Αρχική Blog Σελίδα 1519

Eνα κράτος με ξεκάθαρους στόχους

2

Αναφέρομαι στο κράτος του Ισραήλ που από τις 8 Οκτωβρίου –όταν έγινε γνωστή η έκταση της τρομοκρατικής επίθεσης της Χαμάς– έθεσε έναν σαφή στόχο: Να πάψει αυτή η οργάνωση να απειλεί την ασφάλεια των κατοίκων του, καθώς εξακολουθεί να διαμηνύει πως θα επαναλάβει επιθέσεις σαν αυτή της 7ης Οκτωβρίου. Και ένα σοβαρό κράτος υπηρετεί πιστά, σε όλα τα επίπεδα, τον στόχο που βάζει.

Τα γράφω αυτά γιατί διαβάζω μεγαλεπήβολα σχέδια για το μέλλον της Γάζας, σχέδια που βρίσκονται εκτός πραγματικότητας για έναν απλό λόγο: διότι λογαριάζουν χωρίς τον ξενοδόχο, που στην προκειμένη περίπτωση είναι το Ισραήλ, το οποίο έχει διακηρύξει ότι θα παραμείνει εκεί μέχρις ότου εκπληρωθεί πλήρως ο στρατηγικός στόχος του. Δηλαδή η εξολόθρευση όλων των δικτύων, στρατιωτικών, οικονομικών, κοινωνικών, της Χαμάς.

Φαίνεται ότι θα υπάρξει μια μεταβατική περίοδος κατά την οποία τα στρατεύματα του Ισραήλ θα παραμείνουν στη Γάζα και μετά τα πάντα θα εξαρτηθούν από τις διαθέσεις των Παλαιστινίων. Αν θα θελήσουν να συνυπάρξουν με τους Ισραηλινούς, εγκαταλείποντας την ιστορική θέση τους για την καταστροφή του κράτους του Ισραήλ. Μια θέση που τους οδήγησε σε καταστροφές, σε δυστυχία και σε αλλεπάλληλες ήττες, μικρές και μεγάλες.

Φαίνεται ότι θα υπάρξει μια μεταβατική περίοδος κατά την οποία τα στρατεύματα του Ισραήλ θα παραμείνουν στη Γάζα και μετά τα πάντα θα εξαρτηθούν από τις διαθέσεις των Παλαιστινίων.

Συνεπώς, η διεθνής κοινότητα και ο ΟΗΕ, εφόσον όντως επιθυμούν τη μόνιμη ειρήνη στην περιοχή, θα πρέπει να αφήσουν το Ισραήλ να τελειώσει τη «δουλειά» που άρχισε. Στο κάτω κάτω, πριν από λίγες ημέρες ο αντιπρόσωπός του στον ΟΗΕ, Γκιλάντ Ερντάν, έδωσε διέξοδο στο πρόβλημα καθώς πρότεινε μόνιμη κατάπαυση του πυρός –όχι ανθρωπιστική εκεχειρία– υπό δύο προϋποθέσεις: να απελευθερωθούν όλοι οι όμηροι και να παραδοθούν οι υπεύθυνοι της σφαγής της 7ης Οκτωβρίου. Δύο απολύτως λογικοί όροι.

Ο ΟΗΕ, μονίμως μεροληπτών κατά του Ισραήλ, αντί να πιέσει προς τη Χαμάς να αποδεχθεί τους παραπάνω όρους, πιέζει το Ισραήλ να συμφωνήσει σε μια ανθρωπιστική εκεχειρία –δηλαδή κάτι το προσωρινό– που είναι ουσιαστικά ένα δώρο στους τρομοκράτες. Τους δίνει την ευκαιρία να ανασυνταχθούν και να ενισχυθούν. Αυτή η μεροληψία επιβεβαιώθηκε και με το πρόσφατο ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας, στο οποίο πρόβαλαν βέτο οι ΗΠΑ, διότι σε αυτό δεν υπήρχε καμιά αναφορά, καμιά καταδίκη –έστω για λόγους ισορρο-πίας– της Χαμάς.

Το Ισραήλ, εμείς οι Ελληνες, θα πρέπει να το θαυμάζουμε για πολλούς λόγους. Γιατί μια έρημο τη μετέτρεψε σε μια εύφορη γη, γιατί είναι ένα δημοκρατικό κράτος που απειλείται από θεοκρατικά και απολυταρχικά καθεστώτα, γιατί διεξήγαγε νικηφόρα όλους τους πολέμους εναντίον συντριπτικά υπέρτερων εχθρών, γιατί η εθνική ασφάλεια και η επιβίωση έχουν ενσωματωθεί πλήρως στην καθημερινότητα των Ισραηλινών.

Τέλος, γιατί πιστεύω πως θα θέλαμε η πατρίδα μας να μοιάσει στο Ισραήλ, όμως δεν μπορεί. Τουλάχιστον, ας διδαχθούμε από το πώς υπηρετεί με συνέπεια, μέχρι τέλους, τους στόχους που θέτει.

https://www.kathimerini.gr/opinion/562777231/ena-kratos-me-xekatharoys-stochoys/

Η «Αυστροουγγαρία» επιστρέφει στην ευρωπαϊκή σκηνή – Ανησυχία στις Βρυξέλλες

0

Το ζευγάρι Βιέννης – Βουδαπέστης εκπέμπει πια κοινά μηνύματα σε μια σειρά από μέτωπα, εγείροντας εμπόδια και αξιώσεις. Προβληματισμός στις Βρυξέλλες

ΗΑυστροουγγαρία διελύθη εις τα εξ ων συνετέθη το 1918, με φόντο τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κλείνοντας έτσι ένα μάλλον βραχύβιο κύκλο ύπαρξης μόλις 50 ετών. Εν έτει 2023 πια, πάνω από έναν αιώνα μετά, κάποιοι τη βλέπουν ωστόσο να αναγεννιέται όχι τυπικά, αλλά ατύπως, ως ανεπίσημο αυστροουγγρικό μπλοκ εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Είτε πρόκειται για την Ουκρανία, τη Ρωσία ή ακόμη και για τη σύγκρουση Ισραήλ – Χαμάς, η εντύπωση που έχει δημιουργηθεί στους κύκλους της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι ότι το ζευγάρι Βιέννης – Βουδαπέστης εκπέμπει πια κοινά μηνύματα, γράφει σε ανάλυσή του ο ιστοχώρος Politico, επικαλούμενος ως πηγή Ευρωπαίους διπλωμάτες. «Μη γελιέστε: αυτή είναι η διπλή μοναρχία που αναδύεται από τον τάφο» παρουσιάζεται να δηλώνει εις εξ αυτών των διπλωματών, με το βλέμμα στραμμένο στην Αυστροουγγαρία του παρελθόντος.

Η Ουγγαρία του Βίκτορ Ορμπαν παρουσιάζεται, επί του παρόντος, να θέτει εμπόδια στην ευρωπαϊκή προοπτική της Ουκρανίας αλλά και στη συνέχιση της ροής της ευρωπαϊκής βοήθειας προς το Κίεβο. Και η Αυστρία του Καρλ Νεχάμερ ωστόσο κάνει το τελευταίο διάστημα «θόρυβο» γύρω από το θέμα της Ουκρανίας, ενώ εκείνη είχε θέσει εμπόδια και στην ένταξη της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας στη Ζώνη Σένγκεν.

«Ο πραγματικός λόγος που η Αυστρία ξαφνικά διαμαρτύρεται για την Ουκρανία στις Βρυξέλλες έχει να κάνει με τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη. Εάν η Ε.Ε. ξεκινήσει ενταξιακές συνομιλίες με την Ουκρανία, η Αυστρία θέλει να συμπεριληφθεί και η Βοσνία, με την οποία έχει μακροχρόνιους οικονομικούς και πολιτικούς δεσμούς», σημειώνεται στην ανάλυσή του το Politico, υπογραμμίζοντας ότι η Βιέννη το συνηθίζει να παίζει το χαρτί της ουδετερότητας ισορροπώντας μεταξύ Μόσχας και Δύσης ανάλογα με την περίοδο.

Η Βοσνία – Ερζεγοβίνη έχει λάβει καθεστώς χώρας υποψήφιας προς ένταξη στην Ε.Ε. ήδη από τα τέλη του 2022, αλλά η Κομισιόν θέτει εμπόδια στις ενταξιακές συνομιλίες, καθώς βλέπει κενά και τάσεις οπισθοδρόμησης σε μέτωπα όπως είναι εκείνο του κράτους δικαίου.

Ωστόσο, μαζί με την ένταξη της Ουκρανίας στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής που διεξάγεται στις Βρυξέλλες αύριο και μεθαύριο, η Αυστρία βρήκε την ευκαιρία να επαναφέρει παράλληλα και το θέμα της Βοσνίας.

Αυστρία και Ουγγαρία έχουν περίπου τον ίδιο πληθυσμό (9 εκατομμύρια). Η οικονομία της Αυστρίας είναι, ωστόσο, τρεις φορές μεγαλύτερη από εκείνη της Ουγγαρίας, γεγονός το οποίο της δίνει μεγαλύτερο «εκτόπισμα» ενδοευρωπαϊκά.

Θα πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι η Αυστρία πηγαίνει σε βουλευτικές εκλογές το φθινόπωρο του 2024 και πως πρώτο στις δημοσκοπήσεις, ενόψει αυτών των εκλογών, έρχεται το ακροδεξιό Κόμμα της Ελευθερίας (FPÖ) του Χέρμπερτ Κικλ, ένα κόμμα το οποίο αντιμετωπίζει ως «πρότυπο» την Ουγγαρία του Βίκτορ Ορμπαν…

Με πληροφορίες από Politico

https://www.kathimerini.gr/world/562779994/i-aystrooyggaria-epistrefei-stin-eyropaiki-skini-anisychia-stis-vryxelles/

Οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν την διοίκηση και την διαχείριση των ουκρανικών δυνάμεων!

0

Oι ΗΠΑ εμπλέκονται άμεσα στον πόλεμο της Ουκρανίας

Οι ΗΠΑ προχωρούν σε μία ενέργεια η οποία ουσιαστικά τις καθιστά σε εμπόλεμη κατάσταση με τη Ρωσία αφού στέλνουν τον Αμερικανό στρατηγό Αντόνιο Αγκούτο Τζούνιορ, μαζί με ομάδα επιτελών του Πενταγώνου στο Κίεβο, για να αναλάβουν την διοίκηση των ουκρανικών δυνάμεων οι οποίες έχουν ηττηθεί σε όλα τα μέτωπα.

Οι Αμερικανοί αξιωματικοί τις επόμενες ημέρες θα αναλάβουν τον σχεδιασμό και τη διαχείριση όλων των πολεμικών επιχειρήσεων των ενόπλων δυνάμεων της Ουκρανίας.

Έτσι, το Πεντάγωνο αναπτύσσει έναν πλήρη μηχανισμό στην Ουκρανία με τη συνεχή παρουσία Αμερικανών στρατιωτικών συμβούλων σε εγχώριες μονάδες και στρατιωτικούς σχηματισμούς.

Ο στρατηγός Αγκούτο έχει διοικήσει την 3η Μεραρχία Πεζικού και την 1η Στρατιά των ΗΠΑ, η οποία έχει ως αντικείμενο την εκπαίδευση εφέδρων.

Έτσι, για να συνεχίσουν περαιτέρω τον πόλεμο στην Ουκρανία, οι Αμερικανοί επέλεξαν το βιετναμέζικο-αφγανικό μοντέλο.

Με αυτή την κίνηση οι de facto, μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει κηρυχτεί επίσημα ο πόλεμος των ΗΠΑ εναντίον της Ρωσίας .

Ρώτησαν τον Μπάιντεν παρουσία του Β.Ζελένσκι αν θέλει να κερδίσει η Ουκρανία τον πόλεμο και «έσκασε» στα γέλια!

0

Γέλασε γιατί δεν κατάλαβε την ερώτηση ή γιατί πιστεύει πως ο πόλεμος έχει πλέον χαθεί;

Δημοσιογράφος απηύθυνε ερώτηση στον Αμερικανό πρόεδρο Τζο Μπάιντεν για το αν θέλει να κερδίσει η Ουκρανία τον πόλεμο με τη Ρωσία και εκείνος «έσκασε» κυριολεκτικά στα γέλια!

Αμέσως προέκυψε το ερώτημα για το αν ο πρόεδρος, κατάλαβε τι του είπανε και γέλασε αυθόρμητα γιατί θεωρεί πως η υπόθεση της Ουκρανίας έχει πλέον χαθεί, ή αν δεν κατάλαβε απολύτως τίποτε και απλώς… γελούσε αμήχανα.

Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει σοβαρό ζήτημα. Εάν συμβαίνει το πρώτο τότε οι Αμερικανοί έχουν πάρει απόφαση ότι ο πόλεμος έχει χαθεί και απλώς αναζητούν τρόπους αυτό να γίνει όσο γίνεται πιο ανώδυνα για τους ίδιους και όχι για τους Ουκρανούς.

Εάν συμβαίνει το δεύτερο, για άλλη μία φορά τίθεται ζήτημα για την πνευματική και νοητική διαύγεια του Αμερικανού προέδρου.

Αυτό που είναι σίγουρο σε κάθε περίπτωση, είναι ότι τα συγκεκριμένα γέλια δεν άρεσαν καθόλου στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντιμίρ Ζελένσκι.

Δεν είναι τυχαίο ότι στο Χ κυκλοφορεί, μία φωτογραφία που έχει υποστεί επεξεργασία photoshop, που απεικονίζει τον Τζο Μπάιντεν με τον Βολοντιμίρ Ζελένσκι και στην οποία υποτίθεται ότι διεξάγεται ακόλουθος διάλογος:

Ο Β.Ζελένσκι λέει στον Τ.Μπάιντεν «Είπες θα είμαστε μαζί μέχρι το τέλος».

Και η φανταστική απάντηση του Αμερικανού προέδρου είναι η εξής: «Αυτό είναι το τέλος»

Με Αμερικανούς γερουσιαστές συναντήθηκε χθες ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Καπιτώλιο, ζητώντας τους να υπάρξει νέα στρατιωτική οικονομική βοήθεια προς τη χώρα του, ωστόσο αρκετοί ήταν οι Ρεπουμπλικάνοι που εξέφρασαν τις διαφωνίες τους. 

Οι Ρεπουμπλικάνοι ήταν απρόθυμοι να υπογράψουν το αίτημα χρηματοδότησης του Δημοκρατικού προέδρου Τζο Μπάιντεν, βάσει του οποίου η Ουκρανία θα λάμβανε 61,4 δισεκατομμύρια δολάρια.

Ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Μάικ Τζόνσον, δήλωσε μετά τη συνάντησή του με τον Ζελένσκι ότι η κυβέρνηση του Μπάιντεν πρέπει να παράσχει περισσότερες λεπτομέρειες για το πώς θα χρησιμοποιηθούν τα χρήματα.

