Με τα μάτια στραμμένα στην λογιστική των Εταιρειών, στην ενδυνάμωση των επιχειρηματικών ομίλων και στην διασφάλιση μιας “Golden” πάγιας Ευρωπαϊκής Ιθαγένειας στα μεγάλα βιομηχανικά συμπλέγματα, επανεμφανίστηκε ο πρώην πρωθυπουργός και διοικητής της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι και κατά την διάρκεια της παρουσίασης βιβλίου, αφού πρώτα «απέψυξε» τους σχεδιασμούς για την ομοσπονδιοποίηση της Ευρώπης, πρότεινε ως μοναδική λύση την μετατροπή της σε ενιαίο κράτος το οποίο θα επιφορτιστεί με την υποχρέωση να αναζητήσει έναν νέο, βιώσιμο και κυρίως δυναμικό τρόπο ανάπτυξης…
του Κ. ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
Το επίσημο πρόσχημα για την διατύπωση του παραπάνω συλλογισμού, είναι οι δυσκολίες που συνδέονται με τους κατακερματισμένους κανονισμούς, η ισχύς των οποίων επιβραδύνει την λειτουργία της ΕΕ. Πρόκειται για έναν ισχυρισμό ολοφάνερα υποκριτικό, αφού δεκαετίες ολόκληρες το αυτάκι του Ντράγκι αλλά και των προκατόχων του δεν ίδρωσε για το εκτεταμένο πρόγραμμα αποβιομηχάνισης και παραγωγικού μεταμορφισμού που επιβλήθηκε στους αδύναμους της Ευρώπης, με παράλληλη φυσικά συγκέντρωση κεφαλαίων και υποδομής στις ισχυρές βιομηχανικές χώρες.
Το πρόβλημα όμως τώρα άγγιξε την καρδιά του Ευρωπαϊκού Καπιταλισμού. Την ίδια την Γερμανία και την Οικονομία της που μεταπίπτει σταδιακά στον αστερισμό των δημοσιονομικών περιορισμών. Το επικοινωνιακό μοντέλο της επίπλαστης οικονομικής ισχύος καταρρέει με πάταγο και ο ανομολόγητος τρόμος όλων, είναι οι δυσοίωνες προβλέψεις που σχετίζονται με το ιδιότυπο ανταγωνιστικό πλιάτσικο που ενορχηστρώνουν οι ΗΠΑ, οι οποίες ουσιαστικά υπεξαιρούν – με το πακέτο των προνομιακών χρηματοδοτήσεων και λοιπών προνομίων που διασφαλίζουν – την αφρόκρεμα της Ευρωπαϊκής βιομηχανίας, ενώ το υπερπλεόνασμα προσφοράς σε συγκεκριμένους βιομηχανικούς κλάδους, στέλνεται στα αζήτητα με τρόπο αδίστακτο και χωρίς δεύτερες σκέψεις.
Η υποτελής Ευρωπαϊκή στάση κατά την διάρκεια της Ουκρανικής σύγκρουσης διόγκωσε τα προβλήματα που σχετίζονται με το λειτουργικό κόστος στην βιομηχανία και οι «πράσινες» εμμονές συγκεκριμένων κύκλων και επιχειρηματικών ομίλων που επιβάλλουν καταστροφικές «αναπτυξιακές» πολιτικές στην πολιτική ελίτ της Ευρώπης, έχουν επιδεινώσει έτι περαιτέρω το πρόβλημα, σε σημείο που όλα δείχνουν ότι δεν πρόκειται να υπάρξει επιστροφή. Η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης βαθαίνει… Το κόστος αυτής της εξάρτησης προσαυξάνεται δραματικά… Και η υπερενίσχυση της Αμερικής η οποία καρπώνεται την υπεραξία ΚΑΙ από την Ευρωπαϊκή αποβιομηχάνιση αλλά ΚΑΙ από την ενεργειακή της υποτέλεια, είναι πρόβλημα που συνδέεται ευθέως με την στρατηγική επιβίωση της Ευρωπαϊκής Οικονομίας στο σύνολό της.
Αυτή η πλευρά, είναι αυτό που διαχρονικά υποτιμά η Ευρωπαϊκή πολιτική ελίτ και φυσικά σχετίζεται με την αναγκαία πολιτική και κυρίως γεωπολιτική χειραφέτηση της Ευρώπης, με την οποία ούτε κατά διάνοια καταπιάνεται ο πρώην πρωθυπουργός και πρώην Ευρωπαίος τραπεζίτης. Αντ’ αυτού… Αντί δηλαδή να τροφοδοτηθεί ή επιτέλους να ανοίξει μια σοβαρή συζήτηση για το τι σημαίνει, με ποιο τρόπο θα διασφαλιστεί και σε ποιους τομείς κρίσιμης προτεραιότητας θα πρέπει να επικεντρωθεί η αναγκαία μεταστροφή που θα μπορούσε να διασφαλίσει σταδιακά την γεωπολιτική χειραφέτηση της Ευρώπης, η απόλυτα προβλέψιμη πολιτική της ηγεσία επιχειρεί να επαναφέρει στην ημερήσια διάταξη μια αδιέξοδη και καθ’ όλα αναποτελεσματική συζήτηση που φλυαρεί για την ανάγκη μετατροπής της Ευρώπης σε Κράτος, αλλά στην πράξη δεν αποστασιοποιείται από την λογική των ιδεών του Ρομπέρ Σουμάν που από το 1950 επικεντρώνονται στην ανάγκη παραχώρησης κυριαρχίας σε αποφασιστικούς τομείς, σε ένα υπερεθνικό όργανο, προκειμένου αυτό να ασκήσει υποτίθεται Ευρωπαϊκή κυβερνητική πολιτική για λογαριασμό όμως του κύκλου συμφερόντων που υπηρετεί και σε βάρος όλων των υπολοίπων. Μιλάμε δηλαδή για την συνταγή που δοκιμάσαμε από την πόρτα και η οποία τώρα επανέρχεται από το παράθυρο για να αγοράσει χρόνο για λογαριασμό όλων αυτών που πνίγονται στα ανατροφοδοτούμενα πολιτικά και οικονομικά αδιέξοδά τους.
Διότι εάν θέλουμε να είμαστε σοβαροί, καμία απολύτως συζήτηση για την κρατική υπόσταση της Ευρώπης δεν μπορεί να είναι ουσιαστική, εάν δεν αποστασιοποιηθεί από μιμητισμούς για τα μεγαλεία του σχεδίου Μάρσαλ τα οποία αφορούν σε άλλες εποχές με εντελώς διαφορετικά δεδομένα… Εάν δεν ιεραρχήσει ως πρώτιστο στις αναζητήσεις της, την ουσιαστική και διαρκή γεωπολιτική της χειραφέτηση με ότι μπορεί να σημαίνει αυτό σε δράσεις, πρωτοβουλίες, μηχανισμούς αλλά και κόστος… Και εάν δεν δώσει απαντήσεις ουσιαστικές για μια σειρά από κρίσιμες διευθετήσεις που σχετίζονται με τα ζητήματα της ιστορικής, πολιτισμικής και αξιακής ανομοιογένειας των Ευρωπαϊκών Εθνών, αλλά και με σημαντικές πλευρές που αφορούν στην διαχείριση και στις κυρίαρχες αντιλήψεις για την διαχείριση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης το οποίο δεν θα πρέπει να αναβαθμιστεί σταδιακά σε δομικό πρόβλημα της «νέας» Ευρώπης.
Προφανώς η τελευταία παράμετρος δεν μπορεί και δεν πρέπει να υποτιμηθεί διότι είναι φανερό ότι ο Ντράγκι, αναζητεί τρόπους προκειμένου να βελτιωθεί η εικόνα της Ευρωπαϊκής λογιστικής καρτέλας, αλλά οι Έλληνες και οι Ιταλοί για παράδειγμα, δεν έχουν λόγο να συμψηφίσουν με εκπτώσεις την Ιστορία τους για να την υποβαθμίσουν στο επίπεδο του… Λουξεμβούργου ή στις «ομορφιές» των Λεοπόλδων του Βελγίου κλπ προς χάρην της ενοποίησης. Ούτε βεβαίως θα πρέπει να αποκαθηλώσουν λαοί όπως ο Ελληνικός, τα αξιακά πρόσημα αιώνων που ταυτίστηκαν με την Εθνικής τους διαδρομή, για να τα εναρμονίσουν με τα αντίστοιχα πρότυπα του Ολλανδού και της αναδυόμενης και πολυποίκιλα υποστηριζόμενης woke κουλτούρας.
Πολιτειακή και θεσμική μεταβολή στο Ευρωπαϊκό status, που θα μπορούσε να συντελεστεί αποκλειστικά και μόνογια να διαχειρίζεται αποτελεσματικά κρίσιμα οικονομικά και παραγωγικά στοιχήματα, ενώ την ίδια στιγμή θα διαχέει συνέπειες, θα συρρικνώνει αξίες, και θα αφυδατώνει Ιστορίες και πολιτισμούς, θα είναι μια μεταβολή που όχι μονάχα δεν θα επιλύσει με τρόπο ουσιαστικό το επίδικο που απασχολεί τον Ντράγκι αφού θα επιτείνει τις ανισομέρειες και τους εσωτερικούς ανταγωνισμούς, αλλά επιπροσθέτως θα τροφοδοτήσει νέους μηχανισμούς αποσύνθεσης σε ένα ασταθές υβριδικό πολιτειακό μόρφωμα, που αργά η γρήγορα θα εκδηλωθούν με τρόπο εκρηκτικό και αναπότρεπτο.
Διαβάζαμε πολύ συχνά μετά την τραγωδία στα Τέμπη μέχρι τον Daniel στη Θεσσαλία που απέκοψε την κυκλοφορία και στον κύριο άξονα της χώρας, καταγγελίες επιβατών αλλά και εργαζόμενων στο σιδηρόδρομο για προβλήματα στη λειτουργία του. Το παραμικρό που συνέβαινε αναφέρονταν και αναπαράγονταν στον Τύπο. Μάλιστα όλα αυτά δημιουργούσαν την εντύπωση ότι συμβαίνουν ξαφνικά και απρόβλεπτα ενώ μέχρι τότε όλα λειτουργούσαν ικανοποιητικά. Οι συνεχείς καταγγελίες αποδεικνύουν ότι η κοινή γνώμη σε μεγάλο ποσοστό της δεν είχε αντιληφθεί ότι ο σιδηρόδρομος στη χώρας μας έχει απαξιωθεί πλήρως, σε άλλες περιοχές υπολειτουργεί, στις περισσότερες όμως, όπως στη Θράκη, στη Βόρεια Ελλάδα, στην Πελοπόννησο έχει περιπέσει σε κατάσταση ανυπαρξίας ή συμβολικής λειτουργίας. Και είναι λογικό η κοινή γνώμη που αντιδρά πλέον σε κάθε συμβάν, να μην μπορεί να αντιληφθεί τί έχει συντελεστεί από το 2008 και ιδιαίτερα από το 2010 με τον Ν. 3891 για την “εξυγίανση” του σιδηροδρόμου, με την αναγκαστική μετάταξη των σιδηροδρομικών υπαλλήλων σε άσχετες υπηρεσίες του δημοσίου (νοσοκομεία, αρχαιολογικοί χώροι), απογυμνώνοντας έτσι κρίσιμους τομείς για την ασφαλή λειτουργία του. Όμως οι εργαζόμενοι που βιώνουν καθημερινά την απαξίωσή του δεν το γνωρίζουν; Μετά τα Τέμπη τα συνδικαλιστικά σωματεία συνεχώς αναδείκνυαν με εξώδικες προσκλήσεις τις δυσλειτουργίες του σιδηροδρόμου: Προβληματική λειτουργία σηματοδότησης – τηλεδιοίκησης, εγκατάλειψη της συντήρησης της σιδηροδρομικής γραμμής, αφύλακτα τα μη λειτουργούντα ΑΣΙΔ, έλεγχος γεφυρών, βλάστηση εντός του παρατυπώματος της γραμμής, κοιλαδογέφυρες, αδυναμία προληπτικής αντιμετώπισης δυσμενών καιρικών συνθηκών, δηλαδή έλλειψη προσωπικού συντήρησης της Γραμμής, κοκ. Σε όλα έχουν δίκιο! Όμως ξαφνικά προέκυψαν όλα αυτά; Δεν προϋπήρχαν των Τεμπών ώστε να επιδειχθεί η ίδια ευαισθησία; Διότι η εργασία κλάδων του σιδηροδρόμου, όπως του προσωπικού Έλξης (μηχανοδηγοί), του προσωπικού Κίνησης (συνοδοί) είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ασφαλή λειτουργία του. Μάλιστα ο κλάδος του προσωπικού Έλξης έχει πληρώσει μέχρι σήμερα βαρύ φόρο αίματος κατά την εκτέλεση του καθήκοντος, χωρίς να παραγνωρίζεται ο κλάδος της Κίνησης και άλλοι κλάδοι. Δεν ήσαν μόνον τα Τέμπη και το Άδενδρο αλλά και πληθώρα συμβάντων στα οποία δεν δίνεται ανάλογη δημοσιότητα (π.χ. σύγκρουση τρένου με φορτηγό σε ισόπεδη διαβάση, εκτροχιάσεις). Όλα αυτά δεν μπορούν να αντισταθμιστούν με μισθολογικές αυξήσεις είτε με την ικανοποίηση αιτημάτων πελατειακού χαρακτήρα με τα οποία η εργοδοσία εξασφάλιζε την εργασιακή ειρήνη σε ένα περιβάλλον ανασφαλές, κατόρθωσε όμως έτσι να περιορίσει τις αντιδράσεις των εργαζόμενων στις εξώδικες διαμαρτυρίες.
Ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Προσωπικού ΤΡΑΙΝΟΣΕ και μέλος της ΠΟΣ είχε δηλώσει μετά τα Τέμπη: “…Υπάρχει τεράστια έλλειψη προσωπικού στον ΟΣΕ, εργάτες γραμμής δεν υπάρχουν” (Καθημερινή 30/6/20230). Οι εργάτες γραμμής δεν είναι ανειδίκευτοι εργαζόμενοι. Είναι οι τεχνίτες της γραμμής που είχαν μεγάλη εμπειρία στη συντήρησή της και στην αντιμετώπιση των προβλημάτων της ενώ διασφάλιζαν την κυκλοφορία των αμαξοστοιχιών στη διάρκεια ακραίων καιρικών φαινομένων. Από το 2010 και μετά, που όσοι είχαν απομείνει μετατάχτηκαν σε άσχετους τομείς του δημοσίου ή συνταξιοδοτήθηκαν, πώς διενεργείται η επαρκής συντήρηση ή πώς διασφαλίζεται η κυκλοφορία των τρένων από έναν σταθμό στον άλλο σε ακραίες καιρικές συνθήκες;
Σε ένα από τα συμβάντα, χαρακτηριστικό της πλημμελούς έως ανύπαρκτης συντήρησης επί χρόνια, η αμαξοστοιχία 12591 της 5/7/2023 ακινητοποιήθηκε στην Κατερίνη λόγω του παντογράφου που τέθηκε εκτός λειτουργίας και της θραύσης του υαλοπίνακα στην καμπίνα μηχανοδήγησης. Συνέβη λόγω της βλάστησης (σύμφωνα με ανακοίνωση της Hellenic Train) η οποία παραβίαζε το περιτύπωμα της σιδηροδρομικής γραμμής, δηλαδή τη διατομή που πρέπει να είναι απαλλαγμένη από κάθε εμπόδιο ώστε να επιτρέπει την ανεμπόδιστη κυκλοφορία των αμαξοστοιχιών. Όταν υφίσταται πρόβλημα με τη βλάστηση, μπορεί να εκτιμήσει ο καθένας τη σοβαρότητα της κατάστασης, όσον αφορά τη συντήρηση της γραμμής. Όμως, οι σιδηροδρομικές γραμμές πρέπει να συντηρούνται σε ολόκληρο το μήκος τους, εντός τετραετούς ή εξαετούς κύκλου εργασιών ανάλογα με την ποιότητα της γραμμής. Π.χ. παλαιότερες γραμμές, ποιοτικά υποβαθμισμένες, απαιτούσαν μικρότερο χρονικά κύκλο εργασιών συντήρησης διότι απαιτούσαν συχνότερες επεμβάσεις, ενώ σύγχρονες γραμμές μεγαλύτερο κύκλο εργασιών.
