Αρχική Blog Σελίδα 1526

ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ: Γ’ ΜΕΡΟΣ: ΤΟ ΦΑΣΜΑ της ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ

2

Α Μέρος: ο ρόλος του Ελληνισμού στην Οθωμανική Αυτοκρατορεία

Β’ Μέρος: ο δρόμος προς την καταστροφή

Γ’ Μέρος: Το σχέδιο Καταστροφής εν δράσει

Δ! ΜΕΡΟΣ

ΤΟΥ ΠΑΡΙ ΘΑΣΙΤΗ

Στο Γ’ και τελευταίο μέρος θα αναλύσουμε την πορεία προς την Καταστροφή, όταν αυτή πήρε την πιο «ολοκληρωμένη» μορφή της. Θα αποδείξουμε ωστόσο, ότι υπήρχαν εναλλακτικές μέχρι και την τελευταία στιγμή. Ότι υπήρχε όλος ο διαθέσιμος χρόνος να διαπραγματευτεί την θέση της η Ελλάδα και ο Ελληνισμός συνολικά, χωρίς την προοπτική του αφανισμού. Ότι αρκούσε μια αναζήτηση διεξόδων πέρα από την σφιχτή τανάλια του Βρετανικού και «Συμμαχικού» παράγοντα.

Βεβαίως όλα αυτά ακούγονται ευχολόγια. Σε μια χώρα που ταυτίζει την ύπαρξή της, το βιός της, με την πορεία της Δύσης συνολικά. Που εξαρτάται σχεδόν απόλυτα από τους συσχετισμούς δύναμης στα κέντρα λήψης αποφάσεων της Δύσης, που ακόμη και την ύστατη στιγμή δεν αναζητά άλλη διέξοδο… Τι συνέβη τελικά στην χώρα μας και στην Ευρώπη και αφέθηκε ο Ελληνισμός στην τύχη του; Πώς η στρατιωτική ήττα συνοδεύτηκε από μια συμφορά ολοκληρωτικού χαρακτήρα;

1)          ΟΙ ΜΟΙΡΑΙΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 1920

Ι) Αλλαγή καθεστώτος;

i)               Πρώτες Συνέπειες

Η «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις» αν και δεν έλαβε την απόλυτη πλειοψηφία των ψήφων, πήρε ωστόσο-χάρις στο πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα- την συντριπτική πλειοψηφία των εδρών. Κυρίαρχη δύναμη ήταν το περίφημο «Λαϊκό Κόμμα» διάδοχος του παλαιότερου «Κόμματος των Εθνικοφρόνων» υπό την ηγεσία του Δημητρίου Γούναρη. Οι εθνικόφρονες ήταν οι εκπρόσωποι της Παλαιάς Ελλάδας, φίλα προσκείμενοι στην Γερμανία του Κάιζερ και μονίμως διστακτικοί στην ανάληψη πρωτοβουλιών είτε στο πεδίο της εσωτερικής πολιτικής και οικονομίας, είτε στο διεθνές επίπεδο. Δεν πέρασαν λίγες μέρες και ανακοινώνουν δημοψήφισμα για την επαναφορά του Κωνσταντίνου του Α’-εξόριστου από το 1917 στην Ελβετία. Εντελώς ανίδεοι για την κατάσταση στο μέτωπο αναλώνονται επί εβδομάδες σε ρεβανσιστικού χαρακτήρα κινήσεις, χάνοντας κάθε αξιοπιστία. Παρά την φημισμένη του μετριοπάθεια, ο Δημήτριος Ράλλης, γνωστός και ως «Αττικάρχης» προβαίνει σε ριζικές κινήσεις. Να τι λέει ο Γάλλος πρεσβευτής Billy στις 24 Νοεμβρίου του 1920: «Όλες οι προσπάθειες της νέας κυβέρνησης περιορίζονται στην επιστροφή του πρώην Βασιλιά και στην εξαφάνιση των ιχνών του βενιζελικού καθεστώτος. Οι μητροπολίτες, οι στρατηγοί, οι αξιωματικοί, οι δικαστές που είχαν απομακρυνθεί, επανήλθαν. Μέχρι τώρα 8 στρατηγοί και 1211 αξιωματικοί επανήλθαν». Δυστυχώς το κακό δεν περιορίστηκε στην επαναφορά των βασιλοφρόνων αξιωματούχων, αλλά και στην αναγκαστική αποστράτευση των ικανότερων (κατά κανόνα) και εμπειρότερων αξιωματικών βενιζελικού φρονήματος. Μέσα σε λίγες μέρες απομακρύνεται ο Αρχιστράτηγος Μικράς Ασίας Λεωνίδας Παρασκευόπουλος και αντικαθίσταται από τον στρατηγό Παπούλα, γνωστό για την διοργάνωση των συμμοριών επιστράτων στα Νοεμβριανά του 1916… Ακολούθως αποστρατεύονται 17 στρατηγοί (!) και 130 συνταγματάρχες αντίπαλοι του νέας κυβέρνησης[1].

Η απάντηση των Συμμάχων στο αναγγελλόμενο δημοψήφισμα είναι άμεση αν και βαθιά υποκριτική. Βάσει της συμφωνίας της 23ης Φεβρουαρίου του 1918, οι Βρετανία, Γαλλία και ΗΠΑ, δεσμεύονταν να χορηγήσουν υπό την μορφή εγγυήσεων και χορηγήσεων 12.000.000 λίρες, 300.000.000 φράγκα και 48.500.000 δολάρια σε δόσεις, ενώ η περίοδος εξόφλησης θα κρατούσε 15 χρόνια[2]. Στα τέλη Νοεμβρίου, ο Γάλλος πρεσβευτής επιδίδει νότα στον Δημήτριο Ράλλη-τον νέο Πρωθυπουργό- με την οποία ανακοινώνει το πάγωμα κάθε οικονομικής στήριξης με την επαναφορά του Κωνσταντίνου στο θρόνο, κάτι που έπραξαν αμέσως Γαλλία και Βρετανία… Όσο για τις ΗΠΑ δεν αρνήθηκαν την παροχή πιστώσεων, ζήτησαν όμως από την ελληνική κυβέρνηση να τους ενημερώσει επίσημα ότι ο τέως Βασιλιάς επανήλθε… Κάτι που δεν συνέβη ποτέ[3].. Πέρα από τα τραγελαφικά της υπόθεσης, η δραχμή υποτιμήθηκε ραγδαία και ο πληθωρισμός εκτοξεύτηκε άμεσα, ενώ επενδύσεις ύψους 600.000.000 δραχμών πάγωσαν. Ο στραγγαλισμός του ελληνικού κράτους ήταν θέμα εβδομάδων το πολύ μηνών…

Παρόλα αυτά η νέα κυβέρνηση συνεχίζει ακάθεκτη. Στο δημοψήφισμα της 22ας Νοεμβρίου του 1920, οι μοναρχικοί κερδίζουν πανηγυρικά, με τους βενιζελικούς να μποϊκοτάρουν την σχετική ενέργεια-επρόκειτο για ένα νόθο δημοψήφισμα. Στις 6 Δεκεμβρίου ο Βασιλιάς επανέρχεται πανηγυρικά στην Αθήνα…

Και τι αποφασίζει η νέα εξουσία, μετά του Βασιλέως Κωνσταντίνου; Στις 23 Δεκεμβρίου στον Λόγο του Θρόνου προς το Κοινοβούλιο, ο Βασιλεύς λέει τα εξής αμίμητα: «Προσαγορεύω ευφροσύνως τους πληρεξουσίους των περιοχών αίτινες άρτι απέκτησαν την ελευθερίαν των, χάρις εις την ένδοξον δράσιν του γενναίου στρατού ημών και την ευμενή υποστήριξη των Μεγάλων Συμμάχων… Πέποιθα ότι η λαϊκή αντιπροσωπεία θα ενισχύση τον αγώνα  ο εν τω Μικρασιατικό Μετώπω συνεχίζει ο ηρωικός ημών Στρατός» (Φωτιάδης, 1974 σ. 35)… Αυτή και αν ήταν κυβίστηση. Από τα «οίκαδε» που φώναζαν οι Κωνσταντινικοί πριν τις εκλογές του 1920, ζητώντας την επιστροφή των εφέδρων πίσω στην χώρα, στην «ενίσχυση του αγώνα» στην Μικρά Ασία. Όλα αυτά σε λιγότερο από έναν μήνα…

ii)             Η αλλαγή στάσης είναι γεγονός…

«Υπήρξε η φιλο- Συμμαχική Ελλάδα του Βενιζέλου και η φιλογερμανική Ελλάδα του Κωνσταντίνου. Οι Σύμμαχοι δεσμεύτηκαν αποκλειστικά και μόνο στην Ελλάδα του Βενιζέλου… Ο πρώην Βασιλιάς αποτέλεσε τον δεύτερο μεγαλύτερο εφιάλτη μας μετά τον Κάιζερ. Θα ήταν πλέον εντελώς παράλογο να ζητήσω από την βρετανική ή την γαλλική δημοκρατία να προβούν σε θυσίες και να καταβάλουν προσπάθειες να βοηθήσουν έναν λαό, ο οποίος έδειξε το πραγματικό του πρόσωπο με την επιλογή ενός τέτοιου ηγέτη. Συνεπώς η επιστροφή του Κωνσταντίνου, απελευθέρωσε τους Συμμάχους απ’ όλες τις δεσμεύσεις τους απέναντι στην Ελλάδα και ακύρωσε όλες τις υποχρεώσεις… Για την ακρίβεια, οι ιθύνοντες… ένιωσαν μεγάλη ανακούφιση, καθώς δεν ήταν πια υποχρεωμένοι να εφαρμόζουν την αντι-τουρκική πολιτική που τους είχε επιβληθεί… Ακριβώς την στιγμή που οι ανάγκες (της Ελλάδας) έφταναν στο αποκορύφωμα και οι δεσμεύσεις της άρχισαν να γίνονται ενοχλητικές τόσο για την ίδια όσο και για τους άλλους, αποφάσισε-με δική της πρωτοβουλία- να διαγράψει όλα όσα είχε πετύχει τα τελευταία χρόνια». Αυτά ήταν τα λόγια του Churchill που περιγράφουν το κλίμα της εποχής. Τα ουσιώδη βρίσκονται στις τελευταίες σειρές… Οι Σύμμαχοι έψαχναν λοιπόν την τέλεια αφορμή να ξεμπερδέψουν με την χώρα και να παρατήσουν κάθε υποχρέωσή τους απέναντί μας… Στο αμέσως επόμενο στάδιο, τέθηκε η ανάγκη αναθεώρησης της Συνθήκης των Σεβρών από την Γαλλία και τους βρετανικούς συντηρητικούς κύκλους.

Στους γύρους συνομιλιών που ακολούθησαν το δημοψήφισμα, στο Λονδίνο, οι Γαλλία και Ιταλία ζήτησαν άμεσα την εξάλειψη του όρου «Μεγάλη Ελλάδα» από την Συνθήκη.  Οι Βρετανοί αντιδρούν και ο Harold Nicolson αναλαμβάνει να εξηγήσει καθαρά για ποιον λόγο η Βρετανία στήριζε την Ελλάδα σε αυτό το πεδίο αναμέτρησης… «Ο λόγος που μας οδήγησε να παράσχουμε την υποστήριξή μας στην Ελλάδα δεν ήταν κάποια συναισθηματική παρόρμηση, αλλά η φυσική εξέλιξη της παραδοσιακής εξωτερικής πολιτικής μας, η οποία επιβάλλει την προστασία των Ινδιών και της Διώρυγας του Σουέζ. Επί έναν αιώνα υποστηρίζαμε την Τουρκία επειδή θεωρούσαμε πως αποτελούσε την πρώτη γραμμή άμυνας, στην Ανατολική Μεσόγειο. Όμως η πολιτική μας… αποδείχτηκε ατελέσφορη και έτσι στραφήκαμε στην δεύτερη γραμμή άμυνας, η οποία επεκτείνεται από την Σαλαμίνα μέχρι την Σμύρνη. Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας ήταν ιδανική για την επίτευξη του σκοπού μας. Από πολιτικής απόψεως, ήταν μια χώρα αρκούντως δυνατή ώστε να εξασφαλίζει για εμάς την ειρήνη στην περιοχή, αλλά και αρκούντως αδύναμη ώστε να είναι απολύτως εξαρτημένη από εμάς εάν θελήσει να διεξάγει έναν πόλεμο. Κατά συνέπεια, η Συνθήκη των Σεβρών θα μπορούσε να αποτελέσει ένα εξαίρετο εργαλείο στα χέρια μας…» (Richter, 2020 σ. 162). Στην ίδια συνάντηση ο Nicolson προτείνει την συνεργασία με τον Κωνσταντίνο αρκεί να συμμορφωθεί με την Συνθήκη. Ο Λόρδος Curzon (ο Βρετανός ΥΠΕΞ) από την άλλη προτιμά την τακτική της αναμονής.

Στις 13 Ιανουαρίου του 1921 ο Γάλλος πρέσβης επιδίδει πρόσκληση στον Δημήτριο Ράλλη για την Διάσκεψη του Λονδίνου. Ο Ράλλης προσπαθεί να αξιοποιήσει το πολιτικό κεφάλαιο του Βενιζέλου και τις διασυνδέσεις του και ζητεί από την κυβέρνησή του να πάει ο ίδιος επικεφαλής μαζί με τον Βενιζέλο. Κάτι τέτοιο όμως προκάλεσε την μήνι του Γούναρη, που οδηγεί τον Ράλλη σε παραίτηση…Κατόπιν αναλαμβάνει Πρωθυπουργός ο Νικόλαος Καλογερόπουλος, γαλλόφιλος, θεωρώντας όλοι ότι θα μπορούσε να πείσει τους Γάλλους να συνεχίσουν στο πλευρό της Ελλάδας…

II) Η Διάσκεψη του Λονδίνου

i)              Η χώρα στην μάχη των εντυπώσεων…

Η πρώτη επαφή του Καλογερόπουλου με τη γαλλική κυβέρνηση καταλήγει σε αποτυχία, λίγο πριν την Διάσκεψη του Λονδίνου. Κατόπιν στο Λονδίνο συναντιέται με τον Lloyd George ο οποίος χτυπάει το πρώτο καμπανάκι σε ό,τι αφορά την Μικρά Ασία. Οι Ιταλία και Γαλλία αντιδρούν και πρέπει να βρεθεί μια λύση… η Σμύρνη θα μπορούσε να αυτονομηθεί με χριστιανό κυβερνήτη διορισμένο από τους Συμμάχους, όσο για τους Τούρκους τα θέλουν όλα πίσω, φαίνεται να αναφέρει ο Βρετανός Πρωθυπουργός…

Ο Καλογερόπουλος αναγκάζεται να ζητήσει την συνδρομή του Γούναρη από την Αθήνα, μιας και δεν μπορούσε να αναλάβει τέτοιες ευθύνες. Όταν στις 8 Φεβρουαρίου ξεκινά η Σύνοδος, ο Βρετανός Πρωθυπουργός αμέσως θέτει ερωτήματα. Ποια ήταν η κατάσταση στο μέτωπο και πόσο άντεχε η χώρα με δικούς της πόρους να συντηρεί την εκστρατεία… Ο Έλληνας Πρωθυπουργός απάντησε… ότι ο Ελληνικός Στρατός ήταν ικανότατος, αριθμούσε 120.000 και πλέον άντρες, ενώ ο Τουρκικός μόλις τους μισούς, ενώ αν η χώρα έπαιρνε την εντολή να αποκαταστήσει την τάξη θα έφερνε εις πέρας την αποστολή σε τρεις μήνες!!

Κατόπιν ο Γάλλος Πρωθυπουργός Μπριάν, αποκρίθηκε πως δεν συμμεριζόταν καμιά τέτοια αισιοδοξία. Ζητά την γνώμη του Γάλλου στρατηγού Γκουρώ. Οι Έλληνες, σχολιάζει ο Γκουρώ, δεν μπορέσουν να ρίξουν στην πρώτη γραμμή πάνω από 60.000 στρατιώτες, που θα είναι υποχρεωμένοι να προελαύσουν 600 χλμ μακριά από την Σμύρνη (που είναι η βάση τους). Για την επιβολή της ειρήνης, χρειάζονταν 27 μεραρχίες και όχι 9 που διέθετε ο Ελληνικός Στρατός…

Όταν καταφτάνουν οι δύο τουρκικές αντιπροσωπείες (μία του Σουλτάνου και μία του Κεμάλ) η Ελλάδα σημειώνει την πρώτη μεγάλη ήττα. Αφενός αναγνωρίζεται έστω και άτυπα η κεμαλική εξουσία. Αφετέρου ενώ μέχρι πρότινος η διαμάχη ήταν στα πλαίσια Συμμάχων-Τούρκων, μετατρέπεται σε διαμάχη Ελλήνων-Τούρκων.  Κατόπιν ο Βρετανός Πρωθυπουργός συναντιέται μυστικά με τον Μπεκήρ Σαμί, αντιπρόσωπο του Κεμάλ, που του προτείνει μια συνεννόηση με την Βρετανία. Ο Lloyd George θέτει σαν όρο να αφήσουν τελείως οι Τούρκοι τα πετρέλαια της Μοσούλης, όρο που αποδέχεται ο Μπεκήρ Σαμί… (Φωτιάδης, 1974 σσ. 42-43)

Και το κακό δεν σταματά εκεί. Την ίδια περίοδο και σύμφωνα με τα πρακτικά της Δίκης των Έξι, ο Γούναρης και ο Καλογερόπουλος έλαβαν διαβεβαιώσεις από τον Lloyd George: «Ο Άγγλος Πρωθυπουργός κατά Μάρτιον 1921 εδήλωσε ρητώς προς τον κ. Καλογερόπουλον και εμέ, ότι είμεθα ελεύθεροι προς πάσαν πολεμικήν ενέργειαν, ότι την ελευθερίαν ταύτην εξησφάλισε και παρά των λοιπών δύο Δυνάμεων και προσέθηκεν ότι μία θερμή γωνία της καρδίας του αγγλικού λαού είναι αφιερωμένη εις την Ελλάδα, ης επιθυμεί και εύχεται την πρόοδον…» (Σωτηρίου, 1975 σ. 65). Ήταν τέτοια η εντύπωση που δημιουργήθηκε στον Γούναρη, που θεώρησε πως είχε εξασφαλίσει την στήριξη της Βρετανίας!

