Ο νέος Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν ανακοίνωσε χθες τη σύνθεση της 19μελούς κυβέρνησής του, προκειμένου να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης από την Εθνοσυνέλευση. Πολλές οι προκλήσεις.
Ο νέος Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν καλείται να αντιμετωπίσει πολλαπλά μέτωπαΕικόνα: Icana News Agency/ZUMA Press Wire/dpa/picture alliance
Ο Ιρανός πρόεδρος ανακοίνωσε χθες τη σύνθεση της 19μελούς κυβέρνησής του, προκειμένου να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης από την Εθνοσυνέλευση (Μάτζλις). Ενδεικτική της διάθεσης του Πεζεσκιάν να ανοίξει μία νέα σελίδα στις σχέσεις της χώρας του με τη Δύση αποτελεί η επιλογή του προσώπου που προορίζεται για τη θέση του υπουργού Εξωτερικών. Πρόκειται για τον 61χρονο έμπειρο διπλωμάτη Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος είχε διατελέσει κατά την περίοδο 2013-2021 ο κύριος διαπραγματευτής στις συνομιλίες για τον έλεγχο του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Ο Αραγτσί είχε επιλεγεί από τον τότε πρόεδρο Χασάν Ροχανί, χαρακτηριστικό εκφραστή των μεταρρυθμιστικών τάσεων της εγχώριας πολιτικής σκηνής.
Ο Μασούντ Πεζεσκιάν ανακοίνωσε χθες τη σύνθεση της 19μελούς κυβέρνησής τουΕικόνα: picture alliance/dpa/Iranian presidency
Σημαντική ιδιαιτερότητα του ιρανικού κοινοβουλευτισμού αποτελεί η ανάγκη απόδοσης ψήφου εμπιστοσύνης σε καθέναν από τους προτεινόμενους υπουργούς ξεχωριστά. Πρόκειται για μία τετραήμερα διαδικασία, κατά την οποία πραγματοποιείται δημόσια συζήτηση στην Ολομέλεια της Μάτζλις που επικεντρώνεται στην καταλληλότητα καθενός από τους προτεινόμενους υπουργούς και ακολουθεί σχετική ψηφοφορία, που καλύπτεται από τα τοπικά ΜΜΕ. Υπό τις παρούσες ιδιαίτερες συνθήκες, η διαδικασία απονομής ψήφου εμπιστοσύνης αρχίζει το ερχόμενο Σάββατο, 17 Αυγούστου, και ουσιαστικά «χαρίζει χρόνο» στην ιρανική πολιτική ηγεσία προκειμένου να μην αναγκαστεί να λάβει βεβιασμένες αποφάσεις για τον τρόπο και τον χρόνο των αντιποίνων, που έχει ήδη προαναγγείλει κατά του Ισραήλ.
Είναι γεγονός ότι από την 31η Ιουλίου και μέχρι σήμερα παρατηρείται μία ενδιαφέρουσα διγλωσσία εκ μέρους των ιρανικών κέντρων λήψεως αποφάσεων – ένα δεδομένο που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ποικιλοτρόπως.
Πίεση ασκούν οι Φρουροί της Επανάστασης
Οι Φρουροί της Επανάστασης, οι σκιώδεις ηγέτες του ΙράνΕικόνα: Vahid Salemi/dpa/picture alliance
Από τη μια, αξιωματούχοι των Φρουρών της Επανάστασης επαναλαμβάνουν ότι «η στρατιωτική απάντηση κατά του Ισραήλ θα είναι σκληρή», αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο να πληγούν «υποσταθμοί της Μοσάντ που βρίσκονται σε άλλες χώρες της περιοχής». Από την άλλη, σε διπλωματικό επίπεδο, κατά την πρόσφατη έκτακτη σύγκλιση του Οργανισμού Ισλαμικής Συνδιασκέψεως στην Τζέντα, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αλί Μπαγερί Κανί, στο τέλος της εισήγησής του επανέλαβε τη γνώριμη διατύπωση ότι η χώρα του «θα αποφασίσει εκείνη τον κατάλληλο χρόνο και τρόπο αντίδρασης» – δημιουργώντας την εντύπωση ότι υπάρχει περιθώριο μείωσης των υψηλών τόνων. Παράλληλα, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία του Ιράν στον ΟΗΕ ξεκαθάρισε μεν ότι το Ιράν θα ανταπαντήσει, πλην όμως «ελπίζει να μην δυσχεράνει την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα», επισημαίνοντας ότι «όποια απόφαση λάβει η Χαμάς για το ζήτημα, η Τεχεράνη θα την σεβαστεί». Τέλος, στις 8 Αυγούστου ο ηγέτης της Χεζμπολάχ, Χασάν Νασράλα, δήλωσε πως θα εκδικηθεί για τον θάνατο του στελέχους της οργάνωσής του, Φουάντ Σουκρ, φροντίζοντας παράλληλα να τονίσει ότι «εναπόκειται στο Ιράν να αποφασίσει πώς θα εκδικηθεί τον θάνατο του Χανίγια».
Συνδυάζοντας αυτά τα δεδομένα, συμπεραίνεται ότι ο πρόεδρος Πεζεσκιάν καλείται να διαχειριστεί πολλαπλά κέντρα λήψεως αποφάσεων, λαμβάνοντας σοβαρά υπ’όψιν τα θεσμικά στεγανά του ιρανικού πολιτικού συστήματος. Ο νεοεκλεγείς Ιρανός πρόεδρος σίγουρα δεν ξέχασε (και δεν μπορεί να ξεχάσει) την εύσχημη σύσταση που του απηύθυνε εμμέσως στις 7 Ιουλίου ο Ηγέτης της Επανάστασης, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, δύο μόλις ημέρες μετά τον τελικό δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, όταν είχε τονίσει σε δημόσια τοποθέτησή του ότι η εξωτερική πολιτική του προκατόχου του, Εμπραχίμ Ραϊσί, «ήταν βασισμένη στην αρχή της αξιοπρέπειας» – μία έννοια αξιολογική και εξαιρετικά γνώριμη στην πολιτική γλώσσα του ιερατείου. Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοήσει τους ανοικτούς διαύλους που διατηρούν οι Φρουροί της Επανάστασης με τις δυνάμεις του λεγόμενου «Άξονα της Αντίστασης» και κυρίως με τη λιβανική Χεζμπολάχ, η οποία εκ των πραγμάτων δεν δεσμεύεται απόλυτα από τα κοινοβουλευτικά χρονοδιαγράμματα της Τεχεράνης.
