και την Γαλλία. Μοιραία οι συσχετισμοί αλλάζουν επικίνδυνα μέσα σε μερικές δεκαετίες και το ελληνικό στοιχείο, τίθεται στο στόχαστρο τόσο των Σουλτάνων, όσο και της νεότευκτης Γερμανικής Αυτοκρατορίας…
2) Η ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΙΩΞΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ
Οι ευθύνες της Γερμανίας στον αφανισμό του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Σάντερς (αριστερά) γερμανός συνταγματάρχης με τον Κεμάλ
I) Η Μικρά Ασία πεδίο βολής των γερμανικών συμφερόντων
Η δραστηριότητα των Γερμανών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ξεκινά λίγο πριν ενοποιηθεί το Ράιχ επίσημα. Από το 1867, καταφτάνει στην Πόλη ο πάστορας Χόφμαν ιδρύει γερμανικά σχολεία σε όλα τα σημεία που η Γερμανία διέθετε προξενεία. Έναντι αμοιβής (αρχικά) οι πρώτοι μαθητές φοιτούν στα σχολεία αυτά και μαθαίνουν γερμανικά… Έκτοτε η Γερμανία των Κάιζερ επιδίδεται σε έναν άγριο αγώνα ανταγωνισμού και υπονόμευσης των βρετανικών θέσεων και προγεφυρωμάτων (μέρος αυτών ήταν και οι χριστιανικές μειονότητες της Οθωμανικής επικράτειας…) και προσεταιρίζεται με πολλά ανταλλάγματα τον Σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ τον Β’.
Η έναρξη του οικονομικού πολέμου Γερμανίας-Βρετανίας, τοποθετείται στα 1887, όταν και οι Γερμανοί πήραν το πρώτο μεγάλο δημόσιο έργο κατασκευής σιδηροδρόμων- της γραμμής Χαϊδάρ πασά-Νικομήδειας. Ακολούθησε η παροχή στρατιωτικών συμβούλων στον Αυτοκρατορικό Στρατό, με τον Στρατάρχη Φον ντερ Γκολτς να αναλαμβάνει ατύπως την Αρχιστρατηγία ήδη από τα τέλη του 1890. Όχι ασήμαντη αφορμή για την μετατόπιση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας προς την πλευρά της Γερμανίας, ήταν η υφαρπαγή της Αιγύπτου (αυτόνομης επαρχίας ήδη από τις αρχές του αιώνα) και της Κύπρου στις αρχές της δεκαετίας του 1880 από τους Βρετανούς. Η γερμανική «διέξοδος» ήταν και η μόνη λύση για τον ταπεινωμένο Σουλτάνο…
Το μεγάλο σχέδιο του Γερμανικού ιμπεριαλισμού στα τέλη του 19ου αιώνα, αυτό για το οποίο ο Κάιζερ Γουλιέλμος ο Β’ ήταν μέχρι και πόλεμο διατεθειμένος να κάνει, ήταν η σιδηροδρομική διασύνδεση Βερολίνου-Βαγδάτης. Ο έλεγχος των σιδηροδρόμων της Ανατολίας, έγινε ο κύριος στόχος και παράλληλα η στεγανοποίηση-εκκένωση όλων των περιοχών από ανταγωνιστικούς πληθυσμούς. Με αυτόν τον τρόπο μέσα σε μερικά χρόνια εξαγοράζονται τμήματα σιδηροδρόμων από τους Βρετανούς, ενώ η γραμμή της Νικομήδειας επεκτείνεται μέχρι την Άγκυρα και κατόπιν μέχρι το Ικόνιο. Αμέσως διώχνονται όλοι οι συνεργάτες των βρετανικών εταιριών-Έλληνες ως επί το πλείστον- και αντικαθίστανται από Οθωμανούς και Ισραηλίτες. Μέχρι το 1902 περατώνεται η γραμμή της Βαγδάτης, ενώ οι γερμανικές δραστηριότητες εξαπλώνονται μέχρι τα ιερά εδάφη της Παλαιστίνης. Η ειδική σχέση Γερμανίας-Οθωμανικής Αυτοκρατορίας επισημοποιείται με το ταξίδι του Κάιζερ Γουλιέλμου του Β’ το 1898. Τότε ο Κάιζερ αναγορεύεται Προστάτης του Ισλάμ και καθίσταται η μόνη ελπίδα του Χαλίφη και Σουλτάνου Αμντούλ Χαμίτ να αντισταθμίσει τις αγγλογαλλικές πιέσεις… Ο γερμανικός έλεγχος των δημοσίων έργων και των μονοπωλίων μεταφορών και συγκοινωνιών, καθίσταται πλήρης μετά την εκδίωξη των Βέλγων, Γάλλων και Βρετανών κεφαλαιούχων. Το επόμενο βήμα, ήταν η κυριαρχία στο εμπόριο και τις θαλάσσιες μεταφορές. Ο μεγάλος αντίπαλος είναι οι ελληνικές κοινότητες και το εφοπλιστικό κεφάλαιο. Οι Γερμανοί εφοπλιστές, με την στήριξη του Ράιχ προσφέρουν έκπτωση 60% για την μετακίνηση των εμπορευμάτων από τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, ενώ οι Γερμανοί έμποροι κατακλύζουν όλα τα εμπορικά κέντρα της Ανατολής. Για την μετακίνησή τους δεν απαιτούνται δικά τους έξοδα, τους καλύπτει το Ράιχ. Η κάθοδος των Γερμανών εμπόρων ήταν μαζική και καταλυτική για τις ευαίσθητες ισορροπίες της Ανατολής. Μαζί με αυτούς επεκτείνονται τα μεγάλα πιστωτικά ιδρύματα της Γερμανίας και της Αυστροουγγαρίας. Η Τράπεζα της Θεσσαλονίκης, ιδρυθείσα με αυστριακά κεφάλαια, ελέγχει την Νότια Βαλκανική και ειδικά την περιοχή της Μακεδονίας, ενώ η Deutsche Bank φτάνει μέχρι την Παλαιστίνη και προσφέρει τις καλύτερες δυνατές πιστώσεις σε εταιρίες και εμπόρους (Ροδάς, 1916 σσ. 10-24).
II) Η Άνοδος των Νεότουρκων
Η απειλή της καταστροφής του Ελληνισμού δεν έγινε κατά τον Μιχαήλ Ροδά, ορατή με τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τους διωγμούς του, ούτε με τους Βαλκανικούς του 1912-1913. Αντιθέτως με την κατάληψη της εξουσίας από τους Νεότουρκους το 1908, διαφάνηκαν οι προθέσεις των Οθωμανών επικυρίαρχων.
Η ιδεολογία του Νεοτουρκισμού, ένα κράμα πανισλαμισμού (εν ανάγκη) και ενός φυλετιστικού (γερμανικής έμπνευσης) εθνικισμού, επιδίωκε ανάμεσα στα άλλα και την ανασυγκρότηση της Αυτοκρατορίας χωρίς τις διομολογήσεις των Αγγλογάλλων. Αυτές δεν μπορούσαν να ξηλωθούν χωρίς την σταδιακή παρακμή και καταστροφή των χριστιανικών μειονοτήτων. Αν στην επιδίωξη αυτή, συνυπολογίσουμε και την έχθρα του γερμανικού παράγοντα, τότε αντιλαμβανόμαστε πως τέλος καλό δεν θα είχε ο Ελληνισμός στην Μικρά Ασία και τον Πόντο-αποτελούσε άλλωστε και τον ευκολότερο στόχο, μιας και οι Γαλλία και Βρετανία ήταν παραπάνω από ισχυρές.