Από το σημείο αυτό και έπειτα ξεκινά ο δρόμος της ολοκληρωτικής καταστροφής, με το ένα λάθος να διαδέχεται το άλλο. Οι Βρετανοί αξιοποιούν και τα δύο στρατόπεδα για την εξασφάλιση των πετρελαίων της Μοσούλης, ενώ η Ελλάδα ποντάρει ολοκληρωτικά στην απατηλή στήριξη της Βρετανίας… Όμως παράλληλα προειδοποιούσαν τους Γούναρη και Καλογερόπουλο, ότι σε περίπτωση ήττας, ο Ελληνισμός δεν θα είχε κανένα μέλλον στην Μικρά Ασία… Ενδεχόμενο που δήλωναν πως το είχαν υπολογίσει.

ii)            Η προέλαση προς Ανατολάς…

Ακόμη χειρότερα; Από τις 10 Μαρτίου αποφασίζεται η προέλαση προς Ανατολάς, με τελικό στόχο την κατάληψη της Άγκυρας. Και εδώ το τοπίο είναι μπερδεμένο. Ο μεν Πρωθυπουργός της Βρετανίας είχε δώσει κάτι σαν λευκή επιταγή στους Έλληνες, ο δε Υπουργός Εξωτερικών Λόρδος Curzon ήταν αντίθετος! Κάπως έτσι προχώρησε η χώρα στην Εαρινή Επίθεση, χωρίς ρευστότητα και χωρίς άντρες επαρκείς για το μέτωπο…

Όταν η πρώτη επίθεση εναντίον της Κιουτάχειας δεν φέρνει τα αναμενόμενα αποτελέσματα, ο Γούναρης αναλαμβάνει την Πρωθυπουργία και καλεί σε μαζική επιστράτευση ακόμη και την κλάση του…1904! Ο στρατός φτάνει σε μέγεθος τους 225.000 άντρες χωρίς όμως τους αναγκαίους αξιωματικούς. Το επόμενο βήμα είναι ακόμη καταστροφικότερο. Στέλνει στο μέτωπο άλλους 1500 βασιλόφρονες αξιωματικούς-ορισμένους διαβόητους για την ανικανότητά τους- προκειμένου να «συνδράμουν»[4]…

2)          ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΔΙΑΦΥΓΗ…

Ι) Λύσεις στον Ορίζοντα;

i)              Η λύση Μεταξά;

Ο Γούναρης αναζητεί νέο επικεφαλής της Στρατιάς της Μικράς Ασίας στην θέση του Παπούλα. Ο Μεταξάς είναι μία λύση. Είναι βασιλόφρονας, ευφυής και παράλληλα άκρως επιφυλακτικός με τις περιπέτειες του Βενιζελισμού, διαθέτοντας όμως και μια σπάνια (για το μοναρχικό στρατόπεδο) στρατηγική αντίληψη… Τα επιχειρήματά του είναι άκρως ενδιαφέροντα, όπως αυτά τα αναπτύσσει σε μια θερμή συνομιλία του με τον Γούναρη, όταν και αρνείται την πρότασή του για την ανάληψη μιας θέσης στο επιτελείο του Παπούλα. Για ποιον λόγο αρνείται την αναγκαιότητα αυτού του πολέμου; Ερωτά ο Γούναρης τον Μεταξά.

«Επειδή προσπαθείς να κατακτήσεις την Μικρά Ασία χωρίς να έχεις προηγουμένως φροντίσει να προετοιμάσεις το έδαφος μέσω του εξελληνισμού της περιοχής. Το επιχείρημα ότι απλώς υλοποιείς τις αποφάσεις της Συνθήκης των Σεβρών είναι εντελώς επιφανειακό. Αυτό που συμβαίνει… είναι ότι η Τουρκία διαμελίζεται και εμείς προσπαθούμε να εγκαθιδρύσουμε ένα δικό μας κράτος εντός τουρκικού εδάφους. Οι Τούρκοι έχουν αντιληφθεί τις προθέσεις μας. Εάν δεν διέθεταν ίχνος πατριωτισμού, τότε ίσως αυτό το σχέδιο να μπορούσε να υλοποιηθεί. Ωστόσο έχει αποδειχτεί ότι διαθέτουν ισχυρό αίσθημα πατριωτισμού… Και τώρα σκοπεύουν να πολεμήσουν για την ελευθερία και την ανεξαρτησία τους… Συνειδητοποιούν ότι η Μικρά Ασία είναι η πατρίδα τους και εμείς είμαστε εισβολείς…». (Richter, 2020 σ. 185)

Ενδιαφέρον για το ποιόν και τις προθέσεις της πολιτικής ηγεσίας του τόπου είναι η παρακάτω συνομιλία όπως την καταγράφει ο Μεταξάς στο ημερολόγιό του:

-Γούναρης: «Αυτή δεν είναι δική μας πολιτική. Ποτέ δεν ήταν. Ο Βενιζέλος μας έφερε σε αυτό το σημείο. Εμείς απλώς ‘’κληρονομήσαμε’’ τον πόλεμο»

-Μεταξάς: «Θα μπορούσατε να είχατε επιδιώξει μια συμβιβαστική λύση»

-Γούναρης: «Προσπάθησα. Στο Λονδίνο, κατόπιν μιας συζήτησης που είχα με τον Lloyd George, συμφώνησα να προβώ σε σημαντικές υποχωρήσεις στο ζήτημα της Σμύρνης… Όμως, ξαφνικά, οι Τούρκοι άλλαξαν στάση και άρχισαν να απορρίπτουν όλες τις προτάσεις. Τι θα μπορούσα να κάνω σε αυτήν την περίπτωση;»

-Μεταξάς: «Να μη διατάξεις επίθεση. Ο Ελληνικός Στρατός δεν ήταν έτοιμος για κάτι τέτοιο… Όμως ακόμη και αν ο στρατός μας ήταν έτοιμος, εμείς θα έπρεπε να βρούμε τρόπο να αποφύγουμε την εμπλοκή μας σε αυτό το αδιέξοδο»…

-Πρωτοπαπαδάκης: «Και τι θα είχε συμβεί εάν δεν είχαμε επιτεθεί; Τι άλλη εναλλακτική είχαμε;»

-Μεταξάς: «Θα έπρεπε να έχουμε επιλέξει… να συμπτύξουμε τις δυνάμεις μας εντός των ορίων της Συνθήκης των Σεβρών, να οργανώσουμε ισχυρές αμυντικές θέσεις και να παρατάξουμε τα στρατεύματά μας κατά μήκος αυτών. Αντί δηλαδή να χρειαστεί να αντιμετωπίσουμε την άμυνα του Κεμάλ, να φροντίσουμε να συντριβεί εκείνος επάνω στην δική μας»…

Η κουβέντα μετά πήγε στο θέμα της Θράκης. Ο Υπουργός Οικονομικών Πρωτοπαπαδάκης ήταν βέβαιος πως αν χάνονταν η Σμύρνη θα χάνονταν και η Θράκη… ισχυρισμός εξαιρετικά ύποπτος και προβληματικός, μιας και η Θράκη-σύμφωνα με τα λεγόμενα του Μεταξά- χρειαζόταν μια μικρή μόνο φρουρά να την υπερασπιστεί. Ο δε Γούναρης συνέχισε λέγοντας πως δεν μπορούσαν να αλλάξουν πολιτική. Αν άλλαζαν «…οι Άγγλοι θα σταματήσουν να μας θεωρούν ως ένα αξιόπιστο Έθνος, θα μας εγκαταλείψουν στην τύχη μας και θα ταχθούν με το μέρος των Τούρκων. Οφείλουμε να αποδείξουμε ότι είμαστε ένα Έθνος, το οποίο κάθε Μεγάλη Δύναμη μπορεί να εμπιστευτεί. Και κάτι ακόμη. Έχετε σκεφτεί τι αντίκτυπο θα έχει στο εσωτερικό της Ελλάδας η απόσυρση από τον Πόλεμο στην Μικρά Ασία; Πιστεύετε πως πρόκειται να γλιτώσουμε από την οργή του λαού; Δεν αναφέρομαι σε εμάς ως κυβέρνηση, αλλά ως εκπροσώπους ενός ευρύτερου καθεστώτος. Φαντάζεστε ότι ο Βασιλιάς θα κατορθώσει να διαφύγει;». Τότε ο Μεταξάς απαντά πως το χειρότερο που θα συνέβαινε θα ήταν μια πτώση της κυβέρνησης, σαν εναλλακτική στο αδιέξοδο δε, πρότεινε την κατάληψη της Πόλης έτσι ώστε να εκβιαστούν ταυτόχρονα όλες οι Δυνάμεις και να παραλύσουν: οι Σύμμαχοι, η Σοβιετική Ρωσία και οι Τούρκοι. Ένας τέλειος αντιπερισπασμός που θα έφερνε το ελληνικό ζήτημα στο προσκήνιο. Ωστόσο ο Γούναρης αντιδρά:

Γούναρης: « Δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό».

Μεταξάς: «Γιατί όχι;»

Γούναρης: «Επειδή οι Σύμμαχοί μας έχουν απαγορεύσει να διενεργήσουμε οποιαδήποτε επιχείρηση στην Κωνσταντινούπολη. Οι Σύμμαχοι θεωρούν ότι η Κωνσταντινούπολη βρίσκεται υπό την κατοχή τους και τελεί υπό καθεστώς εκεχειρίας. Συνεπώς, δεν θα μας επιτρέψουν να πράξουμε κάτι τέτοιο»

Μεταξάς: «Μπορούμε τουλάχιστον να δοκιμάσουμε;»

Γούναρης: «Όχι, αποκλείεται κατηγορηματικά». (Richter, 2020 σσ. 187-188)

Αυτά ήταν τα όρια δράσης του ελληνικού πολιτικού συστήματος. Ανδρείκελα που θα θυσίαζαν όλη την χώρα προκειμένου να κερδίσουν «την εμπιστοσύνη» των Μεγάλων Δυνάμεων και να αποκτήσουν «αξιοπιστία» στα μάτια τους. Οποιαδήποτε ομοιότητα με το σήμερα είναι παραπλανητική μάλλον…

ii)            Νέα Εκστρατεία;

Δ. Γούναρης

Ενόψει της μεγάλης θερινής επίθεσης στο μέτωπο, κρίθηκε σκόπιμο από το επιτελείο της κυβέρνησης να φέρουν τον Βασιλιά στην Μικρά Ασία… Βεβαίως ο Γάλλος στρατιωτικός ακόλουθος στην Αθήνα μας δίνει μια πιο καυστική περιγραφή κάποιου πρέσβη συμμάχου χώρας που ήταν κοντύτερα στην αλήθεια: «…Θα ήταν σαν να χρησιμοποιούν τον Κωνσταντίνο όπως μια εξημερωμένη αρκούδα, την οποίαν οδηγούν από πανήγυρι σε πανήγυρι για να διασκεδάσουν τα πλήθη». Ενώ η κατάσταση στους συσχετισμούς δύναμης, το καλοκαίρι του 1921, διαμορφώνονται ως εξής σύμφωνα με τον στρατιωτικό ακόλουθο De Colombel:

«…Εν κατακλείδι μπορούμε να πούμε ότι η Ελλάδα διαθέτει:

-Έναν βασιλιά που ο ίδιος ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατηγός Δούσμανης αποκαλεί Duvar Pacha (πασάς ντουβάρι) ή αλλιώς πεισματάρικο μουλάρι, που δεν ακούει εισηγήσεις.

-Επιτελείς αξιωματικούς που ασχολούνται περισσότερο με την πολιτική παρά με την στρατηγική.

Ένα καλό στρατιωτικό υλικό, το οποίο όμως είναι κουρασμένο και στερείται ανταλλακτικών και τέλος:

-Ένα άριστο ανθρώπινο υλικό, που είναι σε ακατάλληλα χέρια.»

Όσο για τους Τούρκους, διέθεταν ικανότατη ηγεσία και ένα απρόσιτο έδαφος που αποκλείει την κατάκτησή του από τους Έλληνες…

Μετά από ορισμένες νίκες στο Αφιόν Καραχισάρ και στο Εσκί Σεχίρ, στις 15 Ιουλίου συγκαλείται πολεμικό συμβούλιο, παρουσία του Βασιλιά και της Κυβέρνησης, όπου αποφασίζεται η μοιραία πορεία προς την Άγκυρα.

Την ίδια περίοδο πραγματοποιείται η μεγαλύτερη σφαγή των Ποντίων και αντιπροσωπεία των Ποντίων υπό τον Μητροπολίτη Γερμανό Καραβαγγέλη συναντιέται με τον Γούναρη και του ζητεί ενισχύσεις στην Σαμψούντα προκειμένου να προστατευτούν οι ζωές των Ποντίων και παράλληλα να δημιουργηθεί αντιπερισπασμός… Πρόταση που πείθει αρχικά τον Γούναρη, συναντά την πείσμονα άρνηση του Στρατηγού Δούσμανη, καθώς ισχυρίζονταν…. πως σε ένα μήνα θα είχε καταληφθεί η Άγκυρα… Και ο Βασιλιας;

Αυτός είχε άλλες ανησυχίες.  Σε συνέντευξη που έδωσε στο Associated Press είπε μεταξύ άλλων:

«…Δεν είμαι ευχαριστημένος στη Σμύρνη. Ανυπομονώ να γυρίσω στην Αθήνα. Δεν μπορώ ούτε μπάνιο να ευχαριστηθώ, διότι με βλέπουν περίεργοι.

Τα σπίτια είναι γεμάτα κοριούς. Χθες ο υπουργός μου Θεοτόκης σηκώθηκε πολύ πρωί, πήγε στη Σμύρνη ν’ αγοράσει κρεβάτι, διότι δεν αντέχει τους κοριούς….»

Για να συμπληρώσει αργότερα σχετικά με την στάση των Συμμάχων απέναντί του και την εξέλιξη της εκστρατείας:

«…Περιμένετε λίγο και θα δείτε τις επιχειρήσεις. Μη μου αναφέρετε για τους Συμμάχους, αρκετά ταπεινώθηκα απ’ αυτούς. Εξάλλου εγώ δεν ενδιαφέρομαι για την πολιτική. Το μόνο που μ’ ενδιαφέρει είναι, όταν γυρίσω στην Αθήνα, να έχει εγκρίνει η Βουλή τα 8 εκατομμύρια που ζήτησα, διότι ξέρετε ότι η ζωή ακρίβαινε, οι υπηρέτες τώρα ζητούν 400 δραχμές το μήνα, ενώ άλλοτε έπαιρναν 80. Ελπίζω επίσης να εγκριθεί και έκτακτη χορήγηση για κάθε αδερφό μου από 150.000 δραχμές». (Τσιρκανίδης, 1993 σσ. 193-194)

Και κάπως έτσι, με αυτήν την ηγεσία, με τον Στρατό ταλαιπωρημένο, χωρίς ανταλλακτικά και σωστό εφοδιασμό αποφασίστηκε η πορεία προς την Άγκυρα. Κατ’ άλλους, ο Βασιλιάς δεν είχε καμία εμπλοκή στον σχεδιασμό και μάλιστα εξοργίστηκε όταν ο Μητροπολίτης Εφέσου του απηύθυνε σχετικό ερώτημα. Όμως σίγουρα άμεση εμπλοκή είχε το βασιλικό περιβάλλον.

Ο Πρίγκιπας Αντρέας, ο μικρότερος αδερφός του Βασιλιά, είχε σίγουρα ευθύνη για την κατάρρευση του Μετώπου στην Εκστρατεία του Σαγγαρίου… Όντας Διοικητής του Β’ Σώματος Στρατού, απειθάρχησε στις εντολές του Αρχιστρατήγου Παπούλα (δύο φορές μάλιστα!), με αποτέλεσμα η αντεπίθεση του Κεμάλ να τσακίσει το Α’ Σώμα Στρατού που είχε μείνει ακάλυπτο. Από τους υφισταμένους του, αποκαλούνταν, «καψοκαλύβας», καθώς διέταζε την πυρπόληση κάθε χωριού από το οποίο περνούσε ο Ελληνικός Στρατός[5]…Εν τέλει με την αποτυχία στον Σαγγάριο, απαλλάχτηκε των καθηκόντων του άμεσα «λόγω ανικανότητας και καταφανούς ανεπάρκειας στη διοίκηση μεγάλων μονάδων στρατού» από τον Παπούλα…

100 χιλιόμετρα από την Άγκυρα, γράφτηκε ο επίλογος της πιο παράτολμης και καταστροφικής εκστρατείας που αποφασίστηκε ποτέ στην Ελλάδα. Ήταν η αρχή του τέλους της στρατιωτικής παρουσίας μας στην Μικρά Ασία, καθώς και του Ελληνισμού γενικότερα…

1) Η επέκταση των Ελληνικών Δυνάμεων μέχρι το καλοκαίρι του 1921

II) Η λύση πάλι στα χέρια των Συμμάχων…

Η επί 22 μέρες Μάχη του Σαγγαρίου και η κατάληξή της[6], δεν είχε μεν κρίνει ακόμη τελεσίδικα το μέλλον του Ελληνισμού στην Μικρά Ασία, είχε όμως γύρει την πλάστιγγα αποφασιστικά εναντίον μας, με τις εξελίξεις να τρέχουν δραματικά γρήγορα.

Δύο είναι τα πιο κρίσιμα γεγονότα σε διεθνές επίπεδο, που έκριναν την τύχη μας. Αφενός η περιπλάνηση επί πέντε μήνες στην Ευρώπη του Δημητρίου Γούναρη σε αναζήτηση ενισχύσεων και οικονομικής βοήθειας, αφετέρου η ανοιχτή πλέον στήριξη της Γαλλίας και Ιταλίας προς τον Κεμάλ.

Με την Συμφωνία Franklin Bouillon (20/10/1921), οι Γάλλοι οριστικά εγκαταλείπουν την Κιλικία εκτός Αλεξανδρέττας στον Κεμάλ, μαζί με τουλάχιστον 3000 πυροβόλα που εγκαταλείφθηκαν στο πεδίο των μαχών, σαν «δώρο» προς τον Κεμάλ… Η δε Ιταλία, ήδη από τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς είχε συνάψει συμφωνία με την κυβέρνηση της Άγκυρας, με την οποία δεσμεύονταν να στηρίξει κάθε αξίωσή της σχετικά με την απόδοση της Σμύρνης και της Θράκης πίσω στην Τουρκία…

Όσο για την κυβέρνηση του Γούναρη, αυτή πηγαίνει στην Ευρώπη προσπαθώντας να βρει λύσεις. Στο Παρίσι, ζητάει από τον Γάλλο Πρωθυπουργό Μπριάν οι ελληνικές αρχές να πραγματοποιούν νηοψίες επί των γαλλικών εμπορικών πλοίων για να εντοπίσουν τυχόν πολεμοφόδια προς τον Κεμάλ[7]… Αδύνατο, του αποκρίνεται ο Μπριάν. Άλλωστε η Συνθήκη των Σεβρών είναι νεκρή… Στο Λονδίνο ο Υπουργός Εξωτερικών Curzon τους προειδοποιεί πως θα πρέπει να δεχτούν εκπτώσεις στις αρχικές αξιώσεις της Συνθήκης των Σεβρών… κυρίως σε ό,τι αφορά το καθεστώς της Σμύρνης. Από τον Lloyd George ζητούν εκ νέου υποστήριξη των ελληνικών θέσεων, εκείνος όμως απαιτεί την εκ των προτέρων διαβεβαίωση ότι θα κρατήσουν την υπάρχουσα γραμμή του μετώπου. Η ελληνική αντιπροσωπεία ζητεί χρηματοδότηση και κάποιας μορφής διακρατικού δανείου, όμως ο Βρετανός Πρωθυπουργός απορρίπτει κάθε τέτοια συζήτηση. Επόμενος σταθμός, η Ιταλία, η οποία επίσης απορρίπτει κάθε συμβιβασμό. Και οι τρεις κυβερνήσεις, παραπέμπουν την ελληνική αντιπροσωπεία στην μελλοντική (9 Ιανουαρίου) Διάσκεψη των Καννών, στην οποία θα συζητιόταν όλα τα θέματα της εμπλοκής Ελλάδας-Τουρκίας. Ωστόσο η μεν κυβερνητική κρίση στην Γαλλία ανέβαλλε την έναρξη της Συνόδου, η δε κυβερνητική κρίση στην Ιταλία εν τέλει ανέβαλε για δεύτερη φορά την Σύνοδο, με αποτέλεσμα η αντιπροσωπεία υπό τον Γούναρη να επιστρέψει (μετά από 4 μήνες!) άκαρπη στην Ελλάδα.