Φημολογούμενη παραίτηση του αντιπροέδρου Τζαβάντ Ζαρίφ
Ο αντιπρόεδρος της νέας κυβέρνησης Τζαβάντ Ζαρίφ υπέβαλε ήδη την παραίτησή του.Εικόνα: Rouzbeh Fouladi/ZUMAPRESS/picture alliance
Ωστόσο, οι αντιξοότητες που καλείται να αντιμετωπίσει ο Πεζεσκιάν δεν περιορίζονται στη διαχείριση της περιφερειακής κρίσης με αφορμή τα τεκταινόμενα στη Γάζα. Λίγες ώρες μετά τη χθεσινή ανακοίνωση της σύνθεσης της νέας του κυβέρνησης, οι φήμες έφεραν τον νεοτοποθετηθέντα αντιπρόεδρο της επιλογής του, μετριοπαθή και τέως υπουργό Εξωτερικών, Μοχαμάντ Τζαβάντ Ζαρίφ, να έχει υποβάλει την παραίτησή του, χωρίς να έχει ακόμα αποσαφηνισθεί εάν ο Πεζεσκιάν την αποδέχθηκε. Ο Ζαρίφ φέρεται να διαφωνεί με τα κριτήρια επιλογής των νέων υπουργών, οι οποίοι δεν εκφράζουν τις μεταρρυθμιστικές προεκλογικές δεσμεύσεις του Πεζεσκιάν. Το ιδεολογικό τους παρελθόν, η σχετικά προχωρημένη ηλικία τους, η συμπερίληψη μόνο μίας γυναίκας στο νέο υπουργικό συμβούλιο και η απουσία εκπροσώπων της μεσαίας τάξης φέρονται να περιλαμβάνονται στις ενστάσεις του.
Και ενώ επιβεβαιώθηκε τελικά η παραίτηση του Τζαβάντ Ζαρίφ, ήδη από χθες κάνει τον γύρο του διαδικτύου μαγνητοσκοπημένο απόσπασμα πρόσφατης ομιλίας του, που υποστηρίζει ότι «ο ιρανικός λαός βαρέθηκε να διοικείται από κυβερνήσεις που προσπαθούν να γίνουν πιο παλαιστινιακές από τους ίδιους τους Παλαιστίνιους», προσθέτοντας μάλιστα ότι «το Σύνταγμα της χώρας ορίζει πως το Ιράν οφείλει να προστατεύει τους καταπιεσμένους, αλλά όχι και να μάχεται για λογαριασμό τους».
Στις 16.09.2023 με άρθρο του υπογράφοντα, είχαμε ήδη εκφράσει την άποψη μας ότι ο κ. Κικίλιας έδειχνε στις δημόσιες εμφανίσεις του σε τηλεοπτικά μέσα, μια φανερή έλλειψη γνώσης του αντικειμένου που αναλάμβανε προσπαθώντας να “απαγγέλει” στην ουσία ενώπιον δημοσιογράφων έτοιμα κείμενα που αφορούσαν τις αρμοδιότητες του υπουργείου.
Παρόλα αυτά ο πρωθυπουργός φαινόταν να τον θεωρεί ιδιαίτερα ικανό αφού τον έχει υπουργοποιήσει σε κάθε κυβερνητικό σχήμα και του ανέθεσε αυτό το κρίσιμο υπουργείο, το Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Έχουμε σταθερά την άποψη ότι υπουργεία κρίσιμα, όπως της κλιματικής κρίσης πρέπει να ανατίθενται σε πρόσωπα τα οποία εκ της επαγγελματικής τους εμπειρίας έχουν ειδικές γνώσεις του αντικειμένου.
Στις πλημμύρες του Οκτωβρίου του 2023 στη Θεσσαλία όπου ανοιχτά “κατηγορήθηκε” ο κ. Κικίλιας από στελέχη του κόμματος του για έλλειψη συντονισμού σε σχέση πχ με άλλα σώματα, όπως οι ένοπλες δυνάμεις και ασκήθηκαν πιέσεις παραίτησης, ο ίδιος βγήκε με έντονη αντίδραση και δήλωσε στον κ. Χατζηνικολαου ότι δεν παραιτείται και δεν εγκαταλείπει στα δύσκολα , πετώντας το γάντι στον πρωθυπουργό αν ήθελε να τον αντικαταστήσει. Θεωρούσε την διαχείριση του απόλυτα επιτυχή και φυσικά δεν έβλεπε λόγο αντικατάστασης του. Ο πρωθυπουργός τελικά συμφώνησε πάλι μαζί του.
Πριν την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου του καλοκαιριού του 2024 ο κ. Κικίλιας με σειρά βίντεο αυτοπροβολής στην ουσία του ίδιου, διαφήμιζε σειρά δράσεων του υπουργείου του. Προγράμματα νέας τεχνολογίας κτλ, κτλ. Σε σειρά συνεντεύξεων μιλούσε για το πόσο έτοιμος είναι ο κρατικός μηχανισμός. Διαφήμιζε το πόσο γρήγορα αποκρίνεται ο μηχανισμός κατάσβεσης λόγω νέων τεχνολογιών.
Ολόκληρο δε το καλοκαίρι ο κ. Κικίλιας κάθε βράδυ αναδημοσίευε ενημέρωση της πυροσβεστικής για τις καθημερινές πυρκαγιές και τις επιτυχείς κατασβέσεις. Μια ακόμη αυτοδιαφήμιση του υπουργού χάριν της επικοινωνίας. Είναι σαν κάθε μέρα ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη να ανεβάζει ανάρτηση για το πόσες συλλήψεις γίνανε και πόσες κλήσεις κοπήκανε. Κάθε μέρα!
Επίσης με συγκλονίζει ότι ο υπουργός φοράει πάντα τα μπλουζάκια και τα πουκάμισα-στολές της Πολιτικής Προστασίας. Σκεφτείτε ο υπουργός Αθλητισμού να εμφανίζεται πάντα με φόρμες και ο υπουργός Άμυνας με στολή στρατιωτική! Είναι μια μοναδική προσέγγιση επικοινωνίας του υπουργού. Κάποιος τον έχει πείσει ότι πρέπει να δείχνει “μάχιμος”. Τα πάντα για την “εικόνα”…
Η στολή επικοινωνίας του Κικίλια
Δυστυχώς για τους Έλληνες και την χώρα μας, η επικοινωνία δίχως ουσία διαψεύστηκε για μια ακόμη φορά από την πραγματικότητα και ήρθε να “τραυματίσει” το “προφίλ” του αναντικατάστατου κ. Κικίλια και να αποτεφρώσει χιλιάδες στρέμματα μέσα σε σχεδόν 40 ώρες από τον Βαρνάβα έως το Χαλάνδρι! Οι φλόγες δε εισήλθαν στον αστικό ιστό! Πως αντέδρασε ο κ. Κικίλιας; Πως αξιολόγησε την καταστροφή αυτή σε ότι αφορά τον εαυτό του και την διαχείριση της καταστροφής;
Η απάντηση δυστυχώς δεν εξέπληξε τον υπογράφοντα. Ο αξιότιμος και αναντικατάστατος στα κυβερνητικά σχήματα υπουργός, αφού απήγγειλε άπταιστα μέσω ώτο κιου φυσικά, ένα λογύδριο απαρίθμησης των δυνάμεων που επιχείρησαν, αφού “έντυσε” με επίθετα την πυρκαγιά «εξαιρετικά επικίνδυνη» σε «δύσβατες περιοχές» (μάλλον εννοούσε την οδό αναπαύσεως στο Χαλάνδρι) κατέληξε στην ενημέρωση του ότι η απόκριση από αέρος έγινε σε τέσσερα λεπτά. Επομένως όλα πήγαν καλά. Δεν σταμάτησε δε εκεί. Ανέβασε και σχετικό βίντεο!