Μέσα σε μερικές εβδομάδες μετά την εκδήλωση του Κινήματος του Κομιτάτου Ένωση και Πρόοδος, οι παρενοχλήσεις των Ελλήνων εμπόρων ήταν εμφανείς ολοένα και περισσότερο: μποϊκοτάζ καταστημάτων και εταιριών, λεηλασίες από τον τουρκικό όχλο, δολοφονίες επιφανών Ελλήνων και πογκρόμ διοργανώνονται από τους Νεότουρκους με την χρηματοδότηση της περίφημης Νεοτουρκικής Λέσχης από την αμαρτωλή Deutsche Bank. Ενώ παράλληλα η κυκλοφορία των εφημερίδων του Ελληνικού Βασιλείου παρεμποδίζεται. Μέσα στον χειμώνα του 1908-1909 ιδρύονται παραπάνω από 200 γερμανικές επιχειρήσεις στα εμπορικά κέντρα της Αυτοκρατορίας, ενώ Γερμανοί έμποροι τροφοδοτούν με συστατικές επιστολές μουσουλμάνους καταστηματάρχες που θα τους οδηγούσαν στην λήψη με εύκολο τρόπο, πιστώσεων και διευκολύνσεων από τα γερμανικά τραπεζικά ιδρύματα. Ο επόμενος στόχος η εξαγορά των υπό πίεση ελληνικών καταστημάτων.
Ο στόχος της εξόντωσης του ελληνικού στοιχείου τέθηκε σχεδόν από την πρώτη στιγμή. Ο Ναζίμ Μπέης, λόγιος και επιφανές στέλεχος των Νεότουρκων περιγράφει την κατάσταση πολύ γλαφυρά σε έναν επιφανή Έλληνα της Σμύρνης, το φθινόπωρο του 1908, σε μια δίωρη συνέντευξη ενώπιον και άλλων ξένων ανταποκριτών. Η συνέντευξη αυτή περιέχει πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία, αναφορικά τόσο με τα σχέδια εθνοκάθαρσης των Νεότουρκων, όσο και για τις ιδεολογίες της εποχής, ιδού τι ανέφερε:
«- Έχομεν να επιτελέσωμεν πολλά πράγματα και συνεπώς έχομεν την ανάγκη πολλών χρημάτων…Δια την ίδρυσιν των σχολών έχομεν και άλλον σπουδαιότατον λόγον. Εκεί βαθμιαίως θα επέλθει η εθνική ισοπέδωσις περί ης κηδόμεθα ιδιασμένως. Διότι δεν επιθυμώ να σας κρύψω ευθύς εξαρχής την ακλόνητον γνώμη του Κομιτάτου. Εννοούμεν, και το εννοούμενα αντί πάσης θυσίας, να αφομοιώσωμεν υπό μίαν εθνικήν οθωμανικήν ιδέα τα εν τω τόπω ημών στοιχεία, ώστε να μη γίνεται λόγος περί πλειοψηφίας ή μειοψηφίας, περί Ελλήνων και Τούρκων, Αρμενίων και Ισραηλιτών… αλλά να πρωτεύει και να τα ενώνη η ιδέα της μιας Οθωμανικής πατρίδας…
-Αλλά δεν σας φαίνεται ότι ούτω πως φρονών παραβλέπετε εξ ολοκλήρου τας ιστορικάς παραδόσεις, την άμιλαν, την ελληνικήν εθελοθυσίαν;
-Ημείς στηριζόμαστε στον νόμο της φύσεως, τον οποίον άλλως τε εγώ, και ως επιστήμων ιατρός είμαι τεταγμένος να σέβωμαι. Όλαι αυταί αι φαινομενικώς ωραίαι έννοιαι, αι εκπροσωπούσαι την τεχνητήν ζωήν, δεν είναι παρά λέξεις ωραίαι κατά βάθος…Το αίσθημα, η θρησκεία, βαθμιαίως θα εξατμισθούν. Έπειτα θα κυριαρχήσει η ύλη, το συμφέρον…». (Ροδάς, 1916 σσ. 35-37)
Η παραπάνω συνέντευξη προκάλεσε αρκετές συζητήσεις στην Αθήνα, μάλιστα σε ένα σημείο παρακάτω, ο Ναζίμ Μπέης θέτει τον στόχο της μείωσης του πληθυσμιακού όγκου των Ελλήνων, που κατά τις εκτιμήσεις του έφταναν τα 3 εκατομμύρια ανθρώπους. Αυτό, θα γίνονταν μέσω της εκτεταμένης αναπαραγωγής των Τούρκων και από τις μεγάλες εισροές Τούρκων (εννοούσε μουσουλμάνους) προσφύγων από τις ευρωπαϊκές επαρχίες…Η επιρροή των Ελλήνων σε εκλογικό επίπεδο, καθώς και σε οικονομικό θα έσβηνε βαθμιαία…
ΙΙΙ) Οι πρώτες διώξεις…
Τα σχέδια των Νεότουρκων και των Γερμανών συμμάχων τους, ασαφή στην αρχή και ασυντόνιστα, πήραν σάρκα και οστά μετά το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων. Στα τέλη του 1913, λίγο μετά την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, η Αρχιστρατηγία των Οθωμανικών Ενόπλων Δυνάμεων δόθηκε στον Λίμαν φον Σάντερς, επί χρόνια στρατιωτικό σύμβουλο του Σουλτάνου εκ μέρους του Κάιζερ. Η ενέργεια αυτή προκάλεσε διαμαρτυρίες των πρέσβεων της Βρετανίας, Γαλλίας και Ρωσίας, με την Πύλη να απαντά πως επρόκειτο για μια άτυπη κίνηση…
Παράλληλα οι ενέργειες της Πύλης και του Κάιζερ συντονίζονταν σε ό,τι αφορά τις διεκδικήσεις της Ελλάδας στα νησιά του Αιγαίου. Η Γερμανία ήταν από αδιάφορη έως εχθρική, ενώ η Ελλάδα είχε την σταθερή στήριξη της Βρετανίας.
Στις αρχές του 1914 ξεκινούν οι πρώτοι διωγμοί, με την μορφή των πογκρόμ στην Θράκη, ενώ μέχρι τα μέσα της άνοιξης επεκτείνονται στην Μικρά Ασία και τον Πόντο. Λέγεται μάλιστα, ότι όταν ρωτήθηκε από τους Οθωμανούς επιτελείς του, τι να κάνουν με τους εναπομείναντες Έλληνες στα παράλια της Μικράς Ασίας, ο φον Σάντερς ζήτησε την εξόντωσή τους. Άλλωστε αν αυτό δεν γίνονταν, τότε θα πύκνωναν οι δυνάμεις του εχθρού (των Ελλήνων δηλαδή)… Η Μικρά Ασία έπρεπε απλώς να σαρωθεί. Τα δε καταστήματα των Ελλήνων τα αγόραζαν κοψοχρονιά Γερμανοί επιχειρηματίες με την ρευστότητα που παρείχαν γερμανικές τράπεζες.
Το σχέδιο μιας γερμανικής (ει δυνατόν) Μικράς Ασίας μπορεί να μην προχώρησε, ωστόσο τα σχέδια εθνοκαθάρσεων συνεχίστηκαν και μετά το πέρας του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου με ολέθριες συνέπειες για τα ελληνικά συμφέροντα. Οι πρώτοι διωγμοί, του 1914, προκάλεσαν κύματα προσφύγων στα ελληνικά παράλια που έφταναν τις 400.000, μέγεθος πρωτοφανές για τα δεδομένα της εποχής.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ
Με την εξιστόρηση των παραπάνω, επιδιώκουμε να δώσουμε μια εξήγηση για τα αβυσσαλέα μίση που χώρισαν τις δύο πλευρές του Αιγαίου. Τα ρατσιστικά σχέδια των Νεότουρκων, οι επιδιώξεις για εθνοκάθαρση των ελληνικών κοινοτήτων, καθώς και των αρμενικών (με μεγαλύτερη βιαιότητα μάλιστα) και των ασσυριακών-γενικά κάθε χριστιανικού στοιχείου- ο Γερμανικός παράγοντας, όλοι έπαιξαν το ρόλο τους στην καταστροφή του 1922. Ωστόσο δεν πρέπει να παραγνωρίζεται ούτε ο ρόλος που έπαιξε στο ιστορικά προσδιορισμένο πεδίο του Ανατολικού Ζητήματος ο Ελληνισμός, ούτε και οι ελληνικές κυβερνήσεις, που επί της ουσίας έφτιαχναν μεγαλόπνοα σχέδια για την Μεγάλη Ελλάδα, χωρίς ιδέα ούτε σχέδιο για τους Έλληνες της Διασποράς της Εγγύς Ανατολής.