Εκεί η ενημέρωση από το Μέτωπο είναι αποθαρρυντική. Στο Στρατό της Μικράς Ασίας, λείπουν πολεμοφόδια, άντρες και χρηματοδότηση. Παράλληλα στην Ελλάδα, δρουν ασύδοτες συμμορίες βασιλοφρόνων  οι οποίες παρενοχλούν, δέρνουν και δολοφονούν σημαίνουσες προσωπικότητες του βενιζελικού χώρου[8]. Η κυβερνητική κρίση βαθαίνει, Πρωθυπουργός στις αρχές Μαϊου αναλαμβάνει ο Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης ο οποίος διχοτομεί το νόμισμα για να στηρίξει τις τεράστιες χρηματοδοτικές ανάγκες του μετώπου…

3)          ΣΤΗΝ ΤΕΛΙΚΗ ΕΥΘΕΊΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

Ι) Υπήρχε κάποια σωτηρία;

Παρά την ύποπτη σιωπή των εγχειριδίων ιστορίας, είτε φιλοβενιζελικών είτε άλλων αποχρώσεων-φιλομοναρχικών, έστω και τον Μάιο-Ιούνιο του 1922 υπήρχαν λύσεις λίγο πριν την καταστροφή…

i)              Η λύση της Σοβιετικής Ρωσίας…

Κάτι που δεν αναλύεται ούτε από τον Richter, ούτε από πολλούς Έλληνες ιστορικούς, είναι η πρόταση προς διαμεσολάβηση που είχε προτείνει Σοβιετικός αντιπρόσωπος (μυστικά) στην ελληνική κυβέρνηση, τον Μάιο του 1922…

Να τι αναφέρει ο ιστορικός Γιάνης Κορδάτος, Γενικός Γραμματέας του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδας: «Ο σοβιετικός απεσταλμένος, αφού μου έδειξε τα διαπιστευτήριά του, που είχαν την υπογραφή Ζηνόβιεφ καθώς και του Τρότσκυ και Τσιτσέριν, μου ανακοίνωσε τα εξής: ‘’Η ΕΣΣΔ είναι πρόθυμη να βοηθήσει την Ελλάδα να βγει από το αδιέξοδο της μικρασιατικής εκστρατείας. Πρώτα θα παύσει να ενισχύει υλικώς και ηθικώς τον Κεμάλ και δεύτερο θα ασκήσει όλη την επιρροή της να αυτονομηθεί μια παραλιακή ζώνη της Μικρασίας, όπου κατοικούν πολλοί χριστιανοί. Για να εξασφαλιστεί η αυτονομία της περιοχής αυτής, θα σταλθεί διεθνής στρατός από Ελβετούς, Σουηδούς και Νορβηγούς, από χώρες δηλαδή που δεν πήραν μέρος στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Για να υποστηρίξει την άποψη αυτή η ΕΣΣΔ ζητεί σαν αντάλλαγμα την αναγνώρισή της, έστω και ντε φάκτο’’. Ρώτησα να μάθω από ποιες αιτίες έγινε η στροφή αυτή. Και πήρα την εξής απάντηση: ‘’Το κίνημα του Κεμάλ είναι απελευθερωτικό και σαν τέτοιο το υποστηρίξαμε όσο μπορούσαμε. Δεν έχουμε όμως καμία εγγύηση αν ύστερα από την ολοκληρωτική επικράτησή του, οι παλιές αντιδραστικές δυνάμεις στην Τουρκία (μπέηδες και πασάδες) δεν πάρουν αυτοί τα ηνία της εξουσίας. Έχουμε το παράδειγμα της νεοτουρκικής επανάστασης του 1908. Αλλιώτικα ξεκίνησαν οι Νεότουρκοι κι αλλιώτικα πολιτεύτηκαν. Κατάντησαν τελευταία λακέδες του γερμανικού ιμπεριαλισμού και μιλιταρισμού. Ο Κεμάλ έχει γόητρο για την ώρα, αλλά οι στρατηγοί και πολιτικοί που τον υποστηρίζουν –έξω από λίγες εξαιρέσεις– είναι αντιδραστικοί. Ήδη έχουμε όχι ενδείξεις, αλλά αποδείξεις, ότι έχουν μυστικές επαφές με τους Γάλλους κεφαλαιοκράτες και ιμπεριαλιστές και αύριο μεθαύριο, αν νικήσουν και διώξουν τους Έλληνες από τη Μικρασία και Θράκη, η Τουρκία με τον Κεμάλ ή χωρίς τον Κεμάλ θα προσανατολιστεί προς τη Δύση. Η αστική τάξη της Τουρκίας είναι αδύναμη να συνεχίσει μόνη της την αναδιοργάνωση της χώρας της. Θα κάνει μεταρρυθμίσεις, αλλά δεν θα μπορεί να σταθεί στα πόδια της, αν δεν πάρει δάνεια από τη Γαλλία ή Αγγλία και, όπως ξέρετε, τα δάνεια υποδουλώνουν τις χώρες που τα παίρνουν.

Γι’αυτό θέλουμε να μείνουν οι Έλληνες στη Μικρασία, όχι από κούφιο αισθηματισμό, αλλά από ρεαλιστική αντίληψη για το αύριο και μεθαύριο. Οι μειονότητες στην Τουρκία στάθηκαν από τη μια μεριά η τροχοπέδη στον ολοκληρωτικό εξισλαμισμό της Βαλκανικής και της Ανατολής και από την άλλη έγιναν η πηγή που τροφοδότησε τα εθνικά απελευθερωτικά κινήματα των λαών της Βαλκανικής από το 1770 ως τα χτες’’…»[9]. Δυστυχώς οι επαφές του Κορδάτου με τον Καρτάλη, μεγάλο παράγοντα της πολιτικής ζωής και Υπουργό της Κυβέρνησης Γούναρη, όχι απλώς δεν πήγαν καλά, αλλά έληξαν με επεισοδιακό τρόπο[10]. Με τον Νικόλαο Στράτο, ευνοϊκά διακείμενο στην πρόταση Κορδάτου, να ζητεί από τον Σοβιετικό αντιπρόσωπο να αναχωρήσει επειδή η πρότασή του προκάλεσε θύελλα διαμαρτυριών στο Υπουργικό Συμβούλιο… Η Ελλάδα δεν μπορούσε να έχει καμία σχέση με την Σοβιετική Ρωσία, ούτε και άτυπα, καθώς κάτι τέτοιο θα προκαλούσε την μήνι της Βρετανίας…

ii)            H λύση της «Εθνικής Άμυνας».

Στην Πόλη είχε συγκροτηθεί κίνημα από Βενιζελικούς αξιωματικούς με την ονομασία «Εθνική Άμυνα» με στόχο αφενός την αντιπολίτευση στους Κωνσταντινικούς αξιωματικούς που είχαν αναλάβει την ηγεσία του στρατεύματος, αφετέρου την ύφανση ενός άλλου σχεδίου για το μέλλον του Ελληνισμού. Το καλό της υπόθεσης ήταν ότι ήταν πλήρως δικτυωμένη με τα κέντρα της Δύσης και είχαν εσωτερική πληροφόρηση για τις εξελίξεις. Το σχέδιο που απεργάστηκαν τον Φλεβάρη-Μάρτη του 1922, ήταν να αυτονομηθεί η Ιωνία ως ξεχωριστό κράτος και να οχυρωθεί καταλλήλως και παράλληλα να καταληφθεί η Πόλη, έτσι ώστε να εκβιαστούν οι Μεγάλες Δυνάμεις. Το σχέδιο είχε την αποδοχή του Παπούλα, συνάντησε όμως την λυσσαλέα αντίδραση του Ύπατου Αρμοστή Στεργιάδη, καθώς και  της κυβέρνησης Γούναρη, η οποία διαβεβαίωνε πως είχε την στήριξη των Συμμάχων και πως η εκκένωση της Μικράς Ασίας-εξέλιξη που θεωρούσαν πιθανή έως βέβαιη οι Αμυνίτες- δεν θα γίνονταν ποτέ…

Η δε προσπάθεια για κατάληψη της Πόλης έγινε μόλις στα τέλη Ιουλίου του 1922, χωρίς καμία επιτυχία, καθώς οι Σύμμαχοι θεώρησαν-και σωστά- πως η ελληνική κυβέρνηση μπλόφαρε. Συνασπίστηκαν μάλιστα προκειμένου να αποτρέψουν ένα τέτοιο σενάριο δυναμικά…

ΙΙ) Επίλογος…

Εν τέλει τίποτε δεν έγινε προκειμένου να σωθεί ο Ελληνισμός… Μάλιστα και ενώ η Ελλάδα διέθετε δυνάμεις και στην Θράκη σχεδόν δεν τις αξιοποίησε καθόλου. Ακόμη χειρότερα, μετακίνησε έναν ημίτρελο Στρατηγό, Διοικητή των Δυνάμεων της Θράκης-τον Χατζιανέστη- στην θέση του Παπούλα, που απομακρύνθηκε λόγω της συμμετοχής του σε συζητήσεις με τους Αμυνίτες αξιωματικούς. Ο Στρατός δεν είχε κανένα σχέδιο, ούτε εκκένωσης του ίδιου-σε περίπτωση που χρειαστεί-ούτε του πληθυσμού, σε περίπτωση ήττας.

Μερικές μόνο εβδομάδες πριν την κατάρρευση του μετώπου, η ελληνική κυβέρνηση με τον νόμο 2870/1922, απαγορεύει την έξοδο των Μικρασιατών από την Σμύρνη, με τον Ύπατο Αρμοστή, να ζητεί μία εξαίρεση μόνο για 500 ορφανά υπό την επίβλεψη της Αρμοστείας… Όταν και το μέτωπο κατέρρευσε, ζήτησε ο ίδιος από τους υπαλλήλους της Αρμοστείας να εγκαταλείψουν τα γραφεία τους στην ενδοχώρα της Σμύρνης, χωρίς να ειδοποιήσουν κανέναν. Στο τέλος αναχώρησε και ο ίδιος ο Στεργιάδης με βρετανικό αντιτορπιλικό πάλι χωρίς ειδοποίηση, με την Σμύρνη να αφήνεται τελείως στην τύχη της… Σε σχετική συζήτηση με τον Γεώργιο Παπανδρέου αναφέρονται τα εξής από τον ιστορικό Δαφνή[11]:

«Γιατί δεν ειδοποιείτε τον κόσμο να φύγει;» Η απάντηση του «Ελληνα αρμοστή Σμύρνης» ήταν η εξής: «Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα!»….

Ενδιαφέρον έχει και η κατάσταση στην Αθήνα. Παρά την αναγγελία των σφαγών και της κατάληψης της Σμύρνης, η ατμόσφαιρα παραμένει εκπληκτικά πρόσχαρη αν όχι χαρούμενη εκείνες τις τελευταίες μέρες του καλοκαιριού…

Η «Παλαιά Ελλάδα» είχε πιάσει πάτο και είχε σύρει την χώρα στην Καταστροφή με τον πιο επώδυνο και αναίσχυντο τρόπο…

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Με αυτό το άρθρο κλείνουμε ένα αφιέρωμα σχετικό με την Μικρασιατική Εκστρατεία και την Μικρασιατική Καταστροφή. Μετά από 100 χρόνια, κρίνουμε πως μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχουν οι αφηγήσεις και μαρτυρίες σχετικά με το παρασκήνιο της λήψης των μοιραίων αποφάσεων και άλλα συμβάντα άγνωστα στο ευρύ κοινό, παρά φωτογραφίες ή μαρτυρίες, για την πασίγνωστη βαρβαρότητα των τουρκικών ορδών…

Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει πως ξεχνάμε. Όμως οφείλουμε να καταλογίσουμε και ευθύνες και το κυριότερο να αντιληφθούμε πού βαδίζουμε τώρα. Ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας δεν ήταν γραφτό να ξεριζωθεί έτσι, με τέτοιο βάρβαρο τρόπο. Το εν Ελλάδι πολιτικό σύστημα είχε όλον τον απαραίτητο χρόνο να επεξεργαστεί κάποιο σχέδιο σωτηρίας, έστω και συντεταγμένης εκκένωσης. Για περίπου ένα χρόνο, ο Κεμάλ ανασυντάσσονταν περιμένοντας (ίσως) κάποια κίνηση από πλευράς ελληνικών στρατευμάτων, ενώ η κυβέρνησή μας πηγαινοέρχονταν στις διάφορες μητροπόλεις της Δύσης αναζητώντας σωτηρία… Απέρριψαν κάθε εναλλακτική λύση, όταν δεν είχαν καν επαρκή χρηματοδότηση για την συντήρηση των στρατευμάτων.

Τέλος, ο μικρασιατικός πληθυσμός ήταν ένας πονοκέφαλος για τις ελληνικές κυβερνήσεις, που μάλλον ενδιαφέρονταν να κερδίσουν εύνοια στα δυτικά σαλόνια παρά να μεγαλώσουν την Ελλάδα. Όλα ήταν ένα πρόσχημα μάλλον και μεγάλο βάρος για μια χώρα με μικρό ανάστημα…

Και ο Βενιζέλος; Η Μεγάλη Ελλάδα; Να πως απαντούσε λίγο πριν τον Δεκέμβριο του 1920, ο Κεμάλ σε συνέντευξη του: «Εάν ο Βενιζέλος-υπακούοντας στις εντολές του δικτάτορά του, Lloyd George– είναι διατεθειμένος να θυσιάσει ένα στράτευμα που αριθμεί 1.500.000 άντρες, τότε ίσως κατορθώσει-έστω και δύσκολα- να καταλάβει την Άγκυρα, ακόμη και το Ικόνιο. Όμως εμείς, έχουμε την δυνατότητα να αποσυρθούμε στη Σεβάστεια και να διπλασιάσουμε τη δράση των αντιστασιακών ομάδων μας. Αυτό θα διευκολύνει τη μετέπειτα διάρρηξη του μετώπου, το οποίο έως τότε θα εκτείνεται σε μήκος 965 χιλιομέτρων. Ο κ. Βενιζέλος πρόκειται να βρεθεί προ δυσάρεστων εκπλήξεων στην Ανατολία, ενώ ο Ελληνικός Στρατός θα αναγκαστεί-αφότου φυσικά θάψει πρώτα μερικές χιλιάδες νεκρούς του-να εγκαταλείψει τις προσπάθειές του εντός μιας χώρας που δεν του ανήκει» (Richter, 2020 σ. 165)

Το δράμα για εμάς ήταν ότι εκείνη την εποχή στερηθήκαμε τις ικανότητες ενός Βενιζέλου, που έστω στα τελευταία του είχε αρχίσει να βλέπει τα στενά περιθώρια της «Μεγάλης Ελλάδας». Το ακόμη χειρότερο, είναι ότι προσφέραμε στον Κεμάλ ευκαιρίες εθνοκάθαρσης που ούτε στα πιο τρελά του όνειρα δεν μπορούσε να βρει. Απέναντί του δεν είχε έναν Βενιζέλο, αλλά πολύ υποδεέστερους τυχοδιώκτες που ήταν διατεθειμένοι να ρισκάρουν τα πάντα χωρίς καμιά εγγύηση. Τέλος, ο Κεμάλ διέθετε ευστροφία, ευφυία και στρατηγική αντίληψη, προσόντα που λείπουν στην Ελλάδα συνολικά. Αυτά του επέτρεπαν να προσεγγίσει τους Σοβιετικούς, οι οποίοι μετά την επέμβαση της Ελλάδας στην Ουκρανία, δεν είχαν λόγο να μας στηρίξουν. Αυτοί τον στήριξαν καθοριστικά. Παράλληλα είχε επικοινωνία με όλες τις Μεγάλες Δυνάμεις και πληροφόρηση για το τι συνέβαινε. Τέλος, έστω και καιροσκοπικά, προσέγγισε τις καθυστερημένες μάζες της Ανατολίας που είχαν χάσει τη γη κάτω από τα πόδια τους κατά την διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου και είχαν κάθε λόγο να ανατρέψουν το σουλτανικό καθεστώς, μαζί και τα ξένα στρατεύματα. Οι Τούρκοι βρέθηκαν και αυτοί στην δύσκολη θέση να κοντεύουν να ηττηθούν ολοκληρωτικά. Μπορεί να διαπραγματεύονταν κάποια στιγμή με πιο ευνοϊκούς όρους για εμάς, την επιβίωση του ελληνισμού… Ωστόσο η αυτοπεποίθησή τους, η ορμή τους και η αποτελεσματικότητά τους πήγαζε τόσο από τις αντιθέσεις των Μεγάλων, την στήριξή τους προς αυτούς, την πεποίθησή τους ότι πάλευαν για την εθνική τους υπόθεση ενώ η «Μεγάλη Ελλάδα» πρότασσε όπου βρισκόταν και στεκόταν τα δίκαια των Μεγάλων Δυνάμεων… Δεν ζήτησε καν ένα βιώσιμο μέλλον για τον Πόντο, την απόδοση δικαιοσύνης για τους εγκληματίες Νεότουρκους κοκ.

Τέλος, μας προξενεί ακόμη κατάπληξη το γιατί παραδόθηκε, χωρίς καμία τουφεκιά η Ανατολική Θράκη, η Ίμβρος και η Τένεδος. Γιατί παρά την καταστροφή της Ιωνίας, έπρεπε να εκκενωθεί και η Θράκη, όταν ο στρατός του Κεμάλ δεν είχε φτάσει καν εκεί;

Αυτά τα ολίγα, ας έχουμε κατά νου, πριν εμπιστευτούμε τις τύχες μας στα χέρια της Δύσης…

 

Βιβλιογραφία

Richter, Heinz. 2020. Ο ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 1919-1922. Αθήνα : ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ, 2020.