40 ώρες από τη στιγμή που ξέσπασε η εξαιρετικά επικίνδυνη #πυρκαγιά στον #Βαρνάβα, μπορούμε να πούμε ότι δεν υπάρχει ενεργό μέτωπο, αλλά διάσπαρτες εστίες. Σε αυτές τις 40 ώρες στη ΒΑ #Αττική έδωσαν με υπεράνθρωπη προσπάθεια τη μάχη 702 #πυροσβέστες με 27 ομάδες #δασοκομάντος,… pic.twitter.com/Fj1OZyf4dk
Φυσικά δεν μας εξήγησε πως με απόκριση κατάσβεσης τεσσάρων λεπτών, πως μια πυρκαγιά έφτασε από τον Βαρνάβα στην οδό αναπαύσεως στο Χαλάνδρι. Λεπτομέρειες θα έλεγε ένας καλοπροαίρετος…
Ο υπογράφων είναι σοκαρισμένος από την προσπάθεια αντίκρουσης κάθε ευθύνης του κ. Κικίλια από τον ίδιο προσωπικά. Αναρωτιέται δε αν ο ίδιος κατανοεί την βασική αρχή, ότι η ανάληψη της ευθύνης της διοίκησης ενός υπουργείου προϋποθέτει την ετοιμότητα ανάληψης της προσωπικής ευθύνης όταν για πολλοστή φορά καούνε εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα στην Αττική.
Έτι περαιτέρω, μόλις παρακολούθησα και τηλεοπτική του συνέντευξη στον ΣΚΑΪ. Και εκεί συμπερασματικά εμφανίστηκε απόλυτα ικανοποιημένος. Είπε ότι φτάσαμε στην πυρκαγιά σε πέντε λεπτά. Οι συνθήκες ήταν δύσκολες δεν μπορούσαμε να κάνουμε κάτι άλλο. Δεν βρήκε ούτε ένα σημείο στο οποίο πιθανώς να μπορούσε να γίνει κάτι καλύτερο. Ούτε ένα!
Όλα καλώς καμωμένα, αλλά… καμμένα
Δηλαδή ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης εμφανίστηκε σήμερα στις τηλεοπτικές οθόνες και ισχυρίστηκε ότι αφού αποτεφρώθηκαν χιλιάδες στρέμματα και η πυρκαγιά έφτασε από τον Βαρνάβα στο Χαλάνδρι, καμία πιθανή ευθύνη δεν έχει αυτός ως πολιτικός προϊστάμενος, αφού όλα σχεδιαστήκανε και εκτελέστηκαν απόλυτα ορθά. Όλα! Πρωτοφανής επιτυχία της Πολιτικής Προστασίας!
Εξ αντιδιαστολής ένας καλοπροαίρετος θα ρωτούσε τον αξιότιμο κ. υπουργό: Πότε θα θεωρούσε ότι δεν πήγανε καλά τα πράγματα; Μήπως αν η φωτιά έφτανε στην Ακρόπολη; Λεπτομέρειες…
Η ευκολία με την οποία οι Έλληνες πολιτικοί σχεδόν στον σύνολο τους ανεξάρτητου ιδεολογίας, αρνούνται να συζητήσουν καν, την πιθανότητα να έχουν οι ίδιοι κάποια πολιτική ευθύνη, δεν είναι κάτι καινούριο. Καινοφανής όμως είναι η προσέγγιση του κ. Κικίλια. Το ότι μια μέρα μετά την καταστροφή της Αττικής το πρώτο που σκέφτηκε να αναρτήσει στα κοινωνικά μέσα ήταν ένα βίντεο στην ουσία “αυτοέπαινου” σχετικά με το πότε έφτασε το πρώτο αεροπλάνο, είναι πραγματικά το λιγότερο εξοργιστικό. Αυτό θεώρησε ως το μείζον.
Το να μας πει δηλαδή ότι στην ουσία ο ίδιος τα έκανε όλα σωστά. Αυτό τον ενδιέφερε. Απλά κάηκαν στη συνέχεια χιλιάδες στρέμματα. Έτερον εκάτερον. Ο υπουργός μας, εξέφρασε αυτό που επιθυμούσε διακαώς. Και μόνο φυσικά σε σχέση με το πρόσωπο του. Μην τολμήσει κανείς να αμφισβητήσει τις ικανότητες του. Προτάσσει το εγώ του φανερά μπροστά από την συλλογική αποτίμηση των γεγονότων.
Ο υπογράφων λείπει χρόνια από την Ελλάδα. Πολλά πράγματα αλλάξανε αλλά μερικά πράγματα όχι. Όπως για παράδειγμα, η παντελής έλλειψη κατανόησης της έννοιας της πολιτικής ευθύνης. Επίσης η προσέγγιση ότι τα πρόσωπα και η διατήρηση με κάθε μέσο του υπουργικού φέουδου τους, είναι σημαντικότερο από τη ζώσα πραγματικότητα των πολιτών.
Εκπλήσσει ο υπουργός Πολιτικής Προστασίας
Στην συγκεκριμένη δε περίπτωση του κ. Κικίλια, η συμπεριφορά του αναφορικά με την οικολογική αυτή καταστροφή στην Αττική, δεν με εκπλήσσει ουδόλως. Από αυτόν το περίμενα, είχε δώσει σχετικά δείγματα του “αλάνθαστου” του χαρακτήρα του εδώ και καιρό. Ο κ. Κικίλιας εχθές με την συμπεριφορά του κατέδειξε ότι το πρόσωπο του ιδίου και η σημασία παραμονής του στη θέση του, είναι σημαντικότερα θέματα από τα ίδια τα τραγικά γεγονότα.
Αυτό που με εκπλήσσει βαθιά, είναι το πως ο πρωθυπουργός ανέχεται ακόμα τέτοιες συμπεριφορές και πως μετά από μια τέτοιας έκτασης πυρκαγιά μέσα στον αστικό ιστό της Αττικής και ενώ ο αρμόδιος υπουργός ισχυρίζεται ότι έπραξε τα πάντα ορθά, αξιολογεί ως επιτυχή την πολιτική διαχείριση. Πρόκειται για σχήμα οξύμωρο.
Η Αττική και τα δάση της θα ξαναγεννηθούν. Νομοτελειακά. Η κυβέρνηση θα αποζημιώσει τους πληγέντες με λεφτά φορολογουμένων, ακόμα και αυτούς που δεν είχαν ασφαλισθεί έναντι του κινδύνου πυρκαγιάς. Η ζωή θα συνεχιστεί στην Αττική έστω και με χιλιάδες στρέμματα πράσινου να έχουν αποτεφρωθεί.
Όπως θα έλεγε ο Παπάζογλου, «όλα τριγύρω αλλάζουνε και όλα τα ίδια μένουν» και κυρίως ο κ. Κικίλιας ως υπουργός παντός καιρού, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Ή σε μια παράφραση του παρελθόντος: “Κικίλιας η χάος”!
Είναι οι μέρες αυτές αφιερωμένες στην Παναγία επειδή ακριβώς η ίδια η Παναγία είναι η πιο αφιερωμένη από όλες τις υπάρξεις και μάλιστα αποκαλύπτει ότι το μυστήριο του ανθρώπου είναι αυτή η αφιέρωση.