Τι σήμαινε Μεγάλη Ελλάδα στην τελική; Τι σήμαινε Έλληνας της Ανατολής; Πώς θα μπορούσε να επιλυθεί το ζήτημα των χριστιανικών μειονοτήτων, άμα τη εμφανίσει ενός πιο στερεωμένου και σοβαρού εθνικού κράτους στην Τουρκία; Μπορούσαν να επιβιώσουν μακροπρόθεσμα οι ελληνικές κοινότητες χωρίς τις εξαρτήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων και τις επαχθέστατες διομολογήσεις;
Μάλλον όχι. Όχι με την μορφή της ευμάρειας που είχαν συνηθίσει. Όχι με την εικόνα μιας εκτός τόπου και χρόνου φαντασίωσης. Βεβαίως και παρά τα στοιχεία που παρουσιάζουμε, τίποτε δεν προμήνυε την μεγάλη έκταση της καταστροφής που περίμενε τους ελληνικούς πληθυσμούς το 1922. Οι στάχτες του πρώτου μεγάλου ολοκληρωτικού πολέμου, η ραγδαία αποσύνθεση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, καθώς και οι τεράστιες ευθύνες των ελληνικών κυβερνήσεων, επέτρεψαν στα πιο ακραία στοιχεία των Κεμαλιστών να πραγματώσουν τα δικά τους σχέδια υπό το κράτος της ανάγκης. Ο πόλεμος μπορούσε να δικαιολογήσει τα πάντα. Οι μεν Νεότουρκοι έπραξαν όπως γνώριζαν από τους αιώνες σουλτανικής κυριαρχίας, οι δε Έλληνες έδρασαν σε ένα γήπεδο εντελώς ανυποψίαστοι για το τι ρίσκα έπαιρναν για το μέλλον του Ελληνισμού…
Αναφορές
Ροδάς, Μιχαήλ. 1916.ΠΩΣ Η ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΚΑΤΕΣΤΡΕΨΕ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ. Μυτιλήνη : λαβύρινθος, 1916.
Τσουκαλάς, Κωνσταντίνος. 1976.ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (1830-1922). Αθήνα : ΘΕΜΕΛΙΟ, 1976.
[1] Τεύχος Απριλίου 2021, για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, στο Τρίτο Μάτι
[2] Η Ορθοδοξία δεν έθετε μεγάλους περιορισμούς στα κερδοφόρα όνειρα των Ελλήνων εμπόρων, άλλωστε ως καταπιεσμένη μειονότητα όφειλε να αποκτά ισχύ με κάθε μέσο προκειμένου να διαπραγματεύεται ορθότερα την θέση της απέναντι στην Πύλη.
Συνεχίζει την παρελκυστική του πολιτική ο ισλαμιστής ηγέτης της Τουρκίας στο θέμα της ένταξης της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ.
Στη σημερινή συνεδρίαση της Επιτροπής Εξωτερικών της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης δεν ελήφθη σχετική απόφαση και πλέον αναμένεται να οριστεί νέα ημερομηνία συνεδρίασης.
Μάλιστα το σκεπτικό της εισήγησης των βουλευτών της κυβερνητικής πλειοψηφίας, το οποίο έγινε αποδεκτό από την Επιτροπή είναι κατ’ εξοχήν προκλητικό αφού επικαλείται έλλειψη σαφήνεια του θέματος και ζητεί τερματισμό διαπραγματεύσων.
Σύμφωνα με το κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο ΤRT στην εν λόγω εισήγηση αναφέρονται τα εξής: «Λόγω της έλλειψης σαφήνειας του υπό συζήτηση θέματος και της έλλειψης ωριμότητας των διαπραγματεύσεων, τα άρθρα της πρότασης δεν πρέπει να συζητηθούν και οι διαπραγματεύσεις πρέπει να τερματιστούν».
Υπενθυμίζεται ότι ύστερα από ένα και πλέον έτος τουρκικών αντιρρήσεων, το πρωτόκολλο ένταξης της Σουηδίας στη Συμμαχία κατατέθηκε στο Κοινοβούλιο από τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις 23 του περασμένου Οκτωβρίου.
Σουηδία και Φινλανδία έχουν υποβάλει αίτημα να ενταχθούν στον Οργανισμό του Βορειοατλαντικού Συμφώνου τον Μάιο του περασμένου έτους λόγω της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Προηγουμένως, μιλώντας στην Επιτροπή επί του συνόλου του σχεδίου νόμου, που περιλαμβάνει και την έγκριση του πρωτοκόλλου ένταξης της Σουηδίας στη Συμμαχία, ο υφυπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Μπουράκ ‘Ακτσαπαρ, ανέφερε αρχικά ότι η Σουηδία και η Φινλανδία δεσμεύτηκαν να αποτρέψουν τη χρηματοδότηση και τις δραστηριότητες στρατολόγησης της τρομοκρατικής οργάνωσης PKK, να μην παρέχουν υποστήριξη στους «γκιουλενιστές», τους οπαδούς του ιεροκήρυκα Φετχουλάχ Γκιουλέν, τον οποίο η τουρκική κυβέρνηση κατηγορεί ως ιθύνοντα νου της απόπειρας πραξικοπήματος του 2016, να λάβουν νομικά μέτρα για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, και να άρουν τους περιορισμούς στην πώληση προς την Τουρκία αμυντικού υλικού.
Επισημαίνοντας ότι η σουηδική κυβέρνηση δήλωσε ότι θα παραμείνει πιστή στις δεσμεύσεις της, ο Μπουράκ Άκτσαπαρ σημείωσε: «Η σουηδική κυβέρνηση έθεσε σε εφαρμογή τις αλλαγές που έγιναν στη νομοθεσία για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Στο πλαίσιο αυτό, έγινε συνταγματική τροποποίηση για την τιμωρία της συμμετοχής σε τρομοκρατική οργάνωση. Για πρώτη φορά στη Σουηδία, η συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση ποινικοποιήθηκε. Η Σουηδία έλαβε συγκεκριμένα μέτρα για τις τρομοκρατικές δραστηριότητες, ιδίως για τις δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση του PKK. Οι κύκλοι που συνδέονται με το PKK δεν μπορούν να βρουν ελεύθερο πεδίο δράσης στη Σουηδία όπως στο παρελθόν. Η οργάνωση βρίσκεται υπό πίεση».
Ο Τούρκος υφυπουργός Εξωτερικών ανέφερε πως η Σουηδία ενημέρωσε, επιπλέον, την ‘Αγκυρα ότι έχει ετοιμάσει ένα σχέδιο οδικού χάρτη που θα περιλαμβάνει τις ευθύνες που θα αναλάβει και ποια βήματα θα κάνει. Υποστήριξε επίσης ότι οι τρομοκρατικές οργανώσεις έχουν ενεργοποιηθεί κατά της ένταξης της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ, επειδή πιστεύουν ότι ενισχύει τη συνεργασία της στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας
«Εκτιμούμε ότι η ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ θα καταστήσει τον ευρωατλαντικό χώρο πιο ασφαλή, θα εξυπηρετήσει την περαιτέρω ανάπτυξη των διμερών μας σχέσεων στη βάση των συμμαχικών δεσμών και ευθυνών και θα συμβάλει στην ανάπτυξη της συνεργασίας μας, ιδίως στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας» κατέληξε ο Μπουράκ ‘Ακτσαπαρ.
Με πληροφορίες από ΑΠΕ – ΜΠΕ
Κωνσταντινούπολη, Τουρκία
Η Λιβύη δεν επέτρεψε σε δεξαμενόπλοιο να προσεγγίσει σε λιμάνι της, με την αιτιολογία ότι το πλοίο αυτό είχε προηγουμένως εκφορτώσει σε λιμάνι του Ισραήλ.
Το αμερικανικό πρακτορείο Bloomberg αποκάλυψε ότι, σύμφωνα με στοιχεία παρακολούθησης δεξαμενόπλοιων που συλλέχθηκαν την Τρίτη, το πλοίο «Proteus Philippa» σημαίας Σιγκαπούρης, έφτασε κοντά στη Μελίτα στη δυτική Λιβύη πριν από δύο ημέρες.