Υπάρχει μια ακραία αντίφαση της πολιτικής όλων των κυβερνήσεων για τον σιδηρόδρομο από το 2008 και το 2010 με αποκορύφωμα τη σημερινή. Εξαγγέλλουν έργα δισεκατομμυρίων, που θα λειτουργήσουν στο απώτερο μέλλον, και δεν μας εξηγούν γιατί ανέστειλαν ή υποβάθμισαν στον έσχατο βαθμό τις υπηρεσίες του σιδηροδρόμου στα τέλη της δεκαετίας του 2000, αντί να τις αναβαθμίσουν. Η βελτίωση της λειτουργίας του σιδηροδρόμου με τα έργα που εξαγγέλλονται απέκλειε την παράλληλη λειτουργία του ως είχε το 2008 και τη βαθμιαία αναβάθμισή του; Η απαξίωσή του δηλαδή αποτελούσε προϋπόθεση της κατασκευής των φαραωνικών έργων που εξαγγέλλονται; Για πόσες δεκαετίες, με τη λογική αυτή, η Ελλάδα θα μείνει ουσιαστικά χωρίς σιδηρόδρομο;
Σήμερα, μετά τα Τέμπη, η νέα ηγεσία του ΟΣΕ, μετά από πολλά χρόνια, διακρίνεται για τη γνώση του σιδηροδρόμου. Μάλιστα από το 2007 έως το 2010 ο σημερινός Διευθύνων Σύμβουλος είχε θητεύσει ως Γενικός Διευθυντής Υποδομών στον ΟΣΕ αφήνοντας παρακαταθήκες για το μέλλον, για να υποστεί στη συνέχεια και αυτός τις συνέπειες της παθογένειας που τροχοπεδεί τον σιδηρόδρομο και τη χώρα, τον κομματισμό. Θα αξιοποιήσει η κυβέρνηση αυτή τη συγκυρία; Από την άλλη όμως, υπερυπουργός Οικονομικών ανέλαβε ο κ. Χατζηδάκης ο οποίος το 2008, ως υπουργός Μεταφορών, αντί του εξορθολογισμού των δαπανών του ΟΣΕ, με το πλάνο του της “ανασυγκρότησης” του σιδηροδρόμου σηματοδότησε στην πλήρη απαξίωσή του στο όνομα της “εξυγίανσης”. Ποιά λογική θα πρυτανεύσει; Ποιά θα είναι η συνέχεια;
Θα μας τρελάνει η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Μας λέει ότι η Ελλάδα αναπτύσσεται ταχύτερα από το μέσο όρο των υπόλοιπων χωρών της Ε.Ε. Ότι το δημόσιο χρέος μειώνεται. Ότι έχουμε πλεονάσματα. Ότι ανακτήσαμε «επενδυτική βαθμίδα» και άρα θα δανειζόμαστε φθηνότερα. Ότι αυξάνονται οι επενδύσεις. Δεν απομένει παρά να αρχίσει, μετά τα επιδόματα, να μας μοιράζει και «χρυσά κουτάλια».
Η πραγματικότητα, δυστυχώς, είναι τελείως διαφορετική και τα κυβερνητικά πανηγύρια τουλάχιστον ανόητα, εκτός αν υποκρύπτουν συνειδητή προσπάθεια παραπλάνησης των πολιτών. Ας δούμε μερικά μόνο βασικά στοιχεία όπως προκύπτουν από την Εισηγητική Έκθεση για τον Προϋπολογισμό του 2024, που θα συζητηθεί και θα ψηφιστεί τις προσεχείς μέρες, στη Βουλή.
Το ΑΕΠ
Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) αυξήθηκε, σε σταθερές τιμές, το 2022 κατά 5,6% (μετά τη μεγάλη πτώση κατά 9% το 2020 λόγω των lockdown), το 2023 εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 2,4%, ενώ για το 2024 προβλέπεται, Θεού θέλοντος, ότι θα αυξηθεί κατά 2,9%. Με την εξαίρεση του 2022 (πρώτος κανονικός χρόνος μετά την πανδημία), η αύξηση του ΑΕΠ οφείλεται, στο μεγαλύτερο βαθμό, στην κατανάλωση (ιδιωτική και δημόσια) που τροφοδοτείται από τα κυβερνητικά επιδόματα και παροχές, τα οποία όμως προέρχονται από νέα δανεικά.
Η αύξηση του ΑΕΠ δεν προέρχεται από αύξηση του παραγόμενου πλούτου, άρα δεν αποτελεί ανάπτυξη. Δανειζόμαστε για να μπορούμε να ζούμε. Η πολιτική αυτή τερματίζεται σύντομα. Το Σύμφωνο Σταθερότητας, που είχε ανασταλεί το Μάρτιο του 2020 λόγω της πανδημίας, επανέρχεται τον επόμενο χρόνο στην Ε.Ε. Πλησιάζει η ώρα που θα αρχίσει η πληρωμή και των νέων δανείων.
Το δημοσιονομικό έλλειμμα
Το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού ήταν 8,5 δις ευρώ το 2022, εκτιμάται ότι θα είναι 7,7 δις το 2023 και προβλέπεται να είναι 6,3 δις το 2024. Πού είναι τα πλεονάσματα, ολέ! Ακόμα κι αν υπολογιστεί το θετικό αποτέλεσμα του ευρύτερου δημόσιου τομέα (Νομικά Πρόσωπα, Νοσοκομεία, Ασφαλιστικά Ταμεία κλπ) το ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης παραμένει ελλειμματικό κατά -4,9 δις το 2022, κατά -4,8 δις το 2023, ενώ προβλέπεται να είναι -2,5 δις το 2024.
Τα ελλείμματα αυτά καλύφθηκαν και θα καλύπτονται από πρόσθετο δανεισμό που αυξάνει περαιτέρω το δημόσιο χρέος και τους ετήσιους τόκους του. Τώρα, αν στο έλλειμμα δεν υπολογιστούν οι τόκοι του χρέους τότε προκύπτει ένα θετικό πρωτογενές αποτέλεσμα. Αυτό η κυβερνητική προπαγάνδα το ονομάζει «πρωτογενές πλεόνασμα», μόνο που δεν υπάρχει κανένα πλεόνασμα, δεν περισσεύει τίποτα. Γιατί οι τόκοι θα πληρωθούν υποχρεωτικά και μάλιστα κατά προτεραιότητα.
Χαρακτηριστικό είναι ότι ο προϋπολογισμός παραμένει ελλειμματικός παρά τα αυξημένα έσοδα από φόρους λόγω του πληθωρισμού και του γεγονότος ότι οι φορολογικοί συντελεστές παρέμειναν αμετάβλητοι. Υψηλότερες τιμές σημαίνουν περισσότερους έμμεσους φόρους. Μόνο από το ΦΠΑ το κράτος εισέπραξε 21,7 δις το 2022, εκτιμάται ότι θα εισπράξει 23,2 δις εφέτος και προβλέπονται εισπράξεις 24,4 δις τον επόμενο χρόνο. Δηλαδή, 2,7 δις περισσότερο ΦΠΑ μέσα σε δύο χρόνια. Κατά τα άλλα η Κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν επιβάλλει πρόσθετους φόρους.
Το χρέος
Το δημόσιο χρέος ή χρέος της Κεντρικής Διοίκησης αυξήθηκε από 356 δις στις αρχές του 2020, σε 388 δις το 2021, σε 400 δις το 2022 και εκτιμάται ότι φέτος και του χρόνου θα διαμορφωθεί στα 401 δις. Πού είναι η μείωση του χρέους, ολέ!
Η Κυβέρνηση όμως, όταν αναφέρεται στο χρέος αφαιρεί από το σύνολό του περίπου 44 δις που κατέχουν οι διάφοροι φορείς του Δημοσίου (Δημόσιες Επιχειρήσεις και Οργανισμοί, ΝΠΔΔ, Ασφαλιστικά Ταμεία κλπ). Πρόκειται για υποχρεωτική μετατροπή των ταμειακών διαθεσίμων όλων αυτών των φορέων σε repos για το δανεισμό του Δημοσίου. Έτσι προκύπτει το λεγόμενο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης. Αυτά όμως τα 44 δις το κράτος πρέπει να τα αποπληρώσει και γι’ αυτά πληρώνει και τόκους.
Τώρα, αυτό το χαμηλότερο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης συγκρίνεται με το, αυξημένο σε τρέχουσες τιμές, λόγω πληθωρισμού, ΑΕΠ. Έτσι ο ονομαστικός λόγος χρέους προς ΑΕΠ μειώνεται. Με τον τρόπο αυτό μας προκύπτει ο έωλος ισχυρισμός περί μείωσης του δημόσιου χρέους.
Δεν είναι μόνο ότι το χρέος δεν μειώνεται αλλά αυξάνεται, είναι ότι αυξάνονται και οι ετήσιοι τόκοι του, λόγω και της αύξησης των επιτοκίων του ευρώ. Έτσι ενώ το 2022 πληρώθηκαν 6,1 δις μόνο για τόκους, το 2023 θα πληρωθούν 8,6 δις και το 2024 8,8 δις. Επίσης το 2024 θα πληρωθούν επιπλέον 8,1 δις μόνο για χρεολύσια. Κατά τα άλλα η Κυβέρνηση πανηγυρίζει για τη μείωση του χρέους. Σε λίγο μπορεί να το πιστέψουν και οι ίδιοι.
Η Κυβέρνηση κάνει ό,τι μπορεί να βρει λεφτά. Για το 2024 προβλέπονται ιδιωτικοποιήσεις από τις οποίες θα εισπραχθούν περί τα 5,7 δις ευρώ. Μεταξύ αυτών η νέα Σύμβαση Παραχώρησης της Αττικής Οδού για 3,3 δις και η Σύμβαση Παραχώρησης της Εγνατίας Οδού για 1,35 δις. Ακολουθούν η πώληση του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών, της ΔΕΠΑ-Εμπορίας, της HELLENIQ ENERGY (πρώην ΕΛΠΕ) κ.α. Από το 2011, που ιδρύθηκε το ΤΑΙΠΕΔ, το Δημόσιο έχει κάνει ιδιωτικοποιήσεις 14,9 δις και από αυτά έχει εισπράξει μέχρι τώρα περί τα 8,5 δις. Να δούμε τι θα κάνουν όταν τελειώσουν τα «ασημικά».
Ο πληθωρισμός
Ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή αυξήθηκε με μέσο ετήσιο ρυθμό κατά 1,2% το 2021, κατά 9,6% το 2022 και κατά 4,4% μέχρι τον Οκτώβριο του 2023. Πρόκειται για μια συνολική αύξηση του μέσου όρου των τιμών κατά 15,2%. Αυτός ο πληθωρισμός, εκτός του ότι εξαθλιώνει σημαντικά τμήματα της κοινωνίας, εμφανίζει μια πλασματική άνοδο του ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές και παράλληλα παρουσιάζει μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Ό,τι ακριβώς χρειάζεται η κυβερνητική προπαγάνδα.
Υ.Γ. Η τελευταία πιστοληπτική αναβάθμιση της Ελλάδας από τον οίκο αξιολόγησης Fitchσε BBB– θεωρήθηκε ως διεθνής αναγνώριση της αποτελεσματικής οικονομικής πολιτικής της Κυβέρνησης Μητσοτάκη. Σημειώνουμε ότι η Βουλγαρία έχει αξιολογηθεί από τον ίδιο οίκο μια βαθμίδα υψηλότερα. Τώρα αν θα δανείζεται η Ελλάδα φθηνότερα μένει να φανεί στην πορεία, γιατί η Ιταλία με υψηλότερη αξιολόγηση δανείζεται ήδη ακριβότερα από τη χώρα μας.
Για ποιόν λόγο η Βρετανία διατηρεί ως υπερπόντια κτήση της μια συστάδα ηφαιστειογενών νησιών στην άκρη του Ατλαντικού; Γιατί η Γαλλία διατηρεί πεισματικά υπό την κατοχή της την κοραλλιογενή ατόλλη Κλίπερτον στον Ειρηνικό ωκεανό, στα ανοικτά του Μεξικού; Σε αυτά τα ερωτήματα θα απαντήσουμε στη συνέχεια, παρουσιάζοντας μερικά πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία.
Η περιήγηση μου στα υπερπόντια βρετανικά εδάφη ξεκίνησε πριν από λίγο καιρό, όταν το YouTube μου πρότεινε να παρακολουθήσω ένα ντοκιμαντέρ για το νησί της Αγίας Ελένης, το νησί στο οποίο εξορίστηκε ο Ναπολέων από τους Βρετανούς μετά την ήττα του στο Βατερλό. Η Αγία Ελένη έχει μέγεθος όσο η Αμοργός και βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο του Ατλαντικού ωκεανού. Έχει πληθυσμό περίπου 5.300 κατοίκους και απέχει εκατοντάδες χιλιόμετρα από τις ακτές της Αφρικής και της νοτίου Αμερικής.
Πρωτεύουσα της Αγίας Ελένης είναι το Τζέιμσταουν, το οποίο κατά τρόπο εντυπωσιακό έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας τυπικής βρετανικής επαρχιακής κωμόπολης. Σε αυτό το πλαίσιο έχει νοσοκομείο, τράπεζα και τον παλαιότερο αγγλικανικό ναό του νοτίου ημισφαιρίου. Είναι ενδιαφέρον ότι πρόσφατα (2016) στο νησί κατασκευάστηκε ένα πολιτικό αεροδρόμιο ώστε να μειωθεί η απομόνωσή του, αφού έως τότε ήταν προσβάσιμο μόνο με πλοίο.
Βορειοδυτικά της Αγίας Ελένης βρίσκεται η νήσος της Αναλήψεως, στην οποία βρίσκονται στρατιωτικές βάσεις που περιλαμβάνουν αεροδρόμιο και εγκαταστάσεις ραντάρ. Η νήσος της Αναλήψεως χρησιμοποιήθηκε ως ενδιάμεσος σταθμός ανεφοδιασμού στον πόλεμο των Φώκλαντ.
Νησιά στα βάθη των ωκεανών
Ψάχνοντας ακόμα νοτιότερα, ανακαλύπτει κανείς μια συστάδα τεσσάρων νησιών, τα οποία βρίσκονται περίπου στο μέσο της νοητής γραμμής που ενώνει το Κέιπ Τάουν και το Μπουένος Άιρες. Από αυτά τα νησιά, κατοικημένο είναι μόνο το μικρό ηφαιστειογενές νησί Τρίσταν Ντα Κούνια, το οποίο φέρει το όνομα του Πορτογάλου ναυάρχου που το ανακάλυψε. Το κατοικούν απόγονοι ναυαγών, οι οποίοι συγκροτούν σήμερα μια απομονωμένη κοινότητα 250 ανθρώπων που ζει από την εκμετάλλευση της θάλασσας και την καλλιέργεια πατάτας. Παρ’ όλα αυτά, το Τρίσταν Ντα Κούνια έχει τη φροντίδα της βρετανικής κυβέρνησης, η οποία έχει δημιουργήσει υποδομές και χρηματοδοτεί τη μικρή κοινότητα που ζει εκεί. Επίσης διατηρεί ως τοπικό κυβερνήτη, βρετανό διπλωμάτη καριέρας.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η περίπτωση της νήσου Πίτκαιρν στον Ειρηνικό ωκεανό, η οποία κατοικείται από τους απογόνους των στασιαστών της περίφημης ανταρσίας του Μπάουντι. Με έκταση όσο η Δονούσα των μικρών Κυκλάδων και πληθυσμό μόλις 48 κατοίκους, η νήσος Πίτκαιρν μαζί με άλλα τρία ακατοίκητα νησιά συνιστούν το μικρότερο κράτος στον κόσμο. Με βάση το καθεστώς που έχουν όλα τα υπερπόντια εδάφη, αρχηγός του κράτους είναι ο Βρετανός βασιλιάς, ενώ ο διορισμένος κυβερνήτης του έχει έδρα στη Νέα Ζηλανδία. Δεδομένου ότι ο προϋπολογισμός του Πίτκαιρν είναι ελλειμματικός, ενισχύεται οικονομικά από τον βρετανικό προϋπολογισμό.
Ολόκληρη η θαλάσσια περιοχή που ανήκει στα νησιά Πίτκαιρν έχει ανακηρυχθεί σε προστατευόμενη ζώνη βιοποικιλότητας. Το ίδιο ισχύει και για τα άλλα υπερπόντια βρετανικά νησιωτικά εδάφη.
Γιατί όμως το Ηνωμένο Βασίλειο δείχνει τέτοια φροντίδα για αυτά τα απομονωμένα νησιά στον Ατλαντικό και στον Ειρηνικό ωκεανό; Είναι άραγε η εμμονή της πάλε ποτέ αυτοκρατορίας να διατηρήσει κάτι από την παλιά ηγεμονία της ή είναι κάτι άλλο;
Ο πλούτος των Φώκλαντ
Ας ρίξουμε μια ματιά στα νησιά Φώκλαντ τα οποία έγιναν γνωστά από τον πόλεμο Βρετανίας-Αργεντινής το 1982. Αν σήμερα κάποιος ρωτήσει ποιο είναι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ των Φώκλαντ, πιθανότατα θα εκπλαγεί αν μάθει ότι είναι περίπου 71 χιλιάδες δολάρια ΗΠΑ και ότι η προοπτική είναι να ξεπεράσει τις 100 χιλιάδες τα επόμενα χρόνια. Πώς άραγε έγινε αυτό;
Η απάντηση είναι απλή. Μέχρι το 1982 η κύρια οικονομική δραστηριότητα στα Φώκλαντ ήταν η εκτροφή προβάτων. Το 1984 όμως ιδρύθηκε η Εταιρεία Ανάπτυξης Νήσων Φώκλαντ, η οποία έθεσε ως στόχους να αυξήσει τις ευκαιρίες απασχόλησης και το μέγεθος του τοπικού πληθυσμού, επιδιώκοντας τη μακροπρόθεσμη αυτάρκεια. Για να το επιτύχει αυτό, η Εταιρεία αναζήτησε βελτιώσεις στη γεωργική παραγωγή, στον τουρισμό, στην παραγωγή ενέργειας, στην αλιεία και στην ανάπτυξη του βιομηχανικού τομέα και του τομέα των υπηρεσιών.