Η αφιέρωση αυτή είναι το μυστικό για να καταλάβουμε, η αναφορικότητα όπως την λέει η νεότερη φιλοσοφία, είναι ο τρόπος που μπορούμε να καταλάβουμε την ανθρώπινη ύπαρξη, γιατί ακριβώς όπως φαίνεται ο άνθρωπος δεν μπορεί να είναι αυτοαναφορικός. Θα έλεγα μάλιστα ότι πιθανώς η μεγαλύτερη ανακάλυψη της ρχαίας και της νεώτερης φιλοσοφίας και της ψυχολογίας ταυτόχρονα είναι αυτή η αναφορικότητα. Κι αν τυχόν χαθεί αυτή η αναφορικότητα με ένα τρόπο που ουσιαστικά αφορά και τον σύγχρονο δικαιωματισμό, αυτό το πράγμα γίνεται φυλακή για τον άνθρωπο. Και αυτό το πράγμα είναι πολύ σημαντικό να το δούμε και θεολογικά.
Το έτεροαναφορικό αντικείμενο είναι η πιο σημαντική ανακάλυψη της φιλοσοφίας και της ψυχολογίας, αλλά και της ανθρώπινης εμπειρίας και το συνέδεσα αυτό σε μια ομιλία που έκανα στο μοναστήρι του Οσίου Δαυίδ στην Εύβοια, που την στιγμή αυτή που μιλάμε σώθηκε ως εκ θαύματος από την φωτιά, για τον παράλυτο. Αυτός ο παράλυτος φτάνει στον Χριστό με μια τεράστια ελπίδα. Η ελπίδα του είναι η ατομική του ολοκλήρωση, να σταθεί στα πόδια του. Και ξαφνικά ακούει κάτι που είναι σκανδαλώδες και για μας και για εκείνον. Μην ανησυχείς του λέει ο Χριστός, συγχωρούνται οι αμαρτίες σου. Μα εγώ δεν ενδιαφέρομαι γι’ αυτό. Έχω έρθει εδώ ζητώντας την θεραπεία μου. Δεν έχω καμία άλλη επιθυμία. Δεν επιθυμώ να σωθώ, ούτε να συγχωρεθούν οι αμαρτίες μου, ούτε να γίνω καλύτερος. Αυτή τη στιγμή θέλω μόνο να περπατήσω. Αυτός ο υπαρξιακός αποπροσανατολισμός ή μάλλον αναπροσανατολισμός που κάμνει ο Χριστός είναι πολύ σημαντικός και απρόσμενος. Του λέει, κοίταξε να δεις, υπάρχει ένα ολόκληρο πακέτο που το παίρνεις μαζί. Δεν μπορείς να πάρεις εκλεκτικά ένα κομμάτι του πακέτου. Δεν μπορεί να γίνεται αυτή η αθλιότητα που γίνεται σήμερα κατά κόρον και προβάλλεται από τα ΜΜΕ, ότι από όλα παίρνω το καλύτερο και δεν πληρώνω τίποτα, έτσι όπως γίνεται στα αμερικάνικα φίλμ που ο ήρωας τα παίρνει όλα και δεν χάνει τίποτα. Αυτό είναι ένα τεράστιο λάθος και δεν συμβαίνει ποτέ στην πραγματική ζωή.
Στην πραγματική ζωή συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο, δηλαδή αυτό το οποίο αρπάζω, αυτό που διαλέγω, με ακολουθεί μέχρι τέλους των συνεπειών του. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε. Με φτάνει πάντοτε ως το τέλος. Δεν μπορεί να κλαδέψω τον ναρκισσισμό του άλλου και να μείνει ο δικός μου υπέροχος. Δεν είναι δυνατόν να εκμεταλλευτώ τον άλλο και να μην με εκμεταλλευτούν εμένα. Δεν γίνεται εγώ να αδιαφορώ για τις ανάγκες των άλλων και οι δικές μου ανάγκες να γίνουν τελικά σεβαστές. Αυτό το πακέτο, λέει στον παράλυτο ο Χριστός, πρέπει να το προσέξεις. Μου ζητάς την ατομική σου ολοκλήρωση και εγώ ζητώ την θέση σου μέσα στο σύνολο της κοινότητας. Γιατί αυτό σημαίνει συγχωρούνται οι αμαρτίες σου. Αμαρτίες δεν είναι τίποτα άλλο παρά αποτελέσματα μιας αποτυχημένης κοινωνίας με τους άλλους, με τον Θεό.
Η φοβερή ερώτηση του Χριστού είναι μια ερώτηση αναφορικότητας. Σε τι αναφέρεσαι; Δεν κατάλαβες ότι το πρόβλημά σου είναι ακριβώς αυτή η ελλιπής αναφορικότητα, η ελλιπής παρουσία σου μέσα στην πραγματικότητα των ανθρώπων; Αυτή η ελλιπής σου παρουσία μέσα στην πραγματικότητα του κόσμου, αυτή η ελλιπής σου παρουσία μέσα στην πραγματικότητα του Θεού. Αυτό το πράγμα είναι η αμαρτία. Και αυτό το πράγμα είναι το κακό, και αυτό το πράγμα γεννάει κάθε άλλο κακό, του λέει ο Χριστός. Και αυτά είναι λόγια συγκλονιστικά. ΚΑι για υτούς που τα ακούνε και δεν τα καταλαβαίνουν, ποιος είναι αυτός που συγχωρεί αμαρτίες; Αντί να καταλάβουν την συγκλονιστική διάσταση της δήλωσης του Χριστού, αντί να καταλάβουν την διδασκαλία του Χριστού, αυτοί καθονται και σκέφτονται και λένε ποιος είναι αυτός που συγχωρεί αμαρτίες. Το θέμα είναι, αν κατανοήσεις την φοβερή δυναμική αυτού του υπαρξιακού πακέτου που καταλήγει στην προσωπική σου βλάβη, αλλά αρχίζει με την βλάβη των άλλων, καταλήγει στην προσωπική σου μη ολοκλήρωση, αλλά ξεκινάει με τον αποκεφαλισμό των άλλων, καταλήγει στην προσωπική σου αρρώστια, αλλά στο μεταξύ έχεις εσύ αρρωστήσεις κάποιους άλλους.
Αυτό το πράγμα, είναι το μυστήριο. Και βλέπετε πόσο σύγχρονο είναι το ευαγγέλιο, επειδή μιλάει ο Χριστός ως Θεός μέσα στα ανθρώπινα αυτά που λέει αφορούν τους νόμους της ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτό το οποίο ο άνθρωπος είναι κατά φύσιν. Και πρέπει να το καταλάβουμε και εμείς σήμερα με σημερινούς υπαρξιακούς όρους. Και βλέπετε αν το δούμε έτσι καταλαβαίνουμε το μεγάλο πρόβλημα του ανθρώπου, που είναι το πλαίσιο που θα θέσει την ύπαρξή του. Από εκεί ξεκινούν όλα, και από αυτό προέρχονται οι συνέπειες που αντιμετωπίζουμε στην ιδιωτική μας ζωή. Αλλά επειδή ακριβώς είμαστε μέσα στον χώρο της γενικευμένης φιλαυτίας, το να φτάσουμε να δούμε το αίτιο τη στιγμή που μας πονάει το αποτέλεσμα, είναι πργματικά ακανθώδες και δυσεπίλυτο ζήτημα και αυτό ακριβώς αντιμετωπίζουν οι Πνευματικοί, οι Γεροντάδες, αυτοί που ασκούν πνευματική καθοδήγηση. Δεν λέω οι ψυχολόγοι, γιατί αυτοί συνήθως δεν μπαίνουν σε αυτό τον κόπο και το λέω με λύπη αυτό. Οι ψυχολόγοι συνήθως μπαίνουν στην ενίσχυση του ατομικού υποκειμένου, δηλαδή στην ενίσχυση του εγώ, στη διαδικασία να δικαιώσουν το εγώ και το εγώ χάνει ακόμα περισσότερο την αναφορικότητά του, βυθίζεται ακόμα περισσότερο στην αμαρτία αυτή, στην ουσία της αμαρτίας.