«Αυτό που φαίνεται να ζητά η κυβέρνηση Μπάιντεν είναι δισεκατομμύρια επιπλέον δολάρια χωρίς την κατάλληλη εποπτεία, χωρίς σαφή στρατηγική για να κερδίσει και χωρίς καμία από τις απαντήσεις που νομίζω ότι οφείλονται στον αμερικανικό λαό», δήλωσε μετά τη συνάντησή του με τον Ζελένσκι.

Άλλοι Ρεπουμπλικάνοι αμφισβήτησαν κατά πόσον η πρόσθετη βοήθεια θα βοηθήσει την Ουκρανία να νικήσει τη Ρωσία μετά από μια καλοκαιρινή επίθεση που απέτυχε να αποφέρει σαφή κέρδη.

«Ξέρω ότι όλοι θέλουν να κερδίσει η Ουκρανία, απλά δεν το βλέπω στα χαρτιά», δήλωσε ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Ρον Τζόνσον.

Προσερχόμενος στον χειμώνα, με δεκάδες χιλιάδες νεκρούς Ουκρανούς, ένα τεράστιο δημοσιονομικό έλλειμμα και τις ρωσικές προόδους στα ανατολικά, ο Ζελένσκι ζητά από την Ουάσινγκτον να παράσχει την υποστήριξη που χρειάζεται επειγόντως.

Ορισμένοι Ρεπουμπλικάνοι αντιτίθενται σε περισσότερη βοήθεια για την Ουκρανία και ρωτούν για τους πολεμικούς στόχους και τον τρόπο με τον οποίο ξοδεύονται τα χρήματα των ΗΠΑ.

Λένε ότι οποιαδήποτε περαιτέρω χρήματα πρέπει να συνδυαστούν με αλλαγές στη μεταναστευτική πολιτική – ένα εξαιρετικά διχαστικό ζήτημα στην πολιτική των ΗΠΑ.

Τα πράγματα γίνονται πολύ άσχημα για την Ουκρανία όχι γιατί οι ΗΠΑ δεν θέλουν να κερδίσει, αλλά επειδή οι ίδιες είναι αυτές που έχουν αξεπέραστα πλέον οικονομικά προβλήματα.

https://www.pronews.gr/kosmos/rotisan-ton-mpainten-parousia-tou-v-zelenski-an-thelei-na-kerdisei-i-oukrania-ton-polemo-kai-eskase-sta-gelia-vinteo/

Στην αμερικανική BlackRock ο ορυκτός πλούτος της Ουκρανίας – Καταγγέλλει το Κρεμλίνο

0

Ο ορυκτός πλούτος της Ουκρανίας θα τεθεί υπό τη διαχείριση της πολυεθνικής BlackRock υποστήριξε η Μαρία Ζαχάροβα.

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι θα προσπαθήσει να πείσει την Ουάσινγκτον να συνεχίσει να χρηματοδοτεί την Ουκρανία κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στις ΗΠΑ, δήλωσε η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα, Η ίδια αναφέρθηκε στον ρόλο της BlackRock στην Ουκρανία.

«Ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη έντονες συζητήσεις στο αμερικανικό Κογκρέσο, ο Ζελένσκι θα παρακαλέσει για άλλη μια φορά τα αφεντικά του – στην πραγματικότητα τους παραγωγούς της τραγικωμικής του παράστασης – να μην τερματίσουν τη γενναιόδωρη χρηματοδότηση του καθεστώτος του Κιέβου», όπως επισήμανε η Ζαζάροβα.

Σύμφωνα με την ίδια, ο Ζελένσκι θα προσπαθήσει στην πραγματικότητα «να πείσει τον Λευκό Οίκο να φροντίσει καλύτερα την Ουκρανία παρά τον αμερικανικό λαό».

O ρόλος της BlackRock και ο Ζελένσκι

Υπάρχει και ένας άλλος λόγος πίσω από το ταξίδι του Ζελένσκι, σημείωσε η Μαρία Ζαχάροβα, σύμφωνα με το ρωσικό πρακτορείο Ειδήσεων TASS.

«Τα ουκρανικά κανάλια Telegram αναφέρουν ότι ήταν απαραίτητο να οριστικοποιηθεί η κίνηση να τεθούν όλες οι επιχειρήσεις, τα εδάφη και οι ορυκτοί πόροι της Ουκρανίας υπό τη διαχείριση της πολυεθνικής εταιρείας BlackRock σε αντάλλαγμα για τη βοήθειά της προς το Κίεβο να λάβει άλλο ένα μεγάλο πακέτο στρατιωτικής βοήθειας», ανέφερε η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών.

Κατά την Ζαχάροβα, ο Ζελένσκι κατανοεί ότι «η Ουκρανία δεν θα είναι ποτέ ξανά η ίδια», όπως είπε και πρόσθεσε: «Νοιάζεται μόνο για το ένα πολιτικό του μέλλον και, στην πραγματικότητα, για την επιβίωσή του. Είναι απλά αδύνατο αυτό χωρίς χρήματα και αμερικανική υποστήριξη».

https://www.ieidiseis.gr/kosmos/226799/stin-amerikaniki-blackrock-o-oryktos-ploytos-tis-oukranias-kataggellei-to-kremlino

Ζούμε, αλήθεια, την παρακμή της Δύσης;

1

Σηματοδοτούν οι διχασμοί των δυτικών κοινωνιών, οι ανίκανες ηγεσίες και ο πόλεμος μια ιστορική καμπή; Ή οι φιλελεύθερες δημοκρατίες είναι πιο ανθεκτικές απ’ ό,τι οι ίδιες φαίνεται να πιστεύουν; 

Κοινή λέξη, επικίνδυνη ιδέα

Του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Η «Παρακμή της ∆ύσης» του Οσβαλντ Σπένγκλερ έχει συζητηθεί κατά κόρον και έχει κριθεί, όπως και ο ίδιος ο συγγραφέας της γενικά. Δεν έχει νόημα μια νέα συζήτηση εδώ, κάτι που εξάλλου είναι αδύνατο να γίνει μέσα σε λίγες αράδες. Θα θυμίσουμε μόνο ότι το βιβλίο γνώρισε τεράστια επιτυχία στη Γερμανία στο ευρύ κοινό – όχι στους ιστορικούς. Ο Σπένγκλερ άλλωστε δεν απευθυνόταν σε αυτούς, τις εξονυχιστικές μονογραφίες των οποίων περιφρονούσε. Εκείνοι που ενθουσιάστηκαν με αυτόν, ο οποίος αυτοπροσδιοριζόταν ως ο Κοπέρνικος της Ιστορίας, δεν τον διάβασαν ως ιστορικό αλλά ως προφήτη, που είχε το βλέμμα του στραμμένο στο μέλλον. Εμπνεόμενος σταθερά από τον Νίτσε, φθέγγεται ρήματα αληθείας για το ιστορικό πεπρωμένο, με απόλυτη βεβαιότητα, λες και του τα υπαγορεύει ο Θεός («τάδε λέγει Κύριος»), ο τόνος όλου του βιβλίου είναι προφητικός. Το αποκαλυπτικό κλίμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου οδήγησε τους κατοίκους της Ευρώπης στη βίαιη συνειδητοποίηση ότι κάθε πολιτισμός είναι θνητός, όπως έγραψε αρχή αρχή ο Βαλερύ στο διάσημο δοκίμιό του «Η κρίση του πνεύματος» (1919), και γέννησε στις ψυχές τους την αγωνία για το τέλος και του δικού τους πολιτισμού. Σε αυτό το κλίμα γράφεται και διαβάζεται το βιβλίο του Σπένγκλερ. Οι πολιτισμοί είναι σαν τα λουλούδια: φυτρώνουν, αναπτύσσονται, μαραίνονται και πεθαίνουν. Το ίδιο θα συμβεί και με αυτόν τον πολιτισμό της Δύσης, τον πολιτισμό της δημοκρατίας, του φιλελεύθερου ατομικισμού και της προόδου. Οι αναγνώστες του βιβλίου του Σπένγκλερ, ιδίως του Β΄ μέρους, το 1922, είναι οι αυριανοί ενεργοί ναζιστές. Οι ρητά αντιδημοκρατικές ιδέες του θα διατυπωθούν με ανατριχιαστική σαφήνεια στα καθαρά πολιτικά βιβλία του που θα ακολουθήσουν την «Παρακμή». Μπορεί την αφορμή σήμερα να μας τη δίνει η εκατονταετηρίδα του διάσημου βιβλίου, ο Σπένγκλερ δεν ήταν πάντως ο πρώτος που μίλησε για ιστορική παρακμή εν γένει και για την παρακμή της Δύσης ειδικότερα. Την ίδια πάνω-κάτω εποχή, Ιταλοί κοινωνιολόγοι (Μόσκα, Φερέρο, Παρέτο) θα μιλήσουν, από κοινωνιολογική σκοπιά, για την ιδέα της παρακμής. Ηταν όλοι τους αντιδημοκράτες.

Και σήμερα γίνεται συχνά-πυκνά λόγος για την παρακμή της Δύσης. Πολλοί ρητορεύουν με πάθος για τον θάνατό της, σαγηνευμένοι οι ίδιοι από αυτήν την προοπτική και ενσπείροντας γύρω τους τον φόβο και την ανησυχία. Ο Σπένγκλερ διαρκώς επιστρέφει. Στη σημερινή Γαλλία τον εκτελωνίζει ο ακροδεξιός διανοούμενος Αλέν ντε Μπενουά.

Με ποιο κριτήριο αποφάσισαν όλοι αυτοί ότι σήμερα η Ευρώπη βρίσκεται σε παρακμή; Με κριτήριο το βιοτικό επίπεδο, την ανάπτυξη της επιστήμης, τη δημόσια υγεία, την παιδεία; Με ποιο; Στηρίζουν συνήθως τα λογύδριά τους στο θολό πεδίο της ηθικής, όπου μπορούν άνετα να ονομάζουν ηθική παρακμή και κατάπτωση ό,τι για άλλους είναι αξιοτίμητο. Δεν θέλω να πω ότι όλα είναι ρόδινα στην Ευρώπη σήμερα. Ούτε είναι ούτε θα γίνουν ποτέ στην Ιστορία. Η απλοϊκή όμως ιδέα της γενικής παρακμής δεν εξηγεί τίποτε ούτε φωτίζει τον τρόπο των ιστορικών αλλαγών. Οι σημερινοί ιεροκήρυκες της ευρωπαϊκής παρακμής είναι κατά κανόνα εναντίον της ιδέας της ενωμένης Ευρώπης, λατρεύουν μόνο τα εθνικά λάβαρα. Το κύριο επιχείρημά τους, με το οποίο αποκτούν και διευρύνουν το ακροατήριό τους, είναι η εχθρότητα προς τους μετανάστες, ειδικά τους μουσουλμάνους μετανάστες: μια Ευρώπη με τζαμιά δεν είναι Ευρώπη, έχει ήδη αλωθεί, η ευρωπαϊκή ταυτότητα έχει αλλοιωθεί. Μέσα σε ένα πέλαγος αυταρχικών, αντιδημοκρατικών καθεστώτων ή και ωμών δικτατοριών, που μισούν τη Δύση, τι άλλο είναι περισσότερο υπερασπίσιμο από αυτήν (ως πολιτική και πολιτιστική έννοια και όχι γεωγραφική), μια Δύση βεβαίως της δημοκρατίας, του πλουραλισμού, της δικαιοσύνης, της υποδοχής και της φιλοξενίας;

Δεν θέλω με όλα αυτά να πω ότι πρέπει να αποσύρουμε τη λέξη παρακμή από το λεξιλόγιό μας. Διόλου. Θα συνεχίσουμε να τη χρησιμοποιούμε, κάνοντας λόγο, επί παραδείγματι, για την παρακμή ενός τομέα οικονομικής δραστηριότητας ή ό,τι άλλο. Εκείνο που θέλω να πω είναι ότι το σημερινό κήρυγμα για την παρακμή της Ευρώπης είναι ένας λόγος αντιδραστικός, μισαλλόδοξος και ακροδεξιός.

* Ο κ. Σταύρος Ζουμπουλάκης είναι συγγραφέας, πρόεδρος της Εθνικής Βιβλιοθήκης.

Η γοητεία της πτώσης και ο κόσμος μας

Του Κώστα Κωστή 

Παρακμή. Και μόνον η ιστορία αυτής της λέξης την κάνει να φαίνεται πολύ «βαριά» και τα πράγματα επιδεινώνονται αν λάβουμε υπόψη μας τις πολιτικές απόψεις που συνδέονται μαζί της, τις συνδηλώσεις της. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο πολύπλοκη όταν πάμε να κάνουμε λόγο για την παρακμή της Δύσης. Τι ακριβώς σημαίνει κάτι τέτοιο. Την παρακμή της κληρονομιάς της Ρώμης, της κληρονομιάς πάνω στην οποία εδράζεται η Δύση; Αυτή ήταν η λογική του Γκίμπον και ακολουθώντας τη λογική αυτή έκανε λόγο για την ιδέα της παρακμής. Μια αντίληψη πολύ διαδεδομένη στους λόγιους του Διαφωτισμού. Ή κάτι άλλο, που το αντιλαμβανόμαστε διαισθητικά μάλλον, παρά με ουσιαστικό τρόπο.

Ασφαλώς και οι παρακμιακές καταστάσεις διατηρούν μια γοητεία που θέλγει συγγραφείς και καλλιτέχνες, αλλά και το ευρύτερο κοινό, και μάλιστα ανεξαρτήτως πολιτικών πεποιθήσεων. Τι μπορεί όμως να αντιπροσωπεύει σε πραγματικούς όρους αυτή η παρακμή, πώς μπορούμε να τη θεμελιώσουμε; Οι ευρωπαϊκές Μεγάλες Δυνάμεις, για να περιοριστούμε στα σχετικά πρόσφατα χρόνια, έφτασαν στην ακμή της ισχύος τους κατά τις παραμονές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οδηγήθηκαν σε αυτόν με μια δυναμική «υπνοβάτη», με αποτέλεσμα να αντιμετωπίσουν σκληρά διλήμματα κατά τον Μεσοπόλεμο. Πάλι έγινε λόγος για παρακμή της Δύσης και ο Σπένγκλερ ήθελε να δώσει ένα νέο περιεχόμενο στον όρο.