Το δεξαμενόπλοιο επρόκειτο να παραλάβει 600.000 βαρέλια αργού, αλλά του ζητήθηκε να φύγει γιατί προηγουμένως είχε μεταφέρει πετρέλαιο σε λιμάνι του Ισραήλ.
Σύμφωνα με τη λιβυκή Akhbar Libya, η «Mellitah Oil and Gas Company», που διαχειρίζεται τον τερματικό σταθμό, δεν επέτρεψε στο δεξαμενόπλοιο να εισέλθει στο λιμάνι και να φορτώσει αφού επιβεβαίωσε ότι προηγουμένως βρισκόταν στο ισραηλινό λιμάνι της Χάιφα και του ζήτησε να φύγει
Το δημοσίευμα επισημαίνει ότι το δεξαμενόπλοιο «Porteus Philippa» φόρτωσε αργό από την Γκαμπόν από τις 8 έως τις 10 Σεπτεμβρίου και στη συνέχεια έδειξε τον προορισμό του στη Χάιφα στις 25 Σεπτεμβρίου κατά την άφιξή του στη Μεσόγειο Θάλασσα.
Το τάνκερ απενεργοποίησε τον αναμεταδότη του την 1η Οκτωβρίου καθώς πλησίαζε στο Ισραήλ, σημειώνει το δημοσίευμα.
Το δίκτυο Marine Traffic δείχνει σήμερα το απόγευμα, το «Porteus Philippa» αγκυροβολημένο στη Μελίτα.
Ο πρωθυπουργός της Αρμενίας, Νικόλ Πασινιάν αρνήθηκε να συμμετάσχει στη Σύνοδο Κορυφής του Οργανισμού Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας- CSTO που θα πραγματοποιηθεί στο Μίνσκ στις 23 Νοεμβρίου υπό την προεδρία του προέδρου της Λευκορωσίας, Αλεξάντερ Λουκασένκο.
Ρωσικές πηγές αναφέρουν ότι ο αρχηγός του Μικτού Επιτελείου της CSTO Ανατόλι Σιντόροφ, ανακοίνωσε ότι η Αρμενία δεν έχει υποβάλει αίτημα αποχώρησης από τον Οργανισμό.
«Η Αρμενία δεν έχει ακόμη επισήμως επικοινωνήσει με τον CSTO σχετικά με την αποχώρηση από αυτόν τον οργανισμό, δήλωσε στους δημοσιογράφους ο Ανατόλι Σιντόροφ, αρχηγός του Μικτού Επιτελείου του CSTO. Πρόσθεσε ότι στον ίδιο τον οργανισμό δεν γίνεται λόγος για το γεγονός ότι ο CSTO έχει χάσει το ενδιαφέρον του για την περιοχή του Καυκάσου ή ότι η Αρμενία αποφάσισε να την εγκαταλείψει – «κανείς δεν έχει καν σκέψεις σχετικά με αυτό».
Η Αρμενία θα απομακρυνθεί από τον CSTO
Ωστόσο, σε μια συνομιλία με το «The Insider», ο πολιτικός επιστήμονας, οικονομολόγος, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Καυκάσου (Ερεβάν) Γκραντ Μικαελιάν προβλέπει ότι η Αρμενία θα εγκαταλείψει τις φιλορωσικές ενώσεις ολοκλήρωσης εντός του επόμενου έτους.
«Η Αρμενία δεν θεωρεί πλέον τον εαυτό της μέλος του CSTO. Προς το παρόν, έχει ανακαλέσει τον εκπρόσωπό της στο CSTO, αλλά δεν έχει διορίσει νέο, δεν συμμετέχει στις συνεδριάσεις του CSTO και έχει ουσιαστικά ανακοινώσει τον στόχο της αποχώρησης από αυτόν τον οργανισμό. Τι σημαίνει αυτό;
Γεγονός είναι ότι η αρμενική ηγεσία έχει πλέον ανακοινώσει επίσημα την επιθυμία της για καθεστώς εκτός μπλοκ, κάτι που συνεπάγεται απόσυρση από τις φιλορωσικές ενώσεις ολοκλήρωσης στον μετασοβιετικό χώρο.
Εξαίρεση έγινε για την Ευρασιατική Ένωση, αλλά για τις υπόλοιπες είχε ήδη δηλωθεί επιθυμία αποχώρησης.
Πιθανότατα, αυτή η πολιτική θα εφαρμοστεί συστηματικά μέσα στο επόμενο έτος και, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, θα επισημοποιηθεί ως επίσημη εφαρμογή, όπως σημειώνεται.
«Αιωρούμενη στον αέρα η Αρμενία»
Ο Μικαελιάν, ωστόσο, τονίζει ότι για διάφορους λόγους, η Αρμενία δεν θα ενταχθεί σύντομα στις «ευρωατλαντικές δομές».
«Ο Πασινιάν κατανοεί ότι η Αρμενία απέχει πολύ από την ένταξη στις ευρωατλαντικές δομές, τόσο για γεωγραφικούς όσο και για οικονομικούς λόγους, και επειδή αυτές οι δομές δεν είναι έτοιμες να προχωρήσουν τόσο μακριά, όπως φαίνεται στο παράδειγμα της αίτησης της Γεωργίας για ένταξη στην Ε.Ε., εγκρίθηκε και μπορεί να γίνει υποψήφια, αλλά αυτή η κατάσταση μπορεί να παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα, αν και αυτό είναι επίσης ένα βήμα προς τα εμπρός.
Όσο για το ΝΑΤΟ, υπάρχει ακόμη μικρότερη πρόοδος. Δεν έχει παρασχεθεί ατομικό σχέδιο ένταξης στη Γεωργία, αν και αυτό συζητήθηκε το 2008, επειδή η είσοδος του ΝΑΤΟ στην περιοχή του Νοτίου Καυκάσου θα ενέχει ακόμη μεγαλύτερους κινδύνους.
Η Αρμενία βρίσκεται κατά κάποιο τρόπο αιωρούμενη στον αέρα, γιατί, φεύγοντας από το ρωσικό σύστημα ασφαλείας, δεν μεταβαίνει πλήρως στο δυτικό, και αυτό δημιουργεί πρόσθετες ευκαιρίες.
Και αν είναι εκτός του ρωσικού συστήματος ασφαλείας, η θέση της Ρωσίας θα είναι εναντίον της Αρμενίας.
Υπάρχουν περιθώρια για συμφωνίες με την Τουρκία, που θα χρησιμοποιηθούν, αλλά αυτό θα καταστρέψει ριζικά τις σχέσεις μεταξύ Αρμενίας και Ρωσίας», τονίζει ο εμπειρογνώμονας.
Από τη στιγμή που λίγες μέρες πριν τα Τέμπη ο τότε υπουργός Υποδομών ομιλών στη Βουλή εγγυάτο την ασφάλεια της κυκλοφορίας των αμαξοστοιχιών και ο πρωθυπουργός προγραμμάτιζε επίσκεψη στη Θεσσαλονίκη στο Κέντρο Τηλεδιοίκησης για να προβάλλει το κυβερνητικό έργο εκσυγχρονισμού του σιδηροδρόμου, αυτονόητα μπορεί να συμπεράνει οποιοσδήποτε ότι οι πολιτικοί μας δεν έχουν εικόνα της πραγματικότητας της χώρας. Όχι μόνον οι κυβερνώντες σήμερα αλλά και οι προκάτοχοί τους, που παρέλαβαν έναν εξαθλιωμένο σιδηρόδρομο και τον παρέδωσαν ακόμη χειρότερο. Για να φθάσουμε στη σημερινή ανήκουστη κατάσταση να μην κυκλοφορεί από τον Μάιο του 2022 ούτε μία επιβατική αμαξοστοιχία, έστω της υπομονής των 8,5 ωρών μεταξύ Αλεξανδρούπολης – Θεσσαλονίκης, αλλά ούτε σε ολόκληρη τη χώρα μετά τον Daniel στη Θεσσαλία. Ευρωπαϊκή χώρα η Ελλάδα με ακμάζουσα οικονομία σε τροχιά ανάπτυξης, όπως προσπαθούν να μας πείσουν, αλλά με μηδενικές μεταφορές!