Γιατί προσέξτε έχουμε μια ηθικολογική άποψη για την αμαρτία που είναι καταστροφική. Είναι μια νομική αντίληψη της αμαρτίας, σαν να πέρασες με κόκκινο. Δεν είναι ότι πέρασες με κόκκινο. Είναι ότι δεν λειτουργεί οντολογικά η ύπαρξη, όταν δεν υψωθεί στο ύψος των προτάσεων που έχει κάνει ο Θεός για τη δημιουργία. Δεν λειτουργεί δηλαδή η ύπαρξή σου σύμφωνα με το manual της δημιουργίας σου που το ξέρει ο Θεός, αφού αυτός σε έφτιαξε. Και λειτουργούν μετά οι ενδοϋπαρξιακοί νόμοι και έρχονται τα αποτελέσματα που τα βλέπουμε όλοι και δεν τα αναμένουμε δήθεν, όπως είναι και το άλλο το μη αναμενόμενο να πάσχει κανείς σε κάτι που δεν έφταιξε. Ναι αλλά έφταιξαν άλλοι στο χώρο που εσύ πάσχεις. Με βάση το νόμο του χάους μεταφερμένο στα υπαρξιακά φαινόμενα, δεν μπορείτε να φανταστείτε μια δική μου λαθεμένη μου συμπεριφορά πόσο μακριά μπορεί να φτάσει, όπως και ένα αγαθό μου έργο πόσο μακριά μπορεί να φτάσει. Είμαστε όλοι συνδεδεμένοι. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο λάθος από το να νομίζει κάποιος ότι είναι μόνος του. Γιατί δεν είναι μόνος του ούτε ένα δευτερόλεπτο. Γιατί οφείλει την γλώσσα του, την ύπαρξή του, τις χειρονομίες του, τα πάντα σε κάποιον άλλον, από τον πρώτο άλλον που είναι η μάννα μέχρι τον έσχατο Άλλο που είναι ο Θεός ο ίδιος και του οποίου είμαστε εικόνα.
Δηλαδή είμαστε εικονικά πλάσματα όχι με την έννοια ότι δεν είμαστε πραγματικά αλλά είμαστε όντα τα οποία περιέχεται η υπαρξή τους σε μια εικονική οντολογίαπου σημαίνει είμαστε αναφορικά όντα. Και επειδή είμαστε αναφορικά όντα, αμαρτία είναι η παραγνώριση της αναφορικότητας, αμαρτία είναι ο ιδιασμός. Κι αυτή η αναφορικότητα πρέπει να αναλυθεί σωστά για να γίνει κατανοητή. Δεν είναι μια αναφορικότητα επειδή εγώ απλώς αναφέρω τα πάντα στην ύπαρξή μου. Γιατί κι αυτό είναι λάθος. Είναι μια αναφορικότητα πραγματική. Είχα εισάγει τον όρο «η ετερότητα του ετέρου». Όχι η ετερότητα που εγώ του προβάλλω, γιατί η ετερότητα που εγώ του προβάλλω είναι κι αυτή ένα τεράστιο αδίκημα. Κι όμως ένα μεγάλο μέρος της φιλοσοφίας αυτό το υπερασπίζεται. Έχουν όμως λάθος. Και αυτό φαίνεται ότι ο άλλος ανθίσταται όταν του επιβάλλεις το δικό σου νόημα της υπαρξιακής ερμηνευτικής. Αυτό το πράγμα τον οδηγεί σε αντίδραση, Κι αυτό γιατί ο άνθρωπος υπερασπίζεται ένα πυρήνα υπαρξιακό, αυτό το ξέρουν μόνο οι Πατέρες, ο οποίος είναι πραγματικά δικός του και τον οποίο πρέπει να σεβαστείς. Πρέπει να σεβαστείς την αναφορικότητα του άλλου, αυτό που πράγματι είναι ο άλλος. Τότε γεννιέται η έννοια της αμαρτίας. Αμαρτία υπάρχει όταν εσείς καταλαβαίνετε ότι αυτό είναι από μέρους μου μια υπερβολή, από μέρους μου ένα λάθος, είναι κάτι που είναι αυθάδεια, είναι κάτι που είναι κακό να το κάνω, επειδή έχετε αντιρρήσεις.
Είναι πολύ σημαντικό το πώς θα γίνω δεκτός μέσα σου. Όπως πραγματικά είμαι ή με ψεύτικο πρόσωπο; Η ανάλυση είναι φιλοσοφοψυχολογική αλλά η πραγματική λύση υπάρχει στον θεολογικό χώρο, αν είναι σωστά τοποθετημένος. Γιατί τα λέω αυτά σήμερα; Επειδή θα μιλήσω για την Παναγία. Η Παναγία είναι η τέλεια πραγμάτωση της αναφορικότητας. Είναι πολύ σημαντικό αυτό να το καταλάβουμε με σημερινούς όρους. Το να σας πω ότι η Παναγία είναι μοναδική και σπουδαία αυτό το ξέρετε. Το σημαντικό είναι όλο αυτό το σύμπαν που κτίζει η θεολογία να το καταλάβουμε για να έχουμε κίνητρα. Το έργο της Παναγίας είναι τεράστιο απ’ αυτή την άποψη. Το έργο της είναι η πραγμάτωση του ομοουσίου. Λέω ότι έλεγα προηγουμένως με θεολογικούς όρους. Τι έλεγα προηγουμένως; Η πραγμάτωση της αναφορικότητας των πραγματικών άλλων. Όχι των αφηρημένων άλλων που τους σκέφτομαι για ναρκισσιστική μου απόλαυση. Η πραγματική σχέση είναι να μιλήσω με σας και να προσπαθήσω να σηκώσω το βάσανό του και το πρόβλημά του. Αυτό δηλαδή που κάνει ένας πνευματικός. Αυτή είναι η πραγματική φιλία που μπαίνει ο ένας στον πόνο και στον κόπο του άλλου. Ή ένας γάμος που αν δεν δουλέψει έτσι θα λήξει γρήγορα ειδικά σήμερα που όλοι διδάσκονται να κατασπαράσσουν τους άλλους. Αυτή η απανθρωπιά καλλιεργείται σήμερα, να εκμεταλλεύεσαι τους άλλους χωρίς να κινδυνεύεις.