Δεν ήταν ιδιαιτέρως πειστικός, αν και επηρέασε πολλούς. Οι Μεγάλες Δυνάμεις της Ευρώπης παύουν μεν να είναι Μεγάλες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ωστόσο η Δύση δεν οπισθοδρομεί. Οι ΗΠΑ ήταν παρούσες για να μπορέσουν να διατηρήσουν σε γερές βάσεις την υπεροχή των δυτικών χωρών. Δεν βλέπω πώς θα μπορούσε να τεκμηριώσει κανείς την παρακμή σε αυτή την εξέλιξη, ακόμη και αν θεωρήσει πως η Ανατολική Ευρώπη και η Ρωσία δεν ανήκαν στην ομάδα της Δύσης, ισχυρισμός που συχνά επαναλαμβανόταν και επαναλαμβάνεται.

Ωστόσο, στον κόσμο που ζούμε τίποτα δεν παραμένει σταθερό και η υπεροχή του ατλαντικού κόσμου δείχνει να μετατοπίζεται σταδιακά προς τον Ειρηνικό. Από το σημείο αυτό, όμως, μέχρι να φτάσουμε να μιλάμε για παρακμή της Δύσης, η απόσταση είναι μεγάλη. Θα ήταν πολύ πιο χρήσιμο και πολύ πιο αποτελεσματικό, για να κατανοήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει στον κόσμο μας, να κάνουμε λόγο για μετατοπίσεις των ισορροπιών σε γεωπολιτικό και γεωοικονομικό επίπεδο, για αυξανόμενους ανταγωνισμούς μεταξύ των μεγάλων κρατών της εποχής μας, για φιλοδοξίες Ρώσων, Κινέζων, από κοντά και των Τούρκων, να αναβαθμίσουν τη θέση τους στο διεθνές περιβάλλον, αλλά δυσκολεύομαι να δω πώς έχει παρακμάσει η Δύση.

Η παγκοσμιοποίηση έδωσε τη δυνατότητα σε χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και η Τουρκία να βελτιώσουν την ευημερία του πληθυσμού τους και να μειώσουν την απόσταση που τις χωρίζει από τη Δύση. Αλλά αυτό δεν αποτελεί τεκμήριο παρακμής της Δύσης. Η τελευταία εξακολουθεί να διατηρεί πλεονεκτήματα οικονομικά, επιστημονικά, τεχνολογικά, πολιτισμικά, οργανωτικά, αλλά και στρατιωτικά, που της επιτρέπουν να βλέπει με σιγουριά τον εαυτό της, όσο και αν ώρες ώρες δυσκολεύεται να δεχθεί τον ανταγωνισμό από τις πρώην αποικίες της. Οι δυσκολίες θα προκύψουν μόνον αν η Δύση δεν μπορέσει σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα να αντιμετωπίσει τα εσωτερικά προβλήματα των χωρών που τη συγκροτούν. Τη στιγμή που σε παγκόσμια κλίμακα οι οικονομικές ανισότητες μεταξύ των κρατών περιορίζονται, σε εθνικό επίπεδο οι δυτικές χώρες τις βλέπουν να αυξάνονται με πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες που, πιστεύω, ότι μόνο ένα μικρό μέρος τους έχουμε δει μέχρι τώρα. Αλλά και αυτό ακόμη το απτό πρόβλημα είναι επιλύσιμο και θα πρέπει να περιμένουμε μέχρις ότου δούμε τις εξελίξεις. Στο κάτω κάτω και οι χώρες που επιδιώκουν να ανταγωνιστούν τη Δύση αντιμετωπίζουν κρίσιμα προβλήματα, που βάζουν πολλά εμπόδια στην πορεία τους.

Φυσικά, υπάρχουν και τα πολύ μεγάλα προβλήματα, της κλιματικής αλλαγής και του πυρηνικού πολέμου. Αν η Δύση δεν μπορέσει να βρει τρόπους για να τα αντιμετωπίσει προφανώς θα υποστεί στο μέλλον τις βαριές συνέπειές τους. Αλλά και σε αυτή την περίπτωση δεν θα πρόκειται για παρακμή της Δύσης, αλλά για την καταστροφή του ανθρώπινου πολιτισμού.

* Ο κ. Κώστας Κωστής είναι καθηγητής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Τι έρχεται μετά την ηγεμονία

Του Άγγελου Χανιώτη 

Στους παραδοσιακούς γεωγραφικούς χάρτες που στηρίζονται στην κυλινδρική προβολή του Γεράρδου Μερκάτορ (1569) η Ευρώπη κατέχει την κεντρική θέση. Μαζί με τη Βόρειο Αμερική στο δυτικό ημισφαίριο και την Ωκεανία στο νότιο, συναπαρτίζει μια πολιτική, οικονομική και πολιτιστική ενότητα που καταχρηστικά λέγεται «Δύση». Οι χάρτες αυτοί είναι παραπλανητικοί. Η Βόρειος Αμερική και η Ευρώπη παρουσιάζονται με μεγαλύτερες από τις πραγματικές τους διαστάσεις και, βέβαια, στην επιφάνεια μιας σφαίρας δεν υπάρχει σταθερή κεντρική θέση. Αυτοί οι χάρτες αντανακλούν την πρωτοκαθεδρία μιας «Δύσης», που στήριζε την ισχύ της στην αποικιοκρατία. Αυτή η «Δύση» έχει περάσει το μεσουράνημά της και, αν ακολουθήσουμε αυτήν τη μεταφορά, θα πρέπει να έχει μπει υποχρεωτικά στη φάση του γέρματος. Δεν είναι όμως οι μεταφορές που υπαγορεύουν την ιστορική εξέλιξη· η ιστορική εξέλιξη επιλέγει τις κατάλληλες μεταφορές.

Αναμφίβολα, έχει χαθεί η πολιτική ηγεμονία υπερδυνάμεων της Γηραιάς Ηπείρου και του Νέου Κόσμου σε μεγάλο μέρος του πλανήτη. Η πάλαι ποτέ αδιαμφισβήτητη πρωτοκαθεδρία δυτικών οικονομιών μετά βίας αντιστέκεται στις προκλήσεις. Η Ευρωπαϊκή Ενωση παραπαίει. Πολλές δυτικές δημοκρατίες, με πρώτη και καλύτερη την Αμερική, απειλούνται από ακραίο λαϊκισμό και την αμφισβήτηση των ίδιων των θεμελίων της ισότητας των δικαιωμάτων και της δημοκρατίας. Τους πολιτικούς ηγέτες με οράματα έχουν αντικαταστήσει οι πολιτικοί της διαμαρτυρίας και των κομματικών σωλήνων. Είναι, όμως, αυτά ενδείξεις παρακμής ή παροδικές κρίσεις;

Για μια ισορροπημένη κρίση πρέπει να ρίξουμε στην πλάστιγγα και το γεγονός ότι τα δυτικά κράτη δεν υπήρξαν πεδίο μαχών για ασυνήθιστα μακρά περίοδο μετά το 1945. Το βιοτικό τους επίπεδο είναι σταθερά υψηλό. Οσο κι αν η μέση εκπαίδευση υστερεί σε σχέση με εκείνη πολλών ασιατικών χωρών, τα δυτικά ακαδημαϊκά ιδρύματα δίνουν τα διεθνή πρότυπα. Οσο και αν η παγκοσμιοποίηση διευκολύνει τις πολιτιστικές ανταλλαγές και αλληλεπιδράσεις και ενισχύει την προβολή άλλων πολιτισμών, αυτό δεν έχει μειώσει την παγκόσμια επιρροή του δυτικού πολιτισμού. Στη Δύση έχουν τη ρίζα τους τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που άλλαξαν τον κόσμο μας, όχι πάντοτε προς το καλύτερο. Προς τα δυτικά κράτη κατευθύνονται οι μεταναστευτικές ροές. Την ευθύνη τη φέρουν τα ίδια, με τις αποτυχημένες πολιτικές τους στην Αφρική, στη Λατινική Αμερική και σε περιοχές της Ασίας. Ομως αυτό το φαινόμενο δείχνει ότι η Δύση θεωρείται φάρος ελπίδας και όχι βυθιζόμενο σκάφος. Και μόνον όσοι πιστεύουν στην καθαρότητα του αίματος θα θεωρήσουν ως παρακμή της Δύσης μια σταθερή δημογραφική τάση. Τα βασικά χαρακτηριστικά της είναι η γήρανση του πληθυσμού (υπό αυτήν την έννοια η Ευρώπη είναι όντως η Γηραιά Ηπειρος) και η παράλληλη αύξηση του προσδόκιμου της ζωής, η μείωση του δείκτη γεννήσεων και η διαρκής αύξηση του ποσοστού των νεοαφιχθέντων μεταναστών και προσφύγων στο σύνολο του πληθυσμού. Μεταναστευτικά κινήματα και αναμείξεις και αφομοιώσεις πληθυσμών είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση, στην Ιστορία.

Αυτό που κάποιοι θεωρούν παρακμή της Δύσης είναι, ουσιαστικά, ένας πιο ισορροπημένος καταμερισμός δυνάμεων και διαδικασίες πολιτιστικής σύγκλισης. Η απώλεια εδάφους στον οικονομικό και πολιτικό στίβο αντισταθμίζεται από την υπεροχή της Δύσης στον χώρο των αξιών που έχουν δημιουργηθεί με την ενεργό συμμετοχή των πολιτών. Στις δυτικές κοινωνίες των πολιτών μετρούν ακόμα η αυτοδιάθεση και η δημοκρατία, ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα, η ανοχή της διαφορετικότητας και η ελευθερία της έκφρασης, η ειρηνική επίλυση διαφορών με διαπραγματεύσεις και διαιτησία, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και η αξιοκρατική πρόοδος της γνώσης, και κυρίως η αυξημένη ευαισθησία σε θέματα οικολογίας και κλίματος. Αν κάποτε αυτές οι αξίες κυριαρχήσουν στον πλανήτη σε τέτοιο βαθμό που να μην αναγνωρίζεται η διαφορά ανάμεσα σε δυτικές και άλλες κοινωνίες, δεν θα υπάρχει λόγος να θρηνήσουμε την εξαφάνιση της «Δύσης» ως διακριτής έννοιας. Η μέρα αυτή πιθανόν να μην έρθει ποτέ· αλλά μέχρι τότε η Δύση έχει μια αποστολή.

* Ο κ. Αγγελος Χανιώτης είναι καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας, Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών, Πρίνστον.

Το σύνηθες χάος του κόσμου

Προς τα δυτικά κράτη κατευθύνονται οι μεταναστευτικές ροές. Αυτό το φαινόμενο δείχνει ότι η Δύση θεωρείται φάρος ελπίδας και όχι βυθιζόμενο σκάφος.

Του Κέβιν Φέδερστοουν 

Υστερα από μια περίοδο αβεβαιότητας και εικασιών σχετικά με το πού βρισκόταν, ο Οσκαρ Ουάιλντ απάντησε στις ερωτήσεις των δημοσιογράφων με την εξής δήλωση: «Οι πληροφορίες περί του θανάτου μου ήταν υπερβολικές». Οσοι πιστεύουν ότι οι σημερινές διεθνείς απειλές και η αστάθεια προμηνύουν την παρακμή της Δύσης δικαιολογούν μια παρόμοια απάντηση.

Ακόμη και πριν από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, το διεθνές σύστημα ήταν πολυκεντρικό. Ωστόσο, τα άλλα αναδυόμενα κέντρα ισχύος γνώρισαν διακυμάνσεις. Σήμερα, λίγοι αναφέρονται στην απειλή που συνιστούν οι «BRICS» – πρώην δημοφιλής όρος για τη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία και τη Νότια Αφρική, μαζί με την Κίνα. Οι περιπέτειες του Πούτιν στην Ουκρανία αποκάλυψαν τις αδυναμίες των συμβατικών του δυνάμεων: οι ερασιτέχνες στρατιώτες αποδείχθηκαν ισχυρότεροι από τα στρατεύματά του, τα οποία έδειξαν αποδιοργάνωση και χαμηλό ηθικό. Τα όπλα που ήρθαν από το Ιράν προκάλεσαν πολλές ζημιές στην Ουκρανία τις τελευταίες εβδομάδες, αλλά εκθέτουν την ανικανότητα της Μόσχας. Και στο ίδιο το Ιράν μαθήτριες διαμαρτύρονται γενναία για μια ατζέντα που έχει τις ρίζες της στα δυτικά πρότυπα. Ευρύτερα, ο επανεκλεγείς πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ στρέφει την Κίνα προς ένα σύστημα προσωπικής εξουσίας και μεγαλύτερης απολυταρχίας, που εγκυμονεί κινδύνους για μεγαλύτερες μελλοντικές πολιτικές και κοινωνικές προκλήσεις στο εσωτερικό της χώρας.

Εν συνόλω, το διεθνές σύστημα εξακολουθεί να κυριαρχείται από τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη. Κυριαρχούν στο G7 και σε οργανισμούς όπως η Παγκόσμια Τράπεζα. Περίπου το 80% των επίσημων αποθεμάτων στον κόσμο τηρείται είτε σε δολάριο είτε σε ευρώ. Αλλες οικονομίες μπορεί να φοβούνται τον αποκλεισμό από την υπηρεσία χρηματοοικονομικών μηνυμάτων SWIFT: όπως έγινε με το Ιράν και παραλίγο με τη Ρωσία. Η στρατιωτική ικανότητα της Δύσης παραμένει ανώτερη: περίπου το 70% των στρατιωτικών δαπανών στον κόσμο γίνεται για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Στον πολιτιστικό τομέα, γίγαντες όπως η Google κυριαρχούν στο Διαδίκτυο και ο κόσμος παρακολουθεί Netflix ή το Χόλιγουντ.

Η Δύση σήμερα αντιμετωπίζει και πάλι κλυδωνισμούς, αλλά η δομική υπεροχή της θα επιβιώσει για τουλάχιστον μια γενιά και, πέραν αυτού, οποιεσδήποτε προβλέψεις αγγίζουν τη σφαίρα της φαντασίας. Το κόστος της πανδημίας και του πολέμου στην Ουκρανία έχει διαταράξει τη δημοσιονομική θέση των εθνικών κυβερνήσεων. Μια νέα χρηματοπιστωτική κρίση αποτελεί εύλογο μεσοπρόθεσμο κίνδυνο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι νεοφιλελεύθεροι τζιχαντιστές πειραματίστηκαν με ένα ιδιότυπο μείγμα πολιτικής: υψηλό χρέος και περικοπές φόρων και απέτυχαν. Οι (χρηματοπιστωτικές) αγορές δεν είχαν εμπιστοσύνη στους «οπαδούς της ελεύθερης αγοράς», που εγκατέλειψαν τις αρχές του «ισχυρού χρήματος».

Η αυτοπεποίθηση και η εμπιστοσύνη είναι εκείνες που υπέστησαν πλήγμα. Τα παλαιότερα παραδείγματα δεν αποδίδουν πλέον και οι προσδοκίες του κόσμου έχουν μετακινηθεί. Πράγματι, η κοινωνική ένταξη και η διανεμητική πολιτική είναι και πάλι στη μόδα. Οι κεντροδεξιές κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο ενισχύουν τώρα την οικονομία με μια «ρετρο-κεϊνσιανή» άνθηση, απορρίπτοντας τη λιτότητα που είχαν επιβάλει μετά το κραχ του 2008.