Στο πλαίσιο αυτό, η τοπική κυβέρνηση έκανε μια σημαντική κίνηση: άσκησε τα κυριαρχικά της δικαιώματα επί της ΑΟΖ των νήσων. Έτσι, όσοι θέλουν να αλιεύσουν στην πλούσια ΑΟΖ των νήσων Φώκλαντ, πρέπει να καταβάλουν το σχετικό αντίτιμο για την άδεια αλιείας. Τα έσοδα από τα δικαιώματα αλιείας (52,5% του τοπικού ΑΕΠ) έχουν γεμίσει τα ταμεία της κυβέρνησης των Φώκλαντ, η οποία καταγράφει επί πολλά χρόνια πλεονάσματα. Σαν να μην έφτανε αυτό, εντός της ΑΟΖ των Φώκλαντ έχουν βρεθεί σημαντικά κοιτάσματα πετρελαίου, τα οποία εκτιμάται ότι σύντομα θα αρχίσουν να αποδίδουν έσοδα και στην Βρετανία και στην τοπική κοινωνία.
Για την ιστορία να σημειώσουμε ότι μετά τον πόλεμο με την Αργεντινή, η Βρετανία αναβάθμισε σημαντικά τη στρατιωτική της παρουσία στα Φώκλαντ, με τη δημιουργία αεροπορικής βάσης (Mount Pleasant) και λιμενικών εγκαταστάσεων (Mare Harbour). Έτσι στην περιοχή σταθμεύουν αξιόλογες αεροναυτικές και στρατιωτικές δυνάμεις, οι οποίες μαζί με το πολιτικό προσωπικό αριθμούν τα 1300-1700 άτομα.
Εικόνα 1: Η Βρετανική ΑΟΖ (μητροπολιτική και υπερπόντιων κτήσεων)
Η τεράστια ΑΟΖ των υπερπόντιων κτήσεων
Η περίπτωση των Φώκλαντ μας δείχνει τη σημασία που έχει η ΑΟΖ. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι οι παλιές αποικιακές δυνάμεις κρατούν πεισματικά διάφορα μικρά νησιά μέσα στην απεραντοσύνη των ωκεανών. Αρκεί να χρησιμοποιήσει κανείς απλή γεωμετρία, για να καταλάβει ότι ένα μικρό νησί εξασφαλίζει τον έλεγχο ωκεάνιου πλούτου σε μια τεράστια έκταση. Με ακτίνα 200 ναυτικά μίλια (370,4 χιλιόμετρα) το εμβαδόν του κύκλου που έχει ως κέντρο ένα μικρό νησί (Ε=πρ2), είναι 430.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, έχει δηλαδή 3,25 φορές την έκταση της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Καθόλου τυχαία λοιπόν, η ΑΟΖ των υπερπόντιων εδαφών της Βρετανίας, υπερβαίνει σε έκταση την ΑΟΖ του ίδιου του Ηνωμένου Βασιλείου. Συγκεκριμένα, ενώ η μητροπολιτική ΑΟΖ του Ηνωμένου Βασιλείου έχει έκταση 774.000 τετρ. χλμ, το σύνολο της ΑΟΖ μαζί με τις υπερπόντιες κτήσεις, φτάνει τα 6.805 χιλιάδες τετρ. χλμ. Εξ αυτών, οι νήσοι της Αναλήψεως, της Αγίας Ελένης και του Τρίσταν Ντα Κούνια, εισφέρουν τα 1.641 χιλιάδες τετρ. χλμ, ενώ τα τέσσερα νησάκια του συστάδας Πίτκαιρν στον Ειρηνικό εισφέρουν άλλα 836 χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα!
Γαλλική ΑΟΖ: το 96,7% οφείλεται στις υπερπόντιες κτήσεις
Το ίδιο ισχύει σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό για τη Γαλλία. Η γαλλική ΑΟΖ έχει συνολική έκταση 11.186 χιλιάδες τετρ. χλμ. (λόγω της Γαλλικής Πολυνησίας), εκ των οποίων μόλις τα 371 χιλιάδες τετρ. χλμ., (ποσοστό 3,3%) είναι η ΑΟΖ της μητροπολιτικής Γαλλίας. Δηλαδή, η ΑΟΖ ολόκληρης της μητροπολιτικής Γαλλίας είναι λίγο μικρότερη από την ΑΟΖ που έχει η ακατοίκητη ατόλλη Κλίπερτον στα ανοικτά του Μεξικού (436 χιλιάδες τετρ. χλμ)!
Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που η Γαλλία δηλώνει συχνά την παρουσία της – ακόμη και με πολεμικά πλοία – σε αυτή την απομονωμένη περιοχή του Ειρηνικού. Η κατοχή της ατόλλης Κλίπερτον της εξασφαλίζει ενδεχομένως μερίδιο στα μεγάλα κοιτάσματα στρατηγικών μετάλλων που πιθανολογείται ότι υπάρχουν στο ωκεάνιο υπέδαφος της ευρύτερης περιοχής. Ενδεικτική ήταν η επίσκεψη σκαφών του Γαλλικού πολεμικού ναυτικού στην ατόλλη Κλίπερτον στο πλαίσιο της αποστολής Ζαν Ντ’ Αρκ το 2022 (βλ. βίντεο). https://youtu.be/snUim554c8E
Εικόνα 2: Η Γαλλική ΑΟΖ
Η πολύτιμη ΑΟΖ των νήσων
Πολλά και ενδιαφέροντα είναι τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τα παραπάνω. Το πρώτο είναι ότι αν θέλεις να εδραιώσεις την κυριαρχία σου σε ένα νησί, πρέπει να εξασφαλίσεις βιώσιμες συνθήκες για τον πληθυσμό του. Αυτό συνεπάγεται τη δημιουργία υποδομών, κυρίως όμως συνεπάγεται την πυροδότηση μιας διαδικασίας αυτοδύναμης ανάπτυξης. Ένα άλλο συμπέρασμα είναι ότι δεν έχει σημασία πόσο απέχει ένα νησί, αλλά η βούληση και η δυνατότητα που έχει μια χώρα να κατοχυρώσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα που απορρέουν από την κατοχή του.
Βεβαίως τα περισσότερα από αυτά τα νησιά, με εξαίρεση τα Φώκλαντ και το Κλίπερτον, δεν διεκδικήθηκαν από κάποιον τρίτο, διότι βρίσκονται στο μέσον του ωκεανού. Δεν παύουν όμως να δημιουργούν ένα προηγούμενο: ότι τα νησιά, ακόμη και τα μικρότερα, έχουν υφαλοκρηπίδα και πλήρη ΑΟΖ. Αυτό ισχύει ακόμη και για τα ακατοίκητα νησιά αυτών των νησιωτικών συγκροτημάτων.
Τέλος, η εμμονή των παλαιών αποικιοκρατικών δυνάμεων να διατηρούν αυτά τα απομονωμένα νησιά υπό τον έλεγχό τους, δείχνει πόσο σημαντικό είναι να κατέχεις ξηρά μέσα στη θάλασσα, διότι μέσω αυτής αποκτάς τον έλεγχο εκμετάλλευσης μιας τεράστιας θαλάσσιας έκτασης, η οποία κατά περίπτωση μπορεί να κρύβει μεγάλες εκπλήξεις. Αν λοιπόν στα καθ’ ημάς ακούσετε κάποιον να σας λέει ότι η «συνεκμετάλλευση δεν είναι ταμπού», ας του επισημάνετε τί ακριβώς κάνουν οι πρώην αποικιοκράτες, οι οποίοι κάθε άλλο παρά είναι «κουτόφραγκοι».
PHOTO GALLERY
Εικόνα 3: Αγία Ελένη – Τζέιμσταουν
Εικόνα 4: Τρίσταν Ντα Κούνια – το πιο απομακρυσμένο νησί του κόσμου
Εικόνα 5: Νήσος Κλίπερτον – Γαλλική υπερπόντια κτήση στα ανοικτά του Μεξικού.
*Λαυρέντζος Αναστάσιος
Ο Αναστάσιος Λαυρέντζος κατέχει πτυχίο Φυσικής και διπλώματα μεταπτυχιακής ειδίκευσης (MSc) στα Οικονομικά Μαθηματικά και στη Θεωρητική Φυσική. Έχει εργαστεί ως διευθυντικό στέλεχος στον τομέα Διαχείρισης Κινδύνων σε μεγάλους ελληνικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Στο πλαίσιο αυτό έχει επισκεφτεί πολλές βαλκανικές χώρες (Τουρκία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Σερβία). Συνεργάζεται με διεθνείς ελεγκτικούς οίκους ως συμβουλος επιχειρήσεων και διδάσκει Διαχείριση Κινδύνων στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει γράψει τα βιβλία: «Η Θράκη στο μεταίχμιο» και «Σιωπηρή Άλωση – Το Δημογραφικό και το Μεταναστευτικό πρόβλημα της Ελλάδας».
Όλες οι αναλύσεις συγκλίνουν στο ότι η Δύση διέρχεται μια περίοδο παρακμής από την οποία είναι αμφίβολο αν θα ανακάμψει.
Ο επιδιωχθείς πόλεμος της Ουκρανίας ανέδειξε τις αδυναμίες της παρόλο που φαινομενικά έδειξε ενωμένη. Η ενότητα επιβλήθηκε από τις ΗΠΑ σε μια αποπροσανατολισμένη Ευρώπη που παρά τα, υποτίθεται, κοινά συμφέροντά της είναι βαθιά διχασμένη.
Ο πόλεμος αποδόμησε τις ευρωπαϊκές δυνάμεις και την επισφαλή τακτική τους, κυρίως, στην οικονομία που βασιζόταν στην ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία. Το αποτέλεσμά του ήταν απολύτως προβλέψιμο, παρά τις πρώτες αποτυχίες των Ρώσων. Συνήθως τα μέτωπα που ανοίγουν οι Ρώσοι έτσι εξελίσσονται.
Η επομένη του πολέμου θα αναδείξει μια ακρωτηριασμένη Ουκρανία, μια Ευρώπη να αναζητά, χωρίς να μπορεί να τον βρει, έναν νέο προσανατολισμό, τη Ρωσία με στρατηγικό σχέδιο που δεν εξαντλείται στις σημερινές κατακτήσεις της στην Ουκρανία και μπορεί να φθάνει μέχρι και την Οδησσό το 2030, μια διαιρεμένη Ευρώπη από άποψη στρατηγικής αλλά, κυρίως, μια Ευρώπη χωρίς γεωπολιτικό έρμα.
Είναι η Ευρώπη στην οποία ανήκει και η Ελλάδα, μια Ευρώπη που συνεχίζει να ενδιαφέρεται για την οικονομική, κυρίως, ανάπτυξη η οποία θα καταστεί στόχος ανέφικτος όσο δεν αποκτά γεωπολιτική βαρύτητα.
Το «παιχνίδι» από την Ευρώπη ως την βόρειο Αφρική, τα βαλκάνια και την Κεντρική Ασία παίζεται στην κυριαρχία περιφερειακών δυνάμεων σε έναν παράλληλο αγώνα για την διαμόρφωση ενός πολυπολικού κόσμου.
Στην αναδιαμόρφωση αυτή της περιοχής η Ευρώπη μόνο στον ηπειρωτικό της χώρο μπορεί να αποτελεί την περιφερειακή δύναμη. Στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή δυνάμεις όπως η Τουρκία, το Ιράν, ακόμη και η Σαουδική Αραβία δείχνουν να επιδιώκουν να πρωταγωνιστήσουν. Γι αυτό τόσο η Τουρκία όσο και το Ιράν ανησυχούν για την επάνοδο των ΗΠΑ στην περιοχή λόγω του πολέμου στη Γάζα και της ρευστότητας που έχει προκληθεί.
Οι σχέσεις που διαμορφώνονται είναι περίπλοκες και η Τουρκία, που μας ενδιαφέρει περισσότερο, δείχνει να θέλει να εμπλακεί. Μπορεί προσώρας να αντιμετωπίζει δυσκολίες αλλά έχει την υπομονή και την θέληση να επιμείνει και αναζητά τρόπους να ξεπεράσει τα προβλήματα που συναντά. Το πλεονέκτημά της σε σχέση με την Ευρώπη είναι ότι η γηραιά ήπειρος αποφεύγει οποιαδήποτε ανάμειξη σε κρίσεις και ακολουθεί μια πολιτική κατευνασμού σε αντίθεση με την Τουρκία που μπαίνει εύκολα στη φωτιά αρκεί να της αποφέρει κέρδη. Και σε μια ασταθή περιοχή όπου η ρευστότητα και οι ένοπλες διαμάχες είναι-και θα παραμείνουν για αρκετά χρόνια- το κύριο χαρακτηριστικό, το πλεονέκτημα το έχει αυτός που αναμειγνύεται, όχι αυτός που, απλώς, προσφέρει, όσο ακόμη μπορεί, χρήματα. Το διακύβευμα είναι η κυριαρχία και αυτή επιτυγχάνεται με την προβολή σκληρής ισχύος. Παράλληλα, όμως, η Τουρκία λειτουργεί και σε άλλα επίπεδα. Υπερθεματίζει υπέρ της Χαμάς αλλά στέλνει πληθώρα πλοίων στο Ισραήλ με περιεχόμενο που το διευκολύνουν στον πόλεμο που διεξάγει. Απέτυχε στην προσπάθειά της να διαδραματίσει διαμεσολαβητικό ρόλο επειδή δεν το επιθυμούσε η Χαμάς και όχι το Ισραήλ. Η οικονομία της περνά κρίση αλλά έχει τις δυνατότητες να ανακάμψει διότι έχει και βάση και προσανατολισμό. Πουλά drones στην Ουκρανία αλλά, παράλληλα, αποτελεί χώρα που διευκολύνει και τις εξαγωγές της Ρωσίας και τις εισαγωγές της. Δεν είναι τυχαίο που τόσες πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν εγκατασταθεί στην Τουρκία για να παρακάμψουν τις κυρώσεις της ΕΕ στη Ρωσία και πολλές από αυτές είναι γερμανικές. Όταν ο Ερντογάν προκαλεί το Βερολίνο δεν υπολογίζει, μόνο, το μεταναστευτικό χαρτί που κρατά.
Τόσο η Τουρκία όσο και το Ιράν δεν θέλουν την παρουσία ούτε των ΗΠΑ ούτε της Ευρώπης στην περιοχή διότι και οι δύο διεκδικούν τον έλεγχό της.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η πρώτη προϋπόθεση που θέτει ο Ερντογάν στα ελληνοτουρκικά είναι «να τα βρούμε οι δύο χώρες μεταξύ μας». Γνωρίζει πως αν αποκλείσει την ανάμιξη των ΗΠΑ και της Ε.Ε. στον ελληνοτουρκικό διάλογο που άρχισε και συνεχίζει η κυβέρνηση παρά τις αντιρρήσεις στελεχών της όπως οι πρώην πρωθυπουργοί και πρόεδροι της ΝΔ Κ. Καραμανλής και Αντώνης Σαμαράς, αργά ή γρήγορα θα πετύχει σε μεγάλο βαθμό την δορυφοροποίηση της Ελλάδας. Η ανάμιξη άλλων θα δυσχεράνει την προσπάθειά της.
Αυτή είναι η μια διάσταση του περιβάλλοντος χώρου πριν την ελληνοτουρκική συνάντηση στην Αθήνα στις 7 Δεκεμβρίου.
Η άλλη είναι η παρακμή της Δύσης που προαναφέραμε. Το συγκριτικό πλεονέκτημα της Δύσης ήταν η ανεπτυγμένη τεχνολογία της και οι αποικίες τις οποίες εκμεταλλευόταν. Η εποχή της αποικιοκρατίας παρήλθε και η τεχνολογία δεν αποτελεί προνόμιο μόνο της Δύσης. Όσο περνά ο καιρός και άλλες δυνάμεις αποκτούν την τεχνογνωσία που χρειάζεται για να καταστούν παγκόσμιοι πόλοι. Η Ευρώπη χάνει σιγά σιγά την τεχνολογική πρωτοπορία που την καθιστούσε ισχυρή οικονομικά αλλά και λόγω της εξάρτησής της από τις ΗΠΑ, οι οποίες έχουν εισέλθει σε έναν φαύλο κύκλο αντιπαράθεσης με την Κίνα, αδυνατεί να διαμορφώσει δική της πολιτική προς το Πεκίνο. Το αποτέλεσμα είναι μια Ευρώπη γεωπολιτικά απούσα, οικονομικά σε κρίση και πολιτικά εξαρτημένη, απολύτως, από την Ουάσιγκτον. Μια Ευρώπη στην οποία το μεταναστευτικό αναδεικνύεται σε κυρίαρχο ζήτημα και προκαλεί την ανάδειξη δυνάμεων που και το 1919 προκάλεσαν τον Όσβαλντ Σπέγκλερ να γράψει το περίφημο βιβλίο του «η παρακμή της Δύσης».