Η Παναγία λοιπόν, κουβαλάει το ομοούσιο στη δημιουργία όσο ήταν δυνατό σε άνθρωπο. Κι αυτό θα προξενήσει την επέμβαση του Θεού μετά για να ολοκληρώσει το έργο αυτό, εν Αγίω Πνεύματι. Το να πετύχουμε την σωτηρία μας αυτό σημαίνει να έρθει το ομοούσιο της Αγίας Τριάδας στα ανθρώπινα. «Ίνα ώσιν εν». Τι σημαίνει; Είναι μια παράδοξη και επικίνδυνη διατύπωση του Χριστού του ίδιου. Αυτό υπηρετεί η Παναγία. Ο μεγάλος Θεολόγος και ανθρωπιστής Καβάσιλας, ανθρωπιστής όμως όχι όπως τους άλλους που οδηγούν στην απομόνωση και τελικά στην κατάθλιψη, λέει: Πριν την Παναγία το κακό είχε γίνει ένα με την ανθρώπινη φύση. Φοβερή κουβέντα. Το κακό έμοιαζε να είναι ταυτισμένο με την ανθρώπινη φύση. Έμοιαζε να μην υπάρχει μέσα στον άνθρωπο δύναμη για το αγαθό. Μέσα, λέει, σε μύρια σώματα δεν έβρισκες άνθρωπο. Η Παναγία την δοσμένη δύναμη κατά της αμαρτίας, κατά του κακού την κάνει πραγματικότητα με ένα τρόπο ακέραιο και καταπληκτικό. «Έρωτι Θεού και ρωμαλέω λογισμώ και γνώμης ευθύτητι». Αναπτύσσει έρωτα Θεού και ρώμη λογισμού που πηγάζει από τον θείο αυτό έρωτα και μια ευθύτητα γνώμης που πηγάζει από αυτή την ρώμη του λογισμού. Ευθύτητα, θα κάνω αυτό το ένα και μόνο αυτό το «ενός εστί χρεία». Πολεμά κατά της αμαρτίας με ένα καθολικό τρόπο κι έτσι μη δεχόμενη κανένα άλλο λογισμό εκτός από τον λογισμό της αφιέρωσης στον Θεό. Δηλαδή η απόλυτη αναφορικότητα στον Θεό.
Πως έγινε αυτή η κίνηση; Λέει, δεν έγινε μόνο με τις δικές της δυνάμεις έγινε και με την χάρη «την χάριν είλκυσεν». Όχι όμως ειδική χάρη, όχι περισσότερη χάρη απ’ αυτή που είχε μέχρι το σημείο αυτό ο οποιοσδήποτε άλλος άνθρωπος. Προσέξτε το. Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Πήρε την ίδια χάρη που πήραμε κι εμείς. Το δόγμα της άσπιλης σύλληψης της Παναγίας της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας έχει απορριφθεί από την Ορθόδοξη Εκκλησία. Γιατί απορρίφθηκε; Γιατί η Παναγία αμέσως εμφανίζεται μη γνήσια στην προαίρεσή της. Ήταν απολύτως ευθεία, αφιερωμένη και αναφορική στον Θεό. Αν πούμε ότι έλαβε ειδική χάρη και απαλλάγηκε από τις συνέπειες του προπατορικού αμαρτήματος, δηλαδή από την φθορά, έχουμε λάθος. Πρέπει κάποτε να κουβεντιάσουμε για το λεγόμενο προπατορικό αμάρτημα που είναι μια εφεύρεση του Αυγουστίνου και κανονικά είναι κάτι διαφορετικό, δεν είναι ένα νομικό γεγονός, μια νομική παράβαση, μια αυθάδεια ηθικιστικού είδους, αλλά είναι στην πραγματικότητα είναι ένα λάθος οντολογικό ως δρόμος, αυτό που λέμε η υπονόμευση της αναφορικότητας και μια σειρά συνεπειών και το κακό έτσι πρέπει να το δούμε.
Το αποτέλεσμα λοιπόν της αφιέρωσης της Παναγίας είναι αυτή η απόλυτη αναφορικότητα και αυτό δεν γίνεται με καμιά ειδική προσθήκη χάρης, επειδή αν γινόταν έτσι, αν το έκανε η Χάρις ολόκληρο αυτό το πράγμα καταστρέφεται η ενεργός συμμετοχή του ανθρώπου στο μυστήριο της σωτηρίας. Βαθύτερα καταστρέφεται ο διάλογος, γιατί αναφορικότητα χωρίς διάλογο δεν υπάρχει. Αν είμαι πραγματικός ενώπιον του Θεού πρέπει να μιλάω κι εγώ. Αν είναι ο Θεός πραγματικός μέσα στη ζωή μου πρέπει κι αυτός να μπορεί να μιλάει, γι’ αυτό και η Θεολογία της κτιστής χάριτος έχει απορριφθεί από την Ορθοδοξία. Γιατί; Γιατί ο Θεός πρέπει να είναι άκτιστος όταν μιλάει μαζί μου για νάναι πραγματικός, όπως είναι ο Θεός. Ο Θεός είναι άκτιστος και μιλάει ως άκτιστος με μένα. Αν είναι κτιστός σημαίνει ότι ουσιαστικά μιλάω με τον εαυτό μου σαν σε καθρέπτη. Αυτά είναι μεγάλα θέματα, δεν μπορούμε να τα συζητήσουμε όλα εδώ, αλλά πολλά απ’ αυτά συνδέονται. Δυστυχώς οι Προτεστάντες δεν τιμούν καθόλου την Παναγία, δεν την ονομάζουν Θεοτόκο και λένε απλώς η Μαρία.
Πρέπει να είναι ένα ιστορικό ανθρώπινο πρόσωπο η Παναγία που αποδεικνύει την ελευθερία της και την προαίρεσή της για να έχει νόημα αυτή η αναφορικότητα δια της συνεργείας. Πως ; Να είναι ενεργός κι από την πλευρά της Παναγίας, να το πω απλά. Αυτό σημαίνει συνέργεια. Όταν τραβάνε κάποιον και τον βάζουν στη φυλακή δεν υπάρχει συνέργεια, το αποδέχεται αναγκαστικά. Αυτό δε λέγεται συνέργεια. Συνέργεια λέγεται το μυστήριο της ελευθερίας, της ελεύθερης αγάπης, του ελεύθερου έρωτος, της ελεύθερης αναφορικότητας. Και συνίσταται ακριβώς η θεία εικόνα στον άνθρωπο σε αυτή την ελευθερία. Δεν υπάρχει ο πλήρης άνθρωπος χωρίς την ελευθερία. Ο Θεός αυτή την ελευθερία την σέβεται. Να τον φτύσω, να τον πετάξω στα σκουπίδια. Βλέπετε εγώ δεν σέβομαι την ελευθερία του άλλου να με φτύσει, να με πετάξει στα σκουπίδια, και να με αγνοήσει, και να μη με καταλάβει καθόλου. Κι αν το παρακάνει παίρνω κι ένα πιστόλι και το αδειάζω στο κεφάλι του.