Η πολιτική μας παραμένει σε συγκρουσιακή άνοδο. Οι αποτυχίες των κυρίαρχων ηγετών του παρελθόντος τροφοδοτούν την υφέρπουσα απήχηση των πολιτικών ταυτότητας. Πλανάται η σκοτεινή πλευρά της εκλογικής πολιτικής: Ο Μπολσονάρο και ο Ερντογάν μπορεί να επανεκλεγούν, ο Ορμπαν και ο Κατσίνσκι εξακολουθούν να κυριαρχούν – ο καθένας σε συστήματα που ήταν ήδη εύθραυστες δημοκρατίες. Οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ μπορεί να ενισχύσουν την προοπτική επιστροφής του Τραμπ.

Οι σχέσεις μεταξύ γειτονικών χωρών εγκυμονούν κινδύνους για στρατιωτικές περιπέτειες. Ο Ερντογάν αναζωπυρώνει την τουρκική επιθετικότητα του παρελθόντος. Το Ιράν τροφοδοτεί τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν κινδύνους για την Ταϊβάν. Η Κίνα αποτελεί τη μεγαλύτερη στρατιωτική παρουσία στον Ειρηνικό. Οι περιφερειακές ισορροπίες αναπροσαρμόζονται. Αυτό όμως είναι το πεδίο εφαρμογής τους: δεν επαναπροσδιορίζουν την παγκόσμια τάξη στις βασικές αρχές της.

Τη δεκαετία του 1970, μας έλεγαν ότι η Δύση βρισκόταν σε παρακμή. Τότε, όπως και τώρα, φαινόταν ότι στον κόσμο επικρατούσε χάος. Η Ιαπωνία θα αμφισβητούσε οικονομικά τις ΗΠΑ. Η Σοβιετική Ενωση φαινόταν όλο και πιο ισχυρή. Σήμερα, πρέπει και πάλι να είμαστε συγκρατημένοι. Ο Οσκαρ Ουάιλντ το εξέφρασε με τον καλύτερο τρόπο.

* Ο κ. Κέβιν Φέδερστοουν είναι καθηγητής και διευθυντής του Ελληνικού Παρατηρητηρίου στο London School of Economics.

Αμυνα με ελευθερία και ειλικρίνεια

Του Κωνσταντίνου Α. Παπαγεωργίου 

Φιλοσοφούντες ιστορικοί, από τον Μοντεσκιέ και τον Γκίμπον μέχρι τον Σπένγκλερ και τον Τόινμπι, συλλαμβάνουν τη ζωή πολιτειών και πολιτισμών από τη σκοπιά της ακμής και της παρακμής τους. Η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν είναι πάντοτε γόνιμη, γιατί δεν είναι εύκολο να μετατρέψουμε μια κατά βάση βιολογική διαδικασία σε κοινωνικοπολιτική μεταφορά. Εχει ωστόσο ενδιαφέρον ότι αυτά τα φιλόδοξα ιστορικοφιλοσοφικά εγχειρήματα προσπαθούν να αρθρώσουν κάτι για το παρόν μέσα από σκέψεις που αναφέρονται σε ένα αληθινό ή μυθικό παρελθόν. Γι’ αυτόν τον λόγο ο μέγας Μοντεσκιέ αλλά και ο ιδιοσυγκρασιακός Σπέγκλερ αξίζει να διαβαστούν ακόμη και σήμερα. Ο πρώτος επικαλείται προσχηματικά τη Ρώμη και την παρακμή της για να θέσει το ζήτημα της διακινδύνευσης της ελευθερίας εξαιτίας της διαφθοράς και της άμετρης επέκτασης της επικράτειας· ο δεύτερος επιχειρεί να συλλάβει την κοσμοαντίληψη της εποχής του (1914) ερευνώντας τα πολιτιστικά της υποστρώματα. Επηρεασμένος από τον Γκαίτε, ο Σπένγκλερ ονομάζει τη Δύση «φαουστική», επειδή εκποιεί κάτι για κείνη σημαντικό προκειμένου να κερδίσει την αιωνιότητα. Η «φαουστική» Δύση διαφοροποιείται από το «απολλώνιο» στοιχείο της ελληνικής (και ρωμαϊκής) αρχαιότητας που στερείται την ιστορική συνείδηση και δίνει, αντιθέτως, όλη την έμφαση στο παρόν.

Πώς φανταζόμαστε άραγε την παρακμή ενός πολιτισμού; Nα μετρήσουμε τη διάρκεια της παρουσίας του στην παγκόσμια σκηνή, να ζυγίσουμε τη βαρύτητα του ρόλου του, να αποτιμήσουμε την τελική έκβασή του στο παγκόσμιο δράμα; Αν και δεν είναι πάντα σαφές πού βρίσκεται αυτή η σκηνή και ποιοι είναι οι θεατές της, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι η Δύση αποχώρησε από κάποια σκηνή – με εξαίρεση όσους ταυτίζονται με δικτάτορες και λαϊκιστές. Η πρωτοκαθεδρία της έχει βεβαίως κλονιστεί σε πολλά μέτωπα και σε κάποια δικαίως, αν συνυπολογίσει κανείς την απληστία και σκληρότητα αιώνων, τους εγκληματικούς πολέμους και τις ανόητες επεμβάσεις που έγιναν στο όνομα των αξιών της από το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα και πέρα. Η Δύση υπονόμευσε και η ίδια την καθοδηγητική και συμβολική της δύναμη. Δεν πρέπει, όμως, να παραβλέπουμε κάτι πολύ σημαντικό. Η πολιτική και εν μέρει οικονομική της οπισθοχώρηση έχει ενδογενή και εξωγενή αίτια, που δεν έχουν αρνητικό πρόσημο, όπως κατεξοχήν η βαθμιαία ανάδυση άλλων δυνάμεων και λαών. Διεκδικούν και αυτοί ένα δικαίωμα παρουσίας και ένα μερίδιο ευημερίας. Αυτό, όμως, είναι ένα θετικό γεγονός και συμβαδίζει με τις «δυτικές» αξίες.

Η οπισθοχώρηση, αν υπάρχει, οφείλεται επιπλέον στο γεγονός ότι η «Δύση» αποτελείται από ελεύθερες και δημοκρατικές πολιτείες που σέβονται την ελευθερία και προάγουν ανοιχτές κοινωνίες. Οι δημοκρατικές πολιτείες αποδέχονται συνειδητά και τους κινδύνους που μπορούν να προκύψουν από αυτή την ελευθερία, γιατί αντιλαμβάνονται την αξία της συνταγματικής της κατοχύρωσης αλλά και τα ευρύτερα οφέλη της για την ατομική και συλλογική ευημερία. Ο ένας λόγος που «υποχωρεί» η Δύση είναι το γεγονός ότι οι υπέρ της ελευθερίας αξίες της βρίσκουν κατά κάποιον τρόπο έναν ευρύτερο ορίζοντα εφαρμογής, πέρα από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Η «αποαποικιοποίηση» για την οποία γίνεται σήμερα λόγος μπορεί να προκλήθηκε από την επιθυμία αυτοδιάθεσης των ίδιων των καταπιεσμένων λαών και πολιτισμών, αλλά το αντίστοιχο δικαίωμα ενός λαού να ορίσει το μέλλον του είναι σύμφυτο με τις ιδέες της (δυτικής) νεωτερικότητας.

Ο άλλος λόγος είναι ότι οι περίπλοκες διακλαδώσεις και διαρκείς ανασυνθέσεις του Διαφωτισμού βάζουν τα θεμέλια μιας πιο κριτικής εσωτερικής συνείδησης και ενατένισης, καμιά φορά με ασυνήθιστη ένταση και συχνότητα. Οι άνθρωποι δεν είναι πάντα εύκολο να παρακολουθήσουν αυτή την εξέλιξη και η σύγχρονη τεχνολογία της επικοινωνίας ενισχύει την αποξένωση και εχθρότητα απέναντι σε ό,τι αδυνατούμε να κατανοήσουμε. Τα δυτικά καθεστώτα ελευθερίας και οι πολιτικοί τους έχουν το καθήκον να συμβάλουν στη γεφύρωση αυτού του χάσματος και στην άμβλυνση της «αποξένωσης» του σύγχρονου πολίτη από την εξουσία – με ειλικρίνεια και χωρίς θεατρινισμούς. Από την άλλη, τα δημοκρατικά κράτη οφείλουν με τη συμπεριφορά τους να αποτρέψουν τη διολίσθηση του μη δυτικού κόσμου προς ολοκληρωτικά πρότυπα και επιρροές. Πρέπει να δείξουν έμπρακτα ότι ο λόγος περί ελευθερίας δεν είναι πρόσχημα αλλά όχημα απελευθέρωσης μέσω της συμμετοχής σε ένα υπέρτερο σύστημα συνύπαρξης. Τα δημοκρατικά κράτη φέρουν, δηλαδή, το βάρος της αποδείξεως ότι η ελευθερία δεν είναι μια δυτική παγίδα, αλλά μια αντικειμενική ευκαιρία για όλους. Πρέπει ίσως να καταστούν πάλι «απολλώνια» υπό την έννοια μιας καταστατικής ειλικρίνειας απέναντι στους πολίτες τους και στον υπόλοιπο κόσμο.

* Ο κ. Κωνσταντίνος Α. Παπαγεωργίου έχει διατελέσει καθηγητής της Φιλοσοφίας του Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ.

Ο Λούκυ Λουκ στην όχι και τόσο άγρια Δύση

Του Γιάννη Μπαλαμπανίδη

Η ιδέα της παρακμής είναι μια ιδέα ισχυρή, γι’ αυτό γοητευτική. Επανέρχεται διαρκώς μέσα στην Ιστορία και σε κάθε εποχή έχει τους δικούς της κήρυκες. Ενας από τους γνωστότερους είναι ο Οσβαλντ Σπένγκλερ, ο οποίος έχει διατυπώσει μια κυκλική φιλοσοφία της Ιστορίας: κάθε πολιτισμός είναι ένας οιονεί βιολογικός οργανισμός που γεννιέται, αναπτύσσεται, και ως εκ τούτου είναι καταδικασμένος στη φθορά. Τέτοιος οργανισμός είναι και η Δύση· στην εποχή της τεχνικής, του ιμπεριαλισμού και της μαζικής κοινωνίας, οδεύει αναπόδραστα προς το τέλος του βίου της. Ο Σπένγκλερ διατύπωνε τις ιδέες αυτές στο βιβλίο «Η παρακμή της Δύσης», το 1918-1922.

Εκατό χρόνια αργότερα, η προφητεία δεν έχει επαληθευθεί, ωστόσο επανακάμπτει. Ο Μισέλ Ουελμπέκ, παραλαμβάνοντας το βραβείο Σπένγκλερ το 2018, δήλωνε: «Η Δύση βρίσκεται σε κατάσταση προχωρημένης παρακμής». Ο ίδιος εγγράφεται στη γενεαλογία της ιδέας της παρακμής, συμπυκνώνει εξαιρετικά, στη λογοτεχνία και στις δημόσιες παρεμβάσεις του, τη σύγχρονη εκδοχή της.

Η Δύση, λέγεται, βρίσκεται σήμερα σε κατάπτωση, την οποία όμως δεν έχει προκαλέσει κάποιος εξωτερικός εχθρός, αλλά η ίδια. Αυτή είναι που απεκδύθηκε τον ιστορικό της δυναμισμό, αφέθηκε να μαλακώσει, εκθηλύνθηκε. Απαρνήθηκε τη βαριά βιομηχανία, την έκανε outsourcing, για να μετατραπεί σε μια αποϋλοποιημένη οικονομία υπηρεσιών. Αποσύρθηκε από τα πεδία της αλλοτινής γεωπολιτικής κυριαρχίας της, ως ήπια δύναμη, αφήνοντας χώρο σε διψασμένους, σφριγηλούς αντιπάλους: Ρωσία, Κίνα, ισλαμικός φονταμενταλισμός.

Κυρίως όμως, η φιλελεύθερη δημοκρατία διαμόρφωσε τους όρους της υπονόμευσής της. Αρχής γενομένης από τη δεκαετία του 1960 και τα κινήματά της, επικράτησε στις δυτικές κοινωνίες ένας ριζοσπαστικός ατομικισμός με τα δικαιώματα στο επίκεντρο, μια ηδονιστική κουλτούρα χωρίς όρια και υποχρεώσεις, ενάντια σε κάθε μορφή πειθαρχίας και ιεραρχίας. Αυτό που ονομάστηκε «δικαιωματισμός» αποσάθρωσε τον κοινωνικό δεσμό, το ανήκειν, την εθνική ταυτότητα.

Καρπός της αποθέωσης του ατόμου και των δικαιωμάτων του είναι τα σημερινά συμπτώματα: υπερευαισθησία απέναντι στις διακρίσεις, ρευστές έμφυλες ταυτότητες, κριτική του ρατσισμού και της δυτικής αποικιοκρατίας, πολιτική ορθότητα. Μια πολιτική της ταυτότητας που κάνει κομμάτια τον κοινό μας δεσμό, αμφισβητώντας τη δυτική κουλτούρα και στοχοποιώντας τον «λευκό δυτικό άνθρωπο». Ενα ενοχικό αυτομαστίγωμα της Δύσης.

Εντούτοις, αυτή η παλιά ιδέα της παρακμής προϋποθέτει μια ενιαία «ουσία» της Δύσης. Αλλά η Δύση δεν είναι μονόλιθος ακλόνητος στον χρόνο· δεν είναι δεδομένο, είναι διακύβευμα. Η πρωταρχική εικόνα της αναδύεται μέσα στη σύγκρουση με τις μορφές του Αλλου: μουσουλμάνοι, Εβραίοι, Σλάβοι, βάρβαροι. Ομως ταυτότητα και ετερότητα συμπλέκονται, λέει π.χ. ο Gerard Delanty («Επινοώντας την Ευρώπη», Ασίνη, 2016). Τα συστατικά της στοιχεία είναι η χριστιανοσύνη αλλά και η αποικιοκρατία, ο φασισμός αλλά και η φιλελεύθερη δημοκρατία, τα εσωτερικά ρήγματα: προτεσταντισμός και καθολικισμός τον 17ο αιώνα, φιλελεύθερος εθνικισμός και ρομαντισμός της φυλής τον 19ο. Οριοθετημένη απέναντι στον Αλλο και συνυφασμένη μαζί του με χιλιάδες νήματα, γεννάει τον Διαφωτισμό αλλά και το Ολοκαύτωμα.