Σωτηρίου, Διδώ. 1975. Η Μικρασιατική Καταστροφή και η στρατηγική του ιμπεριαλισμού στην Ανατολική Μεσόγειο. Αθήνα : ΚΕΔΡΟΣ, 1975.

Τσιρκανίδης, Χάρης. 1993. Επιτέλους τους ξεριζώσαμε… Η γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, της Θράκης και της Μ. Ασίας, μέσα από τα γαλλικά αρχεία. Θεσσαλονίκη : ερωδιός, 1993.

Φωτιάδης, Δημήτρης. 1974. ΣΑΓΓΑΡΙΟΣ Εποποιία και Καταστροφή στη Μικρά Ασία. Αθήνα : Φυτράκης, 1974.

[1] Συνολικά αποστρατεύτηκαν πάνω από 500 ανώτεροι και ανώτατοι αξιωματικοί σε σύνολο 3000…

[2] Πλην όμως επρόκειτο για κάλυψη έναντι της δραχμής, η οποία ήταν κλειδωμένη (παραδοσιακά) με την χρυσή λίρα. Κάθε δόση, συνοδεύονταν από αντίστοιχη έκδοση νομίσματος, έτσι και η δραχμή δεν απειλούνταν άμεσα από τον υψηλό πληθωρισμό λόγω των δαπανών του πολέμου… Φυσικά αυτό το οικοδόμημα ήταν εκ γενετής προβληματικό, καθώς αντί αποζημιώσεων που έπρεπε να μας δοθούν από την Βουλγαρία, την Οθωμανική Αυτοκρατορία και την Γερμανία, λάβαμε…δάνεια από τους Συμμάχους, ενώ έναντι αυτών-βάσει της Συνθήκης των Σεβρών- αναλάβαμε την αποπληρωμή μέρους του Οθωμανικού χρέους που αντιστοιχούσε στις «κατακτημένες» (και όχι απελευθερωθείσες) πρώην οθωμανικές επαρχίες της Βόρειας Ελλάδας….

[3] Όταν ρωτήθηκε σχετικά ο Κων/νος απάντησε: «Εγώ να δηλώσω ότι επανήλθα στον θρόνο, τον οποίο δεν εγκατέλειψα και στον οποίο ο γιος μου ήταν απλούτατα αντιπρόσωπός μου, ενώ εγώ ήμουν ο αληθινός βασιλιάς;» (Τσιρκανίδης, 1993 σσ. 182-184)

[4] Ήταν τέτοια η ασχετοσύνη τους που ξεχώριζαν για τις εντυπωσιακές σπάθες τους που δεν τις αποχωρίζονταν, ενθύμια των μαχών του 1912-1913, όμως εντελώς εκτός τόπου και χρόνου το 1921…

[5] https://www.huffingtonpost.gr/entry/o-priykipas-andreas-kai-e-mikrasiatike-katastrofe_gr_5af61c09e4b0cd87a2a995dd

[6] Με λιγότερους τουλάχιστον 23.000 άντρες, εκ των οποίων οι 18.000 (!) τραυματίες και πάνω από 3.000 νεκροί…

[7] Επί μήνες οι Ιταλία και Γαλλία, μετέφεραν πολεμοφόδια στον Κεμάλ, με την ελληνική κυβέρνηση απλώς να αντιδρά περιστασιακά, χωρίς να κάνει σχεδόν καμία κατάσχεση!

[8] Όπως τον εκδότη Αντρέα Καβαφάκη…

[9] https://edromos.gr/1922-i-ellada-kai-i-essd/?amp

[10] «Παλιόπαιδο, από πότε έγινες πολιτικός και αρχηγός ώστε να τολμάς να συζητάς για τόσο σπουδαία ζητήματα; Άϊντε να χαθής! Αν δεν ήσουν παιδί του Κωστή (ο Κωστής ήταν ο πατέρας μου), που τον ξέρω πολύ καλά και έχω κοιμηθεί το 1900 στο σπίτι σας, στη Ζαγορά, θα σε παρέδιδα στο Γάσπαρη (το διευθυντή της αστυνομίας) να σου βάλλη με το βούρδουλα μυαλό. Ακούς εκεί, να τολμάς να λες πως οι Μπολσεβίκοι, οι άθεοι, οι καταδρομείς και λυμεώνες της Μεγάλης Ρωσίας, μπορούν να μεσολαβήσουν και να μας βγάλουν από το αδιέξοδο της μικρασιατικής εκστρατείας! Αυτοί, βρε, είναι νηστικοί και πεινούν. Ήρθεν η ώρα τους, σε 5-6 μήνες θα τους λιντζάρη ο ρωσικός λαός!!…». Από τα λόγια αυτά του Καρτάλη καταλαβαίνει ο καθένας πόση μούχλα είχαν στο κεφάλι τους οι συνεργάτες του Γούναρη.

[11] https://www.huffingtonpost.gr/entry/e-apayoreese-exodoe-ton-ellenikon-plethesmon-apo-te-mikra-asia_gr_5bb610d4e4b0876eda9be03d

πηγή: Τρίτο Μάτι

Γιάννης Μαγκριώτης: η εύθραυστη κυριαρχία του Κυριάκου Μητσοτάκη

1

του Γιάννη Μαγκριώτη*

Η ρευστοποίηση του κομματικού χάρτη στις χώρες της ΕΕ, το Brexit, το φαινόμενο Τράμπ, Μπολσονάρου και πρόσφατα Μιλέι, η εκρηκτική άνοδος των ακροδεξιών κομμάτων, κυβερνητικά σε πολλές χώρες, σε αναμονή σε άλλες, στέλνουν μήνυμα για την πιθανή κατάρρευση του δημοκρατικού και κοινωνικού  μοντέλου, που χτίστηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, που άντεξε και νίκησε στον Ψυχρό Πόλεμο.

Τα αίτια πολλά: α). Η μετανάστευση, οι πρόσφυγες, η πανδημία, η ενεργειακή κρίση, η κλιματική κρίση, η οξύτατη και παρατεταμένη ακρίβεια, η έκρηξη των κοινωνικών ανισοτήτων, τα ατομικά δικαιώματα και η ταυτοτική κρίση των δυτικών κοινωνιών.
β). Οι γεωπολιτικές αβεβαιότητες, η υποχώρηση της ηγεμονίας των ΗΠΑ και γενικότερα της Δύσης, η ανάδειξη άλλων πόλων όπως η Κίνα, οι BRICS, οι περιφερειακές δυνάμεις, που αναζητούν νέους ρόλους, μέσα από νέες συμμαχίες, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι εμφύλιοι στην Αφρική, η σύγκρουση στην Μέση Ανατολή.

Στην Ελλάδα στις εκλογές του Μαΐου του 2012, στην κορύφωση των κινητοποιήσεων κατά των μνημονίων, της σκληρής λιτότητας και κυρίως της αβεβαιότητας, που ένιωθε η πλειοψηφία των πολιτών, για πρώτη φορά τα κόμματα δεξιά της ΝΔ αθροιστικά, ξεπερνούσαν το κεντροδεξιό κόμμα, όπως η κεντροδεξιά και τα κόμματα δεξιά της ΝΔ μαζί ξεπερνούσαν αθροιστικά, για πρώτη φορά μετά το 1974, τα κόμματα αριστερά της ΝΔ.

Όμως, το μεγαλύτερο μέρος του ρεύματος της αντισυστημικής ριζοσπαστικοποίησης της κοινωνίας, το ενσωμάτωσε ο Σύριζα και το εκτόνωσε, με την ολοκλήρωση της κυβερνητικής του θητείας.
Η μετακίνηση του δεξιά της ΝΔ, θα ήταν ίσως καταστροφική και μπορεί να δημιουργούσε μόνιμες βλάβες στο πολιτικό σύστημα, με κινδύνους για την ευρωατλαντική στρατηγική επιλογή της χώρας και τα εθνικά θέματα, το 1974 δεν είναι μακριά.

Στις εκλογές του 2019 ο Κυριάκος Μητσοτάκης έπεισε ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας, ότι μπορεί να εγγυηθεί την ηρεμία και την σταδιακή επιστροφή σε εποχές, πριν την κρίση του 2008-2009 και της μνημονιακής συνέχειας.

Τέσσερεις κυρίως,  ήταν οι παράγοντες, που του έδωσαν και την δεύτερη τετραετία:
α). Η κρίση της πανδημίας, που μηδένισε κάθε σύγκριση των οικονομικών και κοινωνικών δεικτών, με αυτούς που παρέλαβε.

β). Ο φόβος του θανάτου από τον κορωνοιό, τον εξωτερικό εισβολέα, μείωσε κατά πολύ τις προσδοκίες της κοινωνίας.

γ). Οι πρωτόγνωροι πόροι που διατέθηκαν και διατίθενται από την ΕΕ και τον πρόσθετο δανεισμό της χώρας, για την αντιμετώπιση των κρίσεων.

δ). Η απόλυτη αδυναμία της Αξιωματικής αντιπολίτευσης και γενικά της αντιπολίτευσης, να προσφέρουν αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση.

Στις τελευταίες εκλογές, τα κόμματα δεξιά της ΝΔ, συγκέντρωσαν 13% περίπου, που σημαίνει ότι, οι απώλειες της ΝΔ καλύφθηκαν με δυνάμεις του κέντρου και της κεντροαριστεράς.

Τα προβλήματα, που ενισχύουν τα ακροδεξιά κόμματα στην Ευρώπη, είναι ακόμη πιο μεγάλα στην χώρα μας, όμως ο φόβος των κρίσεων των προηγούμενων χρόνων και η τραγική εμπειρία της Χούντας, συγκρατούν τις αντιδράσεις της ελληνικής κοινωνίας και κυρίως αυτών που πλήττονται περισσότερο.
Ο πολυκερματισμός του πολιτικού χώρου στα δεξιά της ΝΔ, παρότι ενισχύεται, συνεχίζει να μην φαίνεται ότι την απειλεί.
Η κατάρρευση του Σύριζα-Προοδευτική Συμμαχία, η διάσπασή του, η δημιουργία νέου κόμματος και, η αδυναμία των άλλων κομμάτων να δημιουργήσουν δυναμική ανατροπής των πολιτικών συσχετισμών, επίσης της δίνει την σημερινή εύθραυστη κυριαρχία.

Μέχρι πότε, ο μεταρρυθμιστής Πρωθυπουργός, του λιγότερου κράτους, θα μπορεί με το μεγαλύτερο υπουργικό συμβούλιο, που συνεχώς μεγαλώνει, της Μεταπολίτευσης και, του μεγαλύτερου αριθμού μετακλητών, για να τους χωράει όλους, θα μπορεί να πείθει με τους προερχόμενους από την ΝΔ υπουργούς τον βασικό εκλογικό ακροατήριο της κεντροδεξιάς, με τους προερχόμενους από κόμματα δεξιά της ΝΔ, τους ακροδεξιούς ψηφοφόρους, και με τους προερχόμενους από το ΠΑΣΟΚ, τους κεντρώους και τους κεντροαριστερούς ψηφοφόρους;

Η πρόσφατη μεγάλη εκλογική επιτυχία του Βιλντερς στην Ολλανδία, όπως και οι εκλογικές και δημοσκοπικές επιτυχίες, αντίστοιχων κομμάτων σε όλη την ΕΕ, δεν θα αργήσει να χτυπήσει και την πόρτα της χώρας μας.
Αν, στα αριστερά της ΝΔ δεν υπάρξει σύντομα εναλλακτική αξιόπιστη κυβερνητική πρόταση, τότε, μπορεί η δυσφορία του κόσμου, αυτήν την φορά, να εκδηλωθεί κυρίως στα δεξιά της ΝΔ.
Αυτό που φαίνεται να λείπει είναι το πρόσωπο που θα ενώσει και θα εκφράσει την δυναμική αυτή.
Σε κάθε χώρα, που εμφανίστηκε και πρωταγωνιστεί πλέον, είχε και διαφορετική πολιτική προέλευση, ο Βίλντερς στην Ολλανδία προήλθε από το Κεντροδεξιό κόμμα, το αδελφό της ΝΔ.

Σε κάθε περίπτωση η κυριαρχία του Κυριάκου Μητσοτάκη, είναι εύθραυστη.

*Πρώην Υφυπουργός

ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΜΕΙΩΝΕΤΑΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΜΕΣΑ;

0

 

Το κοινό μειώνεται στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης στις ΗΠΑ – με ορισμένες εξαιρέσεις

MICHAEL LIPKA και ELISA SHEARER

Ένα μειούμενο ποσοστό ενηλίκων στις ΗΠΑ παρακολουθεί στενά τις ειδήσεις, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες του Pew Research Center. Και το κοινό συρρικνώνεται για αρκετούς παλαιότερους τύπους ειδησεογραφικών μέσων – όπως οι τοπικοί τηλεοπτικοί σταθμοί, οι περισσότερες εφημερίδες και το δημόσιο ραδιόφωνο – ακόμη και όταν αυξάνονται για νεότερες πλατφόρμες όπως τα podcast, καθώς και για ορισμένες συγκεκριμένες επωνυμίες μέσων.

Το Pew Research Center παρακολουθεί εδώ και καιρό τις τάσεις στη βιομηχανία ειδήσεων. Εκτός από τις ερωτήσεις έρευνας σχετικά με τις συνήθειες ειδήσεων των Αμερικανών, το έργο μας State of the News Media χρησιμοποιεί πολλές άλλες πηγές δεδομένων για να εξετάσει διάφορες πτυχές του κλάδου, όπως το μέγεθος του κοινού, τα έσοδα και άλλες μετρήσεις.

Πώς το κάναμε αυτό

Τα τελευταία δεδομένα δείχνουν μια περίπλοκη εικόνα. Εδώ είναι μερικά από τα βασικά ευρήματά μας:

Ως επί το πλείστον, η κυκλοφορία των ημερήσιων εφημερίδων σε εθνικό επίπεδο – μετρώντας τις ψηφιακές συνδρομές και την έντυπη κυκλοφορία – συνεχίζει να μειώνεται, πέφτοντας σε κάτι λιγότερο από 21 εκατομμύρια το 2022, σύμφωνα με προβλέψεις που χρησιμοποιούν δεδομένα από τη Alliance for Audited Media (AAM). Η κυκλοφορία τις καθημερινές μειώθηκε κατά 8% σε σχέση με το προηγούμενο έτος και 32% σε σχέση με πέντε χρόνια πριν, όταν ήταν πάνω από 30 εκατομμύρια. Από τις 136 δημοσιεύσεις που περιλαμβάνονται σε αυτήν την ανάλυση, 120 παρουσίασαν πτώση στην κυκλοφορία τις καθημερινές το 2022.
Ενώ οι περισσότερες εφημερίδες στις Ηνωμένες Πολιτείες δυσκολεύονται, μερικές από τις μεγαλύτερες εταιρείες βιώνουν ψηφιακή ανάπτυξη. Τα δεδομένα της AAM δεν περιλαμβάνουν όλη την ψηφιακή κυκλοφορία σε τρεις από τις πιο εξέχουσες εφημερίδες της χώρας: The New York Times, The Wall Street Journal και The Washington Post. Ωστόσο, ενώ και οι τρεις αντιμετωπίζουν μειώσεις στις έντυπες συνδρομές τους, άλλα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν σημαντικές αυξήσεις στις ψηφιακές συνδρομές για τους New York Times και τη Wall Street Journal. (Παρόμοια δεδομένα δεν είναι διαθέσιμα για την Washington Post.) Για παράδειγμα, οι New York Times σημείωσαν αύξηση 32% στις συνδρομές μόνο για ψηφιακή χρήση το 2022, ξεπερνώντας τους 10 εκατομμύρια συνδρομητές και συνεχίζοντας χρόνια ανάπτυξης, σύμφωνα με τις αρχειοθετήσεις της Επιτροπής Κεφαλαιοαγοράς των ΗΠΑ(SEC). Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους αυτά τα δεδομένα δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα με τα δεδομένα της AAM, συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι ορισμένες ψηφιακές συνδρομές στους The New York Times δεν περιλαμβάνουν ειδήσεις και περιορίζονται σε άλλα προϊόντα όπως η μαγειρική και τα παιχνίδια. Ωστόσο, αυτά τα brands αντιστρέφουν τη συνολική τάση.
Συνολικά, η ψηφιακή επισκεψιμότητα στους ιστότοπους των εφημερίδων μειώνεται. Ο μέσος μηνιαίος αριθμός μοναδικών επισκεπτών στους ιστότοπους των 50 κορυφαίων εφημερίδων της χώρας (με βάση την κυκλοφορία και συμπεριλαμβανομένων των New York Times, The Wall Street Journal και The Washington Post) μειώθηκε κατά 20% σε λιγότερο από 9 εκατομμύρια το τέταρτο τρίμηνο του 2022 , κάτω απο περισσότερο από 11 εκατομμύρια την ίδια περίοδο το 2021, σύμφωνα με τα στοιχεία της Comscore. Η διάρκεια της μέσης επίσκεψης σε αυτούς τους ιστότοπους μειώνεται επίσης – σε λίγο λιγότερο από ενάμιση λεπτό το τελευταίο τρίμηνο του 2022.
Η επισκεψιμότητα στους κορυφαίους ιστότοπους ψηφιακών ειδήσεων δεν επιταχύνεται. Συνολικά, η επισκεψιμότητα στους ιστότοπους ειδήσεων με τις περισσότερες επισκέψεις – αυτούς με τουλάχιστον 10 εκατομμύρια μοναδικούς επισκέπτες το μήνα το τέταρτο τρίμηνο ενός δεδομένου έτους – έχει μειωθεί τα τελευταία δύο χρόνια. Ο μέσος αριθμός μηνιαίων μοναδικών επισκεπτών σε αυτούς τους ιστότοπους ήταν 3% χαμηλότερος τον Οκτώβριο-Δεκέμβριο 2022 σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2021, μετά από πτώση 13% το προηγούμενο έτος, σύμφωνα με την Comscore. Η διάρκεια της μέσης επίσκεψης σε αυτούς τους ιστότοπους μικραίνει επίσης. (Αυτοί οι ιστότοποι μπορούν να περιλαμβάνουν ιστότοπους εφημερίδων, όπως αυτός των The New York Times, καθώς και άλλους ιστότοπους ψηφιακών ειδήσεων όπως εκείνοι του CNN, του Fox News ή του Axios.)