Από μια τέτοια Ευρώπη με εσωτερικούς πολιτικούς κλυδωνισμούς και έντονες διαιρέσεις η Ελλάδα δεν μπορεί να περιμένει σοβαρές και αποτελεσματικές παρεμβάσεις σε ζητήματα που την απασχολούν και από αυτής της πλευράς είναι χαρακτηριστική η περίπτωση Μπελέρη όπου δοκιμάζεται η πολιτική της Αθήνας προς την Αλβανία. Είναι ασαφές αν και πότε θα χρησιμοποιήσει η ελληνική κυβέρνηση το δικαίωμα που έχει για να πιέσει τα Τίρανα αλλά προς το παρόν, η Ελλάδα συμφώνησε στην έναρξη διαπραγματεύσεων 5 κεφαλαίων για την ένταξη της Αλβανίας στην ΕΕ. Συμφώνησε στην αποστολή σχετικής επιστολής της ΕΕ στα Τίρανα που συζητήθηκε την Τετάρτη στην Επιτροπή Μονίμων Αντιπροσώπων, στέλνοντας, έτσι, λάθος μηνύματα. Εκτός και αν ακολουθήσει η απελευθέρωση Μπελέρη, μια στημένη υπόθεση από τον Ράμα για να αποφύγει την απώλεια ελέγχου της Χιμάρας, μιας περιοχής όπου υπάρχουν πολλοί σκελετοί στην δημοτική ντουλάπα.
Όταν την Αλβανία δεν μπορεί να αντιμετωπίσει η Αθήνα με το πλεονέκτημα της συμμετοχής στην Ε.Ε. πόσο μάλλον θα μπορέσει να το διαχειριστεί απέναντι σε μια Τουρκία που δεν διστάζει να αντιπαρατεθεί στις Βρυξέλλες με την αίσθηση ίσου προς ίσον.
Σε αυτήν την συγκυρία ο πρωθυπουργός πήγε στο Λονδίνο και είχε την γνωστή διένεξη με τον βρετανό ομόλογό του συσπειρώνοντας τον ελληνικό λαό. Τα Γλυπτά πήραν μεγαλύτερη δημοσιότητα από τα προβλήματα της χώρας με την Τουρκία. Είναι και αυτά ένα εργαλείο πολιτικής. Αλλά το ερώτημα που αναδύεται είναι: Έχει η Αθήνα πολιτική; Γιατί δεν φαίνεται στις κινήσεις της.
Concerns about ‘organ theft’ by Israel’s forces from dead Palestinians were raised by Euro-Med Human Rights Monitor.
Israel’s army has been accused of stealing organs from the dead in Gaza by an NGO, which called for an independent international investigation.
Euro-Med Human Rights Monitor said on Sunday it had “concerns” about possible organ theft from Palestinian corpses, following reports by medical professionals in Gaza who examined some bodies after they were released by Israel.
The NGO claimed it has documented Israeli forces confiscating dozens of dead bodies from the al-Shifa and Indonesian hospitals in northern Gaza, alongside others in the south.
Medical professionals reportedly found vital organs, such as livers, kidneys and hearts, alongside cochleas and corneas, were missing, which the Euro-Med Monitor called “evidence” of potential organ theft.
They also claimed Israel exhumed and confiscated corpses from a mass grave that was dug more than 10 days ago in a courtyard at al-Shifa.
The Israeli Defence Force has been approached for comment.
Israel has previously denied harvesting organs from dead Palestinians without the consent of families, calling such accusations “antisemitic”.
Organ theft cannot be proven or disproven by forensic medical examination alone since multiple bodies underwent surgery prior to death, doctors at several Gaza hospitals were cited as saying by Euro-Med.
A full examination of the recovered corpses is not possible given the intense Israeli attacks on Gaza, they claimed. This follows comments by Palestinian health officials in Gaza that they can no longer even count the dead because the enclave’s health system has collapsed.
Israel has long been accused of harvesting organs
Reports have circulated in recent years that Israel is unlawfully using Palestinian corpses.
In her book Over Their Dead Bodies, Israeli doctor Meira Weiss claimed organs were taken from dead Palestinians between 1996 and 2002 and used in medical research at Israeli universities and transplanted into Israeli patients’ bodies.
Jewish teachings permit organ transplantation and harvesting, with the need to save lives paramount over all other religious commandments.
A controversial Israeli television investigation in 2014 included confessions from high-ranking officials that skin was taken from the bodies of dead Palestinians and African workers to treat Israelis, such as soldiers with burn injuries.
In it, the director of the Israeli Skin Bank revealed the country’s reserve of “human skin” reached 17 square meters – a huge number relative to Israel’s population.
A woman holds-up a white T-shirt trying to prevent being shot, as Palestinians flee Gaza City to the southern Gaza Strip on Salah al-Din street in Bureij, Tuesday, 7/11/23..Mohammed Dahman/Copyright 2023 The AP. All rights reserved.
Israel is thought to be the biggest hub for the illegal global trade in human organs, according to a 2008 investigation by the American CNN network.
Euro-Med Monitor claimed Israel is one of the “world’s biggest hubs for the illegal trade of human organs under the pretext of ‘security deterrence’”.
It urged the country to abide by “international law” and reiterated the “necessity of respecting and protecting the bodies of the dead during armed conflicts.”
The 1949 Fourth Geneva Convention, which Israel has not ratified, requires combatants to respect the dignity of the dead, including preventing despoiling, mutilation, or any disrespectful treatment of their bodies.
Palestinian bodies reportedly being withheld by Israeli forces
Euro-Med also accused Israel of holding the remains of dozens of Palestinians killed during its military operation in Gaza since 7 October, though some have been handed over to the International Committee of the Red Cross.
This is considered by some a punitive practice to deny families the chance of burying their loved ones.
Israel has a long history of holding onto the bodies of dead Palestinians, Euro-Med Monitor said.
It claimed Israel holds the remains of at least 145 Palestinians in its morgues and approximately 255 in its so-called “Numbers Cemetery”, a site near the Jordanian border that is off-limits to the public.
Refusing to hand over the bodies of the dead to grieving families for burial may amount to collective punishment, which again is forbidden under the Fourth Geneva Convention, Euro-Med monitor pointed out.
Burying the dead is considered a fundamental and significant religious duty in Islam, which carries deep cultural and spiritual significance.
Σε μια εξέλιξη της τελευταίας στιγμής, το ρωσικό ειδησεογραφικό πρακτορείο TASS μετέδωσε ότι, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ δήλωσε πως το ΝΑΤΟ πρέπει να είναι έτοιμο να ακούσει «κακά νέα» από την Ουκρανία.
Αυτή είναι η φράση που χρησιμοποίησε ο επικεφαλής της δυτικής συμμαχίας κατά την διάρκεια δηλώσεών του σε συνέντευξη που έδωσε πριν λίγο στο γερμανικό κανάλι ARD.
«Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για κακά νέα»δήλωσε ο Στόλτενμπεργκ όταν ρωτήθηκε εάν φοβάται ότι η κατάσταση στην Ουκρανία θα επιδεινωθεί στο μέλλον. «Οι πόλεμος εξελίσσονται σε στάδια. Πρέπει να υποστηρίξουμε την Ουκρανία σε δύσκολες και εύκολες στιγμές.»
Έδωσε βαρύτητα στην κρισιμότητα της ενίσχυσης της παραγωγής πυρομαχικών, όπως τόνισε ο Στόλτενμπεργκ, συνεχίζοντας πως οι χώρες του ΝΑΤΟ δεν μπόρεσαν να καλύψουν την αυξημένη ζήτηση βλημάτων για το Κίεβο.
Ο Στόλτενμπεργκ δήλωσε πως η Ουκρανία βρίσκεται τώρα σε «κρίσιμη κατάσταση», ωστόσο αρνήθηκε να αναφέρει τι προτείνει στο Κίεβο να πράξει.
«Θα αφήσω τους Ουκρανούς και τους στρατιωτικούς διοικητές να πάρουν αυτές τις δύσκολες επιχειρησιακές αποφάσεις» είπε ο αρχηγός του ΝΑΤΟ.
Ο ίδιος σχολίασε επίσης τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν αυτήν την περίοδο οι ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες.
«Ένα από τα θέματα που πρέπει να λύσουμε είναι η κατάρρευση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας» είπε ο Νορβηγός.
Ανέφερε πως αποτελεί συμφέρον της Ευρώπης και ευκαιρία για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας η ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας της ηπείρου. Πρόσθεσε πως είναι πολύ σημαντικό να μην αυξηθεί το κόστος των πυρομαχικών τώρα που η ζήτησή τους έχει πολλαπλασιαστεί κατακόρυφα.
Ο Στόλτενμπεργκ έδωσε έμφαση στο γεγονός πως δεν έχουν λάβει χώρα σημαντικές εξελίξεις στο πεδίο της μάχης τους τελευταίους μήνες, ωστόσο αρνήθηκε να προβλέψει τι θα γίνει το επόμενο διάστημα.
«Οι πόλεμοι είναι εγγενώς απρόβλεπτοι» δήλωσε ο αξιωματούχους, προσθέτοντας πως «αλλά ξέρουμε πως όσο περισσότερο υποστηρίζουμε την Ουκρανία, τόσο γρηγορότερα θα τελειώσει και ο πόλεμος».
Αρχικά, εξαιτίας του πολέμου στη Γάζα οι Αμερικανοί μείωσαν σημαντικά τις προμήθειες πυρομαχικά στον ουκρανικό στρατό, ενώ κρίσιμες ελλείψεις υπάρχουν και στα αποθέματα ανθρώπινου δυναμικού της Ουκρανίας.
Η κατάσταση είναι κρίσιμη για το Κίεβο αυτήν την περίοδο, μιας και ο ουκρανικός στρατός βρίσκεται αντιμέτωπος με πολύ σημαντικά προβλήματα.
Το Μπάκχμουτ, η Μαρίνκα, η Αβντίιβκα, η προέλαση στο Κουπιάνσκ κλπ. ήταν τακτικές αποτυχίες στις οποίες οι Ουκρανοί δεν έχουν να αντιπαρατάξουν κάτι με τους Ρώσους να τις εκμεταλλεύονται στο έπακρο.
Ο Στρατός είπε ότι κατέστρεψε επίσης σήραγγες εκατοντάδων χιλιομέτρων
Περισσότερα από 800 τούνελ έχει ανακαλύψει ο Στρατός του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας, σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε την Κυριακή (3/12).
Ο Στρατός είπε ότι περίπου 500 από αυτά έχουν ήδη καταστραφεί, είτε έχουν σφραγιστεί.
Σύμφωνα με το IDF, πολλές από τις σήραγγες συνδέουν τα «στρατηγικά πλεονεκτήματα της Χαμάς».
Ο στρατός είπε ότι κατέστρεψε επίσης σήραγγες εκατοντάδων χιλιομέτρων, εκτός από τα φρεάτια.
«Τα φρεάτια βρίσκονταν σε περιοχές πολιτών και πολλά από αυτά βρίσκονταν κοντά ή μέσα σε εκπαιδευτικά ιδρύματα, νηπιαγωγεία, τζαμιά και παιδικές χαρές», ανέφερε το IDF.
Για πρώτη φορά, ο ισλαμιστής πρόεδρος της Τουρκίας, Ταγίπ Ερντογάν ομολογεί ότι η Ουάσιγκτον δεν του δίνει τα μαχητικά αεροσκάφη F-16, που έχει ζητήσει να αγοράσει από τον Σεπτέμβριο του 2001.
Υποστήριξε ακόμα ότι ειδικά οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, προσπαθούν να μας στρέψουν, τον ένα εναντίον του άλλου, αναφερόμενος στην επίσκεψη του στην Ελλάδα, στις 7 Δεκεμβρίου.
Σε δηλώσεις του κατά την πτήση επιστροφής του στην Τουρκία από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ο Ερντογάν είπε ακόμη ότι «παρόλο που έχουμε πληρώσει τα F-16 δεν μας τα δίνουν, ενώ εξακολουθούν να στέλνουν F-16 και πυρομαχικά στην Ελλάδα».
Πρόσθεσε πως «επειδή η Αμερική το κάνει αυτό, μάλλον δεν έχουμε λόγο να υποχωρήσουμε».
ΕΞΑΛΛΟΥ: Την ελπίδα να «ξεκινήσει μια νέα εποχή» στις σχέσεις της Ελλάδας και της Τουρκίας, εξέφρασε ο Τούρκος Πρόεδρος, αναφερόμενος στην επικείμενη επίσκεψη του στην Αθήνα, λέγοντας παράλληλα ότι πάει στην ελληνική πρωτεύουσα «με μια προσέγγιση αμοιβαίου οφέλους (καζάν-καζάν, win-win)».
«Γιατί πάντα λέω: Προσπαθούμε να αυξήσουμε τους φίλους και να μειώσουμε τους εχθρούς”, είπε ο κ. Ερντογάν,
Πιστεύω, όπως είπε, «ότι είναι χρήσιμο να του τα πούμε (σ.σ. του Έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη) αυτά πολύ καθαρά στη διμερή μας συνάντηση, όπως έχω πει και στο παρελθόν».
Ανέφερε ότι «όταν φωνάξετε από την Τουρκία, αυτός ο ήχος ακούγεται από το νησί της Κω» και «δεν είναι σωστό δύο χώρες, οι οποίες είναι τόσο κοντά σε απόσταση, τόσο συνυφασμένες όσον αφορά την ιστορία τους, να εξακολουθούν να πορεύονται με φωνές που τροφοδοτούν την εχθρότητα».
«Όταν κοιτάμε αυτό το σημείο, κάποιος, ειδικά οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, προσπαθεί να μας στρέψει ο ένας εναντίον του άλλου», είπε ο Τούρκος Πρόεδρος.
«Επισκεπτόμαστε τον διπλανό μας γείτονα, καθόμαστε και μιλάμε. Αν δεν εμπλακούμε σε συμπεριφορές που βλάπτουν τα συμφέροντα του άλλου, δεν υπάρχει πρόβλημα. Συνεχίζουμε ακριβώς ίδια τον δρόμο μας», πρόσθεσε.
Φυσικά, όπως είπε ο Τούρκος Πρόεδρος, «έχουμε διαφορές απόψεων και υπάρχουν βαθιά ζητήματα που δεν λύνονται με συνοπτικές διαδικασίες».
Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι «υπάρχουν όμως και θέματα που μπορούμε να λύσουμε άμεσα και να διευρύνουμε το έδαφος για συνεργασία».
«Εάν ξεκινήσουμε μια νέα εποχή, τηρήσουμε τις υποσχέσεις μας και αναπτύξουμε αυτές τις σχέσεις σε ένα επίπεδο απαλλαγμένο από εξωτερικές επιρροές, είμαι βέβαιος ότι θα επωφεληθούμε», είπε ο κ. Ερντογάν.
Ανέφερε επίσης ότι η αντίληψή μας για την εξωτερική πολιτική δεν είναι “εγώ πάντα κερδίζω και ο άλλος χάνει” και πρόσθεσε ότι «θα πάμε στην Αθήνα με μια προσέγγιση αμοιβαίου οφέλους (καζάν-καζάν, win-win)».
«Εκεί, θα συζητήσουμε τόσο τις διμερείς μας σχέσεις όσο και τις σχέσεις Τουρκίας-Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να λάβουμε αποφάσεις αντάξιες του πνεύματος της νέας εποχής», κατέληξε.
Πληροφορίες από το ΑΠΕ-ΜΠΕ και το ΚΥΠΕ, Κωνσταντινούπολη-Τουρκία/Hellas Journal
Γυναίκα, πρώην υπουργό Εξωτερικών από χώρα της Λατινικής Αμερικής, με σημαντικές εμπειρίες σε ειρηνευτικά θέματα, είναι το πρόσωπο που προτείνει ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, για να αναλάβει ρόλο απεσταλμένου για το Κυπριακό, σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύει στον Φιλελεύθερο ο δημοσιογράφος Κώστας Βενιζέλος.
Η Γραμματεία του Διεθνούς Οργανισμού έχει διαβιβάσει το όνομα στην Κυπριακή Κυβέρνηση και στο κατοχικό καθεστώς την Παρασκευή.
Όπως αναφέρουν συναφείς πληροφορίες, πρόκειται για πρόσωπο το οποίο έχει διαδραματίσει ρόλο σε σημαντικά ζητήματα στο διεθνές πεδίο, κυρίως σε θέματα, που έχουν να κάνουν με εκτόνωση κρίσεων. Στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών θεωρούν ότι η συγκεκριμένη κυρία, μελλοντικά, πιθανόν να αναλάβει και Γ.Γ. του Οργανισμού.