Το κυριότερο είναι ότι αυτός ο πληθυντικός και αντιφατικός πολιτισμικός χώρος επινόησε την ίδια την αυτοκριτική του. Θα ήταν, λοιπόν, μάλλον ανασφαλής στάση να θεωρούμε ότι η δυτική μας «ταυτότητα» απειλείται σήμερα από την κριτική στην πατριαρχία, στον θεσμικό ρατσισμό, στις συμβολικές αλλά απολύτως απτές, άυλες και υλικές (ταξικές, σε μια απωθημένη γλώσσα) ανισότητες – και στη συναρμογή τους.

Ο «δικαιωματισμός», για να το πούμε προκλητικά, όχι απλώς δεν απειλεί τη «Δύση» αλλά είναι προϊόν των καλύτερων παραδόσεων της νεωτερικότητας, που έχει ως ιδρυτική στιγμή τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη και την ιδέα της ίσης ελευθερίας για όλους.

Σοκάρεται ίσως κανείς από την καταστροφή του αγάλματος ενός δουλεμπόρου στο Μπρίστολ ή από την πολιτικώς ορθή επιταγή να αναδειχθεί η διάσταση της δουλείας στο «Οσα παίρνει ο άνεμος». Οσο όμως και αν είναι αναγκαίο η κριτική να υπόκειται και η ίδια σε κριτική, άλλο τόσο ισχύει ότι, έστω διά της υπερβολής, αναδύονται στον δημόσιο χώρο αιτήματα αναγνώρισης των «αόρατων» και ένας αναστοχασμός της δικής μας πολλαπλής ταυτότητας. Απειλείται η Ιστορία μας με όλα αυτά ή μήπως απλώς συνεχίζει να γράφεται;

Το 2020 κυκλοφόρησε το τεύχος 87 του Λούκυ Λουκ «Μπελάδες στις φυτείες». Ο Λούκυ Λουκ, που εξαρχής υπήρξε μια υπονόμευση της κατεξοχήν «δυτικής» εικόνας του λευκού καουμπόη, βρίσκεται αίφνης ιδιοκτήτης μιας βαμβακοφυτείας στη Λουιζιάνα. Το γεγονός ότι συντάσσεται με τους «νέγρους» τον φέρνει αντιμέτωπο με τους λευκούς γαιοκτήμονες και την Κου Κλουξ Κλαν. Είναι άραγε μία ακόμη εκδοχή της «τυραννίας της πολιτικής ορθότητας» ή ένας κριτικός, και με χιούμορ, αναστοχασμός της Ιστορίας μας;

Η ιδέα της παρακμής φιλοτεχνεί μια νοσταλγία της υποτιθέμενης ακμής, έναν παρηγορητικό μύθο ενάντια στα δεινά τού τώρα. Ταυτόχρονα, κλείνει τον ορίζοντα του μέλλοντος: εάν η παρακμή είναι αναπόφευκτη, τι νόημα έχει να σκεφτόμαστε τους όρους της κοινής μας συμβίωσης;

Εντέλει, είναι ιδέα βαθιά αντι-δυτική, εάν η «Δύση» είναι μια ταυτότητα που γίνεται ευρύχωρη ακριβώς όταν ξανασκέφτεται κριτικά τον εαυτό της.

* Ο κ. Γιάννης Μπαλαμπανίδης είναι πολιτικός επιστήμων, συγγραφέας.

Καθημερινή

Ειδικός Συνεργάτης: Το ΝΑΤΟ κρατά την Τουρκία σε χαρτογραφημένα νερά

0
1. Ο ελέφαντας στο δωμάτιο που συνήθως δεν τον δίνουμε σημασία όταν συζητάμε για ελληνοτουρκικές σχέσεις είναι ότι, οι δύο χώρες ανήκουν στον ίδιο διεθνή οργανισμό που έχει πολιτικοστρατιωτική φύση και τα κράτη-μέλη του συγκροτούν μία Συμμαχία (Alliance), με συγκεκριμένα βέβαια γεωγραφικά όρια (βλ. άρθρο 6).
Συνεπώς, επί της αρχής θεωρείται αδιανόητο από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής ΚΑΙ των δύο κρατών (Ελλάδας – Τουρκίας), το πολεμικό γεγονός.
Ο θεματοφύλακας αυτού του γεγονότος είναι οι ΗΠΑ, όπου το πολιτικοστρατιωτικό προσωπικό (διπλωμάτες, ακόλουθοι άμυνας, κοκ) στα δύο αυτά κράτη, είναι επιφορτισμένα να αποτρέψουν τον πόλεμο μεταξύ δύο κρατών μελών της συμμαχίας.
Λέμε ότι, πολλές φορές ήρθαμε στα πρόθυρα σύρραξης αλλά ξεχνάμε ότι, πολλές φορές + 1 , ΔΕΝ έγινε σύρραξη.
Συνοψίζοντας, το ΝΑΤΟ, αποτελεί παράγοντα που διατηρεί την Τουρκία σε χαρτογραφημένα νερά. Και αυτό δεν πρέπει να μας διαφεύγει.
Προφανώς βέβαια, αυτό λαμβάνεται υπ’ όψιν στην εθνική στρατηγική της Χώρας μας και επηρεάζει το επίπεδο των εξοπλισμών των ΕΔ (έστω και αν εκκρεμεί η γραπτή διατύπωση του κειμένου της Εθνικής Στρατηγικής της Ελλάδας).
2. Η Τουρκία, από πλήθος πολιτικών και ιστορικών πηγών, ερμηνεύεται ως κράτος που “φοβάται” τη (συλλογική) Δύση.
Αυτοί που διοικούν την Τουρκία διακατέχονται από το σύνδρομο των Σερβών (συνθήκη Σεβρών) και τους στοιχειώνει η Λωζάνη (όπου παρέδωσαν τεράστια τμήματα της Αυροκρατορίας τους).
3. Σύμφωνα με τη μελέτη Mearsheimer & Rosato [Mearsheimer, John J. & Rosato, Sebastian (2023). How States Think: The Rationality of Foreign Policy. Yale University Press, αφορά μία πρωτοποριακή εξέταση ενός κεντρικού ερωτήματος στις διεθνείς σχέσεις: δρουν τα κράτη ορθολογικά; ] οι ορθολογικές αποφάσεις στη διεθνή πολιτική στηρίζονται σε αξιόπιστες θεωρίες για το πώς λειτουργεί ο κόσμος και προκύπτουν από διαβουλευτικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Χρησιμοποιώντας αυτά τα κριτήρια, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα περισσότερα κράτη είναι ορθολογικά τις περισσότερες φορές, ακόμη και αν δεν είναι πάντα επιτυχημένα.
Συνεπώς, αυτό πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν
όταν προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε τους προηγούμενους και τους σημερινούς ηγέτες των δύο κρατών [κατά πόσον έχουν ενεργήσει ορθολογικά στο πλαίσιο σημαντικών ιστορικών πολιτικών γεγονότων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας].

Εμπορικό πλοίο στις φλόγες μετά από επίθεση με πυραύλους στην Ερυθρά Θάλασσα

0

Πύραυλος που εκτοξεύθηκε από αντάρτες Χούτι στην Υεμένη έπληξε πλοίο με νορβηγική σημαία τη Δευτέρα στο στενό Μπαμπ-ελ-Μάντεμπ, που χωρίζει την Αραβική Χερσόνησο από την Αφρική, χωρίς να προκαλέσει θύματα, σύμφωνα με τον αμερικανικό στρατό.

Συγκεκριμένα, το M/T Strinda δέχτηκε επίθεση από πύραυλο που βγήκε από περιοχή που ελέγχεται από τους Χούτι στην Υεμένη, είπαν δύο αξιωματούχοι του αμερικανικού στρατού. Το σκάφος δίνει μάχη με την πυρκαγιά, ανέφεραν οι αξιωματούχοι. Χτυπήθηκε 60 μίλια βόρεια του στενού Μπαμπ-ελ-Μάντεμπ.

Το Strinda είναι ένα νορβηγικό δεξαμενόπλοιο χημικών, σύμφωνα με τον ιδιοκτήτη του, Mowinckel Chemical Tankers A S.

Το αντιτορπιλικό USS Mason με κατευθυνόμενους πυραύλους κλάσης Arliegh Burke ανταποκρίθηκε σε κλήση έκτακτης ανάγκης και βρίσκεται τώρα στη θέα του Strinda , σύμφωνα με δήλωση αξιωματούχων.

Αυτή είναι η δεύτερη φορά μέσα σε δύο εβδομάδες που το Mason εμπλέκεται σε μια κατάσταση που αφορά πυραύλους που εκτοξεύθηκαν από την Υεμένη.

Στις 27 Νοεμβρίου, δύο βαλλιστικοί πύραυλοι που εκτοξεύθηκαν από την Υεμένη  έπεσαν στην Ερυθρά Θάλασσα κοντά στο αντιτορπιλικό  USS  Mason  (DDG-87).

Εκείνη την ημέρα, το πολεμικό πλοίο ολοκλήρωνε την απάντησή του σε κλήση κινδύνου από το M/V  Central Park , ένα εμπορικό σκάφος που είχε δεχτεί επίθεση από μια ομάδα ένοπλων επιδρομέων που είχαν προσπαθήσει να επιβιβαστούν σε αυτό.

Η επίθεση στο Strinda έρχεται λίγες μέρες αφότου η Γαλλία είπε ότι μία από τις φρεγάτες της στην Ερυθρά Θάλασσα κατέρριψε δύο μη επανδρωμένα αεροσκάφη των Χούτι που πετούσαν προς αυτήν.

Και αυτή είναι μόνο η τελευταία περίπτωση πυραύλων Χούτι που χτυπούν εμπορικά σκάφη. Στις 3 Δεκεμβρίου, τρεις πύραυλοι που εκτοξεύτηκαν από εδάφη που ελέγχονται από τους Χούτι στην Υεμένη έπληξαν τρία εμπορικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα την Κυριακή, ανέφερε η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ.

Το  αντιτορπιλικό USS Carney  με κατευθυνόμενους πυραύλους κλάσης  Arleigh-Burke  ανταποκρίθηκε σε κλήσεις κινδύνου από δύο από αυτά τα σκάφη και κατέρριψε τρία μη επανδρωμένα αεροσκάφη που το πλησίαζαν.

Οι Χούτι έχουν επανειλημμένα  επιτεθεί στη ναυτιλία  στην Ερυθρά Θάλασσα και έχουν εκτοξεύσει πυραύλους και drones στο Ισραήλ. Υπήρξαν  αρκετές περιπτώσεις  όπου σκάφη του αμερικανικού ναυτικού  χρειάστηκε επίσης να καταρρίψουν μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους  των Χούτι.

Στις 19 Νοεμβρίου, οι Χούτι πραγματοποίησαν  επιδρομή με ελικόπτερο  στο  Galaxy Leader, ένα πλοίο μεταφοράς οχημάτων με σημαία Μπαχάμας που διέσχιζε την Ερυθρά Θάλασσα.

Σύμφωνα με τελευταίες πληροφορίες το Strinda χτυπήθηκε από χερσαία βλήμα κρουζ περίπου 60 ναυτικά μίλια βόρεια του Μπαμ παλ Μαντάμπ. Κανείς δεν τραυματίστηκε από την επίθεση και κανένα αμερικανικό πλοίο δεν ήταν κοντά του όταν σημειώθηκε η επίθεση, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο.

https://echedoros.blog/2023/12/12/%ce%b5%ce%bc%cf%80%ce%bf%cf%81%ce%b9%ce%ba%cf%8c-%cf%80%ce%bb%ce%bf%ce%af%ce%bf-%cf%83%cf%84%ce%b9%cf%82-%cf%86%ce%bb%cf%8c%ce%b3%ce%b5%cf%82-%ce%bc%ce%b5%cf%84%ce%ac-%ce%b1%cf%80%cf%8c-%ce%b5%cf%80/

ΝΟΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ-O Κ.Μητσοτάκης σάλπισε «ισπανική υποχώρηση» απέναντι στις παράνομες τουρκικές διεκδικήσεις

1

«Μητσοτακικός σουρεαλισμός» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η υπογραφή εκ μέρους του Έλληνα πρωθυπουργού της Διακήρυξης «περί Σχέσεων Φιλίας και Καλής Γειτονιάς» Ελλάδας- Τουρκίας η οποία έγινε υπό τη δαμόκλειο σπάθη του casus belli. Η υπογραφή της Δήλωσης αυτής έγινε στο Μέγαρο Μαξίμου κατά τη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στις 7 Δεκεμβρίου 2023. 

Με τον τρόπο αυτόν ο Κυριάκος Μητσοτάκης σάλπισε «ισπανική υποχώρηση» απέναντι στις παράνομες τουρκικές διεκδικήσεις. Άλλωστε ο ίδιος μας είχε προϊδεάσει για μια τέτοια εξέλιξη αμέσως μετά την συνάντησή του στις 12 Ιουλίου 2023 στο Βίλνιους με τον Ερντογάν αφού σε δηλώσεις του στον ΣΚΑΪ επισήμανε ότι «μια συμφωνία για τη Χάγη… θα μπορούσε να συνεπάγεται κάποιες υποχωρήσεις από θέσεις που αποτελούν την αφετηρία της διαπραγμάτευσης.

Σε μια τέτοια περίπτωση υπογράμμισε θα διαδραμάτιζαν ρόλο η Βουλή και τα κόμματα» πετώντας έτσι σε άλλους το μπαλάκι της ευθύνης για τις «Πρέσπες του Αιγαίου».

Με την υπογραφή της Διακήρυξης «περί Σχέσεων Φιλίας και Καλής Γειτονιάς» η κυβέρνηση ανοίγει το δρόμο για τις «Πρέσπες του Αιγαίου», καθώς παραβιάζει την εθνική κόκκινη γραμμή, ότι δηλαδή υπάρχει μόνο μια διαφορά με την Τουρκία, ήτοι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ. Και αυτό γιατί η Δήλωση καθορίζει ρητά ότι «τα Μέρη θα προσπαθήσουν να επιλύσουν οποιαδήποτε διαφορά (any dispute) προκύψει μεταξύ τους με φιλικό τρόπο, μέσω απευθείας διαβουλεύσεων μεταξύ τους ή με άλλα μέσα αμοιβαίας επιλογής, όπως προβλέπεται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών».

Άλλωστε από τις αρχές Σεπτεμβρίου 2023 η Άγκυρα είχε αρχίσει να ρυμουλκεί την Αθήνα σε ένα άνευ όρων διάλογο.