Να μην ξεχνάμε ότι όλα αυτά έχουν αφετηρία το 2008 όταν αντί να βελτιώσουν τις σιδηροδρομικές υπηρεσίες προτίμησαν την απογύμνωση του σιδηροδρόμου την οποία νομιμοποίησαν με τον Ν. 3891/2010 περί “εξυγίανσής” του. Τον μαζικό διωγμό των υπαλλήλων του ΟΣΕ και τη λειτουργική απαξίωσή του, την ονόμασαν “εξυγίανση”. Πού οφείλεται αυτή η πλάνη των πολιτικών που διαστρέφει την πραγματικότητα και αφορά ολόκληρο το πολιτικό φάσμα το οποίο διαχειρίστηκε τα πεπραγμένα της χώρας;
Είναι λογικό ο πρωθυπουργός να αγνοεί ένα εξειδικευμένο αντικείμενο, όπως αυτό του σιδηροδρόμου, όπως και ο υπουργός Μεταφορών, αντλώντας την πληροφόρησή τους από τα στελέχη της “αγοράς” που επιλέγουν εκτός του ΟΣΕ να διοικούν τον σιδηρόδρομο, με αποτέλεσμα οι επιλεγέντες να αγνοούν τη λειτουργία του και να αδυνατούν να αξιολογήσουν τις πραγματικές ανάγκες του, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων που προέρχονται από συγγενείς κλάδους. Όμως, οι επιλεγέντες πριν προλάβουν να αντιληφθούν την πολυπλοκότητα της λειτουργίας του σιδηροδρόμου, αντικαθίστανται, διότι αλλάζει η κυβέρνηση ή περιέρχονται στη δυσμένεια των συνδικαλιστών ή άλλοι με μεγαλύτερες προσβάσεις τους εκτοπίζουν με αποτέλεσμα να παραμένουν αμαθείς ή ημιμαθείς. Και ο φαύλος κύκλος συνεχίζεται. Ποιό είναι το αποτέλεσμα; Ενώ εξαγγέλλονται φαραωνικά έργα πολλών δις αθροιστικά, η χώρα απαξιώνεται σιδηροδρομικά. Μήπως η εκτέλεση των φαραωνικών έργων προϋπόθετε την πλήρη απαξίωση των σιδηροδρομικών υπηρεσιών στην οποία έχουμε οδηγηθεί μετά το 2008; Πόσο αξιόπιστες μπορούν να είναι οι εξαγγελίες; Διότι είναι διαφορετικό η κατασκευή έργων από τη λειτουργία του σιδηροδρόμου.
Η εντύπωση που κυριαρχεί, ότι δηλαδή ο σιδηρόδρομος μπορεί να αποτελεί κερδοφόρο τομέα είναι εντελώς λανθασμένη. Η εκμετάλλευση του σιδηροδρόμου, δηλαδή οι επιβατικές και εμπορευματικές μεταφορές, ναι μπορούν να οδηγούν στην κερδοφορία αλλά το σύνολο των προϋποθέσεων που απαιτεί η λειτουργία του, δηλαδή η συντήρηση της γραμμής, του τροχαίου υλικού και των κτιρίων, με τα μηχανοστάσια τα αμαξοστάσια, τα Τμήματα γραμμής, καθώς και κυρίως με τις επενδύσεις για τα έργα αναβάθμισης και εκσυγχρονισμού του σιδηροδρόμου, το αποτέλεσμα είναι αρνητικό. Πόσο αρνητικό; Ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών κ. Στυλιανίδης είχε καθορίσει το 2009 τη σχέση εσόδων – εξόδων του ΟΣΕ σε 1:8 «όταν σε ολόκληρη την Ευρώπη ο μέσος όρος σ’ αυτό το πολιτικό μέσο είναι 8 έσοδα, 10 έξοδα», όπως είχε πει. Δεν είπε όμως πού οφείλεται αυτή η τεράστια διαφορά. Οφείλονταν στον κομματισμό, τον λαϊκισμό, στις πελατειακές σχέσεις και στην αναξιοκρατία που επέφεραν τη δυσλειτουργία του σιδηροδρόμου. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ Κυριάκος Κιουλάφας στην έκθεσή του με θέμα «ΟΣΕ – Η αλήθεια για την κρίση» έγραφε το 2010: «Συμπερασματικά θα μπορούσε να λεχθεί ότι η γενεσιουργός αιτία της πράγματι κακής οικονομικής εικόνας του Ο.Σ.Ε. οφείλεται στο ότι ο Ο.Σ.Ε. υποχρεώνεται να λειτουργεί με “πολιτικά κριτήρια” και να αξιολογείται με “επιχειρηματικά κριτήρια”».
Πώς αναπληρώνονται οι ελλείψεις του προσωπικού για να λειτουργήσει στοιχειωδώς ο σιδηρόδρομος εκεί όπου λειτουργεί μετά την “εξυγίανσή” του; Ενώ ευαγγελίζονται τον εκσυγχρονισμό του σιδηροδρόμου, η αναπλήρωση του αναγκαίου προσωπικού γίνεται με πελατειακές σχέσεις, με καινοφανείς μάλιστα μεθόδους “αναβαθμισμένες” έναντι του παρελθόντος: Με μπλοκάκι στον ΟΣΕ, με άλλα λόγια στο Δημόσιο, με ετήσια σύμβαση που ανανεώνεται, και με προκηρύξεις στην ΤΡΑΙΝΟΣΕ η οποία δεν ανακοινώνει ποτέ τα αποτελέσματά τους. Ο “κάθε” παρατρεχάμενος της εξουσίας, κομματικής ή συνδικαλιστικής, μπορεί πλέον και διορίζει κατά το δοκούν. Αυτή η παθογένεια που στοιχειώνει όχι μόνον τον σιδηρόδρομο αλλά ολόκληρη την κοινωνία αποτελεί την κύρια αιτία που τροχοπεδεί την πορεία της χώρας.
Για έναν έμπειρο σιδηροδρομικό είναι βέβαιο ότι με τα σημερινά δεδομένα δεν θα ξαναδούμε τον σιδηρόδρομο που είχαμε μέχρι το 2008 παρά τις παθογένειές του, δηλαδή με τον ίδιο αριθμό δρομολογίων και την ίδια ασφάλεια. Διότι ο σιδηρόδρομος δεν είναι μόνον αυτό που βλέπουμε, το τρένο που μας μεταφέρει από τον ένα προορισμό στον άλλο. Είναι ένα σύνολο αθέατων για τον επιβάτη λειτουργιών που διασφαλίζει την ασφαλή μεταφορά του και προϋποθέτει επανδρωμένα μηχανοστάσια και αμαξοστάσια για τον έλεγχο και τη συντήρηση του τροχαίου υλικού, επανδρωμένα Τμήματα Γραμμής ώστε να ελέγχεται η κατάσταση της σιδηροδρομικής γραμμής και να συντηρείται σε ολόκληρο το μήκος της δικαιοδοσίας τους.
Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, προειδοποιούσε στα μέσα Οκτωβρίου ότι η κινητοποίηση των μουσουλμάνων θα είναι ασταμάτητη αν συνεχιστούν οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί στη Γάζα. Και είναι αλήθεια ότι ήταν πολλές οι διαδηλώσεις αλληλεγγύης με τους Παλαιστίνιους στις χώρες με μουσουλμανική πλειοψηφία. Όμως ένα μεγάλο μέρος των Ιρανών πήρε τις αποστάσεις του από τη σύγκρουση και συντάχθηκε με το Ισραήλ. Η συνενοχή των ηγετών της Ισλαμικής Δημοκρατίας με τη Χαμάς και άλλες οργανώσεις του λεγομένου άξονα της αντίστασης έχει διευρύνει το χάσμα ανάμεσα στο καθεστώς της Τεχεράνης και την κοινωνία.
Η απόσταση ανάμεσα στην επίσημη πολιτική και την κοινή γνώμη κατέστη σαφής από την αρχή. Την επομένη της βάρβαρης επίθεσης της Χαμάς, η ποδοσφαιρική ομάδα Περσέπολις έπαιξε στο γήπεδο Αζάντι της Τεχεράνης με την Gol Gohar από την επαρχία Κερμάν. Οι υπεύθυνοι θέλησαν να υψώσουν την παλαιστινιακή σημαία, αλλά οι φίλαθλοι αντέδρασαν.