Μετά τη διαβίβαση του ονόματος, αναμένεται τώρα η απάντηση των εμπλεκομένων, που θα ανάψουν πράσινο ή κόκκινο φως στον Γενικό Γραμματέα για να προχωρήσει ο διορισμός. Ο Γ.Γ. ενθαρρύνει τους εμπλεκόμενους να αποδεχθούν την πρότασή του. Υπενθυμίζεται συναφώς ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες είχε προτείνει για τη θέση αυτή την πρώην υπουργό Εξωτερικών της Αυστραλίας, Τζούλι Μπίσοπ. Την πρόταση είχε αποδεχθεί η Λευκωσία, αλλά την απέρριψε η κατοχική πλευρά, με το επιχείρημα ότι προερχόταν από χώρα της Κοινοπολιτείας, στην οποία ανήκει η Κυπριακή Δημοκρατία. Σημείωναν παράλληλα ότι θα ήταν «υπό την επιρροή των Βρετανών». Η Γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών, για να αποφευχθούν αντιδράσεις και ενστάσεις από την κατοχική δύναμη επέλεξε πρόσωπο, το οποίο δεν προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Κοινοπολιτεία.
Η Λευκωσία έχει διευκολύνει μέχρι τώρα τη διαχείριση του ΟΗΕ για να προχωρήσει ο διορισμός ( αλλαγή τίτλου κλπ), αν και είναι προφανές πως δύσκολα θα μπορεί να ξεπερασθεί η τουρκική στάση. Η κατοχική πλευρά όχι μόνο επιμένει στην αναγνώριση κυριαρχικής ισότητας και ίσου διεθνούς καθεστώτος, αλλά προκαλεί και εντάσεις στη νεκρή ζώνη.
Στο Γ’ και τελευταίο μέρος θα αναλύσουμε την πορεία προς την Καταστροφή, όταν αυτή πήρε την πιο «ολοκληρωμένη» μορφή της. Θα αποδείξουμε ωστόσο, ότι υπήρχαν εναλλακτικές μέχρι και την τελευταία στιγμή. Ότι υπήρχε όλος ο διαθέσιμος χρόνος να διαπραγματευτεί την θέση της η Ελλάδα και ο Ελληνισμός συνολικά, χωρίς την προοπτική του αφανισμού. Ότι αρκούσε μια αναζήτηση διεξόδων πέρα από την σφιχτή τανάλια του Βρετανικού και «Συμμαχικού» παράγοντα.
Βεβαίως όλα αυτά ακούγονται ευχολόγια. Σε μια χώρα που ταυτίζει την ύπαρξή της, το βιός της, με την πορεία της Δύσης συνολικά. Που εξαρτάται σχεδόν απόλυτα από τους συσχετισμούς δύναμης στα κέντρα λήψης αποφάσεων της Δύσης, που ακόμη και την ύστατη στιγμή δεν αναζητά άλλη διέξοδο… Τι συνέβη τελικά στην χώρα μας και στην Ευρώπη και αφέθηκε ο Ελληνισμός στην τύχη του; Πώς η στρατιωτική ήττα συνοδεύτηκε από μια συμφορά ολοκληρωτικού χαρακτήρα;
1) ΟΙ ΜΟΙΡΑΙΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 1920
Ι) Αλλαγή καθεστώτος;
i) Πρώτες Συνέπειες
Η «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις» αν και δεν έλαβε την απόλυτη πλειοψηφία των ψήφων, πήρε ωστόσο-χάρις στο πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα- την συντριπτική πλειοψηφία των εδρών. Κυρίαρχη δύναμη ήταν το περίφημο «Λαϊκό Κόμμα» διάδοχος του παλαιότερου «Κόμματος των Εθνικοφρόνων» υπό την ηγεσία του Δημητρίου Γούναρη. Οι εθνικόφρονες ήταν οι εκπρόσωποι της Παλαιάς Ελλάδας, φίλα προσκείμενοι στην Γερμανία του Κάιζερ και μονίμως διστακτικοί στην ανάληψη πρωτοβουλιών είτε στο πεδίο της εσωτερικής πολιτικής και οικονομίας, είτε στο διεθνές επίπεδο. Δεν πέρασαν λίγες μέρες και ανακοινώνουν δημοψήφισμα για την επαναφορά του Κωνσταντίνου του Α’-εξόριστου από το 1917 στην Ελβετία. Εντελώς ανίδεοι για την κατάσταση στο μέτωπο αναλώνονται επί εβδομάδες σε ρεβανσιστικού χαρακτήρα κινήσεις, χάνοντας κάθε αξιοπιστία. Παρά την φημισμένη του μετριοπάθεια, ο Δημήτριος Ράλλης, γνωστός και ως «Αττικάρχης» προβαίνει σε ριζικές κινήσεις. Να τι λέει ο Γάλλος πρεσβευτής Billy στις 24 Νοεμβρίου του 1920: «Όλες οι προσπάθειες της νέας κυβέρνησης περιορίζονται στην επιστροφή του πρώην Βασιλιά και στην εξαφάνιση των ιχνών του βενιζελικού καθεστώτος. Οι μητροπολίτες, οι στρατηγοί, οι αξιωματικοί, οι δικαστές που είχαν απομακρυνθεί, επανήλθαν. Μέχρι τώρα 8 στρατηγοί και 1211 αξιωματικοί επανήλθαν». Δυστυχώς το κακό δεν περιορίστηκε στην επαναφορά των βασιλοφρόνων αξιωματούχων, αλλά και στην αναγκαστική αποστράτευση των ικανότερων (κατά κανόνα) και εμπειρότερων αξιωματικών βενιζελικού φρονήματος. Μέσα σε λίγες μέρες απομακρύνεται ο Αρχιστράτηγος Μικράς Ασίας Λεωνίδας Παρασκευόπουλος και αντικαθίσταται από τον στρατηγό Παπούλα, γνωστό για την διοργάνωση των συμμοριών επιστράτων στα Νοεμβριανά του 1916… Ακολούθως αποστρατεύονται 17 στρατηγοί (!) και 130 συνταγματάρχες αντίπαλοι του νέας κυβέρνησης[1].
Η απάντηση των Συμμάχων στο αναγγελλόμενο δημοψήφισμα είναι άμεση αν και βαθιά υποκριτική. Βάσει της συμφωνίας της 23ης Φεβρουαρίου του 1918, οι Βρετανία, Γαλλία και ΗΠΑ, δεσμεύονταν να χορηγήσουν υπό την μορφή εγγυήσεων και χορηγήσεων 12.000.000 λίρες, 300.000.000 φράγκα και 48.500.000 δολάρια σε δόσεις, ενώ η περίοδος εξόφλησης θα κρατούσε 15 χρόνια[2]. Στα τέλη Νοεμβρίου, ο Γάλλος πρεσβευτής επιδίδει νότα στον Δημήτριο Ράλλη-τον νέο Πρωθυπουργό- με την οποία ανακοινώνει το πάγωμα κάθε οικονομικής στήριξης με την επαναφορά του Κωνσταντίνου στο θρόνο, κάτι που έπραξαν αμέσως Γαλλία και Βρετανία… Όσο για τις ΗΠΑ δεν αρνήθηκαν την παροχή πιστώσεων, ζήτησαν όμως από την ελληνική κυβέρνηση να τους ενημερώσει επίσημα ότι ο τέως Βασιλιάς επανήλθε… Κάτι που δεν συνέβη ποτέ[3].. Πέρα από τα τραγελαφικά της υπόθεσης, η δραχμή υποτιμήθηκε ραγδαία και ο πληθωρισμός εκτοξεύτηκε άμεσα, ενώ επενδύσεις ύψους 600.000.000 δραχμών πάγωσαν. Ο στραγγαλισμός του ελληνικού κράτους ήταν θέμα εβδομάδων το πολύ μηνών…
Παρόλα αυτά η νέα κυβέρνηση συνεχίζει ακάθεκτη. Στο δημοψήφισμα της 22ας Νοεμβρίου του 1920, οι μοναρχικοί κερδίζουν πανηγυρικά, με τους βενιζελικούς να μποϊκοτάρουν την σχετική ενέργεια-επρόκειτο για ένα νόθο δημοψήφισμα. Στις 6 Δεκεμβρίου ο Βασιλιάς επανέρχεται πανηγυρικά στην Αθήνα…
Και τι αποφασίζει η νέα εξουσία, μετά του Βασιλέως Κωνσταντίνου; Στις 23 Δεκεμβρίου στον Λόγο του Θρόνου προς το Κοινοβούλιο, ο Βασιλεύς λέει τα εξής αμίμητα: «Προσαγορεύω ευφροσύνως τους πληρεξουσίους των περιοχών αίτινες άρτι απέκτησαν την ελευθερίαν των, χάρις εις την ένδοξον δράσιν του γενναίου στρατού ημών και την ευμενή υποστήριξη των Μεγάλων Συμμάχων… Πέποιθα ότι η λαϊκή αντιπροσωπεία θα ενισχύση τον αγώνα ο εν τω Μικρασιατικό Μετώπω συνεχίζει ο ηρωικός ημών Στρατός» (Φωτιάδης, 1974 σ. 35)… Αυτή και αν ήταν κυβίστηση. Από τα «οίκαδε» που φώναζαν οι Κωνσταντινικοί πριν τις εκλογές του 1920, ζητώντας την επιστροφή των εφέδρων πίσω στην χώρα, στην «ενίσχυση του αγώνα» στην Μικρά Ασία. Όλα αυτά σε λιγότερο από έναν μήνα…
ii) Η αλλαγή στάσης είναι γεγονός…
«Υπήρξε η φιλο- Συμμαχική Ελλάδα του Βενιζέλου και η φιλογερμανική Ελλάδα του Κωνσταντίνου. Οι Σύμμαχοι δεσμεύτηκαν αποκλειστικά και μόνο στην Ελλάδα του Βενιζέλου… Ο πρώην Βασιλιάς αποτέλεσε τον δεύτερο μεγαλύτερο εφιάλτη μας μετά τον Κάιζερ. Θα ήταν πλέον εντελώς παράλογο να ζητήσω από την βρετανική ή την γαλλική δημοκρατία να προβούν σε θυσίες και να καταβάλουν προσπάθειες να βοηθήσουν έναν λαό, ο οποίος έδειξε το πραγματικό του πρόσωπο με την επιλογή ενός τέτοιου ηγέτη. Συνεπώς η επιστροφή του Κωνσταντίνου, απελευθέρωσε τους Συμμάχους απ’ όλες τις δεσμεύσεις τους απέναντι στην Ελλάδα και ακύρωσε όλες τις υποχρεώσεις… Για την ακρίβεια, οι ιθύνοντες… ένιωσαν μεγάλη ανακούφιση, καθώς δεν ήταν πια υποχρεωμένοι να εφαρμόζουν την αντι-τουρκική πολιτική που τους είχε επιβληθεί… Ακριβώς την στιγμή που οι ανάγκες (της Ελλάδας) έφταναν στο αποκορύφωμα και οι δεσμεύσεις της άρχισαν να γίνονται ενοχλητικές τόσο για την ίδια όσο και για τους άλλους, αποφάσισε-με δική της πρωτοβουλία- να διαγράψει όλα όσα είχε πετύχει τα τελευταία χρόνια». Αυτά ήταν τα λόγια του Churchill που περιγράφουν το κλίμα της εποχής. Τα ουσιώδη βρίσκονται στις τελευταίες σειρές… Οι Σύμμαχοι έψαχναν λοιπόν την τέλεια αφορμή να ξεμπερδέψουν με την χώρα και να παρατήσουν κάθε υποχρέωσή τους απέναντί μας… Στο αμέσως επόμενο στάδιο, τέθηκε η ανάγκη αναθεώρησης της Συνθήκης των Σεβρών από την Γαλλία και τους βρετανικούς συντηρητικούς κύκλους.
Στους γύρους συνομιλιών που ακολούθησαν το δημοψήφισμα, στο Λονδίνο, οι Γαλλία και Ιταλία ζήτησαν άμεσα την εξάλειψη του όρου «Μεγάλη Ελλάδα» από την Συνθήκη. Οι Βρετανοί αντιδρούν και ο Harold Nicolson αναλαμβάνει να εξηγήσει καθαρά για ποιον λόγο η Βρετανία στήριζε την Ελλάδα σε αυτό το πεδίο αναμέτρησης… «Ο λόγος που μας οδήγησε να παράσχουμε την υποστήριξή μας στην Ελλάδα δεν ήταν κάποια συναισθηματική παρόρμηση, αλλά η φυσική εξέλιξη της παραδοσιακής εξωτερικής πολιτικής μας, η οποία επιβάλλει την προστασία των Ινδιών και της Διώρυγας του Σουέζ. Επί έναν αιώνα υποστηρίζαμε την Τουρκία επειδή θεωρούσαμε πως αποτελούσε την πρώτη γραμμή άμυνας, στην Ανατολική Μεσόγειο. Όμως η πολιτική μας… αποδείχτηκε ατελέσφορη και έτσι στραφήκαμε στην δεύτερη γραμμή άμυνας, η οποία επεκτείνεται από την Σαλαμίνα μέχρι την Σμύρνη. Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας ήταν ιδανική για την επίτευξη του σκοπού μας. Από πολιτικής απόψεως, ήταν μια χώρα αρκούντως δυνατή ώστε να εξασφαλίζει για εμάς την ειρήνη στην περιοχή, αλλά και αρκούντως αδύναμη ώστε να είναι απολύτως εξαρτημένη από εμάς εάν θελήσει να διεξάγει έναν πόλεμο. Κατά συνέπεια, η Συνθήκη των Σεβρών θα μπορούσε να αποτελέσει ένα εξαίρετο εργαλείο στα χέρια μας…» (Richter, 2020 σ. 162). Στην ίδια συνάντηση ο Nicolson προτείνει την συνεργασία με τον Κωνσταντίνο αρκεί να συμμορφωθεί με την Συνθήκη. Ο Λόρδος Curzon (ο Βρετανός ΥΠΕΞ) από την άλλη προτιμά την τακτική της αναμονής.
Στις 13 Ιανουαρίου του 1921 ο Γάλλος πρέσβης επιδίδει πρόσκληση στον Δημήτριο Ράλλη για την Διάσκεψη του Λονδίνου. Ο Ράλλης προσπαθεί να αξιοποιήσει το πολιτικό κεφάλαιο του Βενιζέλου και τις διασυνδέσεις του και ζητεί από την κυβέρνησή του να πάει ο ίδιος επικεφαλής μαζί με τον Βενιζέλο. Κάτι τέτοιο όμως προκάλεσε την μήνι του Γούναρη, που οδηγεί τον Ράλλη σε παραίτηση…Κατόπιν αναλαμβάνει Πρωθυπουργός ο Νικόλαος Καλογερόπουλος, γαλλόφιλος, θεωρώντας όλοι ότι θα μπορούσε να πείσει τους Γάλλους να συνεχίσουν στο πλευρό της Ελλάδας…
II) Η Διάσκεψη του Λονδίνου
i) Η χώρα στην μάχη των εντυπώσεων…
Η πρώτη επαφή του Καλογερόπουλου με τη γαλλική κυβέρνηση καταλήγει σε αποτυχία, λίγο πριν την Διάσκεψη του Λονδίνου. Κατόπιν στο Λονδίνο συναντιέται με τον Lloyd George ο οποίος χτυπάει το πρώτο καμπανάκι σε ό,τι αφορά την Μικρά Ασία. Οι Ιταλία και Γαλλία αντιδρούν και πρέπει να βρεθεί μια λύση… η Σμύρνη θα μπορούσε να αυτονομηθεί με χριστιανό κυβερνήτη διορισμένο από τους Συμμάχους, όσο για τους Τούρκους τα θέλουν όλα πίσω, φαίνεται να αναφέρει ο Βρετανός Πρωθυπουργός…
Ο Καλογερόπουλος αναγκάζεται να ζητήσει την συνδρομή του Γούναρη από την Αθήνα, μιας και δεν μπορούσε να αναλάβει τέτοιες ευθύνες. Όταν στις 8 Φεβρουαρίου ξεκινά η Σύνοδος, ο Βρετανός Πρωθυπουργός αμέσως θέτει ερωτήματα. Ποια ήταν η κατάσταση στο μέτωπο και πόσο άντεχε η χώρα με δικούς της πόρους να συντηρεί την εκστρατεία… Ο Έλληνας Πρωθυπουργός απάντησε… ότι ο Ελληνικός Στρατός ήταν ικανότατος, αριθμούσε 120.000 και πλέον άντρες, ενώ ο Τουρκικός μόλις τους μισούς, ενώ αν η χώρα έπαιρνε την εντολή να αποκαταστήσει την τάξη θα έφερνε εις πέρας την αποστολή σε τρεις μήνες!!