Επιπλέον η Ελλάδα με την Δήλωση αναλαμβάνει τη δέσμευση να μην κάνει μονομερείς ενέργειες, καθώς στο σημείο OP2 της Δήλωσης «τα Μέρη δεσμεύονται να απέχουν από κάθε δήλωση, πρωτοβουλία, ή ενέργεια που θα μπορούσε να υπονομεύσει ή να απαξιώσει το γράμμα και το πνεύμα αυτής της Διακήρυξης ή να θέσει σε κίνδυνο τη διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας στην περιοχή τους». Επομένως η κυβέρνηση δεσμεύτηκε να μην επεκτείνει τα ελληνικά χωρικά ύδατα σε 12 μίλια προφανώς ακόμη και νότια της Κρήτης, ούτε βέβαια και να ανακηρύξει ΑΟΖ αφού σε μια τέτοια περίπτωση η Άγκυρα θα θεωρούσε ότι δήθεν η Αθήνα υπονομεύει την Δήλωση Φιλίας και Καλής Γειτονίας.

Βέβαια η Δήλωση δεν θίγει το ήδη υφιστάμενο status quo στο Αιγαίο αφού παραμένουν σε ισχύ και μάλιστα με έγγραφα προς τον ΟΗΕ όλες οι παράνομες τουρκικές διεκδικήσεις όπως είναι η αποστρατικοποίηση των νησιών, η αμφισβήτηση του ελληνικού εναέριου χώρου καθώς και η δήλωση της Άγκυρας ότι δήθεν τα Ελληνικά νησιά δεν έχουν δικιά τους υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ.

Ταυτόχρονα διατηρείται σε ισχύ το παράνομο τουρκικό casus belli σε περίπτωση που η Ελλάδα  επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια στο Αιγαίο.

Επιπλέον με την υπογραφή της Δήλωσης η Αθήνα δίνει συγχωροχάρτι στην πρόσφατη επιθετική πολιτική του Ερντογάν κατά της Ελλάδας που κορυφώθηκε με την κρίση του Ορούτς Ρεις, ενώ εξωραΐζει το επιθετικό πρόσωπο της Άγκυρας και  δημιουργεί  ψευδαισθήσεις γύρω από τον πραγματικό ρόλο της Τουρκίας.

Και ενώ ο Ερντογάν επέστρεψε στην Τουρκία ο Χακάν Φιντάν έφυγε αμέσως για τις ΗΠΑ, όπου «πουλώντας φύκια για μεταξωτές κορδέλες» θα επιχειρήσει να σπάσει το αμερικανικό εμπάργκο πώλησης των F-16 στην Άγκυρα.

Άλλωστε η υπογραφή της Διακήρυξης εκ μέρους της κυβέρνησης αποτελεί πλέον άλλοθι τόσο για τις ΗΠΑ όσο και για τις χώρες της ΕΕ να προβούν στην πώληση όπλων προς την Τουρκία μιας και η Άγκυρα είναι δήθεν φίλη με την Αθήνα.

Σε επίπεδο ΕΕ η Αθήνα ανοίγει πλέον το δρόμο για επιπλέον χρηματοδότηση της Τουρκίας από την ΕΕ,  για την αναβάθμιση της τελωνειακής Ένωσης Τουρκίας-ΕΕ καθώς και για την  κυκλοφορία τούρκων πολιτών στην ΕΕ χωρίς βίζα.

Και όλα αυτά ενώ στο προσεχές Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που θα  συνεδριάσει στις 14-15 Δεκεμβρίου 2023 στις Βρυξέλλες θα συζητηθεί το θέμα της αναβάθμισης των σχέσεων της ΕΕ με την Τουρκία.

https://www.pronews.gr/opinion-makers/mitsotakikos-sourealismos-i-ypografi-diakiryksis-filias-me-tin-tourkia-ypo-ti-damokleio-spathi-tou-casus-belli/

Βίντεο: Οι Ισραηλινοί πυροδοτούν ταυτόχρονα 850 νάρκες της Χαμάς!

0

Δημιουργήθηκε μία τρομακτικής ισχύος έκρηξη

Βίντεο από τις επιχειρήσεις των Ισραηλινών στην Γάζα απεικονίζει την ταυτόχρονη πυροδότηση 850 ναρκών της Χαμάς στην αστική περίμετρο του νότιου τομέα.

Οι εκρήξεις συμβαίνουν την ίδια σχεδόν στιγμή παράγοντας ένα τρομακτικής ισχύος αποτέλεσμα.

Η εκκαθάριση του ναρκοπεδίου έγινε στα πλαίσια δημιουργίας διαδρόμου για τους Ισραηλινούς για να επιτεθούν στο νότιο τομέα της πόλης, από μία ακόμα κατεύθυνση.

https://www.pronews.gr/amyna-asfaleia/enoples-sygkroyseis/vinteo-oi-israilinoi-pyrodotoun-taytoxrona-850-narkes-tis-xamas/

Η μυστική συνάντηση Καραμανλή με τον Αμερικανό πρεσβευτή Κιούμπιτς τον Αύγουστο του 1976 για την «κρίση του Χόρα»

4

του Δημητρίου Μερκούριου Κόντη*

Ο Κωσταντίνος Καραμανλής από την ημέρα που επανήλθε στην πολιτική σκηνή και ανέλαβε εκ νέου την ευθύνη της διαχείρισης της τύχης του ελληνικού λαού, προσπαθούσε με σθένος να εξασφαλίσει την αμερικανική υποστήριξη. Η βασική επιδίωξη του Καραμανλή ήταν να εξασφαλίσει την στρατιωτική παρέμβαση των Η.Π.Α. σε μια ενδεχόμενη επιθετική κίνηση των Τούρκων στο Αιγαίο. Η «κρίση του Χόρα» οδήγησε στην ενεργοποίηση του έκτακτου μηχανισμού διαχείρισης κρίσεων Καραμανλή-State Department. Ο Πέτρος Μολυβιάτης, γενικός διευθυντής του πολιτικού γραφείου του πρωθυπουργού,

American diplomat Jack Kubisch (1921 – 2007), who has been named United States Ambassador to Greece, pictured in Washington on August 19th, 1974. (Photo by UPI/Bettmann Archive/Getty Images)

τηλεφωνούσε στον Αμερικανό πρεσβευτή στην Αθήνα Τζακ Κιούμπιτς και κανόνιζε απογευματινή συνάντηση στο διαμέρισμα του Καραμανλή στην Βασιλίσσης Σοφίας. Επιθυμία του Καραμανλή ήταν να συνομιλεί με τον Κιούμπιτς μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας και το πρωθυπουργικό του γραφείο, ώστε να αποφεύγει ενδεχόμενες αντιδράσεις από την αντιπολίτευση. Το περιεχόμενο των συζητήσεων παρέμενε στον στενό κύκλο των Καραμανλή-Μολυβιάτη-Μπίτσιου ενώ ο Κιούμπιτς τηλεγραφούσε άμεσα στο State Department και ενημέρωνε τον πολιτικό του προϊστάμενο. Στις 11 Αυγούστου του 1976, που πραγματοποιήθηκε η συνάντηση, υπουργός των Εξωτερικών των Η.Π.Α. ήταν ο προσφάτως εκλιπών Χένρι Κίσινγκερ.

Ο Καραμανλής επισήμανε στον Κιούμπιτς ότι δεχόταν σημαντικές πιέσεις τόσο από την ηγεσία του ελληνικού στρατού, όσο και από τον ελληνικό λαό να αντιδράσει στρατιωτικά στην τουρκική πρόκληση. Την προηγούμενη μέρα ο Κίσινγκερ είχε δηλώσει από τη Ντοβίλ της Γαλλίας ότι το ζήτημα του Αιγαίου είναι ουσιαστικά νομικής φύσης, το οποίο και θα μπορούσε να διευθετηθεί στα αρμόδια δικαστήρια. Ο Κίσινγκερ θα προειδοποιούσε και τις δύο πλευρές πως η προσφυγή σε οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια θα ήταν αδικαιολόγητη. Ο Καραμανλής θεωρούσε πως οι δηλώσεις του Κίσινγκερ έδιναν το πράσινο φως στην Τουρκία να συνεχίσει τις προκλήσεις έναντι της Ελλάδας, μαζί με τις σεισμικές έρευνες στο κομμάτι της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου, που η Ελλάδα θεωρούσε πως ήταν δικό της. Από προηγούμενες συζητήσεις του με τον Κιούμπιτς, ο Καραμανλής γνώριζε πως το State Department είχε διαφορετική νομική ερμηνεία για την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου. Για τον Καραμανλή όμως το ζήτημα ήταν πλέον πολιτικό και γι’ αυτό προσδοκούσε τη συνδρομή των Αμερικανών στην επικείμενη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας στον Ο.Η.Ε.

Την προηγούμενη μέρα ο Κίσινγκερ είχε δώσει εντολή στον Κιούμπιτς να μεταφέρει ένα προφορικό μήνυμά του στον Έλληνα ομόλογό του Δημήτριο Μπίτσιο. Η διπλωματική αυτή πρακτική είναι συνήθης, κυρίως όταν μια Μεγάλη Δύναμη επιθυμεί να δώσει μια «εντολή» σε μια μικρότερη Δύναμη. Ένα τηλεγράφημα του State Department απευθείας προς το ελληνικό ΥΠΕΞ θα μπορούσε να δημοσιοποιηθεί στον τύπο, στην υποθετική περίπτωση που η ελληνική κυβέρνηση δεν θα ήταν διατεθειμένη να συμμορφωθεί στις υποδείξεις των Αμερικανών. Το ακριβές περιεχόμενο του προφορικού μηνύματος του Κίσινγκερ προς στον Μπίτσιο δεν είναι γνωστό, διότι τα σχετικά τηλεγραφήματα Κίσινγκερ προς Κιούμπιτς δεν αποχαρακτηρίστηκαν στην τριακονταετία από την αρμόδια επιτροπή του State Department, γεγονός που καταδεικνύει και την σπουδαιότητά τους. Το πνεύμα του μηνύματος τεκμαίρεται όμως από την συζήτηση Καραμανλή- Κιούμπιτς, ενώ πιθανότατα το μήνυμα του Κίσινγκερ ήταν και ο καταλύτης που οδήγησε στην έκτακτη αυτή συνάντηση.

Ο Κιούμπιτς επισήμανε στον Καραμανλή πως ο Κίσινγκερ πίστευε ότι υπάρχουν πολλά μέτρα που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει η Ελλάδα για να προστατεύσει τη νομική της θέση χωρίς να καταφύγει σε βία. Τόνισε πως ο «Κίσινγκερ είχε επικοινωνία με την τουρκική κυβέρνηση για να ζητήσει αυτοσυγκράτηση και επίσης θα περιμέναμε από την Ελλάδα να ασκήσει παρόμοια αυτοσυγκράτηση, ώστε να βρεθεί  ειρηνικά ο τρόπος που θα διευθετούσε τις διαφορές μεταξύ των δύο χωρών.» Η απάντηση του Καραμανλή ήταν πως η προτροπή του Κίσινγκερ για αυτοσυγκράτηση ήταν αντίστοιχη με την προ εικοσαετίας προτροπή του τότε Αμερικανού υπουργού των Εξωτερικών Τζων Ντάλλες, όταν οι Έλληνες «σφαγιάζονταν στην Κωνσταντινούπολη.»

US President Nixon’s special advisor Henry Kissinger (C), flanked by US chargé d’affaires Jack B. Kubisch (L), shake hands with French Foreign Minister Maurice Schumann (R), on Dec 7, 1972 in Paris. (Photo by AFP) (Photo by -/AFP via Getty Images)

Ο Καραμανλής έκανε μια τελευταία προσπάθεια να εξασφαλίσει την υποστήριξη των Η.Π.Α. στην επικείμενη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ο Κιούμπιτς ήταν ειλικρινής, ξεκαθαρίζοντας στον Καραμανλή πως ένα τέτοιο ενδεχόμενο ήταν «εξαιρετικά αμφίβολο.» Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα έπαιρναν θέση επί της ουσίας στην ελληνοτουρκική διαφορά και θα απέφευγαν να επιλέξουν στρατόπεδο. Θα προσπαθούσαν όμως να φανούν χρήσιμες σε όλα τα συμβαλλόμενα μέρη για την εξεύρεση μιας αμοιβαία αποδεκτής λύσης για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Ο Καραμανλής απάντησε ότι αν βρεθεί μια τέτοια λύση στο Συμβούλιο Ασφαλείας «τότε είμαι επίσης έτοιμος να ξεκινήσω έναν άμεσο διάλογο και να δώσω ικανοποίηση στις τουρκικές αξιώσεις, όπου είναι λογικές».

Ο Κιούμπιτς πιθανόν ξαφνιάστηκε από την απάντηση του Καραμανλή και μετά το τέλος της συνάντησης ζήτησε διευκρινήσεις από τον Μολυβιάτη για το τι ακριβώς εννοούσε. Ο Μολυβιάτης απάντησε ότι ο Καραμανλής «αναζητούσε έναν πολιτικά αποδεκτό τρόπο για να απελευθερώσει τόσο την ελληνική όσο και την τουρκική κυβέρνηση από τη σημερινή κρίση του Αιγαίου. Εάν μπορούσε να βρεθεί κάποια λογική λύση στη Νέα Υόρκη μέσω διαβουλεύσεων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας αλλά και των άλλων έντονα ενδιαφερόμενων μερών [δηλαδή των Η.Π.Α.], τότε ένα θεμιτό αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι μια πρόσωπο με πρόσωπο συνάντηση μεταξύ των πρωθυπουργών Καραμανλή και Ντεμιρέλ.» Ο Μολυβιάτης είπε ότι ο Καραμανλής θα ήταν έτοιμος να πάει «σχεδόν οπουδήποτε και ανά πάσα στιγμή» για να συναντηθεί με τον Ντεμιρέλ. «Αν ο Ντεμιρέλ είναι έτοιμος και μπορεί να μιλήσει», είπε ο Μολυβιάτης, «το ίδιο είναι και ο Καραμανλής.»

Η τουρκική πολιτική των προκλήσεων κατά την περίοδο 1974-1976 με αποκορύφωμα την έξοδο του Sismik Ι (πρώην Χόρα) στο Αιγαίο το καλοκαίρι του 1976, είχε ως αποτέλεσμα την υπογραφή του πρακτικού της Βέρνης τον Νοέμβριο του ίδιου έτους.  Εμπιστευτική έκθεση του Policy Planning Staff (P/S) του State Department από τον Σεπτέμβριο του 1977 αποκαλύπτει πως η Τουρκική κυβέρνηση ήταν ικανοποιημένη από το αποτέλεσμα, καθώς κατάφερε να γίνει αποδεκτή η πρότασή της από την ελληνική κυβέρνηση για την έναρξη των διαπραγματεύσεων αναφορικά με το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου. Κατά τον κ. Σωτήρη Ριζά «η διαδικασία αυτή δεν οδήγησε σε συμφωνία ή σε κάποια προσέγγιση των απόψεων των δύο πλευρών. Έδωσε πάντως τη δυνατότητα αποκλιμάκωσης της έντασης για αρκετά χρόνια και επέτρεψε στην ελληνική πλευρά να επιδιώξει σχεδόν απερίσπαστη από κρίσεις την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και την επανένταξη στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ.»