Το επεισόδιο αυτό είναι χαρακτηριστικό, γιατί τα ποδοσφαιρικά γήπεδα, μαζί με τα τζαμιά, είναι οι μόνοι δημόσιοι χώροι όπου επιτρέπεται να συγκεντρώνονται οι Ιρανοί (η παρουσία των γυναικών παραμένει απαγορευμένη). Και οι φίλαθλοι αρνήθηκαν στην περίπτωση αυτή τη χρησιμοποίηση του ποδοσφαίρου για πολιτικούς σκοπούς.
Δεν εξεπλάγην. Στα ταξίδια που έκανα στο Ιράν ως ανταποκρίτρια της El Pais άκουσα επανειλημμένα παράπονα για τη βοήθεια προς την Παλαιστίνη και τη Χεζμπολάχ. Και τώρα, που η χώρα μαστίζεται από μια σοβαρή οικονομική κρίση λόγω των διεθνών κυρώσεων και της κακοδιαχείρισης, η μεταφορά πόρων για πολεμικές περιπέτειες στο εξωτερικό είναι ακόμη πιο δυσβάσταχτη.
Τις τελευταίες ημέρες έχει γίνει δημοφιλές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το hashtag #IraniansStandWithIsrael (Οι Ιρανοί είναι με το Ισραήλ). Με το σύνθημα αυτό, οι χρήστες καταγγέλλουν τη βαρβαρότητα τόσο του Ιράν (που είναι σιιτικό) όσο και της Χαμάς (που είναι σουνιτική). Αυτό δεν σημαίνει απόρριψη του αγώνα των Παλαιστινίων -πολλοί προσθέτουν και το hashtag #FreePalestineNow (Ελεύθερη Παλαιστίνη τώρα). Όλο και συχνότερα όμως διαφαίνεται η υποστήριξη στον Ρεζά Παχλεβί, γιο του τελευταίου Σάχη, χωρίς την επιστροφή του οποίου στο Ιράν η ειρήνη στη Μέση Ανατολή θεωρείται από πολλούς δύσκολη.
Οι περισσότεροι από τους λογαριασμούς αυτούς, βέβαια, βρίσκονται στο εξωτερικό. Ακόμη κι έτσι, όμως, το καθεστώς δεν κρύβει την ανησυχία του.
Ο γενικός εισαγγελέας ανακοίνωσε προ ημερών ότι απαγορεύεται οποιαδήποτε κίνηση υπέρ του Ισραήλ στα social media. Απαγορευμένη είναι και οποιαδήποτε σχέση με Ισραηλινούς πολίτες, ακόμη και σε φιλικό επίπεδο. Οι Ιρανοί αθλητές δεν μπορούν έτσι κι αλλιώς να αγωνίζονται εναντίον Ισραηλινών.
Αν και το μοναρχικό Ιράν διατηρούσε καλές σχέσεις με το Ισραήλ, η ισλαμική δημοκρατία αρνείται την ύπαρξή του και οι ηγέτες της απευθύνουν κάθε τόσο έκκληση για την καταστροφή του. Ο ζήλος όμως με τον οποίο το καθεστώς σπεύδει να φιμώσει οποιαδήποτε έκφραση συμπάθειας προς τα θύματα της Χαμάς δείχνει την προσπάθειά του να εμποδίσει την εισαγωγή στη χώρα τής αντικαθεστωτικής εκστρατείας που διεξάγεται στο εξωτερικό.
(*) H Άνχελες Εσπινόσα είναι αρθρογράφος της El Pais
Φωτογραφίες από το επιχειρησιακό κέντρο της Χαμάς που, σύμφωνα με τον ισραηλινό στρατό, βρέθηκε μέσα στο νοσοκομείο της Αλ Σίφα δημοσιοποίησαν οι δυνάμεις του ΙΔΦ.
Μιλά για όπλα και τεχνολογικά μέσα που βρέθηκαν στο κτίριο μαγνητικής τομογραφίας του νοσοκομείου στην πόλη της Γάζας.
Βάσει της ίδιας ανακοίνωσης «οι στρατιώτες του IDF συνεχίζουν την ακριβή και στοχευμένη επιχείρηση κατά της τρομοκρατικής οργάνωσης Χαμάς στο Νοσοκομείο Σίφα, στο οποίο οι στρατιώτες διεξάγουν έρευνες για υποδομές και περιουσιακά στοιχεία της Χαμάς.
Μπαίνοντας στο συγκρότημα του νοσοκομείου, ενεπλάκησαν με πολλούς τρομοκράτες τους οποίου και εξουδετέρωσαν.
Στη συνέχεια, κατά τη διάρκεια ερευνών σε ένα από τα τμήματα του νοσοκομείου, τα στρατεύματα εντόπισαν δωμάτιο με τεχνολογικά μέσα και στρατιωτικό και μαχητικό εξοπλισμό που χρησιμοποιούσε η τρομοκρατική οργάνωση Χαμάς.
Σε άλλο τμήμα του νοσοκομείου, οι στρατιώτες εντόπισαν επιχειρησιακό κέντρο διοίκησης και τεχνολογικά μέσα που ανήκουν στη Χαμάς, γεγονός που δείχνει ότι η τρομοκρατική οργάνωση χρησιμοποιεί το νοσοκομείο για τρομοκρατικούς σκοπούς.
Οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις συνεχίζουν να επιχειρούν στο νοσοκομειακό συγκρότημα.
Ευρήματα στο νοσοκομείο Αλ Σίφα σύμφωνα με τον Ισραηλινό στρατό. Φωτογραφία: ΙDF
Παράλληλα έχει ξεκινήσει επιχείρηση μεταφοράς βοήθειας για τις ανάγκες λειτουργίας του και των ασθενών, όπως αναφέρουν ισραηλινά Μέσα.
Οπλοστάσιο στο Νοσοκομείο
Τα ισραηλινά στρατεύματα βρήκαν όπλα και «τρομοκρατική υποδομή» στη διάρκεια της συνεχιζόμενης επιδρομής τους σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία μέσα στο νοσοκομείο Αλ Σίφα στη Λωρίδα της Γάζας, δήλωσε νωρίτερα στρατιωτικός αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι δεν σημειώθηκαν μάχες μέσα στο συγκρότημα του νοσοκομείου μετά την άφιξη εκεί στρατιωτών στη διάρκεια της νύχτα και δεν υπήρξαν διενέξεις με ιατρικό προσωπικό ή ασθενείς, για τους οποίους διευκρίνισε πως βρίσκονται σε διαφορετικό τμήμα του συγκροτήματος.
«Οι στρατιώτες των IDF (Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις) έχουν ήδη βρει όπλα και άλλη τρομοκρατική υποδομή. Την τελευταία ώρα, είδαμε συγκεκριμένα στοιχεία ότι τρομοκράτες της Χαμάς χρησιμοποίησαν το νοσοκομείο Σίφα ως τρομοκρατικό αρχηγείο», δήλωσε ο αξιωματούχος, ο οποίος ζήτησε να μην κατονομασθεί.
Ο ίδιος δεν διευκρίνισε ποιο τμήμα του νοσοκομείου ερευνούν τα στρατεύματα και δεν είπε τι ακριβώς βρέθηκε, αλλά δήλωσε ότι τα στοιχεία θα παρουσιασθούν αργότερα.
«Αυτή είναι μια εξαιρετικά ακριβής και στοχευμένη επιχείρηση. Οι δυνάμεις μας είναι παρούσες σε μία συγκεκριμένη περιοχή του πολύ μεγάλου νοσοκομειακού συγκροτήματος Σίφα», πρόσθεσε, χωρίς να πει πόσο θα διαρκέσει η επιδρομή.
«Οι στρατιώτες μας προχωρούν εσκεμμένα αργά με βάση τις πληροφορίες που έχουμε συγκεντρώσει», δήλωσε.