Σε δεδομένα πολλών χρόνων, σημειώθηκε πτώση στο κοινό των τοπικών τηλεοπτικών ειδήσεων, επηρεάζοντας εξίσου τα πρωινά, τα βραδινά και τα αργά το βραδυ χρονικά διαστήματα. Για παράδειγμα, ο μέσος αριθμός τηλεοράσεων που συντονίστηκαν σε θυγατρικές ABC, CBS, NBC και Fox για τις βραδινές ειδήσεις ήταν λίγο πάνω από 3 εκατομμύρια το 2022, από μόλις 4 εκατομμύρια το 2016.
Οι τάσεις του κοινού είναι λίγο πιο ανάμεικτες όταν πρόκειται για τηλεοπτικές ειδήσεις σε καλωδιακούς και δικτυακούς σταθμούς. Το κοινό της ώρας αιχμής (Prime Time) κατά την διάρκεια της ημέρας για το CNN, το Fox News και το MSNBC όλα αυξήθηκαν το 2020, το πρώτο έτος της πανδημίας COVID-19, πριν μειωθούν το 2021. Το κοινό του Fox News αυξήθηκε ξανά το 2022, ενώ το κοινό για τα άλλα δύο τα κανάλια συνέχισε να μειώνεται.
Το κοινό για το πρόγραμμα ειδήσεων στο ABC, το CBS και το NBC είναι σχετικά σταθερό τα τελευταία χρόνια, με κάποιες διακυμάνσεις ανάλογα με τη χρονική περίοδο. Το κοινό για τις βραδινές ειδήσεις είναι ελαφρώς αυξημένο από το 2016 και στα τρία δίκτυα, αλλά είναι ελαφρώς μειωμένο για τις πρωινές ειδήσεις.
Η ιστορία είναι ανάμεικτη και όσον αφορά το ραδιόφωνο. Το μερίδιο των Αμερικανών που ακούν επίγειο ραδιόφωνο έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια, όπως και το κοινό στο NPR και το PRX. Ωστόσο, υπήρξε σαφής αύξηση του κοινού για podcast και άλλους τύπους διαδικτυακού ήχου. Αν και τα podcast συχνά δεν σχετίζονται με ειδήσεις, περίπου τα δύο τρίτα των ακροατών podcast στις ΗΠΑ λένε ότι ακούνε ειδήσεις να συζητούνται στα podcast που ακούν.
Οι οικονομικές τάσεις στον κλάδο των ειδήσεων
Οι μειώσεις στο κοινό δεν σημαίνουν απαραίτητα μείωση των εσόδων, με ορισμένες βιομηχανίες να τα πηγαίνουν καλύτερα από άλλες το 2022. Η βιομηχανία εφημερίδων και η διαδικτυακή τηλεόραση, για παράδειγμα, σημείωσαν απώλειες στα διαφημιστικά έσοδα, ενώ τα έσοδα της τοπικής τηλεόρασης ακολούθησαν τυπικά πρότυπα που σχετίζονται με τα εκλογικά έτη.

Ακολουθούν ορισμένα σημεία δεδομένων σχετικά με την οικονομική πορεία αυτών των τομέων μέσων ενημέρωσης, με βάση δεδομένα από καταθέσεις στην SEC, εταιρείες παρακολούθησης κλάδου και άλλες πηγές:

Τα έσοδα από διαφημίσεις για τις εφημερίδες συνέχισαν να μειώνονται σταθερά. Το 2020, οι προβλέψεις για τα έσοδα από την κυκλοφορία ξεπέρασαν τα διαφημιστικά έσοδα για πρώτη φορά τουλάχιστον από το 1956 (το πρώτο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα) και αυτό το μοτίβο παραμένει σταθερό τα τελευταία χρόνια. Η σύνθεση των διαφημιστικών εσόδων αλλάζει επίσης: Σχεδόν το ήμισυ των διαφημιστικών εσόδων των εταιρειών εφημερίδων (48%) προήλθε από την ψηφιακή διαφήμιση το 2022, πάνω από 19% το 2012.
Για την τοπική τηλεόραση, τα διαφημιστικά έσοδα παρέμειναν σχεδόν σταθερά στο σύνολό τους, ενισχύονται από την αυξημένη ψηφιακή διαφήμιση και τις συνεχείς αυξήσεις των εσόδων από πολιτική διαφήμιση κατά τη διάρκεια των εκλογικών ετών. Η πολιτική διαφήμιση, ειδικότερα, έχει αυξηθεί την τελευταία δεκαετία, αυξάνοντας από περίπου 600 εκατομμύρια δολάρια το έτος των προεδρικών εκλογών του 2012 σε περίπου 1,9 δισεκατομμύρια δολάρια το 2022 (έτος ενδιάμεσης εκλογής). Οι τοπικοί τηλεοπτικοί σταθμοί έχουν επίσης αυξήσει τα έσοδα από τα τέλη αναμετάδοσης, τα οποία καταβάλλονται από καλωδιακά και δορυφορικά συστήματα για τη μεταφορά τοπικών καναλιών.
Τα έσοδα του τοπικού δημόσιου ραδιοφωνικού σταθμού αυξήθηκαν, από περίπου 1,1 δισεκατομμύρια δολάρια το 2020 σε περίπου 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια το 2021. Τα έσοδα για το NPR, συγκεκριμένα, αυξήθηκαν κατά 8% μεταξύ 2021 και 2022.

Οι τάσεις εσόδων για τις ειδήσεις της καλωδιακής τηλεόρασης ποικίλλουν ανάλογα με το δίκτυο. Μεταξύ των τριών μεγάλων δικτύων καλωδιακών ειδήσεων, το Fox News ηγήθηκε τόσο στα συνολικά έσοδα όσο και στα καθαρά διαφημιστικά έσοδα, τα οποία αυξήθηκαν από το 2020 έως το 2022. Το CNN και το MSNBC σημείωσαν μικρή πτώση την ίδια περίοδο.
Τα έσοδα από διαφημίσεις έχουν γενικά μειωθεί για τα προγράμματα ειδήσεων ABC, CBS και NBC από το 2020, τόσο στις πρωινές όσο και στις βραδινές ώρες.

Ο Michael Lipka είναι αναπληρωτής διευθυντής που εστιάζει στην έρευνα ειδήσεων και πληροφοριών στο Pew Research Center.

Η Elisa Shearer είναι ανώτερη ερευνήτρια που εστιάζει στην έρευνα ειδήσεων και πληροφοριών στο Pew Research Center.

www.pewresearch.org

Jane Goodall: «Ηγέτες του κόσμου, τηρήστε τις δεσμεύσεις σας!»

0

της Jane Goodall*

Γνωρίζουμε σήμερα ότι η μείωση των εκπομπών CO2 είναι ανεπαρκής για τον περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας στον 1,5 βαθμό Κελσίου, όπως προβλέπει η συμφωνία του Παρισιού. Οι ειδικοί φοβούνται ότι η θερμοκρασία θα αυξηθεί κατά 2 βαθμούς, αν όχι περισσότερο. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, θα είναι μοιραίο για τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς και έναν αριθμό ειδών.

Παραμένει ένα στενό χρονικό περιθώριο και ελπίζω οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις να πάρουν τα πράγματα σοβαρά. Στους ηγέτες που συγκεντρώνονται στο Ντουμπάι θέλω να στείλω το εξής μήνυμα: προτού να είναι πολύ αργά, σταματήστε να στηρίζετε την εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου, αυξήστε τη χρηματοδότηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καταπολεμήστε τη φτώχεια, υποχρεώστε τους πλούσιους να μειώσουν το ανθρακικό τους αποτύπωμα, αναλάβετε φιλόδοξες δεσμεύσεις και, κυρίως, τηρήστε τις! Γιατί δεν έχετε τηρήσει αυτές που έχετε αναλάβει ως τώρα.

Όταν άρχισα να μελετώ τους χιμπατζήδες στην Τανζανία, δεν ήμουν επιστήμονας. Ημουν μια νεαρή γυναίκα που ενδιαφερόμουν για τα άγρια ζώα. Με είχαν κατηγορήσει τότε ότι είχα δώσει ονόματα στους χιμπατζήδες, ενώ έπρεπε να τους δώσω μόνο αριθμούς, κι ότι είχα γράψει πως έχουν προσωπικότητα, κάτι που αφορά μόνο τους ανθρώπους. Στη συνέχεια πήρα το διδακτορικό μου στο Κέιμπριτζ και επέστρεψα στους χιμπατζήδες, με τους οποίους πέρασα τις καλύτερες στιγμές της ζωής μου.

Το 1986, στη διάρκεια μιας διάσκεψης, έμαθα ότι τα δάση εξαφανίζονταν σε όλη την Αφρική και ότι ο αριθμός των χιμπατζήδων μειωνόταν. Την ίδια εποχή έμαθα σε μια άλλη διάσκεψη για τις συνθήκες αιχμαλωσίας των χιμπατζήδων που χρησιμοποιούνταν στην ιατρική έρευνα: τους έκλειναν μόνους σε κλουβιά 1Χ2 για τριάντα χρόνια ή και παραπάνω. Σε αυτές τις διασκέψεις πήγα ως επιστήμονας και έφυγα ως ακτιβίστρια.

Αυτό που άλλαξε την αντίληψή μας για τον ζωικό κόσμο ήταν τα όσα μάθαμε, και μαθαίνουμε ακόμα, για την ευφυία και τα συναισθήματα των ζώων. Τα σύνορα ανάμεσα στον άνθρωπο και τον υπόλοιπο κόσμο εξελίχθηκαν. Είμαστε μέρος του ζωικού βασιλείου. Αυτό που μας διακρίνει από τα ζώα είναι η ανάπτυξη του εγκεφάλου μας, χάρις στον οποίο μπορούμε να στείλουμε ένα διαστημόπλοιο στον Αρη. Είναι καιρός να χρησιμοποιήσουμε αυτόν τον υπέροχο εγκέφαλο για να βρούμε τρόπους να ζήσουμε σε μεγαλύτερη αρμονία με τη φύση.

Πρέπει επειγόντως να επανεξετάσουμε το βιομηχανικό γεωργικό μας μοντέλο και να απαγορεύσουμε τη μαζική και τοξική χρησιμοποίηση εντομοκτόνων και ζιζανιοκτόνων, τα οποία σκοτώνουν εκατομμύρια ζώα στον κόσμο. Πρέπει επίσης να θεσπίσουμε αυστηρότερους κανόνες για τη χρησιμοποίηση των ζώων στα ερευνητικά εργαστήρια και τα βιομηχανικά αγροκτήματα. Σημαντική είναι όμως και η ατομική κινητοποίηση, ώστε να αυξηθεί η πίεση στις επιχειρήσεις και τους πολιτικούς για να αλλάξουν στάση. Γιατί μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο.

(*) Η Τζέιν Γκούντολ είναι Αγγλίδα ανθρωπολόγος

(Πηγή: συνέντευξη στη Monde)

Κ. Λάμπος: να σπάσουμε την σιωπή μας. Να νικήσουμε τον φόβο μας.

2

 

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

claslessdemocracy@gmail.com,

http://www.classlessdemocracy.blogspot.com,*

Σύσσωμη η συστημική πνευματική ελίτ της Δύσης, από κοντά και το ‘ελληνικό παράρτημά’ της, τραβάει τα μαλλιά της για το κατάντημα του καπιταλισμού, χωρίς να αντιλαμβάνεται τις δικές της ευθύνες για την κατρακύλα της ανθρωπότητας στην καπιταλιστική βαρβαρότητα. Ανίκανη, ανήμπορη και κοντόθωρη όπως είναι, γιατί δεν βλέπει πέρα από την μύτη και την καλοπέρασή της, αρκείται σε αφορισμούς, προσευχές και εκκλήσεις προς την ‘θείαν πρόνοιαν’. Κάποιες φορές ασκείται και με την κριτική του καπιταλιστικού εποικοδομήματος καταρώμενη πολιτικούς θεσμούς, κόμματα και πολιτικούς διαχειριστές του καπιταλιστικού οικοδομήματος. Αλλά ποτέ δεν παραβίασε τους όρους της ύπαρξής της και να ασχοληθεί σοβαρά με την ανάλυση των θεμελιακών θεσμών, δομών και λειτουργιών του καπιταλιστικού οικοδομήματος που αποκαλύπτει την βασική στρατηγική αιτία και επιλογή του, που δεν είναι άλλη από την  προστασία της ‘αγίας ατομικής ιδιοκτησίας’ πάνω στα μέσα παραγωγής και την καθαγίαση του ‘ιερού δισκοπότηρου’, του ιδιωτικού κέρδους που με την ωμή και θεσμική βία επιβάλλουν στις επιμέρους κοινωνίες οι λίγοι, το 1%, να κυβερνάνε το 99%, τους πολλούς, υφαρπάζοντας το αντίστοιχο στο 99% του πληθυσμού μερίδιο του κοινωνικά παραγόμενου πλούτου.

Η συστημική πνευματική ελίτ της Δύσης, από κοντά και το ‘ελληνικό παράρτημά’ της, γνωρίζει, αλλά αρνείται πεισματικά να παραδεχθεί, ότι δια της παρασιτικής της ύπαρξης και δράσης μπορεί η κυρίαρχη οικονομική ελίτ με την βοήθεια της πολιτικοκομματικής ελίτ να παραπλανά την κοινωνία και να την καθηλώνει στην απαισιοδοξία, στον μηδενισμό και στην πολιτική απραξία και να την αλυσοδένει με την ‘ψεύτικη ελπίδα του Επέκεινα’ στην θρησκοληψία και με τον ιδεολογικό φανατισμό στην προσδοκία κάποιου μεσσιανικού πλιάτσικου, για να μπορεί να τους σέρνει στην εξαθλίωση της ανεργίας, ή στην απόλυτη φτώχεια της επισφαλούς μισθωτής σκλαβιάς. Γνωρίζει, αλλά αποκρύπτει, ότι χωρίς την δική τους κάλυψη των εγκλημάτων της οικονομικής ολιγαρχίας η κοινωνίες θα ήταν διαφορετικές, αν τις άφηναν να σκέπτονται ελεύθερα για να σκέπτονται καλά και προς το συμφέρον τους.

Το πιο έξυπνο κομμάτι της συστημικής πνευματικής ελίτ και της απολογητικής διανόησης, από κοντά και το ελληνικό παράρτημά της, ασχολείται κατά τους καιρούς των ισχνών αγελάδων και της αναμπουμπούλας και με την άσκηση κριτικής στο σύστημα της κοινωνικής ανισότητας, για να αποκοιμίζει τις δυνάμεις της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού προκειμένου να ανέχονται ‘κανόνια αντί βούτυρο’, ‘ασφάλεια αντί ελευθερία’ ‘δικαιοσύνη αντί κοινωνική ισότητα’. Μάλιστα το πιο ‘προοδευτικό’, το ‘αριστερό’ και το ‘αντισυστημικό’ ασκεί κριτική στο καπιταλιστικό σύστημα, συχνά μάλιστα και σε περιόδους οξείας και βαθιάς κρίσης, πολύ αυστηρή κριτική και στο καπιταλιστικό οικοδόμημα, με αιχμές που αγγίζουν και τα θεμέλιά του, χωρίς ωστόσο να αρνούνται τα θεμέλια του καπιταλισμού που είναι η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής. Αλλά και εκείνοι οι λίγοι, των υποτιθέμενων ‘αντιεξουσιαστικών επαναστατικών πρωτοποριών’ που αρνούνται ακόμα και την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής, προχωρούν μέχρι την κρατικοποίησή του, υπό τον όρο ΄τι αυτοί θα είναι το κράτος, αφήνοντας και πάλι την εργαζόμενη κοινωνία στο περιθώριο, για να μπορούν με την πρώτη μεγάλη κρίση που με την πολιτική τους θα δημιουργήσουν, να επιστρέψου μαζί με τα μέσα παραγωγής στον καπιταλισμό της αγοράς, ως ατομικοί ιδιοκτήτες οι ίδιο κρατώντας και πάλι τις κοινωνίες στο περιθώριο. Έτσι όσο η κριτική ασκείται με φιλοσοφικούς και πολιτικούς όρους 19ου και 20ου αιώνα, με κατάληξη να είναι απολογητική της αστικής δημοκρατίας, της σοσιαλδημοκρατίας και στην καλύτερη περίπτωση του σοβιετικού και του κινεζικού κρατικομονοπωλιακού καπιταλισμού και πολύ σπάνια μιας θολής και περιθωριακής αναρχικής άμεσης δημοκρατίας, τόσο η κριτική της συστημικής διανόησης ωφελεί και δεν βλάπτει τον απάνθρωπο και καταστροφικό καπιταλισμό.

Πέρα όμως από την συστημική πνευματική ελίτ και την αργυρώνητη απολογητική διανόηση που ο ρόλος της είναι να παίζει την ορχήστρα στο έργο της πνευματικής και πολιτικής εξαπάτησης της κοινωνίας, πρωταγωνιστές στην ‘κεντρική πολιτική σκηνή’ είναι οι εν ενεργεία και υποψήφιοι πολιτικοί διαχειριστές του συστήματος της οικονομικής ολιγαρχίας. Έτσι ο ένας, ο δεξιός, αποφαίνεται ως πάπας, ότι ‘η κοινωνική ανισότητα δεν είναι το αποτέλεσμα της αποξένωσης της κοινωνίας από τα μέσα παραγωγής και της ανισοκατανομής του πλούτου, αλλά της φύσης’, ο άλλος, ο ‘αριστερός’ αποκαλύπτει πως ‘το κεφάλαιο και όχι η εργασία παράγει πλούτο και εγγυάται την κοινωνική ισότητα’ και τέλος ο τρίτος, ‘ο κεντρώος’ συμφωνεί σιωπηρά με τους προλαλήσαντες και διατρανώνει την υπερηφάνειά του που είναι σοσιαλδημοκράτης’. Όταν η κοινωνία βιώνει μια τέτοια υποκρισία, χυδαιότητα και κρετινισμό και χειροκροτεί, επιλέγει και ανέχεται μια τέτοια πνευματική και πολιτική ηγεσία, αιχμάλωτη των ιδεολογικών κολεγίων, των κολονέλων και του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος συμφερόντων, τότε υπάρχει σοβαρό πρόβλημα για την ίδια, για τον πλανήτη και για το μέλλον της ανθρωπότητας. Σημαίνει πώς κάτι πάει στραβά και το ζητούμενο είναι να βγούμε από το αδιέξοδο για να ξαναμπεί η ανθρωπότητα στον ίσιο δρόμο της προόδου που θα την οδηγήσει στον διαχρονικό στρατηγικό της στόχο που δεν είναι άλλος από την κοινωνική αυτοδιεύθυνση, μοναδικό εγγυητή της κοινωνικής ισότητας, της συνεργασίας και της παγκόσμιας ειρήνευσης. Γι’ αυτό κάθε κριτική, ακόμα και άρνηση, στα λόγια, του καπιταλισμού χωρίς μια σύγχρονη θέση για την ανάλογη των συμφερόντων της κοινωνίας και των αντικειμενικών και υποκειμενικών δυνατοτήτων του 21ου αιώνα, αντικατάστασή του, δεν είναι παρά μια κούφια και υποκριτική κριτική και ένα, καθόλου τυχαίο, ιδεολογικό άλλοθι στον απάνθρωπο και καταστροφικό καπιταλισμό. Όποιος αρνείται τον καπιταλισμό, αλλά προτείνει μεσοβέζικες λύσεις και μεταρρυθμίσεις που δεν αγγίζουν την ουσία του, δηλαδή την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής στη βάση της άμεσης/αταξικής δημοκρατίας, στην ουσία προσπαθεί να μας πει, αυτό που παπαγαλίζουν πολλοί διανοούμενοι, μεταξύ των οποίων και καθηγητές οικονομικών επιστημών, ότι ο καπιταλισμός είναι κακός, αλλά δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο. Ουδέν ψευδέστερον τούτου.