Κατόπιν ο Γάλλος Πρωθυπουργός Μπριάν, αποκρίθηκε πως δεν συμμεριζόταν καμιά τέτοια αισιοδοξία. Ζητά την γνώμη του Γάλλου στρατηγού Γκουρώ. Οι Έλληνες, σχολιάζει ο Γκουρώ, δεν μπορέσουν να ρίξουν στην πρώτη γραμμή πάνω από 60.000 στρατιώτες, που θα είναι υποχρεωμένοι να προελαύσουν 600 χλμ μακριά από την Σμύρνη (που είναι η βάση τους). Για την επιβολή της ειρήνης, χρειάζονταν 27 μεραρχίες και όχι 9 που διέθετε ο Ελληνικός Στρατός…
Όταν καταφτάνουν οι δύο τουρκικές αντιπροσωπείες (μία του Σουλτάνου και μία του Κεμάλ) η Ελλάδα σημειώνει την πρώτη μεγάλη ήττα. Αφενός αναγνωρίζεται έστω και άτυπα η κεμαλική εξουσία. Αφετέρου ενώ μέχρι πρότινος η διαμάχη ήταν στα πλαίσια Συμμάχων-Τούρκων, μετατρέπεται σε διαμάχη Ελλήνων-Τούρκων. Κατόπιν ο Βρετανός Πρωθυπουργός συναντιέται μυστικά με τον Μπεκήρ Σαμί, αντιπρόσωπο του Κεμάλ, που του προτείνει μια συνεννόηση με την Βρετανία. Ο Lloyd George θέτει σαν όρο να αφήσουν τελείως οι Τούρκοι τα πετρέλαια της Μοσούλης, όρο που αποδέχεται ο Μπεκήρ Σαμί… (Φωτιάδης, 1974 σσ. 42-43)
Και το κακό δεν σταματά εκεί. Την ίδια περίοδο και σύμφωνα με τα πρακτικά της Δίκης των Έξι, ο Γούναρης και ο Καλογερόπουλος έλαβαν διαβεβαιώσεις από τον Lloyd George: «Ο Άγγλος Πρωθυπουργός κατά Μάρτιον 1921 εδήλωσε ρητώς προς τον κ. Καλογερόπουλον και εμέ, ότι είμεθα ελεύθεροι προς πάσαν πολεμικήν ενέργειαν, ότι την ελευθερίαν ταύτην εξησφάλισε και παρά των λοιπών δύο Δυνάμεων και προσέθηκεν ότι μία θερμή γωνία της καρδίας του αγγλικού λαού είναι αφιερωμένη εις την Ελλάδα, ης επιθυμεί και εύχεται την πρόοδον…» (Σωτηρίου, 1975 σ. 65). Ήταν τέτοια η εντύπωση που δημιουργήθηκε στον Γούναρη, που θεώρησε πως είχε εξασφαλίσει την στήριξη της Βρετανίας!
Από το σημείο αυτό και έπειτα ξεκινά ο δρόμος της ολοκληρωτικής καταστροφής, με το ένα λάθος να διαδέχεται το άλλο. Οι Βρετανοί αξιοποιούν και τα δύο στρατόπεδα για την εξασφάλιση των πετρελαίων της Μοσούλης, ενώ η Ελλάδα ποντάρει ολοκληρωτικά στην απατηλή στήριξη της Βρετανίας… Όμως παράλληλα προειδοποιούσαν τους Γούναρη και Καλογερόπουλο, ότι σε περίπτωση ήττας, ο Ελληνισμός δεν θα είχε κανένα μέλλον στην Μικρά Ασία… Ενδεχόμενο που δήλωναν πως το είχαν υπολογίσει.
ii) Η προέλαση προς Ανατολάς…
Ακόμη χειρότερα; Από τις 10 Μαρτίου αποφασίζεται η προέλαση προς Ανατολάς, με τελικό στόχο την κατάληψη της Άγκυρας. Και εδώ το τοπίο είναι μπερδεμένο. Ο μεν Πρωθυπουργός της Βρετανίας είχε δώσει κάτι σαν λευκή επιταγή στους Έλληνες, ο δε Υπουργός Εξωτερικών Λόρδος Curzon ήταν αντίθετος! Κάπως έτσι προχώρησε η χώρα στην Εαρινή Επίθεση, χωρίς ρευστότητα και χωρίς άντρες επαρκείς για το μέτωπο…
Όταν η πρώτη επίθεση εναντίον της Κιουτάχειας δεν φέρνει τα αναμενόμενα αποτελέσματα, ο Γούναρης αναλαμβάνει την Πρωθυπουργία και καλεί σε μαζική επιστράτευση ακόμη και την κλάση του…1904! Ο στρατός φτάνει σε μέγεθος τους 225.000 άντρες χωρίς όμως τους αναγκαίους αξιωματικούς. Το επόμενο βήμα είναι ακόμη καταστροφικότερο. Στέλνει στο μέτωπο άλλους 1500 βασιλόφρονες αξιωματικούς-ορισμένους διαβόητους για την ανικανότητά τους- προκειμένου να «συνδράμουν»[4]…
2) ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΔΙΑΦΥΓΗ…
Ι) Λύσεις στον Ορίζοντα;
i) Η λύση Μεταξά;
Ο Γούναρης αναζητεί νέο επικεφαλής της Στρατιάς της Μικράς Ασίας στην θέση του Παπούλα. Ο Μεταξάς είναι μία λύση. Είναι βασιλόφρονας, ευφυής και παράλληλα άκρως επιφυλακτικός με τις περιπέτειες του Βενιζελισμού, διαθέτοντας όμως και μια σπάνια (για το μοναρχικό στρατόπεδο) στρατηγική αντίληψη… Τα επιχειρήματά του είναι άκρως ενδιαφέροντα, όπως αυτά τα αναπτύσσει σε μια θερμή συνομιλία του με τον Γούναρη, όταν και αρνείται την πρότασή του για την ανάληψη μιας θέσης στο επιτελείο του Παπούλα. Για ποιον λόγο αρνείται την αναγκαιότητα αυτού του πολέμου; Ερωτά ο Γούναρης τον Μεταξά.
«Επειδή προσπαθείς να κατακτήσεις την Μικρά Ασία χωρίς να έχεις προηγουμένως φροντίσει να προετοιμάσεις το έδαφος μέσω του εξελληνισμού της περιοχής. Το επιχείρημα ότι απλώς υλοποιείς τις αποφάσεις της Συνθήκης των Σεβρών είναι εντελώς επιφανειακό. Αυτό που συμβαίνει… είναι ότι η Τουρκία διαμελίζεται και εμείς προσπαθούμε να εγκαθιδρύσουμε ένα δικό μας κράτος εντός τουρκικού εδάφους. Οι Τούρκοι έχουν αντιληφθεί τις προθέσεις μας. Εάν δεν διέθεταν ίχνος πατριωτισμού, τότε ίσως αυτό το σχέδιο να μπορούσε να υλοποιηθεί. Ωστόσο έχει αποδειχτεί ότι διαθέτουν ισχυρό αίσθημα πατριωτισμού… Και τώρα σκοπεύουν να πολεμήσουν για την ελευθερία και την ανεξαρτησία τους… Συνειδητοποιούν ότι η Μικρά Ασία είναι η πατρίδα τους και εμείς είμαστε εισβολείς…». (Richter, 2020 σ. 185)
Ενδιαφέρον για το ποιόν και τις προθέσεις της πολιτικής ηγεσίας του τόπου είναι η παρακάτω συνομιλία όπως την καταγράφει ο Μεταξάς στο ημερολόγιό του:
-Γούναρης: «Αυτή δεν είναι δική μας πολιτική. Ποτέ δεν ήταν. Ο Βενιζέλος μας έφερε σε αυτό το σημείο. Εμείς απλώς ‘’κληρονομήσαμε’’ τον πόλεμο»
-Μεταξάς: «Θα μπορούσατε να είχατε επιδιώξει μια συμβιβαστική λύση»
-Γούναρης: «Προσπάθησα. Στο Λονδίνο, κατόπιν μιας συζήτησης που είχα με τον LloydGeorge, συμφώνησα να προβώ σε σημαντικές υποχωρήσεις στο ζήτημα της Σμύρνης… Όμως, ξαφνικά, οι Τούρκοι άλλαξαν στάση και άρχισαν να απορρίπτουν όλες τις προτάσεις. Τι θα μπορούσα να κάνω σε αυτήν την περίπτωση;»
-Μεταξάς: «Να μη διατάξεις επίθεση. Ο Ελληνικός Στρατός δεν ήταν έτοιμος για κάτι τέτοιο… Όμως ακόμη και αν ο στρατός μας ήταν έτοιμος, εμείς θα έπρεπε να βρούμε τρόπο να αποφύγουμε την εμπλοκή μας σε αυτό το αδιέξοδο»…
-Πρωτοπαπαδάκης: «Και τι θα είχε συμβεί εάν δεν είχαμε επιτεθεί; Τι άλλη εναλλακτική είχαμε;»
-Μεταξάς: «Θα έπρεπε να έχουμε επιλέξει… να συμπτύξουμε τις δυνάμεις μας εντός των ορίων της Συνθήκης των Σεβρών, να οργανώσουμε ισχυρές αμυντικές θέσεις και να παρατάξουμε τα στρατεύματά μας κατά μήκος αυτών. Αντί δηλαδή να χρειαστεί να αντιμετωπίσουμε την άμυνα του Κεμάλ, να φροντίσουμε να συντριβεί εκείνος επάνω στην δική μας»…
Η κουβέντα μετά πήγε στο θέμα της Θράκης. Ο Υπουργός Οικονομικών Πρωτοπαπαδάκης ήταν βέβαιος πως αν χάνονταν η Σμύρνη θα χάνονταν και η Θράκη… ισχυρισμός εξαιρετικά ύποπτος και προβληματικός, μιας και η Θράκη-σύμφωνα με τα λεγόμενα του Μεταξά- χρειαζόταν μια μικρή μόνο φρουρά να την υπερασπιστεί. Ο δε Γούναρης συνέχισε λέγοντας πως δεν μπορούσαν να αλλάξουν πολιτική. Αν άλλαζαν «…οι Άγγλοι θα σταματήσουν να μας θεωρούν ως ένα αξιόπιστο Έθνος, θα μας εγκαταλείψουν στην τύχη μας και θα ταχθούν με το μέρος των Τούρκων. Οφείλουμε να αποδείξουμε ότι είμαστε ένα Έθνος, το οποίο κάθε Μεγάλη Δύναμη μπορεί να εμπιστευτεί. Και κάτι ακόμη. Έχετε σκεφτεί τι αντίκτυπο θα έχει στο εσωτερικό της Ελλάδας η απόσυρση από τον Πόλεμο στην Μικρά Ασία; Πιστεύετε πως πρόκειται να γλιτώσουμε από την οργή του λαού; Δεν αναφέρομαι σε εμάς ως κυβέρνηση, αλλά ως εκπροσώπους ενός ευρύτερου καθεστώτος. Φαντάζεστε ότι ο Βασιλιάς θα κατορθώσει να διαφύγει;». Τότε ο Μεταξάς απαντά πως το χειρότερο που θα συνέβαινε θα ήταν μια πτώση της κυβέρνησης, σαν εναλλακτική στο αδιέξοδο δε, πρότεινε την κατάληψη της Πόλης έτσι ώστε να εκβιαστούν ταυτόχρονα όλες οι Δυνάμεις και να παραλύσουν: οι Σύμμαχοι, η Σοβιετική Ρωσία και οι Τούρκοι. Ένας τέλειος αντιπερισπασμός που θα έφερνε το ελληνικό ζήτημα στο προσκήνιο. Ωστόσο ο Γούναρης αντιδρά:
Γούναρης: « Δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό».
Μεταξάς: «Γιατί όχι;»
Γούναρης: «Επειδή οι Σύμμαχοί μας έχουν απαγορεύσει να διενεργήσουμε οποιαδήποτε επιχείρηση στην Κωνσταντινούπολη. Οι Σύμμαχοι θεωρούν ότι η Κωνσταντινούπολη βρίσκεται υπό την κατοχή τους και τελεί υπό καθεστώς εκεχειρίας. Συνεπώς, δεν θα μας επιτρέψουν να πράξουμε κάτι τέτοιο»
Αυτά ήταν τα όρια δράσης του ελληνικού πολιτικού συστήματος. Ανδρείκελα που θα θυσίαζαν όλη την χώρα προκειμένου να κερδίσουν «την εμπιστοσύνη» των Μεγάλων Δυνάμεων και να αποκτήσουν «αξιοπιστία» στα μάτια τους. Οποιαδήποτε ομοιότητα με το σήμερα είναι παραπλανητική μάλλον…
ii) Νέα Εκστρατεία;
Δ. Γούναρης
Ενόψει της μεγάλης θερινής επίθεσης στο μέτωπο, κρίθηκε σκόπιμο από το επιτελείο της κυβέρνησης να φέρουν τον Βασιλιά στην Μικρά Ασία… Βεβαίως ο Γάλλος στρατιωτικός ακόλουθος στην Αθήνα μας δίνει μια πιο καυστική περιγραφή κάποιου πρέσβη συμμάχου χώρας που ήταν κοντύτερα στην αλήθεια: «…Θα ήταν σαν να χρησιμοποιούν τον Κωνσταντίνο όπως μια εξημερωμένη αρκούδα, την οποίαν οδηγούν από πανήγυρι σε πανήγυρι για να διασκεδάσουν τα πλήθη». Ενώ η κατάσταση στους συσχετισμούς δύναμης, το καλοκαίρι του 1921, διαμορφώνονται ως εξής σύμφωνα με τον στρατιωτικό ακόλουθο De Colombel:
«…Εν κατακλείδι μπορούμε να πούμε ότι η Ελλάδα διαθέτει:
-Έναν βασιλιά που ο ίδιος ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατηγός Δούσμανης αποκαλεί DuvarPacha (πασάς ντουβάρι) ή αλλιώς πεισματάρικο μουλάρι, που δεν ακούει εισηγήσεις.
-Επιτελείς αξιωματικούς που ασχολούνται περισσότερο με την πολιτική παρά με την στρατηγική.
Ένα καλό στρατιωτικό υλικό, το οποίο όμως είναι κουρασμένο και στερείται ανταλλακτικών και τέλος:
-Ένα άριστο ανθρώπινο υλικό, που είναι σε ακατάλληλα χέρια.»
Όσο για τους Τούρκους, διέθεταν ικανότατη ηγεσία και ένα απρόσιτο έδαφος που αποκλείει την κατάκτησή του από τους Έλληνες…
Μετά από ορισμένες νίκες στο Αφιόν Καραχισάρ και στο Εσκί Σεχίρ, στις 15 Ιουλίου συγκαλείται πολεμικό συμβούλιο, παρουσία του Βασιλιά και της Κυβέρνησης, όπου αποφασίζεται η μοιραία πορεία προς την Άγκυρα.
Την ίδια περίοδο πραγματοποιείται η μεγαλύτερη σφαγή των Ποντίων και αντιπροσωπεία των Ποντίων υπό τον Μητροπολίτη Γερμανό Καραβαγγέλη συναντιέται με τον Γούναρη και του ζητεί ενισχύσεις στην Σαμψούντα προκειμένου να προστατευτούν οι ζωές των Ποντίων και παράλληλα να δημιουργηθεί αντιπερισπασμός… Πρόταση που πείθει αρχικά τον Γούναρη, συναντά την πείσμονα άρνηση του Στρατηγού Δούσμανη, καθώς ισχυρίζονταν…. πως σε ένα μήνα θα είχε καταληφθεί η Άγκυρα… Και ο Βασιλιας;
Αυτός είχε άλλες ανησυχίες. Σε συνέντευξη που έδωσε στο Associated Press είπε μεταξύ άλλων:
«…Δεν είμαι ευχαριστημένος στη Σμύρνη. Ανυπομονώ να γυρίσω στην Αθήνα. Δεν μπορώ ούτε μπάνιο να ευχαριστηθώ, διότι με βλέπουν περίεργοι.
Τα σπίτια είναι γεμάτα κοριούς. Χθες ο υπουργός μου Θεοτόκης σηκώθηκε πολύ πρωί, πήγε στη Σμύρνη ν’ αγοράσει κρεβάτι, διότι δεν αντέχει τους κοριούς….»
Για να συμπληρώσει αργότερα σχετικά με την στάση των Συμμάχων απέναντί του και την εξέλιξη της εκστρατείας:
«…Περιμένετε λίγο και θα δείτε τις επιχειρήσεις. Μη μου αναφέρετε για τους Συμμάχους, αρκετά ταπεινώθηκα απ’ αυτούς. Εξάλλου εγώ δεν ενδιαφέρομαι για την πολιτική. Το μόνο που μ’ ενδιαφέρει είναι, όταν γυρίσω στην Αθήνα, να έχει εγκρίνει η Βουλή τα 8 εκατομμύρια που ζήτησα, διότι ξέρετε ότι η ζωή ακρίβαινε, οι υπηρέτες τώρα ζητούν 400 δραχμές το μήνα, ενώ άλλοτε έπαιρναν 80. Ελπίζω επίσης να εγκριθεί και έκτακτη χορήγηση για κάθε αδερφό μου από 150.000 δραχμές». (Τσιρκανίδης, 1993 σσ. 193-194)
Και κάπως έτσι, με αυτήν την ηγεσία, με τον Στρατό ταλαιπωρημένο, χωρίς ανταλλακτικά και σωστό εφοδιασμό αποφασίστηκε η πορεία προς την Άγκυρα. Κατ’ άλλους, ο Βασιλιάς δεν είχε καμία εμπλοκή στον σχεδιασμό και μάλιστα εξοργίστηκε όταν ο Μητροπολίτης Εφέσου του απηύθυνε σχετικό ερώτημα. Όμως σίγουρα άμεση εμπλοκή είχε το βασιλικό περιβάλλον.