Το αντίτιμο για όλα τα παραπάνω ήταν η έμμεση παραδοχή από την Ελλάδα ότι το Στάτους Κβο που είχε δημιουργηθεί μετά το τέλος του Πρώτου Βαλκανικού Πολέμου και την υπογραφή της Συνθήκης του Λονδίνου του 1913 τελούσε υπό διαπραγμάτευση: Το Αιγαίο δεν ήταν πλέον de facto μη τουρκικό και κατ’ επέκταση ελληνικό, γεγονός που η Τούρκοι δεν είχαν αμφισβητήσει ενεργά μέχρι και το 1974, όπως παρουσιάζεται στην έκθεση των εμπειρογνωμόνων του State Department. Από την άλλη, η ίδια έκθεση επισημαίνει πως πλέον η πιθανότητα μιας ελληνοτουρκικής σύρραξης στο Αιγαίο είχε απομακρυνθεί.

Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τον λόγο της μεταστροφής του Κωσταντίνου Καραμανλή χωρίς να αποχαρακτηριστούν περισσότερα έγγραφα από το State Department. Ο Καραμανλής έως και τον Αύγουστο του 1976 κρατούσε σκληρή γραμμή στο ζήτημα του Αιγαίου. Είναι όμως σίγουρο πως ο ρόλος των Αμερικανών και ειδικότερα του Χένρι Κίσινγκερ ήταν καθοριστικός στις όποιες αποφάσεις του Καραμανλή, ο οποίος αδιαμφισβήτητα ενήργησε αποκλειστικά με γνώμονα τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα.

Τον επόμενο χρόνο, ο Καραμαλής θα ενημέρωνε τον Πρόεδρο Κάρτερ για τις κόκκινες γραμμές της ελληνικής κυβέρνησης στο Αιγαίο. Το να εγκλωβιστούν ελληνικά νησιά σε τουρκική υφαλοκρηπίδα, ο Καραμανλής το θεωρούσε παράλογο και δεν υπήρχε καμία περίπτωση να ενδώσει στην τουρκική απαίτηση. Το σημερινό αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας» φυσικά και δεν αποτελεί μια «λογική αξίωση τον Τούρκων» και ως εκ τούτου δεν μπορεί να ικανοποιήσει κανένας πρωθυπουργός της Ελλάδας.

*Ο Δημήτριος-Μερκούριος Κόντης είναι συγγραφέας και ιστορικός ερευνητής. Το κείμενο βασίζεται σε αποχαρακτηρισμένα έγγραφα του State Department. Η γνώση της ύπαρξης των συγκεκριμένων μη αποχαρακτηρισμένων εγγράφων προκύπτει από τις διαρροές της Wikileaks (Kissinger Cables).

Η Ελλάδα μέσα από τα μάτια της βασίλισσας του αστυνομικού μυθιστορήματος Αγκάθας Κρίστι: «Διάολε, αυτή η χώρα δεν περιγράφεται»…

0

Η Αγκάθα Κρίστι κατά την διάρκεια των ταξιδιού της το 1922. Φωτογραφία μέσω ΑΠΕ-ΜΠΕ (https://subscriber.amna.gr/anaweb/subscriber/showitem?service=22&listid=NewsList8082&listpage=2&docid=28035583)


Χωρίς υπερβολή, θα έλεγε κανείς ότι έφερε τούμπα τον κόσμο, η Αγκάθα Κρίστι. Τον μισό με τη ματιά της ταξιδιώτισσας συγγραφέως, που δεν χορταίνει να προσλαμβάνει νέες εικόνες – εμπνεύσεις και τον άλλο μισό με το ενδιαφέρον της εξερευνήτριας αρχαίων πολιτισμών, που έχει υιοθετήσει από τον παθιασμένο αρχαιολόγο, δεύτερο σύζυγό της.

Όπως γράφει η Τόνια Α. Μανιατέα, είναι γνωστό ότι η Άγκαθα Μαίρυ Κλαρίσσα Μίλλερ (Agatha Mary Clarissa Miller), η βασίλισσα του αστυνομικού μυθιστορήματος Άγκαθα Κρίστι, εκτός από συγγραφέας υπήρξε και επίμονη και συστηματική ταξιδιώτισσα. Αρκετές, δε, από τις δημοφιλείς ιστορίες της εμπνεύστηκε από αυτά τα ταξίδια της. Το Όριαν Εξπρές, την Αίγυπτο, τη λίμνη Κόμο, το Ιράκ, την Καραϊβική, αναφέρει …

«Η ζωή είναι σαν το εσωτερικό ενός πλοίου. Διαθέτει στεγανές καμπίνες. Βγαίνεις από τη μία, μπαίνεις στην άλλη. Στην πραγματικότητα, μπαίνεις από τη μια ζωή στην άλλη. Είσαι ο εαυτός σου, αλλά ένας διαφορετικός εαυτός. Ο εαυτός σου είναι μπλεγμένος στον ιστό μιας αράχνης, που σε κρατάει σε ένα κουκούλι οικιακής καθημερινότητας: Να κάνεις έναν σωρό δουλειές, να πληρώσεις λογαριασμούς, να πλύνεις και να τακτοποιήσεις ρούχα, να δεις φίλους… Αλλά η ταξιδιωτική ζωή έχει την ουσία ενός ονείρου. Είναι κάτι έξω από το κανονικό, που όμως είσαι μέσα σε αυτό. Είναι γεμάτο με χαρακτήρες που δεν έχεις δει και κατά πάσαν πιθανότητα δεν θα δεις ποτέ ξανά. Καμμία φορά προκαλεί νοσταλγία και μοναξιά και λαχτάρα, “αχ, να δω κάποιο πολυαγαπημένο μου πρόσωπο, την κόρη μου, τη μητέρα μου…”. Είσαι σαν τους Βίκινγκς, που έχουν μπει στον κόσμο της περιπέτειας και το σπίτι δεν είναι σπίτι μέχρι να επιστρέψουν» θα σημειώσει στην αυτοβιογραφία της.

Σ’ ένα τέτοιο ταξίδι πρωτο-προσγειώνεται, το 1928, στην Ελλάδα και παρά την περιπέτεια που βιώνει καθηλωμένη για 14 ολόκληρες ώρες στα καπούλια ενός μουλαριού με προορισμό την Ανδρίτσαινα, αγαπά τόσο πολύ τη χώρα και την ιστορία της που την επισκέπτεται ξανά και ξανά. Κάποιοι μάλιστα, σε ένδειξη … υπερβάλλοντος ζήλου να τοποθετήσουν στην πρωτοκαθεδρία της σκέψης της την Ελλάδα, σπεύδουν να πολιτογραφήσουν Έλληνα -τουλάχιστον κατά το ήμισυ- τον ήρωα των βιβλίων της, Ηρακλή, οδηγούμενοι στο συμπέρασμα ότι από την ελληνική μυθολογία αλίευσε το όνομά του. Η πρώτη εμφάνιση του μυστακοφόρου Βέλγου Πουαρό το 1920 ανατρέπει τη συγκεκριμένη θεωρία, πλην όμως δεν αποκλείει τη θεωρία άλλης μερίδας θαυμαστών της συγγραφέως, που τη θέλουν να έχει μελετήσει την ελληνική ιστορία και μυθολογία, πολύ πριν επισκεφθεί τη χώρα.

Η Άγκαθα Κρίστι στην Ακρόπολη. Φωτογραφία μέσω ΑΠΕ-ΜΠΕ (https://subscriber.amna.gr/anaweb/subscriber/showitem?service=22&listid=NewsList8082&listpage=2&docid=28035583)

Όπως και να ΄χει, στα επόμενα χρόνια, η εμβληματική Άγκαθα Κρίστι πατάει και ξαναπατάει ελληνικό έδαφος, επισκέπτεται τους Δελφούς, την αρχαία Ολυμπία, τον ναό του Επικούρειου Απόλλωνα, θαυμάζει το θέατρο της Επιδαύρου, εξερευνά τα σοκάκια του Ναυπλίου, περιηγείται στην Ακρόπολη, περπατά τον δρόμο των Ιπποτών στην παλιά πόλη της Ρόδου και εμπνέεται…

Γεννημένη ταξιδιώτισσα…

Θα ήταν μάλλον απίθανο να μην τη βγάλει ο δρόμος της και στην Ελλάδα… Η Άγκαθα, κόρη του πλούσιου Αμερικανού επιχειρηματία Φρέντερικ Μίλλερ (Frederick Miller) και της Ιρλανδής Κλάρα (Clara), είναι από παιδί μυημένη στα ταξίδια, ακόμα και του μυαλού. Η μητέρα της μεγαλώνει την ίδια και τα δύο αρκετά μεγαλύτερα αδέλφια της (κατά δέκα και έντεκα χρόνια), τον Μόντι και τη Ματζ, με παραμύθια απ΄ όλες τις γωνιές του πλανήτη, σε ένα θαυμάσιο παραθαλάσσιο σπίτι με μεγάλο κήπο στη Μασαχουσέτη. Η μικρή μαθαίνει γράμματα μόλις στα πέντε της, όταν οικονομικοί λόγοι αναγκάζουν την οικογένεια να μετακομίσει στη Γαλλία και την Άγκαθα να εκπαιδευτεί στα Γαλλικά και να μυηθεί στην ταξιδιωτική περιπλάνηση, με πρώτο και καλύτερο προορισμό το Λονδίνο, όπου διαμένει η γιαγιά της, μητέρα της Κλάρα.

Είναι γεννημένη για περιπλανήσεις. Ανεβοκατεβαίνει με ευκολία στα τρένα και τα πλοία, φτιάχνει με χαρακτηριστική ταχύτητα την αποσκευή με τα στοιχειώδη. Ευφυής, ετοιμόλογη, αεικίνητη η μικρή Άγκαθα, το γούρι της οικογένειας, συνοδεύει συχνά τον πατέρα της σε επαγγελματικά ταξίδια και ρουφά με βουλιμία τις νέες εικόνες, που περιγράφει μετά στα αδέλφια της. Αλλά, πολύ νέος ακόμη, φιλάσθενος και με προβληματική καρδιά, ο Φρέντερικ φεύγει για το αιώνιο ταξίδι και η μόλις 11χρονη Άγκαθα βλέπει τον κόσμο να γκρεμίζεται μπρος στα μάτια της. Τότε ανακαλύπτει πόσο ευεργετικά επιδρά επάνω της η γραφή. Το μυαλό της γεννά ιστορίες, γράφει, γράφει και εκτονώνεται. Τα μεγάλα αδέλφια της έχουν πια… απογαλακτιστεί. Άνοιξαν τα δικά τους σπιτικά. Η Άγκαθα είναι η μόνη συντροφιά της μάνας της. Κι ενώ οι δυο τους διαμένουν μόνιμα στην Αγγλία, η ανήσυχη Κλάρα παίρνει μία απόφαση, που ξαφνιάζει τους πάντες. «Θέλω η Άγκαθα ν΄ αποκτήσει γαλλική κουλτούρα. Να μάθει καλά Γαλλικά, μουσική και τραγούδι» λέει στη μητέρα της και μετακομίζουν με την κόρη της στο Παρίσι.

Στα 22 χρόνια της, η Άγκαθα, σε κάποια από τις επισκέψεις στη γιαγιά της, θα γνωρίσει και θα ερωτευτεί παράφορα τον Άρτσι Κρίστι (Archibald Christie), έναν όμορφο πιλότο της Βρετανικής Βασιλικής Αεροπορίας. Το αίσθημα θα είναι αμοιβαίο, αλλά ο πόλεμος κρατάει το ζευγάρι σε απόσταση. Εκείνος προσφέρει τις υπηρεσίες του στη μαμά πατρίδα κι εκείνη σε νοσοκομείο του Ερυθρού Σταυρού. Παντρεύονται μία παραμονή Χριστουγέννων μεσούντος του πολέμου.

Στα πρώτα μοναχικά (όπως θα εξελιχθεί η ζωή της και σε όλα τα επόμενα) ταξίδια της, η Άγκαθα δεν ρουφά μόνο τις νέες εικόνες. Έχει συστηματοποιήσει τη συγγραφή διηγημάτων και αναζητεί μίτους με το μακρινό παρελθόν κάθε τόπου, ψαχουλεύει συνήθειες, έθιμα, δοξασίες, ό,τι μπορεί να αποτελέσει έμπνευση για μία νέα ιστορία. Έτσι κι αλλιώς, η προσωπική ζωή της δεν παρουσιάζει πια κανένα ενδιαφέρον, εκτός από το προϊόν της, μία όμορφη κόρη. Η σχέση της με τον ευειδή Άρτσι είναι ασταθής, λόγω της αδυναμίας του προς το ωραίο φύλο (το τέλος του γάμου τους θα σημάνει όταν εκείνος θα ερωτευτεί μία οικογενειακή φίλη τους). Τα ταξίδια και η συγγραφή είναι για την Άγκαθα διέξοδος από το τέλμα μίας βασανιστικής σχέσης. «Από το να κοπιάζω σκεπτόμενη την ιδιωτική… δραστηριότητα του συζύγου μου, προτιμώ να ξοδεύω το μυαλό μου εξιχνιάζοντας φόνους» θα εξομολογηθεί λίγο πριν τον χωρισμό τους. Είναι σπουδαία στις αστυνομικές ιστορίες. Γεννά δολοφονίες και εντοπίζει τους δράστες, πλέκει μυστήρια και τα λύνει. Παρέχοντας τις υπηρεσίες της σ΄ εκείνο το νοσοκομείο του Ερυθρού Σταυρού έχει εντοπίσει την αιμοφοβία της. Γι’ αυτό και στις περισσότερες υποθέσεις της χρησιμοποιεί ως φονικό όπλο ένα «ευγενές και αναίμακτο» δηλητήριο…

Murder in the Mews Triangle at Rhode. Φωτογραφία μέσω ΑΠΕ-ΜΠΕ (https://subscriber.amna.gr/anaweb/subscriber/showitem?service=22&listid=NewsList8082&listpage=2&docid=28035583)

Το 1920, όταν εκδίδει το πρώτο μυθιστόρημά της, είναι ήδη 30 χρόνων και ως το έτος του διαζυγίου της, το 1928, θα παρουσιάσει άλλες επτά μυστηριώδεις υποθέσεις, μία κάθε χρόνο. Ο Άρτσι τής κληροδοτεί το επίθετο με το οποίο θα γίνει διάσημη. Παρά το αρχικό σοκ, που της προκαλούν η απιστία και το διαζύγιο, ο χωρισμός τους καλλιεργεί την ευστροφία του μυαλού της και της αφήνει μπόλικο χρόνο για ταξίδια και εξερεύνηση. Στην περιπέτεια ενός τέτοιου ταξιδιού μπαίνει αμέσως μετά το διαζύγιο. Επιβιβάζεται από το Παρίσι στο περίφημο Όριαν Εξπρές κι από κει όπου τη βγάλει η αναζήτησή της. Η περιπλάνηση διαρκεί δύο ολόκληρα χρόνια. Χώνεται στη Μέση Ανατολή, γνωρίζει και συναναστρέφεται παράξενους ανθρώπους, αποτυπώνει τοπία και πολιτισμούς, που ουδεμία σχέση έχουν με την τακτοποιημένη Ευρώπη. Όταν φτάνει στο Ιράκ, γνωρίζει μία φανατική θαυμάστριά της. Η Κάθριν Γούλεϊ (Kathrine Woolley), καλλιεργημένη, αλλά εξαιρετικά υπερφίαλη και επίμονη γυναίκα, είναι σύζυγος αρχαιολόγου, που ηγείται ανασκαφής στην καρδιά του πολιτισμού της Μεσοποταμίας, την Ουρ. Πείθει την Άγκαθα να τον επισκεφθούν και να ξεναγηθούν στον τόπο της ανασκαφής. Την ξενάγηση αναλαμβάνει ένας νεαρός βοηθός του Γούλεϊ. Γεννημένος σε μεγαλοαστική οικογένεια, με πατέρα επιτυχημένο επιχειρηματία και μητέρα διάσημη σοπράνο, εκπαιδευμένος στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ο μόλις 26 χρόνων Μαξ Μαλλόουαν (Max Mallowan) μιλάει με πάθος, που γοητεύει την Άγκαθα. Εκείνη έχει πατήσει ήδη τα 40, αλλά η διαφορά των χρόνων μεταξύ τους δεν θα γίνει εμπόδιο στην εκδήλωση ενός δυνατού αμφίδρομου έρωτα, που θα επισφραγισθεί με γάμο και θα λήξει μόνο όταν εκείνη φύγει για το ταξίδι προς την αιωνιότητα.