Βρισκόμαστε στον 21ο αιώνα και η ανθρωπότητα έχει στην μακρόχρονη βασανιστική διαδρομή της διαμορφώσει όλους εκείνους τους αναγκαίους αντικειμενικούς όρους για την ανατροπή κάθε μορφής εκμεταλλευτικού, καταπιεστικού και καταστροφικού κοινωνικοοικονομικού παραδείγματος και για την οικοδόμηση της άμεσης/αταξικής δημοκρατίας από το τοπικό μέχρι και το οικουμενικό επίπεδο. Απομένει όμως ακόμα η ολοκλήρωση και του υποκειμενικού παράγοντα που ενώ πραγματικά και διαχρονικά εργάζεται για τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, καθυστερεί να μετακινηθεί από την θέση του αντικειμένου του κεφαλαίου στην θέση του υποκειμένου, του πραγματικού δημιουργού του κοινωνικού πλούτου και του πολιτισμού.

Στις μέρες μας εξαφανίζεται σταδιακά ο μονοδιάστατος ανθρωπολογικός τύπος του αμόρφωτου και ημιμαθή homo economicus και την θέση του καταλαμβάνει ο πολυδιάστατος ανθρωπολογικός τύπος του homo humanisticus universalis, που είναι ταυτόχρονα εργαζόμενος, μορφωμένος, διανοούμενος, χρήστης και δημιουργός πολιτισμού και νέων πολιτισμικών οραμάτων που σταδιακά μπορούν να τον οδηγήσουν έξω και πέρα από την καπιταλιστική βαρβαρότητα, σε έναν καλύτερο κόσμο. Με αυτήν την έννοια διαμορφώνεται η αυτοδιευθυνόμενη κοινωνία που δεν χρειάζεται νονούς, πάτρωνες και προστάτες, εξουσιαστές και ηγεμόνες, ούτε και διαχωρισμούς μεταξύ των δυνάμεων της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού, γιατί αυτές μπορούν να ανακόψουν την καπιταλιστική παρακμή, καταργώντας την αιτία που την γέννησε, και να οργανώσουν την ζωή θεμελιώνοντας το μέλλον της ανθρωπότητας πάνω στην αρχή της αναλογικής κοινωνικής ισότητας, σύμφωνα με την  οποία ο καθένας προσφέρει ανάλογα με τις εκάστοτε μεταβαλλόμενες δυνατότητές του και απολαμβάνει ανάλογα με τις εκάστοτε μεταβαλλόμενες ανάγκες του. Το μέλλον δεν υπάρχει μέχρι να το δημιουργήσουμε και η μετακαπιταλιστική κοινωνία/ανθρωπότητα έρχεται από το μακρινό παρελθόν όπως αυτό καταγράφτηκε μέσα από τους αμέτρητους κατά καιρούς και τόπους κοινωνικούς αγώνες. Η συμβολή του καθενός μας στην αποκάλυψη του αντιδραστικού ρόλου της συστημικής διανόησης που συστηματικά κρύβει την αιτία της ανθρώπινης κακοδαιμονίας, θα συμβάλλει στην κατανόηση αυτής της πραγματικότητας και αυτής της αναγκαιότητας η οποία μπορεί να επιταχύνει τον βηματισμό της ανθρωπότητας και την γέννα της ιστορίας, καθιστώντας τις κατά τόπους κοινωνίες προσεχτικές, ώστε μαζί με τα απόνερά της να μην ξαναπετάξουν και το παιδί της, το νέο, αναγκαίο και εφικτό παράδειγμα, την άμεση δημοκρατία και τον αταξικό ουμανιστικό πολιτισμό.

Κάθε ολιγωρία, εφησυχασμός και ψευδαίσθηση περί ‘ώριμου φρούτου’ και αυτοματισμού των εξελίξεων ή περί ‘θείας πρόνοιας’ και ‘επαναστατικής πρωτοπορίας’, αποτελεί εχθρό της λογικής, της επιστήμης, των κοινωνικών αγώνων που δόθηκαν και της ιστορίας της ανθρωπότητας, αλλά και προδοσία της ανθρώπινης υπόστασης και αξιοπρέπειας. Οι γενιές που προηγήθηκαν κληροδότησαν στην τρέχουσα ανθρωπότητα τους όρους της εφικτότητας ενός καλύτερου κόσμου τον οποίο η παρούσα γενιά οφείλει να τον παραδώσει στις γενιές που έρχονται από τις οποίες τον δανειστήκαμε. Για να μην φταίει το ‘κακό το ριζικό μας’, αλλά ούτε και το κεφάλι το ξερό μας’.

________________________________

*. Προσοχή: Στις 30.10.2016 μπλόκαραν οριστικά την 12σέλιδη θεματική ιστοσελίδα μου γιατί προφανώς σε κάποιον, ή και κάποιους δεν άρεσαν αυτά που γράφω, επιστημονικά κείμενα, κριτικές αναλύσεις και επίκαιρα άρθρα, σεβόμενος πάντα τον αναγνώστη, τους όρους της GOOGLE και την σχετική δεοντολογία, χωρίς ποτέ να προσβάλλω κανένα προσωπικά. Πριν από 3 μήνες και συγκεκριμένα μετά από την 19 Σεπτεμβρίου 2023  που δημοσίευσα το άρθρο μου με τίτλο; Τα πιόνια στη σκακιέρα του ηγεμονισμού. Η ανθρωπότητα, η Ελλάδα και ο Ελληνισμός κινδυνεύουν. Μια ανατομία του πολέμου, μπλόκαραν ξανά το ιστολόγιό μου, με την παρακάτω;

Προειδοποίηση περί ευαίσθητου περιεχομένου

Αυτό το ιστολόγιο περιλαμβάνει ευαίσθητο περιεχόμενο. Γενικά, η Google δεν ελέγχει ούτε επιδοκιμάζει το περιεχόμενο αυτού ή οποιουδήποτε άλλου ιστολογίου. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις πολιτικές περιεχομένου, επισκεφτείτε την ενότητα Οδηγίες κοινότητας του Blogger.

ΚΑΤΑΝΟΩ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΩ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΩ Δεν επιθυμώ να συνεχίσω

Κάνοντας κλικ στο ΚΑΤΑΝΟΩ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΩ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΩ, ανοίγει, χωρίς καμιά συνέπεια, αλλά αυτό δεν το λένε στον επισκέπτη ποντάροντας στον φόβο.

Έδωσα, τότε και τώρα, όλες τις εξηγήσεις για το λάθος τους να λογοκρίνουν ένα ιστολόγιο επιστημονικού διαλόγου και κοινωνικού προβληματισμού που σέβεται όλες τις σχετικές προδιαγραφές και έκανα όλες τις απαραίτητες ενέργειες σύμφωνα με τους όρους της Google, αλλά δεν  επανάφεραν σε λειτουργία το τοτινό και το τωρινό ιστολόγιό μου.

Ο ισχυρισμός της Google, περί «ευαίσθητου περιεχομένου» παραπέμπει σε κίνδυνο χωρίς αναφορά σε αυτό, αλλά και η διαβεβαίωσή της πως «δεν επεμβαίνει και δεν κρίνει τα κείμενα που δημοσιεύονται», είναι υποκριτικός και πέρα από το ότι αδικεί την ίδια και το ίδιο το διαδίκτυο, η πρακτική της δείχνει πως αυτό το έργο το αναθέτει σε λογοκριτές για λογαριασμό εκείνων που ενοχλούνται από την κριτική και την διαφορετική άποψη. Το διαδίκτυο αποτελεί μια από τις σημαντικότερες κατακτήσεις της ανθρωπότητας και ο λογοκριμένος διάλογος αποτελεί παραβίαση της ελευθερίας του λόγου και υπονόμευση του δημόσιου διαλόγου, οποίος δεν έβλαψε ποτέ και κανέναν εκτός από εκείνους που μας θέλουν βωβούς, κωφούς, τυφλούς και δούλους ανεξέλεγκτων πολεμοκάπηλων εξουσιαστών και αχόρταγων αφεντικών.

Για τους παραπάνω λόγους ζητώ και δημόσια από την Google, να αγνοήσει την κακοήθεια όποιου ή όποιων ενοχλούνται από τον σοβαρό και αξιοπρεπή δημόσιο διάλογο και να αποκαταστήσει άμεσα την κανονική λειτουργία του ιστολογίου μου με τίτλο: ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΜΕΣΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΤΑΞΙΚΟ ΟΥΜΑΝΙΣΜΟ και Link: https://classlessdemocracy.blogspot.com/2023/09/v-behaviorurldefaultvml-o_19.html,

Audiences are declining for traditional news media in the U.S. – with some exceptions

0

A declining share of U.S. adults are following the news closely, according to recent Pew Research Center surveys. And audiences are shrinking for several older types of news media – such as local TV stations, most newspapers and public radio – even as they grow for newer platforms like podcasts, as well as for a few specific media brands.

Pew Research Center has long tracked trends in the news industry. In addition to asking survey questions about Americans’ news consumption habits, our State of the News Media project uses several other data sources to look at various aspects of the industry, including audience size, revenue and other metrics.

How we did this

The latest data shows a complex picture. Here are some of our key findings:

Line chart showing that U.S. daily newspaper circulation continues to decline. As of 2022, estimated Sunday and weekday circulation had each fallen to just under 21 million.
  • For the most part, daily newspaper circulation nationwide – counting digital subscriptions and print circulation – continues to decline, falling to just under 21 million in 2022, according to projections using data from the Alliance for Audited Media (AAM). Weekday circulation is down 8% from the previous year and 32% from five years prior, when it was over 30 million. Out of 136 papers included in this analysis, 120 experienced declines in weekday circulation in 2022.
  • While most newspapers in the United States are struggling, some of the biggest brands are experiencing digital growth. AAM data does not include all digital circulation to three of the nation’s most prominent newspapers: The New York Times, The Wall Street Journal and The Washington Post. But while all three are experiencing declines in their print subscriptions, other available data suggests substantial increases in digital subscriptions for The New York Times and The Wall Street Journal. (Similar data is not available for The Washington Post.) For example, The New York Times saw a 32% increase in digital-only subscriptions in 2022, surpassing 10 million subscribers and continuing years of growth, according to filings with the U.S. Securities and Exchange Commission (SEC). There are many reasons this data is not directly comparable with the AAM data, including the fact that some digital subscriptions to The New York Times do not include news and are limited to other products like cooking and games. Still, these brands are bucking the overall trend.
  • Overall, digital traffic to newspapers’ websites is declining. The average monthly number of unique visitors to the websites of the country’s top 50 newspapers (based on circulation, and including The New York Times, The Wall Street Journal and The Washington Post) declined 20% to under 9 million in the fourth quarter of 2022, down from over 11 million in the same period in 2021, according to Comscore data. The length of the average visit to these sites is also falling – to just under a minute and a half in the last quarter of 2022.
  • Traffic to top digital news websites is not picking up the slack. Overall, traffic to the most visited news websites – those with at least 10 million unique visitors per month in the fourth quarter of a given year – has declined over the past two years. The average number of monthly unique visitors to these sites was 3% lower in October-December 2022 than in the same period in 2021, following a 13% drop the year before that, according to Comscore. The length of the average visit to these sites is getting shorter, too. (These sites can include newspapers’ websites, such as that of The New York Times, as well as other digital news sites like those of CNN, Fox News or Axios.)
Line chart showing declines in audiences for local TV news across morning, evening and late night time slots from 2016 to 2022 for ABC, CBS, NBC and Fox affiliates.
  • Across several years of data, there has been a drop in audiences for local TV news, affecting morning, evening and late-night time slots alike. For example, the average number of TVs tuning into ABC, CBS, NBC and Fox affiliates for the evening news was just over 3 million in 2022, down from just over 4 million in 2016.
  • Audience trends are a little more mixed when it comes to TV news on cable and network stations. Prime-time and daytime audiences for CNN, Fox News and MSNBC all grew in 2020, the first year of the COVID-19 pandemic, before declining in 2021. Fox News’ audiences ticked back up in 2022, while the audiences for the other two channels continued to decline.
  • Audiences for news programming on ABC, CBS and NBC have been relatively stable in recent years, with some variation depending on the time slot. Audiences for evening news are up slightly since 2016 on all three networks, but they are modestly down for morning news.
  • The story is mixed when it comes to audio, too. The share of Americans who listen to terrestrial radio has declined in recent years, as has listenership on NPR and PRX. But there has been a clear rise in audiences for podcasts and other types of online audio. Although podcasts often are not news-related, about two-thirds of U.S. podcast listeners say they hear news discussed on the podcasts they listen to.

Declines in audience don’t necessarily mean declines in revenue, with some industries faring better than others in 2022. The newspaper industry and network television, for example, saw losses in advertising revenue, while local TV revenue followed typical patterns associated with election years.

Here are some data points on how these media sectors are faring economically, based on data from filings with the SEC, industry tracking companies and other sources:

Line chart showing total advertising and circulation revenue of U.S. newspapers, in U.S. dollars, from 1956 through 2022. As of 2022, estimated circulation revenue exceeds advertising revenue, $11.6 billion to $9.8 billion.
  • Advertising revenue for newspapers has continued to decline steadily. In 2020, projections of circulation revenue surpassed advertising revenue for the first time since at least 1956 (the first year for which data is available), and that pattern has held steady in recent years. The makeup of advertising revenue is changing as well: Nearly half of newspaper companies’ advertising revenue (48%) came from digital advertising in 2022, up from 19% in 2012.
  • For local television, advertising revenue has remained roughly stable on the whole, bolstered by increased digital advertising and consistent spikes in political advertising revenue during election years. Political advertising, in particular, has grown over the past decade, increasing from roughly $600 million in the 2012 presidential election year to about $1.9 billion in 2022 (a midterm election year). Local TV stations also have seen increasing revenue from retransmission fees, paid by cable and satellite systems to carry local channels.
  • Local public radio station revenue has increased, from roughly $1.1 billion in 2020 to about $1.2 billion in 2021. Revenue for NPR, specifically, increased 8% between 2021 and 2022.
Line chart showing estimated total annual revenue in U.S. dollars for cable news networks CNN, MSNBC and Fox News. Fox News led in both total revenue and net advertising revenue, increasing from 2020 to 2022 to $3.3 billion. CNN and MSNBC saw slight declines over the same period.
  • Revenue trends for cable TV news vary depending on the network. Among the three major cable news networks, Fox News led in both total revenue and net advertising revenue, which increased from 2020 to 2022. CNN and MSNBC saw slight declines over the same period.
  • Advertising revenue has generally declined for ABC, CBS and NBC news programming since 2020, in both the morning and evening time slots.
Michael Lipka  is an associate director focusing on news and information research at Pew Research Center.
Elisa Shearer  is a senior researcher focusing on news and information research at Pew Research Center.

Κ. Λάβδας- Κ. Λουκόπουλος: ποιος ωφελείται από μια συνάντηση κορυφής Ελλάδας – Τουρκίας στην παρούσα συγκυρία;

2

Κώστας Α. Λάβδας & Κωνσταντίνος Λουκόπουλος

Η εντεινόμενη διάσταση της Τουρκίας με τη Δύση αναφορικά με τον πόλεμο στη Γάζα δεν μπορεί παρά να επηρεάσει και το πλαίσιο του ελληνοτουρκικού διαλόγου.

Οι συναντήσεις κορυφής προϋποθέτουν αφενός εξαιρετική προετοιμασία και, αφετέρου, οξυδερκή αίσθηση της χρονικής στιγμής. Τι αναμένει η Αθήνα από την κορύφωση του πολιτικού διαλόγου με την Άγκυρα; Παράταση της ήπιας περιόδου; Ή πρόοδο στον πυρήνα της ατζέντας που καθορίζουν τις σχέσεις;

Είναι πιθανό η πρώτη εκδοχή των προσδοκιών να εξυπηρετηθεί προσωρινά και υπό προϋποθέσεις, ενώ η δεύτερη – η οποία προϋποθέτει τον περιορισμό της τουρκικής ατζέντας – είναι απίθανο να ευοδωθεί. Άλλωστε η συγκυρία είναι εξαιρετικά δυσμενής. Όμως η πρώτη εκδοχή θα μπορούσε να επιτευχθεί χωρίς την κορύφωση του πολιτικού διαλόγου, η οποία εκτός του ότι είναι απίθανο να οδηγήσει στη δεύτερη, εγκυμονεί άλλους κινδύνους.

Έχουμε και οι δύο εκφράσει, ξεχωριστά αλλά επανειλημμένα, τον προβληματισμό μας για την σκοπιμότητα της επίσκεψης και μάλιστα σε αυτήν την γεωπολιτική συγκυρία. Έχει διαφανεί πλέον ότι ο Πρόεδρος της Τουρκίας Ερντογάν με την στάση του στον πόλεμο της Γάζας διεκδικεί ηγετικό ρόλο στα δίκτυα του πολιτικού Ισλάμ, εμφανίζοντας την Τουρκία ως πρόμαχο του Ισλαμικού Κόσμου που καταπιέζεται από τη Δύση. Δεν είναι δύσκολο να κατανοήσει κάποιος τις αναφορές του στην ομιλία στο παλιό αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης για πιθανή αναβίωση της σύγκρουσης «Σταυροφόρων-Ισλάμ», της τουρκικής παρέμβασης στην Λιβύη, στην Συρία και στο Καραμπάχ ή ακόμα και στο Οθωμανικό παρελθόν της Θεσσαλονίκης.