Ο Πρίγκιπας Αντρέας, ο μικρότερος αδερφός του Βασιλιά, είχε σίγουρα ευθύνη για την κατάρρευση του Μετώπου στην Εκστρατεία του Σαγγαρίου… Όντας Διοικητής του Β’ Σώματος Στρατού, απειθάρχησε στις εντολές του Αρχιστρατήγου Παπούλα (δύο φορές μάλιστα!), με αποτέλεσμα η αντεπίθεση του Κεμάλ να τσακίσει το Α’ Σώμα Στρατού που είχε μείνει ακάλυπτο. Από τους υφισταμένους του, αποκαλούνταν, «καψοκαλύβας», καθώς διέταζε την πυρπόληση κάθε χωριού από το οποίο περνούσε ο Ελληνικός Στρατός[5]…Εν τέλει με την αποτυχία στον Σαγγάριο, απαλλάχτηκε των καθηκόντων του άμεσα «λόγω ανικανότητας και καταφανούς ανεπάρκειας στη διοίκηση μεγάλων μονάδων στρατού» από τον Παπούλα…
100 χιλιόμετρα από την Άγκυρα, γράφτηκε ο επίλογος της πιο παράτολμης και καταστροφικής εκστρατείας που αποφασίστηκε ποτέ στην Ελλάδα. Ήταν η αρχή του τέλους της στρατιωτικής παρουσίας μας στην Μικρά Ασία, καθώς και του Ελληνισμού γενικότερα…
1) Η επέκταση των Ελληνικών Δυνάμεων μέχρι το καλοκαίρι του 1921
II) Η λύση πάλι στα χέρια των Συμμάχων…
Η επί 22 μέρες Μάχη του Σαγγαρίου και η κατάληξή της[6], δεν είχε μεν κρίνει ακόμη τελεσίδικα το μέλλον του Ελληνισμού στην Μικρά Ασία, είχε όμως γύρει την πλάστιγγα αποφασιστικά εναντίον μας, με τις εξελίξεις να τρέχουν δραματικά γρήγορα.
Δύο είναι τα πιο κρίσιμα γεγονότα σε διεθνές επίπεδο, που έκριναν την τύχη μας. Αφενός η περιπλάνηση επί πέντε μήνες στην Ευρώπη του Δημητρίου Γούναρη σε αναζήτηση ενισχύσεων και οικονομικής βοήθειας, αφετέρου η ανοιχτή πλέον στήριξη της Γαλλίας και Ιταλίας προς τον Κεμάλ.
Με την Συμφωνία Franklin Bouillon (20/10/1921), οι Γάλλοι οριστικά εγκαταλείπουν την Κιλικία εκτός Αλεξανδρέττας στον Κεμάλ, μαζί με τουλάχιστον 3000 πυροβόλα που εγκαταλείφθηκαν στο πεδίο των μαχών, σαν «δώρο» προς τον Κεμάλ… Η δε Ιταλία, ήδη από τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς είχε συνάψει συμφωνία με την κυβέρνηση της Άγκυρας, με την οποία δεσμεύονταν να στηρίξει κάθε αξίωσή της σχετικά με την απόδοση της Σμύρνης και της Θράκης πίσω στην Τουρκία…
Όσο για την κυβέρνηση του Γούναρη, αυτή πηγαίνει στην Ευρώπη προσπαθώντας να βρει λύσεις. Στο Παρίσι, ζητάει από τον Γάλλο Πρωθυπουργό Μπριάν οι ελληνικές αρχές να πραγματοποιούν νηοψίες επί των γαλλικών εμπορικών πλοίων για να εντοπίσουν τυχόν πολεμοφόδια προς τον Κεμάλ[7]… Αδύνατο, του αποκρίνεται ο Μπριάν. Άλλωστε η Συνθήκη των Σεβρών είναι νεκρή… Στο Λονδίνο ο Υπουργός Εξωτερικών Curzon τους προειδοποιεί πως θα πρέπει να δεχτούν εκπτώσεις στις αρχικές αξιώσεις της Συνθήκης των Σεβρών… κυρίως σε ό,τι αφορά το καθεστώς της Σμύρνης. Από τον Lloyd George ζητούν εκ νέου υποστήριξη των ελληνικών θέσεων, εκείνος όμως απαιτεί την εκ των προτέρων διαβεβαίωση ότι θα κρατήσουν την υπάρχουσα γραμμή του μετώπου. Η ελληνική αντιπροσωπεία ζητεί χρηματοδότηση και κάποιας μορφής διακρατικού δανείου, όμως ο Βρετανός Πρωθυπουργός απορρίπτει κάθε τέτοια συζήτηση. Επόμενος σταθμός, η Ιταλία, η οποία επίσης απορρίπτει κάθε συμβιβασμό. Και οι τρεις κυβερνήσεις, παραπέμπουν την ελληνική αντιπροσωπεία στην μελλοντική (9 Ιανουαρίου) Διάσκεψη των Καννών, στην οποία θα συζητιόταν όλα τα θέματα της εμπλοκής Ελλάδας-Τουρκίας. Ωστόσο η μεν κυβερνητική κρίση στην Γαλλία ανέβαλλε την έναρξη της Συνόδου, η δε κυβερνητική κρίση στην Ιταλία εν τέλει ανέβαλε για δεύτερη φορά την Σύνοδο, με αποτέλεσμα η αντιπροσωπεία υπό τον Γούναρη να επιστρέψει (μετά από 4 μήνες!) άκαρπη στην Ελλάδα.
Εκεί η ενημέρωση από το Μέτωπο είναι αποθαρρυντική. Στο Στρατό της Μικράς Ασίας, λείπουν πολεμοφόδια, άντρες και χρηματοδότηση. Παράλληλα στην Ελλάδα, δρουν ασύδοτες συμμορίες βασιλοφρόνων οι οποίες παρενοχλούν, δέρνουν και δολοφονούν σημαίνουσες προσωπικότητες του βενιζελικού χώρου[8]. Η κυβερνητική κρίση βαθαίνει, Πρωθυπουργός στις αρχές Μαϊου αναλαμβάνει ο Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης ο οποίος διχοτομεί το νόμισμα για να στηρίξει τις τεράστιες χρηματοδοτικές ανάγκες του μετώπου…
3) ΣΤΗΝ ΤΕΛΙΚΗ ΕΥΘΕΊΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
Ι) Υπήρχε κάποια σωτηρία;
Παρά την ύποπτη σιωπή των εγχειριδίων ιστορίας, είτε φιλοβενιζελικών είτε άλλων αποχρώσεων-φιλομοναρχικών, έστω και τον Μάιο-Ιούνιο του 1922 υπήρχαν λύσεις λίγο πριν την καταστροφή…
i) Η λύση της Σοβιετικής Ρωσίας…
Κάτι που δεν αναλύεται ούτε από τον Richter, ούτε από πολλούς Έλληνες ιστορικούς, είναι η πρόταση προς διαμεσολάβηση που είχε προτείνει Σοβιετικός αντιπρόσωπος (μυστικά) στην ελληνική κυβέρνηση, τον Μάιο του 1922…
Να τι αναφέρει ο ιστορικός Γιάνης Κορδάτος, Γενικός Γραμματέας του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδας: «Ο σοβιετικός απεσταλμένος, αφού μου έδειξε τα διαπιστευτήριά του, που είχαν την υπογραφή Ζηνόβιεφ καθώς και του Τρότσκυ και Τσιτσέριν, μου ανακοίνωσε τα εξής: ‘’Η ΕΣΣΔ είναι πρόθυμη να βοηθήσει την Ελλάδα να βγει από το αδιέξοδο της μικρασιατικής εκστρατείας. Πρώτα θα παύσει να ενισχύει υλικώς και ηθικώς τον Κεμάλ και δεύτερο θα ασκήσει όλη την επιρροή της να αυτονομηθεί μια παραλιακή ζώνη της Μικρασίας, όπου κατοικούν πολλοί χριστιανοί. Για να εξασφαλιστεί η αυτονομία της περιοχής αυτής, θα σταλθεί διεθνής στρατός από Ελβετούς, Σουηδούς και Νορβηγούς, από χώρες δηλαδή που δεν πήραν μέρος στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Για να υποστηρίξει την άποψη αυτή η ΕΣΣΔ ζητεί σαν αντάλλαγμα την αναγνώρισή της, έστω και ντε φάκτο’’.Ρώτησα να μάθω από ποιες αιτίες έγινε η στροφή αυτή. Και πήρα την εξής απάντηση: ‘’Το κίνημα του Κεμάλ είναι απελευθερωτικό και σαν τέτοιο το υποστηρίξαμε όσο μπορούσαμε. Δεν έχουμε όμως καμία εγγύηση αν ύστερα από την ολοκληρωτική επικράτησή του, οι παλιές αντιδραστικές δυνάμεις στην Τουρκία (μπέηδες και πασάδες) δεν πάρουν αυτοί τα ηνία της εξουσίας. Έχουμε το παράδειγμα της νεοτουρκικής επανάστασης του 1908. Αλλιώτικα ξεκίνησαν οι Νεότουρκοι κι αλλιώτικα πολιτεύτηκαν. Κατάντησαν τελευταία λακέδες του γερμανικού ιμπεριαλισμού και μιλιταρισμού. Ο Κεμάλ έχει γόητρο για την ώρα, αλλά οι στρατηγοί και πολιτικοί που τον υποστηρίζουν –έξω από λίγες εξαιρέσεις– είναι αντιδραστικοί. Ήδη έχουμε όχι ενδείξεις, αλλά αποδείξεις, ότι έχουν μυστικές επαφές με τους Γάλλους κεφαλαιοκράτες και ιμπεριαλιστές και αύριο μεθαύριο, αν νικήσουν και διώξουν τους Έλληνες από τη Μικρασία και Θράκη, η Τουρκία με τον Κεμάλ ή χωρίς τον Κεμάλ θα προσανατολιστεί προς τη Δύση. Η αστική τάξη της Τουρκίας είναι αδύναμη να συνεχίσει μόνη της την αναδιοργάνωση της χώρας της. Θα κάνει μεταρρυθμίσεις, αλλά δεν θα μπορεί να σταθεί στα πόδια της, αν δεν πάρει δάνεια από τη Γαλλία ή Αγγλία και, όπως ξέρετε, τα δάνεια υποδουλώνουν τις χώρες που τα παίρνουν.
Γι’αυτό θέλουμε να μείνουν οι Έλληνες στη Μικρασία, όχι από κούφιο αισθηματισμό, αλλά από ρεαλιστική αντίληψη για το αύριο και μεθαύριο. Οι μειονότητες στην Τουρκία στάθηκαν από τη μια μεριά η τροχοπέδη στον ολοκληρωτικό εξισλαμισμό της Βαλκανικής και της Ανατολής και από την άλλη έγιναν η πηγή που τροφοδότησε τα εθνικά απελευθερωτικά κινήματα των λαών της Βαλκανικής από το 1770 ως τα χτες’’…»[9]. Δυστυχώς οι επαφές του Κορδάτου με τον Καρτάλη, μεγάλο παράγοντα της πολιτικής ζωής και Υπουργό της Κυβέρνησης Γούναρη, όχι απλώς δεν πήγαν καλά, αλλά έληξαν με επεισοδιακό τρόπο[10]. Με τον Νικόλαο Στράτο, ευνοϊκά διακείμενο στην πρόταση Κορδάτου, να ζητεί από τον Σοβιετικό αντιπρόσωπο να αναχωρήσει επειδή η πρότασή του προκάλεσε θύελλα διαμαρτυριών στο Υπουργικό Συμβούλιο… Η Ελλάδα δεν μπορούσε να έχει καμία σχέση με την Σοβιετική Ρωσία, ούτε και άτυπα, καθώς κάτι τέτοιο θα προκαλούσε την μήνι της Βρετανίας…
ii) H λύση της «Εθνικής Άμυνας».
Στην Πόλη είχε συγκροτηθεί κίνημα από Βενιζελικούς αξιωματικούς με την ονομασία «Εθνική Άμυνα» με στόχο αφενός την αντιπολίτευση στους Κωνσταντινικούς αξιωματικούς που είχαν αναλάβει την ηγεσία του στρατεύματος, αφετέρου την ύφανση ενός άλλου σχεδίου για το μέλλον του Ελληνισμού. Το καλό της υπόθεσης ήταν ότι ήταν πλήρως δικτυωμένη με τα κέντρα της Δύσης και είχαν εσωτερική πληροφόρηση για τις εξελίξεις. Το σχέδιο που απεργάστηκαν τον Φλεβάρη-Μάρτη του 1922, ήταν να αυτονομηθεί η Ιωνία ως ξεχωριστό κράτος και να οχυρωθεί καταλλήλως και παράλληλα να καταληφθεί η Πόλη, έτσι ώστε να εκβιαστούν οι Μεγάλες Δυνάμεις. Το σχέδιο είχε την αποδοχή του Παπούλα, συνάντησε όμως την λυσσαλέα αντίδραση του Ύπατου Αρμοστή Στεργιάδη, καθώς και της κυβέρνησης Γούναρη, η οποία διαβεβαίωνε πως είχε την στήριξη των Συμμάχων και πως η εκκένωση της Μικράς Ασίας-εξέλιξη που θεωρούσαν πιθανή έως βέβαιη οι Αμυνίτες- δεν θα γίνονταν ποτέ…
Η δε προσπάθεια για κατάληψη της Πόλης έγινε μόλις στα τέλη Ιουλίου του 1922, χωρίς καμία επιτυχία, καθώς οι Σύμμαχοι θεώρησαν-και σωστά- πως η ελληνική κυβέρνηση μπλόφαρε. Συνασπίστηκαν μάλιστα προκειμένου να αποτρέψουν ένα τέτοιο σενάριο δυναμικά…
ΙΙ) Επίλογος…
Εν τέλει τίποτε δεν έγινε προκειμένου να σωθεί ο Ελληνισμός… Μάλιστα και ενώ η Ελλάδα διέθετε δυνάμεις και στην Θράκη σχεδόν δεν τις αξιοποίησε καθόλου. Ακόμη χειρότερα, μετακίνησε έναν ημίτρελο Στρατηγό, Διοικητή των Δυνάμεων της Θράκης-τον Χατζιανέστη- στην θέση του Παπούλα, που απομακρύνθηκε λόγω της συμμετοχής του σε συζητήσεις με τους Αμυνίτες αξιωματικούς. Ο Στρατός δεν είχε κανένα σχέδιο, ούτε εκκένωσης του ίδιου-σε περίπτωση που χρειαστεί-ούτε του πληθυσμού, σε περίπτωση ήττας.
Μερικές μόνο εβδομάδες πριν την κατάρρευση του μετώπου, η ελληνική κυβέρνηση με τον νόμο 2870/1922, απαγορεύει την έξοδο των Μικρασιατών από την Σμύρνη, με τον Ύπατο Αρμοστή, να ζητεί μία εξαίρεση μόνο για 500 ορφανά υπό την επίβλεψη της Αρμοστείας… Όταν και το μέτωπο κατέρρευσε, ζήτησε ο ίδιος από τους υπαλλήλους της Αρμοστείας να εγκαταλείψουν τα γραφεία τους στην ενδοχώρα της Σμύρνης, χωρίς να ειδοποιήσουν κανέναν. Στο τέλος αναχώρησε και ο ίδιος ο Στεργιάδης με βρετανικό αντιτορπιλικό πάλι χωρίς ειδοποίηση, με την Σμύρνη να αφήνεται τελείως στην τύχη της… Σε σχετική συζήτηση με τον Γεώργιο Παπανδρέου αναφέρονται τα εξής από τον ιστορικό Δαφνή[11]:
«Γιατί δεν ειδοποιείτε τον κόσμο να φύγει;» Η απάντηση του «Ελληνα αρμοστή Σμύρνης» ήταν η εξής: «Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα!»….
Ενδιαφέρον έχει και η κατάσταση στην Αθήνα. Παρά την αναγγελία των σφαγών και της κατάληψης της Σμύρνης, η ατμόσφαιρα παραμένει εκπληκτικά πρόσχαρη αν όχι χαρούμενη εκείνες τις τελευταίες μέρες του καλοκαιριού…
Η «Παλαιά Ελλάδα» είχε πιάσει πάτο και είχε σύρει την χώρα στην Καταστροφή με τον πιο επώδυνο και αναίσχυντο τρόπο…
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Με αυτό το άρθρο κλείνουμε ένα αφιέρωμα σχετικό με την Μικρασιατική Εκστρατεία και την Μικρασιατική Καταστροφή. Μετά από 100 χρόνια, κρίνουμε πως μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχουν οι αφηγήσεις και μαρτυρίες σχετικά με το παρασκήνιο της λήψης των μοιραίων αποφάσεων και άλλα συμβάντα άγνωστα στο ευρύ κοινό, παρά φωτογραφίες ή μαρτυρίες, για την πασίγνωστη βαρβαρότητα των τουρκικών ορδών…
Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει πως ξεχνάμε. Όμως οφείλουμε να καταλογίσουμε και ευθύνες και το κυριότερο να αντιληφθούμε πού βαδίζουμε τώρα. Ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας δεν ήταν γραφτό να ξεριζωθεί έτσι, με τέτοιο βάρβαρο τρόπο. Το εν Ελλάδι πολιτικό σύστημα είχε όλον τον απαραίτητο χρόνο να επεξεργαστεί κάποιο σχέδιο σωτηρίας, έστω και συντεταγμένης εκκένωσης. Για περίπου ένα χρόνο, ο Κεμάλ ανασυντάσσονταν περιμένοντας (ίσως) κάποια κίνηση από πλευράς ελληνικών στρατευμάτων, ενώ η κυβέρνησή μας πηγαινοέρχονταν στις διάφορες μητροπόλεις της Δύσης αναζητώντας σωτηρία… Απέρριψαν κάθε εναλλακτική λύση, όταν δεν είχαν καν επαρκή χρηματοδότηση για την συντήρηση των στρατευμάτων.