Αυτά τελευταία κακώς τα λέμε γυναικοκτονίες. Ανθρωποκτονίες είναι. Δεν την σκοτώνει επειδή είναι γυναίκα αλλά επειδή ως άνθρωπος δεν αντιλαμβάνεται την ανθρώπινη ύπαρξη που έχει δίπλα του. Το πρόβλημα είναι ανθρωπολογικό και πνευματικό. Δεν είναι πρόβλημα φυλετικής διαμάχης, όπως ανόητα νομίζουν μερικοί. Άλλωστε και άντρες και γυναίκες μπορούν να εξοντώσουν ο ένας τον άλλο τέλεια και βιολογικά και ψυχολογικά χωρίς κανένα είδος όπλου. Αλλά τι να περιμένει κανείς. Η κοινή αντίληψη που έχουμε σήμερα για πολλά πράγματα είναι βαρβαρική.
Δεν υπάρχει λοιπόν άσπιλη σύλληψη, υπάρχει βέβαια κάτι που πρέπει ορθοδόξως να το κατανοήσουμε, υπάρχει και είναι σοβαρό, η αγνή διάθεση των γονέων της. Κοιτάξτε στα παιδιά η προσευχητική διάθεση και η αναφορικότητα των γονέων επηρεάζει. Δηλαδή η Παναγία δεν έχει άσπιλη σύλληψη, δηλαδή ένα όν που δεν πέρασε από τους πειρασμούς του Αδάμ και της Εύας, γιατί αυτό υπονοεί η άσπιλη σύλληψη, είναι η διδασκόμενη από το άγιο παράδειγμα των γονέων της. Ναι αυτό είναι αλήθεια. Είναι βασικό ότι οι γονείς της είναι άγιοι, ο άγιος Ιωακείμ και η αγία Άννα, η εκκλησία γιορτάζει και την σύλληψη της αγίας Άννας, είναι μια μεγάλη πραγματική αγία. Και η Παναγία είναι καρπός αυτής της βαθιάς αναφορικότητας κι ένα δώρο από τον Θεό, και επιστρέφεται σαν δώρο στον Θεό, τριών χρονών την προσφέρουν στον Ναό. Αυτό το πράγμα είναι ένα φοβερό κεφάλαιο για την Παναγία.
Κι εμείς δίπλα σε τόσα ανούσια ίσως που αφήνουμε στα παιδιά μας θα μπορούσαμε να αφήσουμε ένα τέτοιο κεφάλαιο αφιερώσεως. Είναι η μεγαλύτερη προσφορά για ένα παιδί αυτή η αφιέρωση. Και η ίδια το συνεχίζει και το φτάνει στην τελειότητά του. Κατά άνθρωπο κάνει το μέγιστο που μπορεί να κάνει. Και με τον τρόπο αυτό λέει το φοβερό ο Καβάσιλας «έτσι την του Θεού προς εαυτήν στρέφει των οφθαλμών». Ξαφνικά γυρίζει ο Θεός και την κοιτάζει. Δεν μας βλέπει όλους ο Θεός ; Άλλο να μας βλέπει και άλλο να μας κοιτάξει κάποια στιγμή. Αυτή είναι μια φοβερή στιγμή για όλη την ανθρώπινη ιστορία. Και συνεχίζοντας λέει «όπως την έβλεπε κατάλαβε ότι είναι καλή η ανθρώπινη φύση, όπως την είχε φτιάξει. Τέρμα η απογοήτευση που του δίναμε μέχρι τότε. Και τον είλκυσε τον απαθή. Και έγινε εξ αιτίας της άνθρωπος αυτός που δεν ήθελε να δει τον άνθρωπο μπροστά του, λόγω της αμαρτίας. Ακούστε εκφράσεις οι οποίες είναι συγκλονιστικές στην κυριολεξία. Εντάξει μας βλέπει ότι και να κάνουμε ο Θεός, αλλά να γυρίσει να σε κοιτάξει!
Θυμηθείτε το περιστατικό με την αιμορροούσα. Ξαφνικά γύρισε και την κοίταξε. Γιατί η αιμορροούσα δεν του έλεγε έλα και κάνε με καλά, αλλά απορούσε αυτή, είσαι η πηγή της ζωής, είσαι το αληθινό φως; Ξαφνικά ο άνθρωπος προσελκύει την προσοχή του Θεού. Όπως ένας πατέρας που έχει είκοσι παιδιά και γίνεται σπίτι ο χαμός και ένα παιδί τον κοιτάζει και ρωτάει, πατέρα ποιος είσαι εσύ που κάνεις όλα αυτά τα εξαίσια, και γυρίζει και αρχίζει και τον κοιτάζει ο πατέρας. Εγώ το έχω ονομάσει αυτό «ανθρωπισμός εν συνεργεία» γιατί υπάρχει και ο αποσυνδεδεμένος ανθρωπισμός της αναγέννησης. Εδώ είναι ένας ανθρωπισμός άλλου είδους που δεν καταλύεται ο άνθρωπος, αλλά ενισχύεται άπειρα, επειδή ελκύει ξαφνικά τον Θεό τον ίδιο. Και γίνεται άνθρωπος, τολμηρότατη κουβέντα, εξ αιτίας της ο Θεός. Βλέπει μια τόσο καθαρή αφιέρωση, τόσο καθαρή αναφορικότητα, τόσο υπέροχη προσήλωση, τόσο μεγάλη και ερωτική, αδιάσπαστη και χωρίς φιλοδοξίες και χωρίς ιδιοτέλεια αφιέρωση.
Δεν θέλει να καθιδρύσει καμιά φιλοσοφική σχολή η Παναγία, δεν θέλει καμιά παραπομπή στον εαυτό της, θέλει μονάχα να μιλήσει εκείνος, να δει εκείνον, να αφιερωθεί σε εκείνον, να δείξει μέσα στην ύπαρξή της εκείνον. Και βεβαίως λόγω αυτής της αφιέρωσης που είναι απόλυτη αποκτάει το δικαίωμα και της ψυχοσωματικής ανάληψης της ανθρώπινης φύσης. Εδώ είναι συγκλονιστική αυτή η λεπτομέρεια. Του δίνει η Παναγία το δικαίωμα να ενσαρκωθεί, όπως είναι ψυχοσωματικά παραδομένη σ’ αυτόν, του δίνει το δικαίωμα να παραλάβει την ανθρώπινη φύση. Όχι πλέον να διαλέγεται εξωτερικά μαζί της αλλά να γίνει ένα μαζί της. Είναι συγκλονιστικό. Όπως το λέει σε άλλο σημείο «ηράσθη ο Θεός γεννηθήναι εκ των αυτής αιμάτων». Τολμηρότατες εκφράσεις, ερωτεύθηκε να γεννηθεί από τα αίματά της. Είναι συγκλονιστικές επειδή η Παναγία φαίνεται ότι μέσα στη ζωή της γίνεται ήδη ένα με τον Χριστό πριν την ενσάρκωση. Η ενσάρκωση είναι απλώς ο καρπός της ζωής της, είναι πολύ φυσιολογική, γι’ αυτό λέει ο Καβάσιλας κάπου, όταν έρθει η ώρα και της λέει ο άγγελος θα γεννήσεις τον Χριστό, δεν λέει αδύνατον να γίνουν αυτά, απλώς ρωτάει μόνο για τον τρόπο που είναι παρθένος και πως θα γίνει αυτό.