«Η Άγκυρα δεν έχει πάρει τίποτε πίσω απ’ όσα προσέθεσε σταδιακά στην ατζέντα των μονομερών απαιτήσεων»

Με αυτά τα δεδομένα και την αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα στην ευρύτερη «σεισμογενή» γεωπολιτικά περιφέρεια, βλέπουμε την Αθήνα να παρακολουθεί την στάση της Άγκυρας με ένα συνδυασμό αμηχανίας και ακατανόητης προσήλωσης στην αποκαλούμενη πορεία «επαναπροσδιορισμού» των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Στην πραγματικότητα, η εντεινόμενη διάσταση της Τουρκίας με τη Δύση αναφορικά με τον πόλεμο στη Γάζα δεν μπορεί παρά να επηρεάσει και το πλαίσιο του ελληνοτουρκικού διαλόγου.

Η Άγκυρα δεν έχει πάρει τίποτε πίσω απ’ όσα προσέθεσε σταδιακά στην ατζέντα των μονομερών απαιτήσεων έχοντας σε ισχύ το casus belli, το Τουρκο-λιβυκό Μνημόνιο και το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας. Λίγες ημέρες πριν την επίσκεψη Ερντογάν στην Αθήνα, ο αρχηγός του Τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού, Ναύαρχος Τατλίογλου, επανέφερε τα ζητήματα της «αποστρατιωτικοποίησης» νησιών μας στο Ανατολικό Αιγαίο και των λεγομένων «γκρίζων ζωνών», προκαλώντας αμηχανία στην Αθήνα. Αμηχανία προκαλεί και η εμπρηστική ρητορική του Ερντογάν για τον πόλεμο της Γάζας.

Είναι πιθανό  ο Τούρκος Πρόεδρος να εξαπολύσει και από την Αθήνα μία ακόμα επίθεση κατά του Ισραήλ, με το οποίο βρισκόμαστε σε  στρατηγική εταιρική σχέση, αλλά και κατά της Δύσης συνολικά, υποστηρίζοντας την τρομοκρατική επίθεση και τις φρικαλεότητες της Χαμάς. Ελπίζουμε εκείνοι που συνηγορούν υπέρ της κορύφωσης, σε αυτή τη  συγκυρία, της διαδικασίας του πολιτικού διαλόγου, να έχουν προβλέψει και τις ενδεδειγμένες αντιδράσεις σε διάφορα σενάρια, όπως εάν οι δηλώσεις του προέδρου της Τουρκίας στην Αθήνα είναι τόσο προκλητικές που ο πρωθυπουργός της Ελλάδας να αναγκαστεί είτε να απαντήσει είτε να υπεκφύγει. Ζημία και στις δυο περιπτώσεις αναφορικά με το «ήπιο κλίμα», ούτε λόγος να γίνεται για αλλαγές στην τουρκική ατζέντα.

«Είναι πιθανό  ο Τούρκος Πρόεδρος να εξαπολύσει και από την Αθήνα μία ακόμα επίθεση κατά του Ισραήλ»

Αυτή λοιπόν την τουρκική ατζέντα η Άγκυρα  επιλέγει να την προωθεί με «ήπιο» τρόπο, όπως έπραξε την προηγούμενη εβδομάδα με NAVTEX και ΝΟΤΑΜ για ασκήσεις έρευνας και διάσωσης (25-17 Δεκ) μπλοκάροντας πάνω από το μισό Αιγαίο. Πλέον αυτού κρίνεται σκόπιμο να επισημανθεί ότι επιχειρεί να χρησιμοποιήσει φαινομενικά αθώα και τεχνικής φύσης ΜΟΕ που αγγίζουν όμως τον σκληρό πυρήνα της αναθεωρητικής της πολιτικής, όπως να μην αναγνωρίζονται τα Τουρκικά Α/Φ όταν εισέρχονται στο FIR Αθηνών χωρίς σχέδιο πτήσεως και άλλα παρόμοια.

Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η μόνη ρεαλιστική δυνατότητα βιώσιμης ειρήνης με την Τουρκία θα εξαρτηθεί κυρίως από την επιλογή της, όποτε προκύψει και εάν προκύψει, να υποχωρήσει σε κάποια από τα πολλά ζητήματα που επιχειρεί μονομερώς να επιβάλλει στη διμερή ατζέντα. Θα επαναλάβουμε την πάγια θέση μας: οι προσπάθειες της Αθήνας θα πρέπει να προσανατολίζονται στην αξιοποίηση συγκυριών, όπως η παρούσα, για την επίτευξη προόδου, μικρής ή μεγαλύτερης, σε αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση και μόνο σε αυτήν. Η κορύφωση του πολιτικού διαλόγου με την Άγκυρα  στην παρούσα, εκρηκτική συγκυρία για τις σχέσεις Δύσης – Τουρκίας κινδυνεύει να αποβεί χρήσιμη κυρίως για τη στρατηγική Ερντογάν.

* Ο Κώστας Α. Λάβδας είναι καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος είναι αντιστράτηγος ε.α.

Το Βήμα

ΑΛΛΑΓΗ ΦΥΛΟΥ: Δικαιώθηκε δασκάλα  που κατέκρινε το περιεχόμενο σχολικών βιβλίων 

2

 

«Αυτό που συνέβη δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε συμβεί σε μια δημοκρατική κοινωνία» δήλωσε ο δικαστής του Ανώτατου Δικαστηρίου του Οντάριο για τη δασκάλα Carolyn Burjoski, που απολύθηκε από το σχολείο επειδή επέκρινε ως προπαγανδιστικά τα βιβλία για μετάβαση φύλου.

«Νίκη στο δικαστήριο για μια φιμωμένη δασκάλα επειδή άσκησε κριτική σε ένα βιβλίο για τρανς άτομα»: την είδηση δημοσιοποίησε η National Post επισημαίνοντας ότι αυτή η υπόθεση είχε περάσει απαρατήρητη στο Κεμπέκ. Θα έπρεπε να είχε κάνει πολύ περισσότερο θόρυβο, καθώς αυτή η ιστορία είναι τόσο αποκαλυπτική για την εποχή μας.

Στις 17 Ιανουαρίου 2022, η δασκάλα Carolyn Burjoski αποβλήθηκε από μια συνεδρίαση της σχολικής επιτροπής λόγω των σχολίων της για βιβλία που ήταν διαθέσιμα στα δημοτικά σχολεία . Επέκρινε το γεγονός ότι ορισμένα βιβλία έκαναν να φαίνεται «πολύ απλή» και «πολύ ωραία» η μετάβαση από κορίτσι σε αγόρι ή από αγόρι σε κορίτσι. Ο πρόεδρος της σχολικής επιτροπής της απαγόρευσε να μιλήσει. Αποκλείστηκε από τη συνάντηση. Την αποκάλεσαν «τρανσφοβική» στα μέσα ενημέρωσης. Στη συνέχεια της είπαν να μην εμφανιστεί ξανά στο μάθημα και να μείνει σπίτι, καθώς είναι αντικείμενο έρευνας. Της απαγόρευσαν να επικοινωνεί με τους μαθητές και τους συναδέλφους της δασκάλους. Συνταξιοδοτήθηκε αμέσως μετά και νοσηλεύτηκε για  υπερβολικό άγχος.

«Αυτό που συνέβη εδώ δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε συμβεί σε μια δημοκρατική κοινωνία», είπε ο δικαστής Τζέιμς Ράμσεϊ του Ανώτατου Δικαστηρίου του Οντάριο σχετικά με τη στάση της Σχολικής Επιτροπής. «Ο κώδικας ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν απαγορεύει τη δημόσια συζήτηση θεμάτων που σχετίζονται με το φαινόμενο των διεμφυλικών ή με τρανς ανηλίκων. Δεν απαγορεύει καμία συζήτηση, για κανένα θέμα».

Σε ένα από τα βιβλία που ανησύχησε τη δασκάλα Burjoski, υπάρχει μια σκηνή όπου ο Shane, ένα διεμφυλικό αγόρι (που γεννήθηκε κορίτσι) ενθουσιάζεται με την ιδέα να πάρει τεστοστερόνη. Όταν ο γιατρός του λέει ότι με τη λήψη ορμονών, πιθανότατα δεν θα μπορέσει να κάνει παιδιά, το παιδί απαντά: “Αυτό είναι ωραίο!” 

Η κα Busjoski θεώρησε ότι το βιβλίο προκαλούσε σύγχυση, μη λαμβάνοντας υπόψη ότι ο Shane, καθώς μεγάλωνε, μπορεί να μετανιώσει που ήταν στείρος. «Αυτό το βιβλίο κάνει τα παιδιά να πιστεύουν ότι αυτές οι σοβαρές ιατρικές παρεμβάσεις είναι εύκολες λύσεις στη συναισθηματική και ψυχολογική δυσφορία».

Στην απόφασή του, ο δικαστής αναφέρει ότι «Ο πρόεδρος της σχολικής επιτροπής πήρε μια αυθαίρετη και τρομερά εσφαλμένη απόφαση να φιμώσει τη νόμιμη έκφραση γνώμης».

Δικαίωμα λόγου

Όταν έμαθε για την απόφαση του δικαστή, η δασκάλα είπε: «Αυτή είναι μια σημαντική νίκη, όχι μόνο για μένα, αλλά για όλους όσους τολμούν να εκφράσουν τις ανησυχίες τους δημόσια». 

Σε μια δημοκρατική κοινωνία, ένας δάσκαλος έχει το δικαίωμα να εκφράζει ανησυχίες χωρίς να χάνει το δικαίωμά του να μιλάει, χωρίς να απολύεται, χωρίς να είναι θύμα δυσφήμισης.

Ανεξάρτητα από το τι πιστεύουμε για τη μετάβαση των φύλων, δεν πρόκειται να κάνουμε μια λογική και διαφωτιστική συζήτηση με το να φιμώνουμε όσους δεν σκέφτονται όπως εμείς.

Πηγή: Journal de Montréal μέσω https://lesobservateurs.ch/2023/11/29/victoire-en-cour-pour-une-prof-reduite-au-silence-pour-avoir-critique-un-livre-sur-les-transgenres/

Αθ. Μπούνταλης: Σκόπια, Σούνακ και Μπελέρης

3

 

του Αθανάσιου Μπούνταλη*

Ήταν τυφλή τύχη ή μήπως κάποια μεγαλοφυής παγίδα που έστησε ο Έλληνας στον Βρετανό Πρωθυπουργό; Το παράδειγμα της Τζοκόντα αποδείχθηκε τόσο εύστοχο, που με μια νευρική και αλαζονική κίνηση, ο Ρίσι Σούνακ έβαλε τον εαυτό του στην γωνία, βαλλόμενος πανταχόθεν, και μετατρεπόμενος στον καλύτερο πρέσβυ της Ελλάδας μετά την μακαρίτισσα την Μελίνα για την επιστροφή των γλυπτών.

Από το 1986 που η Μελίνα Μερκούρη έθεσε το θέμα, κοντεύουν 40 χρόνια και λύση δεν έχει δοθεί. Αυτό δεν σημαίνει ούτε ότι το ζήτημα ξεχνιέται, ούτε ότι η προσπάθεια σταματά. Σαν τους αρχιτέκτονες των μεγάλων καθεδρικών ναών, που χτίζονταν για αιώνες, η Μελίνα Μερκούρη αναγνώριζε ότι πιθανώς δεν θα έβλεπε την πραγμάτωση των προσπαθειών της: «Ελπίζω να δω τα Μάρμαρα πίσω στην Αθήνα προτού πεθάνω. Αν όμως έρθουν αργότερα, εγώ θα ξαναγεννηθώ».

Δυστυχώς, για το ζήτημα των Σκοπίων που ξέσπασε λίγο αργότερα, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης είχε μια πολύ πιο κοντόθωρη οπτική: «Μετά από ένα χρόνο, πολύ περισσότερο μετά από δέκα χρόνια, κανείς δεν θα θυμάται αυτή την κουβέντα. […] Θα το έχουμε ξεχάσει». Πρόβλεψη τόσο αποτυχημένη που έγινε ανέκδοτο.

Οπτική που ο Κ. Μητσοτάκης κληροδότησε στην «πρώτη φορά Αριστερά», η οποία επαλήθευσε την ρήση του Τζιοβάνι Ανιέλι της FIAT ότι «μόνον οι Αριστερές κυβερνήσεις μπορούν να κάνουν Δεξιές πολιτικές». Η πώληση του ονόματος της Μακεδονίας, με δώρο μια γραβάτα, έβαλε ταφόπλακα στην πιθανότητα μιας καλύτερης μελλοντικής διευθέτησης για την οποία δεν είχαμε λόγο να βιαζόμαστε. Παράλληλα έδωσε το σήμα στους μεγάλους εχθρούς μας ότι δεν διστάζουμε να υποκλιθούμε σε μια χώρα που δεν διαθέτει ούτε στρατό.

Η Συμφωνία των Πρεσπών ήταν μια εφάπαξ παραχώρηση που, απουσία άλλων δεσμεύσεων, μεταρρυθμίσεων και δικλείδων ασφαλείας, δεν άξιζε ούτε το χαρτί στο οποίο ήταν γραμμένη. Το κράτος των Σκοπίων την καταπατά πλέον συστηματικά, αφού το όνομα το έχει πάρει. Caveat emptor που έλεγαν οι Λατίνοι. Ή αλλιώς, ας προσέχαμε.

Αυτήν την στιγμή η Αλβανία, άλλη μια χώρα που δεν διαθέτει στρατό, υφαρπάσσει με μαφιόζικες μεθόδους τις περιουσίες των Ελλήνων της Χιμάρας και κρατεί για επτά σχεδόν μήνες (από τις 12/5/2023) τον εκλεγμένο Δήμαρχο Φρέντη Μπελέρη με στημένες κατηγορίες. Η απάντηση της Ελλάδας; Μετά από έξι μήνες κράτησης του κ. Μπελέρη, έστειλε τον πρέσβυ της και τον κ. Αβραμόπουλο στα αποκαλυπτήρια της προτομής του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη στις 27/10/2023 στην Δερβίτσανη, στην οποία παρίστατο και ο Έντι Ράμα. Όταν αρχικώς είχα δει την είδηση νόμισα ότι ήταν παρωδία!

Συμπτωματικά, την επομένη του διπλωματικού επεισοδίου με τον Σούνακ, η ελληνική κυβέρνηση κατέθεσε Γραπτή Δήλωση στην ΕΕ με την οποία προειδοποιεί με βέτο την ένταξή της Αλβανίας στην ΕΕ, αν ο Φ. Μπελέρης δεν αναλάβει τα καθήκοντά του. Η διατύπωση είναι το ίδιο κοντόθωρη με την οπτική των Κωνσταντίνου Μητσοτάκη και Αλέξη Τσίπρα ως προς την ονομασία των Σκοπίων. Ακόμη και αν ο Φρέντι Μπελέρης ελευθερωνόταν και αναλάμβανε τα καθήκοντά του αύριο, αφ’ ης στιγμής η Αλβανία πάρει ημερομηνία ένταξης χωρίς περαιτέρω μεταρρυθμίσεις και εγγυήσεις για τα δικαιώματα της ελληνικής εθνικής μειονότητας, το πουλάκι θα έχει πετάξει.

Καλά θα κάνει η ελληνική κυβέρνηση να διδαχθεί από την αποτυχία των Πρεσπών και να συνδέσει την ένταξη της Αλβανίας με την απαίτηση βαθιών και μόνιμων νομικών και συνταγματικών μεταρρυθμίσεων στην γείτονα .χώρα, συνδεδεμένων με ένα μακροχρόνιο έλεγχο του σεβασμού της ελληνικής μειονότητας. Το ευρωπαϊκό νομικό σύστημα παρέχει πλείστους μοχλούς πίεσης γύρω από τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου. Κι αν κρατήσει η διαδικασία παραπάνω, όπως η επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα, δεν αξίζει τον κόπο;

Τουλάχιστον δεν θα είμαστε εμείς που θα βιαζόμαστε.

*Χημικός-Ερευνητής

 

Γ. Τσουκαλάς: Η’. Η ΕΛΛΑΔΑ ΩΣ ΝΟΜΙΜΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΣ

3
του Γιώργου Τσουκαλά, Δικηγόρου
Μιας και όταν ο στρόβιλος του παρόντος υποχωρεί, καθώς τα γεγονότα χάνονται στο παρελθόν, συνήθως οι άνθρωποι αναλογίζονται το δέον πράττειν, αποφάσισα να θέσω μια σειρά από ερωτήματα…
… «A posteriori in summa, ἐκ τῶν ὑστέρων συνοπτικῶς»
Κάποτε ο Κρόνος ήταν ο αγέρωχος κυβερνήτης του Χρυσού Αιώνα και της αώνιας νιότης, όμως αφ’ ότου ο γιός του ο Δίας τον εκθρόνισε βίαια, έγινε κατά την Ιλιάδα καταχθόνιος, χώθηκε κάτω από την Γη! Αναλόγως, κάποτε η Ελλάδα ήταν η Ηώς της Δύσης, ώσπου η ίδια η Δύση επέλασε στην Ανατολή και την εκθρόνισε οριστικά, αφού προηγουμένως την έσπασε ολοκληρωτικά και την έσβησε αμετάκλητα από το παγκόσμιο στερέωμα…
Άλλωστε, μετά την αποκαθήλωση του ελληνισμού ως παγκόσμιας δύναμης, δραματική ανατροπή που συνέβη μετά το καταστροφικό έτος 1071 – μια διαβολική χρονιά κατά την οποία αλώθηκε ταυτόχρονα η βυζαντινή Ανατολή και η βυζαντινή Δύση, με την περιβόητη ήττα των Βυζαντινών στο Ματζικέρτ και την άλωση του Μπάρι αντίστοιχα – πάμπολλοι ξένοι λαοί λεηλάτησαν ακώλυτα τους πολιτιστικούς θησαυρούς της αρχαίας Ελλάδας!
Εκ των υστέρων, η νεώτερη Ελλάδα, ιδρυμένη μόλις το 1830, τέσσερις αιώνες μετά την οδυνηρή Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς Τούρκους το 1453, δεν έχει κατά το διεθνές δίκαιο κανένα νόμιμο δικαίωμα να διεκδικήσει την αρχαία κληρονομιά της.
Οι Έλληνες δεν δικαιούνται ούτε τα χάλκινα άλογα του Λυσίππου που λαφυραγώγησαν οι Σταυροφόροι από τον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης το φοβερό έτος 1204 ούτε τα γλυπτά του Παρθενώνα που έκλεψε ο Λόρδος Έλγιν στις αρχές του 19ου αιώνα από την Αθήνα, όταν η Ελλάδα ήταν ακόμη σκλάβα, υπό μακραίωνη ξένη κατοχή.
Πολλώ δε μάλλον, η Ελλάδα δεν μπορεί να διεκδικήσει από τους τρανούς λεηλάτες της, μυριάδες άλλα αρχαία έργα τέχνης, που συλήθηκαν από ξένους, είτε πρόκειται για την ιωνική ζωφόρο του Επικούριου Απόλλωνα είτε για την περιώνυμη Νίκη της Σαμοθράκης και την διάσημη Αφροδίτη της Μήλου. Πλέον, η νεώτερη Ελλάδα δεν θεωρείται νόμιμη κληρονόμος της αρχαίας ελληνικής κληρονομιάς, η οποία έχει καταστεί παγκόσμια κληρονομιά της Ανθρωπότητας…
Τούτη την τραγική μοίρα της Ελλάδας, ως άλλου καταχθόνιου Κρόνου, θα ψυχανεμίζονταν, αν όχι θα έβλεπε, ο σοφός Βησσαρίωνας ο Τραπεζούντιος, τον 15ο αιώνα, όταν όρισε την υπόδουλη πατρίδα του, όποτε στο μέλλον ελευθερώνονταν, ως αποκλειστική κληρονόμο του. Έτσι η νεώτερη Ελλάδα έχει νόμιμα δικαιώματα μόνο στην φτωχή περιουσία του Βησσαρίωνα. Ως γνωστόν ο Βησσαρίωνας ήταν ένας κορυφαίος Έλληνας διανοούμενος της εποχής του, ο οποίος με την μετοικεσία του από το Βυζάντιο στην Ιταλία συνέβαλε στην Αναγέννηση της Δύσης.
Ποια είναι όμως η σπουδαία κληρονομιά του Βησσαρίωνα; Χάρη στην οξυδέρκεια του Γραικού σοφού, η Ελλάδα μπορεί τουλάχιστον να προβάλλει τα κληρονομικά της δικαιώματα στην περίφημη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας, στα ελληνικά βιβλία των βιβλίων! Σε πανάρχαιους ελληνικούς κώδικες, σαν τον μοναδικό Venetus A, με την Ομήρου Ιλιάδα από την προσωπική βιβλιοθήκη του Αρέθα Καισαρείας, περγαμηνούς κώδικες με έργα του Ιπποκράτη, με τα Σχόλια του Γρηγορίου του Κύπριου στα Φυσικά του Αριστοτέλη, τα έργα των νεοπλατωνικών φιλοσόφων, όπως του Αμμώνιου, του Πρόκλου, του Ιεροκλή, και σε μία πλειάδα άλλων, εκατοντάδων βιβλίων και κωδίκων, που αναβλύζουν την ελληνική Γνώση που προκάλεσε την Αναγέννηση της Δύσης.
Εν τέλει, η Ελλάδα ελευθερώθηκε το 1830, όμως κανείς δεν θυμήθηκε μετά από τόσους αιώνες την κληρονομιά του Βησσαρίωνα! Έτσι το αναπάντητο ερώτημα ξεπροβάλλει:
– Θα συνεχίσει η λησμονημένη διαθήκη του Βησσαρίωνα, η μοναδική που ορίζει την νεώτερη Ελλάδα ως κληρονόμο της αρχαίας κληρονομιάς της, να παραμένει ανεκτέλεστη, κάπου σε μια μικρή γωνιά της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης στην Βενετία;