Ο αξιωματούχος πρόσθεσε ότι τέσσερις μαχητές σκοτώθηκαν σε μάχες γύρω από το Αλ Σιφα. Πρόσθεσε πως στρατιώτες ανακρίνουν άτομα που βρήκαν στην περιοχή την οποία ερευνούν. «Έχω την πληροφορία ότι ένας απ’ αυτούς είναι Χαμάς», δήλωσε.
Aνατίναξη της Βουλής
Όπως μεταδίδουν ισραηλινά ΜΜΕ, ο ισραηλινός στρατός προχώρησε σε ακόμα ένα καίριο χτύπημα εναντίον της Χαμάς ανατινάζοντας το κτίριο του κοινοβουλίου της Χμάς. Μόλις χθες είχε γίνει γνωστό ότι ισραηλινός στρατός κατέλαβε το κοινοβούλιο της Χαμάς στην πόλη της Γάζας και ύψωσε την ισραηλινή σημαία.
Συγκεκρμένα το κτίριο καταλήφθηκε από την 7η Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία και την Ταξιαρχία Πεζικού «Golani» λίγο πριν τις δηλώσεις του Ισραηλινού υπουργού Άμυνας Γιόαβ Γκάλαντ ότι η Χαμάς «έχασε τον έλεγχο στη Γάζα».
Νετανιάχου: Θα φτάσουμε παντού στη Γάζα
«Δεν υπάρχει κανένα μέρος στη Γάζα» όπου «δεν θα φτάσει το Ισραήλ, καμία κρυψώνα, κανένα κρησφύγετο», προειδοποίησε σήμερα ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, λίγες ώρες αφού ο ισραηλινός στρατός μπήκε στο νοσοκομείο.
«Θα φτάσουμε και θα εξοντώσουμε τη Χαμάς και θα φέρουμε πίσω τους ομήρους» καθώς αυτές είναι δύο «ιερές αποστολές», είπε ο Νετανιάχου κατά την επίσκεψή του σε μια στρατιωτική βάση.
«Δεν υπάρχει καταφύγιο για τους δολοφόνους της Χαμάς», πρόσθεσε.
«Μας ζήτησαν να μην διεισδύσουμε στη Γάζα; Κι όμως, εμείς μπήκαμε έτσι κι αλλιώς. Μας είπαν ότι δεν θα φτάναμε στην είσοδο της Πόλης της Γάζας, αλλά εμείς φτάσαμε. Μας είπαν ότι δεν θα μπορούσαμε να μπούμε στο νοσοκομείο Αλ Σίφα, εμείς μπήκαμε» συνέχισε ο Νετανιάχου.
Για απόσυρση δυνάμεων από το νοσοκομείο μιλά το AFΠ.
Το βράδυ της Τετάρτης, τηλεγράφημα του Γαλλικού Πρακτορείου ανέφερε ότι οι Ισραηλινοί στρατιώτες και τα άρματα μάχης αποσύρθηκαν από το νοσοκομείο Αλ Σίφα της Γάζας και αναδιατάχθηκαν γύρω από το μεγάλο νοσοκομειακό συγκρότημα, όπου το Ισραήλ υποστηρίζει ότι στεγάζεται μια βάση της Χαμάς. Την πληροφορία μεταφέρει δημοσιογράφος που συνεργάζεται με το Γαλλικό Πρακτορείο.
Από το πρωί σήμερα, ο ισραηλινός στρατός διεξήγαγε μια «στοχευμένη επιχείρηση» στο νοσηλευτικό ίδρυμα όπου, εκτός από τους ασθενείς και το νοσηλευτικό προσωπικό, έχουν βρει καταφύγιο χιλιάδες εκτοπισμένοι.
Ο ισραηλινός στρατός δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα του Γαλλικού Πρακτορείου να σχολιάσει τις πληροφορίες αυτές. Ο δημοσιογράφος είπε ότι κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, οι στρατιώτες ανέκριναν δεκάδες αμάχους και έγδυσαν ορισμένους από αυτούς, αφήνοντάς τους μόνο με τα εσώρουχα. Όλοι τους στη συνέχεια αφέθηκαν ελεύθεροι.
Αποχωρώντας από το νοσοκομείο, οι Ισραηλινοί στρατιώτες άφησαν πίσω τους φάρμακα, τρόφιμα για τα μωρά και μπουκάλια με νερό, σύμφωνα πάντα με την πηγή αυτή.
Το μεσημέρι, ένας υψηλόβαθμος αξιωματούχος του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας είπε αυτή η επιχείρηση είχε ως στόχο μια συγκεκριμένη ζώνη του νοσοκομείου Αλ Σίφα.
Το νοσοκομείο, στη δυτική πλευρά της Πόλης της Γάζας, βρίσκεται εδώ και πολλές ημέρες στο επίκεντρο των συγκρούσεων μεταξύ του ισραηλινού στρατού και των Παλαιστίνιων μαχητών
Με πληροφορίες από AFP/The Times of Israel/ Reuters
Ξεκίνησε η πολυαναμενόμενη συνάντηση των προέδρων ΗΠΑ και Κίνας σε εξοχική κατοικία που βρίσκεται περίπου 40 χιλιόμετρα μακριά από το Σαν Φρανσίσκο.
Ο αμερικανός πρόεδρος Τζο Μπάιντεν χαιρέτησε δια χειραψίας τον κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ μόλις βγήκε από το αυτοκίνητό του, λέγοντας «χαίρομαι που σας ξαναβλέπω».
Το τετ-α-τετ, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) είναι το πρώτο μεταξύ των δύο ηγετών μετά τη συνάντησή τους στο περιθώριο των εργασιών της G20 στην Ινδονησία πριν από έναν χρόνο. Αναμένεται να διαρκέσει αρκετές ώρες και έχει στόχο την εξομάλυνση των τεταμένων σχέσεων μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων.
Κατά την έναρξη της πολυαναμενόμενης συνάντησής του με τον πρόεδρο της Κίνας Σι Τζινπίνγκ, ο Τζο Μπάιντεν τόνισε ότι οι δύο ηγέτες πρέπει να διασφαλίσουν πως «η αντιπαλότητα δεν θα εξελιχθεί σε σύγκρουση», εκφράζοντας την επιθυμία για αναθέρμανση του διαλόγου μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου.
«Δύο μεγάλες χώρες, όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα, δεν μπορούν να γυρίσουν την πλάτη η μία στην άλλη», είπε από την πλευρά του ο Σι Τζινπίνγκ στον αμερικανό πρόεδρο, τονίζοντας ότι οι η σύγκρουση και η αντιπαράθεση θα έχουν «αφόρητες συνέπειες για όλους».
Ever since the Israeli army’s strikes on the Gaza Strip began after the October 7 Hamas attack, the al-Shifa Hospital in the northern part of the besieged enclave has been prominently featured in the news.
For the past five days, it has been at the centre of everything as Gaza’s death toll has risen, with more than 11,500 Palestinians, nearly half of them children, killed by Israeli forces.
end of list
Brutal scenes are unfolding at the hospital as snipers have spent days shooting at anyone trying to move from one medical building to the other, prompting international outcries. But the Israeli army appears unfazed.
Al-Shifa’s significance
The significance of al-Shifa Hospital is beyond the medical.
The storied medical complex, whose name translates into “House of Healing”, has been described as the beating heart of Gaza.
It has been there since the time of the British rule over Palestine and became a hospital in 1946 after originally housing British army barracks. It has survived several wars and many years of Israeli occupation.
Since last month, it has been denied urgently needed supplies of medicine and fuel – and that was before Israeli troops broke in and blew up its dwindling stores of medicine.
Hospital staff had to bury dozens of people in a mass grave on the grounds as they were out of options. Dead bodies lie around its courtyard still.
Beyond that, al-Shifa is seen as a nerve centre for the Gaza government’s administrative bodies. Health ministry officials have held press conferences amid the corpses there, and the government’s media ministry has operated out of the hospital.
Al-Shifa kept its internet connectivity at times when the rest of Gaza was cut off by Israel, so it has also been a hot spot for journalists, some of whom are trapped there now. The hospital’s director and its doctors and staff have been providing constant updates whenever possible, often rejecting Israeli claims – like one on Wednesday that it had allowed aid into the hospital.
For some Palestinians, the hospital has become a symbol of strength and standing up to a militarily stronger force that shows little restraint. Images of killed babies and maimed children that have been broadcast from inside the hospital to the world have inspired many millions to take to the streets in support of Palestinians.