Τέλος, ο μικρασιατικός πληθυσμός ήταν ένας πονοκέφαλος για τις ελληνικές κυβερνήσεις, που μάλλον ενδιαφέρονταν να κερδίσουν εύνοια στα δυτικά σαλόνια παρά να μεγαλώσουν την Ελλάδα. Όλα ήταν ένα πρόσχημα μάλλον και μεγάλο βάρος για μια χώρα με μικρό ανάστημα…
Και ο Βενιζέλος; Η Μεγάλη Ελλάδα; Να πως απαντούσε λίγο πριν τον Δεκέμβριο του 1920, ο Κεμάλ σε συνέντευξη του: «Εάν ο Βενιζέλος-υπακούοντας στις εντολές του δικτάτορά του, LloydGeorge– είναι διατεθειμένος να θυσιάσει ένα στράτευμα που αριθμεί 1.500.000 άντρες, τότε ίσως κατορθώσει-έστω και δύσκολα- να καταλάβει την Άγκυρα, ακόμη και το Ικόνιο. Όμως εμείς, έχουμε την δυνατότητα να αποσυρθούμε στη Σεβάστεια και να διπλασιάσουμε τη δράση των αντιστασιακών ομάδων μας. Αυτό θα διευκολύνει τη μετέπειτα διάρρηξη του μετώπου, το οποίο έως τότε θα εκτείνεται σε μήκος 965 χιλιομέτρων. Ο κ. Βενιζέλος πρόκειται να βρεθεί προ δυσάρεστων εκπλήξεων στην Ανατολία, ενώ ο Ελληνικός Στρατός θα αναγκαστεί-αφότου φυσικά θάψει πρώτα μερικές χιλιάδες νεκρούς του-να εγκαταλείψει τις προσπάθειές του εντός μιας χώρας που δεν του ανήκει» (Richter, 2020 σ. 165)
Το δράμα για εμάς ήταν ότι εκείνη την εποχή στερηθήκαμε τις ικανότητες ενός Βενιζέλου, που έστω στα τελευταία του είχε αρχίσει να βλέπει τα στενά περιθώρια της «Μεγάλης Ελλάδας». Το ακόμη χειρότερο, είναι ότι προσφέραμε στον Κεμάλ ευκαιρίες εθνοκάθαρσης που ούτε στα πιο τρελά του όνειρα δεν μπορούσε να βρει. Απέναντί του δεν είχε έναν Βενιζέλο, αλλά πολύ υποδεέστερους τυχοδιώκτες που ήταν διατεθειμένοι να ρισκάρουν τα πάντα χωρίς καμιά εγγύηση. Τέλος, ο Κεμάλ διέθετε ευστροφία, ευφυία και στρατηγική αντίληψη, προσόντα που λείπουν στην Ελλάδα συνολικά. Αυτά του επέτρεπαν να προσεγγίσει τους Σοβιετικούς, οι οποίοι μετά την επέμβαση της Ελλάδας στην Ουκρανία, δεν είχαν λόγο να μας στηρίξουν. Αυτοί τον στήριξαν καθοριστικά. Παράλληλα είχε επικοινωνία με όλες τις Μεγάλες Δυνάμεις και πληροφόρηση για το τι συνέβαινε. Τέλος, έστω και καιροσκοπικά, προσέγγισε τις καθυστερημένες μάζες της Ανατολίας που είχαν χάσει τη γη κάτω από τα πόδια τους κατά την διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου και είχαν κάθε λόγο να ανατρέψουν το σουλτανικό καθεστώς, μαζί και τα ξένα στρατεύματα. Οι Τούρκοι βρέθηκαν και αυτοί στην δύσκολη θέση να κοντεύουν να ηττηθούν ολοκληρωτικά. Μπορεί να διαπραγματεύονταν κάποια στιγμή με πιο ευνοϊκούς όρους για εμάς, την επιβίωση του ελληνισμού… Ωστόσο η αυτοπεποίθησή τους, η ορμή τους και η αποτελεσματικότητά τους πήγαζε τόσο από τις αντιθέσεις των Μεγάλων, την στήριξή τους προς αυτούς, την πεποίθησή τους ότι πάλευαν για την εθνική τους υπόθεση ενώ η «Μεγάλη Ελλάδα» πρότασσε όπου βρισκόταν και στεκόταν τα δίκαια των Μεγάλων Δυνάμεων… Δεν ζήτησε καν ένα βιώσιμο μέλλον για τον Πόντο, την απόδοση δικαιοσύνης για τους εγκληματίες Νεότουρκους κοκ.
Τέλος, μας προξενεί ακόμη κατάπληξη το γιατί παραδόθηκε, χωρίς καμία τουφεκιά η Ανατολική Θράκη, η Ίμβρος και η Τένεδος. Γιατί παρά την καταστροφή της Ιωνίας, έπρεπε να εκκενωθεί και η Θράκη, όταν ο στρατός του Κεμάλ δεν είχε φτάσει καν εκεί;
Αυτά τα ολίγα, ας έχουμε κατά νου, πριν εμπιστευτούμε τις τύχες μας στα χέρια της Δύσης…
Βιβλιογραφία
Richter, Heinz. 2020.Ο ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 1919-1922. Αθήνα : ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ, 2020.
Σωτηρίου, Διδώ. 1975.Η Μικρασιατική Καταστροφή και η στρατηγική του ιμπεριαλισμού στην Ανατολική Μεσόγειο. Αθήνα : ΚΕΔΡΟΣ, 1975.
Τσιρκανίδης, Χάρης. 1993.Επιτέλους τους ξεριζώσαμε… Η γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, της Θράκης και της Μ. Ασίας, μέσα από τα γαλλικά αρχεία. Θεσσαλονίκη : ερωδιός, 1993.
Φωτιάδης, Δημήτρης. 1974.ΣΑΓΓΑΡΙΟΣ Εποποιία και Καταστροφή στη Μικρά Ασία. Αθήνα : Φυτράκης, 1974.
[1] Συνολικά αποστρατεύτηκαν πάνω από 500 ανώτεροι και ανώτατοι αξιωματικοί σε σύνολο 3000…
[2] Πλην όμως επρόκειτο για κάλυψη έναντι της δραχμής, η οποία ήταν κλειδωμένη (παραδοσιακά) με την χρυσή λίρα. Κάθε δόση, συνοδεύονταν από αντίστοιχη έκδοση νομίσματος, έτσι και η δραχμή δεν απειλούνταν άμεσα από τον υψηλό πληθωρισμό λόγω των δαπανών του πολέμου… Φυσικά αυτό το οικοδόμημα ήταν εκ γενετής προβληματικό, καθώς αντί αποζημιώσεων που έπρεπε να μας δοθούν από την Βουλγαρία, την Οθωμανική Αυτοκρατορία και την Γερμανία, λάβαμε…δάνεια από τους Συμμάχους, ενώ έναντι αυτών-βάσει της Συνθήκης των Σεβρών- αναλάβαμε την αποπληρωμή μέρους του Οθωμανικού χρέους που αντιστοιχούσε στις «κατακτημένες» (και όχι απελευθερωθείσες) πρώην οθωμανικές επαρχίες της Βόρειας Ελλάδας….
[3] Όταν ρωτήθηκε σχετικά ο Κων/νος απάντησε: «Εγώ να δηλώσω ότι επανήλθα στον θρόνο, τον οποίο δεν εγκατέλειψα και στον οποίο ο γιος μου ήταν απλούτατα αντιπρόσωπός μου, ενώ εγώ ήμουν ο αληθινός βασιλιάς;» (Τσιρκανίδης, 1993 σσ. 182-184)
[4] Ήταν τέτοια η ασχετοσύνη τους που ξεχώριζαν για τις εντυπωσιακές σπάθες τους που δεν τις αποχωρίζονταν, ενθύμια των μαχών του 1912-1913, όμως εντελώς εκτός τόπου και χρόνου το 1921…
[6] Με λιγότερους τουλάχιστον 23.000 άντρες, εκ των οποίων οι 18.000 (!) τραυματίες και πάνω από 3.000 νεκροί…
[7] Επί μήνες οι Ιταλία και Γαλλία, μετέφεραν πολεμοφόδια στον Κεμάλ, με την ελληνική κυβέρνηση απλώς να αντιδρά περιστασιακά, χωρίς να κάνει σχεδόν καμία κατάσχεση!
[10]«Παλιόπαιδο, από πότε έγινες πολιτικός και αρχηγός ώστε να τολμάς να συζητάς για τόσο σπουδαία ζητήματα; Άϊντε να χαθής! Αν δεν ήσουν παιδί του Κωστή (ο Κωστής ήταν ο πατέρας μου), που τον ξέρω πολύ καλά και έχω κοιμηθεί το 1900 στο σπίτι σας, στη Ζαγορά, θα σε παρέδιδα στο Γάσπαρη (το διευθυντή της αστυνομίας) να σου βάλλη με το βούρδουλα μυαλό. Ακούς εκεί, να τολμάς να λες πως οι Μπολσεβίκοι, οι άθεοι, οι καταδρομείς και λυμεώνες της Μεγάλης Ρωσίας, μπορούν να μεσολαβήσουν και να μας βγάλουν από το αδιέξοδο της μικρασιατικής εκστρατείας! Αυτοί, βρε, είναι νηστικοί και πεινούν. Ήρθεν η ώρα τους, σε 5-6 μήνες θα τους λιντζάρη ο ρωσικός λαός!!…». Από τα λόγια αυτά του Καρτάλη καταλαβαίνει ο καθένας πόση μούχλα είχαν στο κεφάλι τους οι συνεργάτες του Γούναρη.
Η ρευστοποίηση του κομματικού χάρτη στις χώρες της ΕΕ, το Brexit, το φαινόμενο Τράμπ, Μπολσονάρου και πρόσφατα Μιλέι, η εκρηκτική άνοδος των ακροδεξιών κομμάτων, κυβερνητικά σε πολλές χώρες, σε αναμονή σε άλλες, στέλνουν μήνυμα για την πιθανή κατάρρευση του δημοκρατικού και κοινωνικού μοντέλου, που χτίστηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, που άντεξε και νίκησε στον Ψυχρό Πόλεμο.
Τα αίτια πολλά: α). Η μετανάστευση, οι πρόσφυγες, η πανδημία, η ενεργειακή κρίση, η κλιματική κρίση, η οξύτατη και παρατεταμένη ακρίβεια, η έκρηξη των κοινωνικών ανισοτήτων, τα ατομικά δικαιώματα και η ταυτοτική κρίση των δυτικών κοινωνιών.
β). Οι γεωπολιτικές αβεβαιότητες, η υποχώρηση της ηγεμονίας των ΗΠΑ και γενικότερα της Δύσης, η ανάδειξη άλλων πόλων όπως η Κίνα, οι BRICS, οι περιφερειακές δυνάμεις, που αναζητούν νέους ρόλους, μέσα από νέες συμμαχίες, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι εμφύλιοι στην Αφρική, η σύγκρουση στην Μέση Ανατολή.
Στην Ελλάδα στις εκλογές του Μαΐου του 2012, στην κορύφωση των κινητοποιήσεων κατά των μνημονίων, της σκληρής λιτότητας και κυρίως της αβεβαιότητας, που ένιωθε η πλειοψηφία των πολιτών, για πρώτη φορά τα κόμματα δεξιά της ΝΔ αθροιστικά, ξεπερνούσαν το κεντροδεξιό κόμμα, όπως η κεντροδεξιά και τα κόμματα δεξιά της ΝΔ μαζί ξεπερνούσαν αθροιστικά, για πρώτη φορά μετά το 1974, τα κόμματα αριστερά της ΝΔ.
Όμως, το μεγαλύτερο μέρος του ρεύματος της αντισυστημικής ριζοσπαστικοποίησης της κοινωνίας, το ενσωμάτωσε ο Σύριζα και το εκτόνωσε, με την ολοκλήρωση της κυβερνητικής του θητείας.
Η μετακίνηση του δεξιά της ΝΔ, θα ήταν ίσως καταστροφική και μπορεί να δημιουργούσε μόνιμες βλάβες στο πολιτικό σύστημα, με κινδύνους για την ευρωατλαντική στρατηγική επιλογή της χώρας και τα εθνικά θέματα, το 1974 δεν είναι μακριά.
Στις εκλογές του 2019 ο Κυριάκος Μητσοτάκης έπεισε ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας, ότι μπορεί να εγγυηθεί την ηρεμία και την σταδιακή επιστροφή σε εποχές, πριν την κρίση του 2008-2009 και της μνημονιακής συνέχειας.
Τέσσερεις κυρίως, ήταν οι παράγοντες, που του έδωσαν και την δεύτερη τετραετία:
α). Η κρίση της πανδημίας, που μηδένισε κάθε σύγκριση των οικονομικών και κοινωνικών δεικτών, με αυτούς που παρέλαβε.
β). Ο φόβος του θανάτου από τον κορωνοιό, τον εξωτερικό εισβολέα, μείωσε κατά πολύ τις προσδοκίες της κοινωνίας.
γ). Οι πρωτόγνωροι πόροι που διατέθηκαν και διατίθενται από την ΕΕ και τον πρόσθετο δανεισμό της χώρας, για την αντιμετώπιση των κρίσεων.
δ). Η απόλυτη αδυναμία της Αξιωματικής αντιπολίτευσης και γενικά της αντιπολίτευσης, να προσφέρουν αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση.
Στις τελευταίες εκλογές, τα κόμματα δεξιά της ΝΔ, συγκέντρωσαν 13% περίπου, που σημαίνει ότι, οι απώλειες της ΝΔ καλύφθηκαν με δυνάμεις του κέντρου και της κεντροαριστεράς.
Τα προβλήματα, που ενισχύουν τα ακροδεξιά κόμματα στην Ευρώπη, είναι ακόμη πιο μεγάλα στην χώρα μας, όμως ο φόβος των κρίσεων των προηγούμενων χρόνων και η τραγική εμπειρία της Χούντας, συγκρατούν τις αντιδράσεις της ελληνικής κοινωνίας και κυρίως αυτών που πλήττονται περισσότερο.
Ο πολυκερματισμός του πολιτικού χώρου στα δεξιά της ΝΔ, παρότι ενισχύεται, συνεχίζει να μην φαίνεται ότι την απειλεί.
Η κατάρρευση του Σύριζα-Προοδευτική Συμμαχία, η διάσπασή του, η δημιουργία νέου κόμματος και, η αδυναμία των άλλων κομμάτων να δημιουργήσουν δυναμική ανατροπής των πολιτικών συσχετισμών, επίσης της δίνει την σημερινή εύθραυστη κυριαρχία.
Μέχρι πότε, ο μεταρρυθμιστής Πρωθυπουργός, του λιγότερου κράτους, θα μπορεί με το μεγαλύτερο υπουργικό συμβούλιο, που συνεχώς μεγαλώνει, της Μεταπολίτευσης και, του μεγαλύτερου αριθμού μετακλητών, για να τους χωράει όλους, θα μπορεί να πείθει με τους προερχόμενους από την ΝΔ υπουργούς τον βασικό εκλογικό ακροατήριο της κεντροδεξιάς, με τους προερχόμενους από κόμματα δεξιά της ΝΔ, τους ακροδεξιούς ψηφοφόρους, και με τους προερχόμενους από το ΠΑΣΟΚ, τους κεντρώους και τους κεντροαριστερούς ψηφοφόρους;
Η πρόσφατη μεγάλη εκλογική επιτυχία του Βιλντερς στην Ολλανδία, όπως και οι εκλογικές και δημοσκοπικές επιτυχίες, αντίστοιχων κομμάτων σε όλη την ΕΕ, δεν θα αργήσει να χτυπήσει και την πόρτα της χώρας μας.
Αν, στα αριστερά της ΝΔ δεν υπάρξει σύντομα εναλλακτική αξιόπιστη κυβερνητική πρόταση, τότε, μπορεί η δυσφορία του κόσμου, αυτήν την φορά, να εκδηλωθεί κυρίως στα δεξιά της ΝΔ.
Αυτό που φαίνεται να λείπει είναι το πρόσωπο που θα ενώσει και θα εκφράσει την δυναμική αυτή.
Σε κάθε χώρα, που εμφανίστηκε και πρωταγωνιστεί πλέον, είχε και διαφορετική πολιτική προέλευση, ο Βίλντερς στην Ολλανδία προήλθε από το Κεντροδεξιό κόμμα, το αδελφό της ΝΔ.
Σε κάθε περίπτωση η κυριαρχία του Κυριάκου Μητσοτάκη, είναι εύθραυστη.