Δ. Μάρδας: η διαφορετική ανάγνωση του προϋπολογισμού

0

του Δημήτρη Μάρδα*

Ποιοι αστερίσκοι κρύβονται πίσω από την αυξητική πορεία του ΑΕΠ και του σχηματισμού παγίου κεφαλαίου. Τα καμπανάκια από τις εξαγωγές και το επενδυτικό κενό. Η φορολόγηση και οι νέες δημοσιονομικές προκλήσεις.

Κάθε κρατικός προϋπολογισμός διαβάζεται με ποικίλους τρόπους, καθώς πίσω από τα νούμερά του κρύβονται πολλές ερμηνείες. Στο κείμενο που ακολουθεί σημειώνονται κάποιες εξελίξεις, που ρίχνουν τη δική τους σκιά στις προβλέψεις, όπως αυτές δίνονται στη σχετική Εισήγηση του Υπουργού Οικονομικών για το 2024.

Αναλυτικότερα, ως προς το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) για το 2023, αυτό εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 2,4% σε σχέση με το 2022, ενώ η αρχική πρόβλεψη ήταν 1,8%. Η αύξηση όμως του ΑΕΠ εξακολουθεί να ερμηνεύεται κυρίως από τις θετικές τάσεις της ιδιωτικής κατανάλωσης και όχι από τις θεαματικές αυξήσεις στις συνολικές εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών ή την επενδυτική δραστηριότητα.

Ως προς την επενδυτική δραστηριότητα, ενώ η αρχική πρόβλεψη (του Νοεμβρίου του 2022) για αύξηση του ακαθάριστου σχηματισμού παγίου κεφαλαίου το 2023 ήταν 15,5%, η τωρινή εκτίμηση προσδιορίζει το ποσοστό αυτό μόνο στο 7,1%.

Οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών κατά το οκτάμηνο Ιανουαρίου-Αυγούστου, μειώθηκαν ένα περίπου δισ. ευρώ (67,3 δισ. ευρώ το 2022 και 66,4 δισ. ευρώ το 2023). Μεγάλη μείωση γνώρισαν οι εξαγωγές αγαθών (από 35,2 δισ. το 2022 σε 33,1 δισ. το 2023) ενώ οι εισπράξεις από τον τουρισμό αυξήθηκαν κατά δυο περίπου δισ. ευρώ (από 12,7 δισ. το 2022 σε 14,6 δισ. ευρώ το 2023).

Γενικά το ισοζύγιο των υπηρεσιών κέρδισε έδαφος (από 14,1 δισ. ευρώ το 2022 σε 15,4 δισ. ευρώ το 2023) αντισταθμίζοντας τις αρνητικές εξελίξεις στις εξαγωγές αγαθών.

Ακόμη, ως προς το Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών συγκρίνοντας τα ίδια οκτάμηνα, διαπιστώνεται ότι παραμένει υψηλό. Το έλλειμμα όμως αυτό μειώνεται σε σχέση με πέρσι και ανέρχεται σε 6,8 δισ. ευρώ από τα 11 δισ. ευρώ της αντίστοιχής περιόδου του 2022. Είναι όμως μια ανησυχητική εξέλιξη για την οικονομία, συνοδεύοντας το υπέρογκο δημόσιο χρέος μας των 356 δισ. ευρώ (152,3%), ένα από τα πρώτα τρία παγκοσμίως.

Μείωση του ελλείμματος των τρεχουσών συναλλαγών παρατηρείται λοιπόν λόγω μείωσης των εισαγωγών αγαθών και όχι λόγω των εξαγωγών. Οι στρεβλώσεις της ελληνικής οικονομίας και η απουσία μιας πολιτικής, η οποία θα ενίσχυε τη βιομηχανία και όχι μόνο τις υπηρεσίες, αντανακλώνται στο Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών της χώρας, όπως και στο επενδυτικό της κενό.

Να υπενθυμίσουμε ότι το πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνιας στα μέσα της δεκαετίας του 2010 και ακολούθως η έκθεση Πισσαρίδη (του 2020) επισήμαναν το σημαντικό εταιρικό επενδυτικό κενό της χώρας σε σχέση με τον μέσο κοινοτικό. Αυτό ανερχόταν σε 100 δισ. ευρώ σύμφωνα με την πρώτη έκθεση και σε 130 δισ. ευρώ σύμφωνα με τη δεύτερη αντίστοιχα.

Το κενό αυτό μικραίνει από το 2020, χωρίς όμως θεαματική αύξηση των επενδύσεων στη μεταποίηση. Ως προς τις ξένες επενδύσεις, αυτές σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδας επικεντρώνονται στα ακίνητα, στα χρηματοοικονομικά, στην ενέργεια, στις υπηρεσίες και όχι στη βιομηχανία, που είναι ο μεγάλος ασθενής της χώρας. Οι αγορές ακινήτων από πολίτες του εξωτερικού δεν θεωρείται όμως έκφραση δυναμισμού της εγχώριας οικονομίας και κακώς θεωρούνται ως Ξένες Άμεσες Επενδύσεις!

Η επενδυτική βαθμίδα που κερδίσαμε δεν είναι πανάκεια και αλλάζει προς το χειρότερο πολύ εύκολα. Από την άλλη δεν πρόκειται από μόνη της η νεοδιαμορφούμενη αυτή κατάσταση να προσελκύσει ξένες επενδύσεις, σύμφωνα με τις δηλώσεις του Υπουργού Οικονομίας του κου Χατζηδάκη. Οι προσδιοριστικοί παράγοντες προσέλκυσης των ξένων επενδύσεων είναι πολλοί.

Ως προς τα κριτήρια που σχετίζονται με την αναβάθμιση του ελληνικού αξιόχρεου, αυτά είναι άνω των είκοσι. Ένα εκ των οποίων αναφέρεται στο δικαστικό σύστημα. Όσο το κράτος Δικαίου στην Ελλάδα κατέχει την 44η θέση διεθνώς και όσο οι υποθέσεις για τις οικονομικές διαφορές διαρκούν από 5-15 χρόνια (βλ. Costa Navarino) τόσο η χώρα δεν πρόκειται να κερδίσει θεαματικά έδαφος μη θεωρούμενη ως πόλος έλξης των παραγωγικών ξένων επενδύσεων.

Ανησυχητική εξέλιξη καταγράφει η πληρωμή των τόκων όπου το 2023 οφείλουμε να πληρώσουμε 8,6 δισ. ευρώ και το 2024, 8,8 δισ. ευρώ. Το 2022 το ποσό αυτό ανερχόταν σε 6,1 δισ. ευρώ, ενώ υπενθυμίζεται ότι κατά την περίοδο του 2009-2011 κυμαίνονταν από τα 12 ως τα 16,3 δισ. ευρώ.

Ως προς τα έσοδα ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν εκείνα που αναφέρονται στον ΦΠΑ. Το 2023 εκτιμάται ότι θα είναι κατά 1,1 δισ. ευρώ περισσότερα από τα προϋπολογισθέντα. Σημειώνουμε επίσης, ότι το 2022 τα πρόσθετα έσοδα λόγω επιβολής του ΦΠΑ στις αυξημένες τιμές αγαθών και υπηρεσιών εξαιτίας του πληθωρισμού, ανέρχονταν περίπου σε 3 δισ. ευρώ.

Να υπενθυμίζουμε τέλος ότι ως προς την περιβόητη «υπερφορολόγηση» καθ΄ όλη την περίοδο 2016-2019, αυτή ανερχόταν σε 5 δισ. ευρώ πρόσθετους φόρους. Τα 5 δισ ευρώ φόροι των τριών ετών θεωρούνται λοιπόν ως υπέρμετροι φόροι ενώ οι πρόσθετοι φόροι των 3 δισ. ευρώ του 2022 και των 1,1 δισ. ευρώ του 2023 από τον αμετάβλητο ΦΠΑ επί υψηλότερων τιμών –φόροι λοιπόν μόνο ενός έτους – δεν δέχονται αυτόν το χαρακτηρισμό!

Τα έσοδα του Ταμείου Ανάκαμψης μειώθηκαν αισθητά κατά το 2023 (πρόβλεψη 3,6 δισ. ευρώ, τωρινή εκτίμηση 1,9 δισ. ευρώ). Όμοια εξέλιξη καταγράφεται και στο σκέλος των δαπανών, γεγονός που σκιαγραφεί την χαμηλή απορροφητικότητα των εν λόγω κοινοτικών κονδυλίων.

Παρόμοια εξέλιξη αλλά με χαμηλότερο πτωτικό ρυθμό κατέγραψαν και τα έσοδα στο Πρόγραμμα των Δημοσίων Επενδύσεων (4,5 δισ. ευρώ πρόβλεψη και 4 δισ. εκτίμηση σήμερα για το 2023) ενώ οι δαπάνες αυξήθηκαν πέραν των προβλέψεων λόγω των έκτακτων εξελίξεων-φυσικών καταστροφών το 2023.

Ως προς το ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης, αυτό εξακολουθεί να παραμένει ελλειμματικό αντιπροσωπεύοντας το 1,1% του ΑΕΠ για το 2024. Ανώτατο πλαφόν σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα, όπως ορίζονται στην ΕΕ, είναι το 3%. Το πρωτογενές όμως πλεόνασμα είναι κατά 0,1% κατώτερο σε σχέση με τα όσα συμφωνήθηκαν κατά την υπογραφή του του τρίτου Μνημονίου. Ανέρχεται σε 2,1% από το 2,2% της Συμφωνίας.

Εδώ αξίζει να σημειωθεί η υποβόσκουσα διαφωνία στο πλαίσιο του Συμβουλίου της ΕΕ αναφορικά με το προφίλ της δημοσιονομικής πειθαρχίας για το 2024, που μετατίθεται εύλογα το 2025 λόγω μη συμφωνίας. Κατά τις συζητήσεις στις Βρυξέλλες υπήρχε πρόταση για πρωτογενές πλεόνασμα της τάξης του 2,4%.

Ως προς το Δημοσιονομικό Σύμφωνο, που αναθεωρεί το ανωτέρω 3% και είναι σε αναστολή από το 2020, αυτό δέχεται ως γενικό κανόνα με κάποιες εξαιρέσεις, το πλήρως ισοσκελισμένο Ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης, κάτι ασύλληπτο στην Ελλάδα σήμερα.

Το Δημοσιονομικό Σύμφωνο όμως, αν και εκτιμάται εκ των υστερών ως εξωπραγματικό ή υπερβολικό –με εξαίρεση τη Γερμανία– υπενθυμίζεται ότι έχει κυρωθεί από τα κράτη-μέλη της ΕΕ.

* Ο Δημήτρης Μάρδας είναι Καθηγητής Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ, π. Αν. Υπουργός Οικονομικών.

euro2day.gr

Putin seems to be winning the war in Ukraine—for now

0

His biggest asset is Europe’s lack of strategic vision

image: agnew/getty images/eyevine

For the first time since Vladimir Putin invaded Ukraine on February 24th 2022, he looks as if he could win. Russia’s president has put his country on a war footing and strengthened his grip on power. He has procured military supplies abroad and is helping turn the global south against America. Crucially, he is undermining the conviction in the West that Ukraine can—and must—emerge from the war as a thriving European democracy.

The West could do a lot more to frustrate Mr Putin. If it chose, it could deploy industrial and financial resources that dwarf Russia’s. However, fatalism, complacency and a shocking lack of strategic vision are getting in the way, especially in Europe. For its own sake as well as Ukraine’s, the West urgently needs to shake off its lethargy.

The reason a Putin victory is possible is that winning is about endurance rather than capturing territory. Neither army is in a position to drive out the other from the land they currently control. Ukraine’s counter-offensive has stalled. Russia is losing over 900 men a day in the battle to take Avdiivka, a city in the Donbas region. This is a defenders’ war, and it could last many years.

However, the battlefield shapes politics. Momentum affects morale. If Ukraine retreats, dissent in Kyiv will grow louder. So will voices in the West saying that sending Ukraine money and weapons is a waste. In 2024 at least, Russia will be in a stronger position to fight, because it will have more drones and artillery shells, because its army has developed successful electronic-warfare tactics against some Ukrainian weapons and because Mr Putin will tolerate horrific casualties among his own men.

Increasing foreign support partly explains Russia’s edge on the battlefield. Mr Putin has obtained drones from Iran and shells from North Korea. He has worked to convince much of the global south that it has no great stake in what happens to Ukraine. Turkey and Kazakhstan have become channels for goods that feed the Russian war machine. A Western scheme to limit Russian oil revenues by capping the price for its crude at $60 a barrel has failed because a parallel trading structure has emerged beyond the reach of the West. The price of Urals crude from Russia is $64, up nearly 10% since the start of 2023.

Mr Putin is also winning because he has strengthened his position at home. He now tells Russians, absurdly, that they are locked in a struggle for survival against the West. Ordinary Russians may not like the war, but they have become used to it. The elite have tightened their grip on the economy and are making plenty of money. Mr Putin can afford to pay a lifetime’s wages to the families of those who fight and die.

Faced with all this, no wonder the mood in Kyiv is darker. Politics has returned, as people jostle for influence. Volodymyr Zelensky, Ukraine’s president, and Valery Zaluzhny, its most senior general, have fallen out. Internal polling suggests that corruption scandals and worries about Ukraine’s future have dented Mr Zelensky’s standing with voters.

Western governments insist they are as committed to Ukraine as ever. But polls around the world suggest that many doubt it. In America the Biden administration is struggling to make Congress release funding worth over $60bn. Next year’s election campaign will soon get in the way. If Donald Trump is elected president, having promised peace in short order, America could suddenly stop supplying weapons altogether.

Europe should be preparing for that dire possibility—and for American help to slow, whoever is in the White House. Instead, European leaders are carrying on as if munificent Joe Biden will always be in charge. The European Union has promised Ukraine €50bn ($56bn), but the money is being held up by Hungary and, possibly, a budgetary mess in Germany. In December the eu should signal that it is ready to start talks for Ukraine’s membership. But many believe that the process will be intentionally strung out because enlargement is hard and threatens vested interests. Italy’s prime minister, Giorgia Meloni, was recorded (during a prank call) saying that Europe is weary. You would think a Trump presidency would galvanise support for Ukraine, as Europe took responsibility for its own defence. One leader privately predicts that support will in fact fragment.

That would be a disaster. By 2025 the strain of running a war may start to catch up with Mr Putin. Russians may increasingly resent the forced mobilisations, inflation and diversion of social spending to the army. Yet simply hoping that his regime collapses makes no sense. He could remain in power for years and if he does, he will threaten war because that is his excuse for domestic repression and his own people’s suffering. He has blighted his country’s prospects by isolating it from Europe and driving its most enterprising people into exile. Without war, the hollowness of his rule would be on full display.

Europe must, therefore, plan for Mr Putin as the main long-term threat to its security. Russia will rearm. It will have combat experience. Planning for Europe’s defence should be designed to prevent Mr Putin from sensing weakness on its flank—especially if he doubts a President Trump’s willingness to fight should a nato country be attacked.

The best way to deter Mr Putin would be for Europe to demonstrate its resolve by showing right now that it is fully committed to a thriving, democratic, westward-looking Ukraine. Weapons matter, especially air defences and long-range missiles to strike at Russian supply lines, which is why it is crucial for America to approve the latest tranche of aid. Because arsenals are already depleted, more work needs to go into increasing the capacity of Western arms-makers. Sanctions could be targeted more effectively to split the regime from the elite.

Political action in Europe is essential, too (see Charlemagne). Mr Putin will attack Ukraine’s cities and subvert its society to sabotage the country’s transformation into a Western democracy. In response Europe should be redoubling its efforts to ensure that Ukraine progresses, with the promise of money and eu accession. European leaders have not acknowledged the size of the task—indeed, too many seem to shrink from it. That is folly. They should heed Leon Trotsky: they may not be interested in war, but war is interested in them. ■

For subscribers only: to see how we design each week’s cover, sign up to our weekly Cover Story newsletter.

This article appeared in the Leaders section of the print edition under the headline “Is Putin winning?”

Economist