Why is Israel doing this?
Israel has said it wants to take charge of Gaza’s security in the future. It has contradicted its main ally, the United States, on that point since Washington wants the Palestinian Authority to take over.
But they seem to be on the same page on “destroying” Hamas, so the ground operation would need to expand for that to happen. Taking over the main hospital in town would be essential in that scenario.
But just as al-Shifa has found new meaning among Palestinians and those watching from around the globe, what happens at the hospital has become paramount for Israel.
Israel wants to dismantle the hub that al-Shifa has become and take over what it has said it sees as the stronghold of Hamas’s military and administrative capabilities. What happens to the hospital could also have an impact on the future of negotiations on releasing captives and allowing desperately needed humanitarian aid and fuel into Gaza.
A doctor at the hospital, Munir al-Bursh, told Israeli forces how their presence is creating a “state of fear and hysteria”, according to a recording obtained by Al Jazeera on Wednesday.
The Geneva-based Euro-Mediterranean Human Rights Monitor has said “the army might be creating the scene that might be released later” as it is the sole party controlling the atmosphere inside the hospital.
Israel’s targeting of hospitals has been deeply controversial.
Nearly a month ago, it was accused of a deadly attack on the al-Ahli Arab Hospital in Gaza, but Israel and the West blamed it on Palestinian fighters firing a faulty rocket from within the Gaza Strip.
On Wednesday, US-based news outlet CNN, embedded with Israeli tanks and military spokesman Daniel Hagari, went inside the al-Shifa Hospital to ostensibly prove Israel’s claims against Hamas. Hagari showed the outlet several rusted rifles and a chair as evidence that Hamas was operating there and holding captives.
What’s the latest at al-Shifa?
The Israeli army has spent the past several days gradually tightening its noose around the hospital.
As part of its ground offensive into northern Gaza, it came in and surrounded the largest hospital in the Strip with soldiers, tanks, armoured vehicles, and attack drones supported by snipers.
The Israeli troops have now made their way into the hospital and raided several departments. They set up electronic checkpoints at multiple doors of the main buildings. Their tanks are in the courtyard.
This is while thousands of people are still trapped in the hospital. These include many displaced Palestinians taking shelter there, critically ill patients with nowhere to go, and exhausted medical staff and personnel.
According to first-hand accounts, Israeli troops targeted generators and communications units before storming in, and they also interrogated dozens of stripped and blindfolded people who already had their access to water and basic hygiene cut off.
(Al Jazeera)
Is Hamas under the hospital?
Israel’s main supporting claim for laying siege to the most important hospital in Gaza is that Hamas has a main command centre operating from within and under the hospital.
This is a claim that has also been backed by the US, prompting Hamas to hold Washington “wholly responsible” for effectively giving the green light to attack a hospital filled with civilians.
Neither Tel Aviv nor the White House have released any independently verified evidence to back this claim, which has been refuted by a number of the doctors and staff at the hospital.
And there has been no clear evidence that a number of the captives taken by Hamas during its October 7 attack are being held within the confines of the hospital.
Israel has also failed to allow any independent third parties into the area in order to verify claims by each side. Such heavily disputed claims have historically ended up unproven.
Με έκπληξη, αλλά και δικαιολογημένη ανησυχία, πληροφορήθηκα, από σχετικά δημοσιεύματα, την πρόθεση του Ιδρύματος Ζογγολόπουλου, να προχωρήσει σε μετάλλαξη του ιστορικού συμβολισμού του γνωστού μνημείου, στο Ζάλογγο, που όπως είναι παγκοίνως γνωστό αναφέρεται στην ηρωική θυσία των γυναικών του Σουλίου.
Το μνημείο αυτό, από τα ενδοξότερα της ελληνικής ιστορίας, που κάνει περήφανα τα Ελληνόπουλα, ήδη από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού, απεικονίζει σκηνές με νοητικό περιεχόμενο ανεξίτηλο, που βρίσκεται βαθιά χαραγμένο σε κάθε ελληνική ψυχή. Και το περιεχόμενο αυτό δεν είναι δυνατόν σε καμιά περίπτωση να επιβαρυνθεί με διαφορετική ερμηνεία, από αυτήν που έχει εσαεί ενσωματωθεί στο μνημείο και που απεικονίζεται από τις απολύτως ξεκάθαρες κινήσεις των γυναικών του Σουλίου.
Γεμάτες από Ελλάδα, με τα παιδιά τους, προτιμούν ηρωικά το θάνατο από την ατίμωση της σκλαβιάς. Έχουν, ενσυνείδητα, επιλέξει να αναζητήσουν στο άπειρο τους πατεράδες, συζύγους και αδελφούς, που έχουν σκοτωθεί στις μάχες για την απελευθέρωση της πατρίδας, από του να εξακολουθήσουν να ζουν κάτω από τη μπότα του βάρβαρου κατακτητή.
Καθώς τα μηνύματα, που εκπέμπει αυτό το μνημείο ουδέποτε, από όσο γνωρίζω, αμφισβητήθηκαν, αλλά αντιθέτως ήταν ανέκαθεν απολύτως διαυγή, καθιστούν γι αυτό ακατανόητους τους λόγους για τους οποίους το ίδρυμα Ζογγολόπουλου, αναζητεί αφηγήματα, τελείως άσχετα με ότι ενσαρκώνει το περί ου πρόκειται μνημείο.
Ειδικότερα, πιστεύω ότι δεν απαιτούνται εξειδικευμένες ιστορικές γνώσεις για να αποβάλλει κανείς την όποια σχέση θα μπορούσε να έχει το μνημείο των γυναικών του Σουλίου, με τη δήθεν βία που δήθεν προσπάθησαν να αποφύγουν, καταφεύγοντας στο θάνατο. Το τελευταίο, πράγματι, που θα μπορούσε να υποθέσει κανείς, ατενίζοντας το μνημείο, είναι η πιθανότητα ότι οι γυναίκες αυτές που αψήφησαν το θάνατο, για να πεθάνουν ελεύθερες, θα είχαν πέσει θύματα ανδρικής βίας.
Για τους λόγους αυτούς, εκτός και αν πρόκειται για προσπάθεια αναζήτησης άκομψης πρωτοτυπίας, επιβάλλεται να καταστεί αντιληπτή η επικινδυνότητα αυτής της, κατά τα άλλα, περίεργης υπόθεσης. Διότι, εκτός του ότι, προφανώς χωρίς να το έχουν συνειδητοποιήσει οι πρωτεργάτες της, η παντελώς αβάσιμη αυτή μετάλλαξη αποτελεί ανεπίτρεπτη αλλοίωση της ιστορίας μας, οι καιροί στους οποίους ζούμε ενθαρρύνουν τάσεις κακώς εννοούμενης προοδευτικότητας, η οποία μεταξύ άλλων πρεσβεύει τη λήθη του παρελθόντος.
Ασφαλώς, το ίδρυμα Ζογγολόπουλου δεν είναι δυνατόν να επιδιώκει την απόρριψη της ελληνικής ιστορίας, και ακριβώς οι πολυάριθμες και από πολλές πλευρές αντιδράσεις αυτής της αρνητικής πρωτοβουλίας είναι σίγουρο ότι θα την αποτρέψει.
Ο Tούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε σήμερα πως το Ισραήλ είναι ένα «τρομοκρατικό κράτος» που διαπράττει εγκλήματα πολέμου και παραβιάζει το διεθνές δίκαιο στη Γάζα και επανέλαβε την άποψή του πως η Χαμάς δεν είναι τρομοκρατική οργάνωση.
Απευθυνόμενος σε βουλευτές στο κοινοβούλιο, ο Ερντογάν κάλεσε επίσης τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου να ανακοινώσει αν το Ισραήλ διαθέτει ή όχι πυρηνικές βόμβες και πρόσθεσε πως ο ισραηλινός πρωθυπουργός είναι «ξοφλημένος».
Ο Τούρκος πρόεδρος υποστήριξε πως η Χαμάς είναι ένα πολιτικό κόμμα το οποίο έχει εκλεγεί από τους Παλαιστινίους.