Ο Μαξ θα την παρασύρει στις εξερευνήσεις του προσφέροντάς της ταυτόχρονα ποικιλία στους τόπους, όπου θα γεννιούνται και θα εξελίσσονται οι περιπέτειες των ηρώων της. «Όταν περνάω καλά σε έναν νέο τόπο, το πιθανότερο είναι ότι θα “γεννήσω” ένα νέο μυστήριο…» θα πει εκείνη, χρόνια μετά, σε κάποιον Ρώσο δημοσιογράφο.

«Διάολε, αυτή η χώρα δεν περιγράφεται!»

Όταν ο Μαξ τής ζητά να τον συνοδέψει στο ταξίδι του στην Ελλάδα, όπου θέλει να μελετήσει τον αρχαίο πολιτισμό της, η Άγκαθα ενθουσιάζεται. Άλλωστε, είναι στον πρώτο καιρό του έγγαμου βίου τους και αυτό το ταξίδι θα μπορούσε να βαφτιστεί ως το γαμήλιό τους. Ξεκινούν από τις Δαλματικές Ακτές, όπου επιβιβάζονται σ΄ ένα πλοιάριο με προορισμό την Πάτρα. Από εκεί παίρνουν έναν συρμό «γεμάτο κόσμο και ψύλλους» -θα γράψει στην αυτοβιογραφία της- και φτάνουν στην Αρχαία Ολυμπία. «Είναι τόσο μοναδική, όσο ακριβώς την περίμενα» εξομολογείται στον άνδρα της, ο οποίος έχει ήδη προγραμματίσει τον επόμενο προορισμό τους και είναι έτοιμος να υποστεί … ενδεχόμενες διαμαρτυρίες της γυναίκας του. Για να φτάσουν στην Ανδρίτσαινα, απ΄ όπου ο Μαξ θέλει να μεταβούν στις Βάσσες για να δει από κοντά τον ναό του Επικούρειου Απόλλωνα, χρειάζεται να κάνουν διαδρομή 14 ωρών πάνω σε μουλάρι! «Δεν είχα καμμία… εκπαίδευση στο να καβαλάω μουλάρια! Όταν φτάσαμε, κατέρρευσα! Δεν ήξερα πότε πονούσα περισσότερο! Όταν καβαλούσα το μουλάρι ή όταν περπατούσα;» αφηγείται η Άγκαθα στην αυτοβιογραφία της και παραθέτει επακριβώς το οργισμένο ξέσπασμά της στον Μαξ: «Ούτε για γάμο είσαι ούτε για γυναίκα, αν δεν μπορείς να καταλάβεις πώς νιώθει κανείς ύστερα από ένα τέτοιο ταξίδι υπό αυτές τις συνθήκες! Να ξέρεις ότι αυτό είναι αιτία διαζυγίου!».

Όχι μόνον δεν τον χωρίζει, αλλά αντίθετα, δύο μέρες μετά κι αφού ανακτήσει δυνάμεις έχοντας αφεθεί σε έναν μακάριο ύπνο, υφίσταται και δεύτερη «μουλαροκαβαλαρία», αυτήν τη φορά μόνον (!) πέντε ωρών ίσαμε τον ναό του Απόλλωνα.

Το επόμενο κεφάλαιο στις αφηγήσεις της είναι ξέχειλο ενθουσιασμού: «Πήγαµε στις Μυκήνες και στην Επίδαυρο. Στο Ναύπλιο, μείναμε στη βασιλική (μάλλον) σουίτα ενός ξενοδοχείου. Είχε κόκκινες βελούδινες κουρτίνες και ένα τεράστιο κρεβάτι µε ουρανό και χρυσοποίκιλτα µπροκάρ υφάσματα. Πήραμε πρωινό στο μπαλκονάκι του δωματίου µας, ατενίζοντας ένα μικρό νησί (Μπούρτζι) στη θάλασσα, που απλωνόταν μπροστά μας. Ύστερα κατεβήκαμε για κολύμπι. Δυστυχώς, είχε μέδουσες. Η Επίδαυρος ήταν μαγευτική! Εκεί κατάλαβα τι πραγματικά σημαίνει “πάθος του αρχαιολόγου”. Η μέρα ήταν υπέροχη, ζέστη, ο ήλιος έλαμπε. Αποφάσισα να επισκεφθώ το αρχαίο θέατρο, αφήνοντας τον Μαξ να χαζεύει μία μαρμάρινη αρχαία επιγραφή στο Μουσείο. Περιηγήθηκα στον χώρο, ανέβηκα ως την τελευταία σειρά των κερκίδων και τον περίμενα. Αλλά η ώρα περνούσε κι εκείνος ήταν άφαντος. Απαυδισµένη πια πήγα να τον αναζητήσω. Τον βρήκα ξαπλωμένο μπροστά σ΄ εκείνη την ίδια επιγραφή, που τον είχα αφήσει! Προσπαθούσε να τη μεταφράσει! Όσο εκείνος “πάλευε” στη μετάφραση για καμμία ώρα ακόμη, εγώ έξω από το Μουσείο, απολάμβανα τον ήλιο και την υπέροχη φύση της Επιδαύρου».

Ως εξαιρετικά συναρπαστικό κομμάτι από το ταξίδι τους στην Ελλάδα, η Άγκαθα περιγράφει την επίσκεψη στους Δελφούς. «Διάολε, η Ελλάδα δεν περιγράφεται!» θα πει στον Άρτσι. Είναι τόσο ενθουσιασμένη από τη φύση και την αύρα του τόπου, που ψάχνει να αγοράσει κάποιο οικόπεδο και να χτίσει ένα σπίτι. Χρόνια μετά, σε επόμενη εξόρμησή της στην περιοχή, μακαρίζει την τύχη της, που δεν βρήκε τότε γη για ν΄ αγοράσει: «Έχει αλλάξει τόσο πολύ! Ταβέρνες, καταστήματα με σουβενίρ, αμέτρητα λεωφορεία που ξεφορτώνουν και φορτώνουν τουρίστες… Πάει η μαγεία των Δελφών!».

Αρκετά νωρίτερα, ένα φθινόπωρο στον μεσοπόλεμο, το ζεύγος αποφασίζει να γνωρίσει και τη νησιωτική χώρα, ξεκινώντας από τα Δωδεκάνησα. Οι αρχαιότητες της Ρόδου τραβούν το ενδιαφέρον του Μαξ και η Άγκαθα δεν έχει καμμία αντίρρηση να είναι το νησί των Ιπποτών το πρώτο που θα επισκεφθούν αυτήν τη φορά στην Ελλάδα. Άλλωστε, οι έως τώρα εμπειρίες των δύο τους είναι από την Πελοπόννησο, όπου «ανθίζουν» οι… «-όπουλοι», γεγονός που έχει οδηγήσει την Άγκαθα στο συμπέρασμα ότι προφανώς όλα τα ελληνικά επώνυμα έχουν την ίδια κατάληξη! Το τοπίο του νησιού αυτήν την εποχή μαγνητίζει. Το 1937 στη νεοεκδοθείσα συλλογή «Murder in the Mews» θα συμπεριλάβει μία ιστορία μυστηρίου με τίτλο «Triangle at Rhode».

Είκοσι χρόνια μετά, όταν και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος θα έχει λήξει, Άγκαθα και Μαξ αποφασίζουν να ξανα-ταξιδέψουν στην Ελλάδα για να γνωρίσουν επιτέλους την Ακρόπολη! Ο αρχαιολόγος που πριν χρόνια ενθουσιάστηκε, στις Βάσσες, από τη γνωριμία με το «αδελφάκι» του Παρθενώνα, ανυπομονεί να γνωρίσει το κορυφαίο αριστούργημα της αρχαιότητας. Φτάνουν στην Αθήνα στα τέλη του Αυγούστου του 1958 και καταλύουν στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία». Η Ακρόπολη είναι ο πρώτος προορισμός τους. «Η Άγκαθα Κρίστι εις την Ακρόπολιν. Η διάσημος Αγγλίς συγγραφεύς αστυνομικών μυθιστορημάτων κυρία Άγκαθα Κρίστι, κατά την χθεσινήν επίσκεψίν της εις την Ακρόπολιν των Αθηνών» θα αναφέρει η λεζάντα της φωτογραφίας στο φύλλο τής 30ής Αυγούστου της εφημερίδας «Καθημερινή». Η Άγκαθα χαμογελά στον φακό με φόντο τους κίονες του Παρθενώνα.

Επάνω στον βράχο, χτενίζοντας με την εξεταστική ματιά του τον ναό, ο Μαξ ζει στιγμές έκστασης. Η Άγκαθα θα τον δει για πρώτη φορά να δακρύζει μπροστά σε αρχαίο μνημείο.

Παρά τις δυσκολίες, που θα συναντήσουν σε αρκετές από αυτές τις αναζητήσεις αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, υπονομεύοντας την ευζωία της καλομαθημένης Άγκαθα, εκείνη έχει βρει τρόπο να αμβλύνει τις προσλαμβάνουσες εμπειρίες. Καταγράφει τις περιπέτειές τους, συχνά περιβάλλοντάς τες με βρετανικό χιούμορ. Σε ένα βιβλιαράκι, που θα εκδώσει αμέσως μετά τις περιπέτειές τους σε κάποιον αρχαιολογικό χώρο της βόρειας Συρίας, η Άγκαθα θα δώσει τα… ρέστα της, προδιαθέτοντας για το απολαυστικό περιεχόμενό του από τον τίτλο «Για πες μου, πώς περνάς στην ανασκαφή;».

Το εξώφυλλο του βιβλίου «Πες μου, πώς περνάς στην ανασκαφή;». Φωτογραφία μέσω ΑΠΕ-ΜΠΕ (https://subscriber.amna.gr/anaweb/subscriber/showitem?service=22&listid=NewsList8082&listpage=2&docid=28035583)

«Μόλις έσβησαν τα φώτα στο νοικιασμένο σπίτι μας, έκανε την εμφάνισή της μία αγέλη ποντικών, που άρχισαν να τρέχουν με θόρυβο στο πάτωμα. Όταν άναψα το δαδί για να δω τι στην ευχή συνέβαινε, είδα τους τοίχους καλυμμένους με κάτι παράξενα κινούμενα πλάσματα, που στα επόμενα δευτερόλεπτα συνειδητοποίησα ότι ήταν κατσαρίδες! Ο Μαξ με συμβούλευε να κλείσω άφοβα τα μάτια μου, διότι -όπως έλεγε- μόλις κοιμηθώ, όλα αυτά τα ζωντανά θα κρυφτούν και δεν θα με πειράξουν. Κι εγώ, η ανόητη, τον πίστεψα! Έκανα έναν ολιγόωρο ταραγμένο ύπνο, νομίζοντας ότι περπατούσαν στο πρόσωπό μου διάφορα μικρά πόδια! Κατά τις 2 μετά τα μεσάνυχτα, όταν ξανάνοιξα τα μάτια μου, οι κατσαρίδες όχι μόνον είχαν αυξηθεί, αλλά αντίκρισα και μία μεγάλη αράχνη να κατεβαίνει με απύθμενο θράσος από το ταβάνι στο ύψος των ματιών μου! Τότε μ΄ έπιασε υστερία. Τον απείλησα ότι μόλις ξημέρωνε, θα έφευγα για την Αγγλία. Τότε ο Μαξ ζήτησε να βγάλουν τα κρεβάτια μας έξω, κάτω από τον έναστρο ουρανό. Το αεράκι λειτούργησε ευεργετικά στα νεύρα μου. Την επομένη, ο επιστάτης, μας έφερε μία γάτα. Την ανακήρυξα σωτήρα μου! Θα της χρωστώ αιώνια ευγνωμοσύνη!».

Οι διαμαρτυρίες και οι απειλές της ότι δεν θα τον συνοδεύσει ξανά σε αποστολή του, δεν έγιναν πραγματικότητα. Όχι μόνο επειδή παρά τη γκρίνια της αγαπούσε τα… απρόοπτα της εξερεύνησης, αλλά και γιατί… «στο βάθος τον ζηλεύω για το πάθος του προς την αρχαιολογία. Τον ζηλεύω που έχει εκπαιδευτεί και μπορεί να ανακαλύπτει θαμμένους πολιτισμούς», θα εξομολογηθεί κάποτε στην κόρη της.

ΠΗΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ

– Agatha Christie – An Autobiography (Collins, London 1977)

– Osborne Charles “The Life and Crimes of Agatha Christie” (Collins, London 1982)

– Agatha Christie – Come, Tell Me How You Live: An Archaeological Memoir (William Morrow Paperbacks, London 2012)

– Keating H.R.F “Agatha Christie: First Lady of Crime” (Pegasus Crime, London 2021)

– Αρχείο εφημερίδων Τ.Α.Μανιατέα

Με πληροφορίες ΑΠΕ-ΜΠΕ/HELLAS JOURNAL