Και συνεχίζει ο Καβάσιλας, έτσι καταλαβαίνουμε δύο πράγματα, ότι ο κόσμος έγινε για χάρη της Μαρίας, όλος ο κόσμος έγινε για να εμφανιστεί η απόλυτη αναφορικότητα, η απόλυτη Παναγία, η απόλυτη ύπαρξη σε αναφορά προς τον Θεό. Έγινε μητέρα αυτουνού που ήταν δίκαιο να είναι μάννα. Δεν χρειαζόταν κανένας άλλος λόγος για τον Θεό να σαρκωθεί παρά για να γίνει υιός αυτής της μητέρας. Τι έκανε λοιπόν αυτή η γυναίκα το οποίο μέσα στην αυτοαναφορικότητά της μας αφορά όλους ; Μας έκανε όλους αναφορικά όντα. Δηλαδή πρώτον μας έμαθε πως γίνεται η προσευχή. Δεν ξέραμε πως γίνεται η προσευχή. Αν διαβάσετε τον Επίκουρο θα καταλάβετε γιατί. Όχι λέει, μη μου μιλάτε για προσευχή,δεν υπάρχει τίποτα πιο αστείο απ’ αυτό. Γιατί αν μας ακούσει ο Θεός, οι μισοί άνθρωποι πρέπει να καταστραφούν, αφού οι άλλοι μισοί εύχονται εναντίον τους. Η προσευχή είναι μυστήριο πράγμα, δεν ξέρουμε τι είναι. Εδώ όμως η προσευχή είναι έκφραση μιας απόλυτης αγάπης που απαντά σε μια απόλυτη αγάπη.
Και δεύτερον, έκανε αυτό που θα έκανε μετά από λίγο ο Χριστός. Κουβάλησε όλο το ανθρώπινο γένος .Κουβάλησε την ανθρώπινη φύση στο θυσιαστήριο αυτό της υπάρξεώς της προς τον Θεό. Λέει κάπου ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ότι η Παναγία είναι η πρώτη ησυχάστρια, ανακάλυψε την ησυχαστική προσευχή. Γιατί στην προσευχή όλοι φώναζαν προς τον Θεό, κάμναν και θυσίες, ο Θεός άλλοτε άκουγε, άλλοτε όχι. Φωνασκίες είναι οι θυσίες τόσοι ταύροι, τόσα … Φωνάζουμε προς τον Θεό αυτά που θέλουμε. Η ησυχαστική προσευχή είναι άλλο πράγμα. Είναι η είσοδος της καρδιάς στον νου εν Αγίω Πνεύματι . Ο άνθρωπος ζητά το απολύτως ουσιώδες και αυτό το ξέρει ο Θεός. Είναι μια προσευχή αφιερώσεως. Και όταν αφιερώνει κανείς τον εαυτό του στον Θεό μετά από λίγο θα καταλάβει ότι τα πάντα πρέπει να αφιερωθούν στον Θεό. Είναι η ίδια η βαθιά λογική της προσευχής όπως μας την έδειξε η Παναγία. Δεν μπορώ να λέω Θεέ μου αφιερώνομαι σε σένα και την ίδια στιγμή να αφήνω όλα τα πράγματα γύρω μου αναφιέρωτα. Αφιερώνω τον κόσμο στον Θεό, αφιερώνω τους ανθρώπους στον Θεό δι εμού. Το έδειξε η Παναγία. Δεν είναι μια ιδιοτελής προσωπική προσευχή και δεν είναι μια ιδιοτελής κλεισμένη στον εαυτό της ψυχοβιολογική ύπαρξη, είναι μια ύπαρξη που ανέλαβε την πρεσβεία υπέρ παντός του γένους. Και κατάλαβε την φονικότητα της κατάστασης που ζει το ανθρώπινο πλάσμα ακούγοντας τους ανθρώπους να ζουν τον θάνατο και την φθορά. Να υποφέρουν μαρτύρια που απορρέουν από την πτώση και την καλλιέργεια της πτώσης που κάνουμε ευχαρίστως.
Αυτό το πράγμα που έβλεπε η Παναγία την οδήγησε να καταλάβει το μαρτύριο που υφίσταται η ανθρώπινη ύπαρξη, και το περιεχόμενο της προσευχής και της αφιερώσεώς της έγινε όλο το ανθρώπινο γένος. Και με την έννοια αυτή είναι μια πρώτη πραγμάτωση του ομοουσίου. Ανθρώπινα η Παναγία μίλησε για όλους μας. Αναφερόταν σε όλους μας και στον Θεό ταυτόχρονα. Ήταν δική μας και του Θεού. Δική του και δική μας ταυτόχρονα. Ήταν το κατοικητήριο όλης της ανθρωπότητας προτού εμφανιστεί η ανθρώπινη φύση του Χριστού στην οποία πραγματικά φιλοξενείται όλο το ανθρώπινο είναι. Και με την έννοια αυτή το έργο της Παναγίας είναι συγκλονιστικό. Και δεν μπορούμε να φανταστούμε κανένα ανθρώπινο έργο το οποίο μπορεί να συγκριθεί με αυτό. Ο Ηράκλειτος ανέβηκε σε κάποια ύψη με το νου του αλλά ήταν βυθισμένος στα πάθη του. Ευχόταν όλοι οι Εφέσιοι να χαθούν που δεν καταλάβαιναν τα λόγια του.
Η Παναγία όμως όλους, τους ανόητους, τους ασύνετους, τους τρελούς, τους συμπονεί, τους έδωσε ύπαρξη μέσα της. Και έτσι εικόνισε την μεγάλη αγάπη του Θεού, και εικόνισε το ομοούσιο με ένα τρόπο ανθρώπινο για να ρθει ο Χριστός να το πραγματοποιήσει μετά στην εντέλεια και να μας δείξει και τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να συνεχίσουμε την πραγμάτωσή του μέσα στην Εκκλησία με την χάρη των μυστηρίων αλλά και με την προσωπική μας άσκηση με το μυστήριο του Σταυρού που δεν είναι τίποτα άλλο από την πράξη με την οποία εισέρχομαι στο μυστήριο της ετερότητας του ετέρου. Ο Σταυρός αυτό είναι, να καταλάβω τον άλλο έτσι όπως είναι, και όχι όπως τον θέλω. Γιατί αν τον καταλάβω όπως τον θέλω θα με σταυρώσει αυτός, αν τον καταλάβω όπως είναι θα σταυρωθώ μόνος μου, αλλά αυτός ο σταυρός είναι σωτήριος μετέχει στον Σταυρό του Χριστού και θα κερδίσω τον άλλο και την αιώνια ευγνωμοσύνη του. Θα γίνω εγώ εκκλησία για τον άλλο με ένα τρόπο που θα επιτρέπει στα αλήθεια να καταλάβω κάτι απ’ αυτό που είναι η βασιλεία του Θεού.
Είχε πει κάποτε ο Αλμπέρ Καμύ «ο άνθρωπος δεν θέλει Θεό, θέλει την εκκλησία». Μεγάλο πράγμα αυτό. Είναι η εκκλησία, είναι η πραγμάτωση του ομοουσίου, είναι δηλαδή ακριβώς αυτό που έκανε η Παναγία κι αυτό που τελειοποίησε ο Χριστός. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται την ουσία της φύσεώς του, αυτό που είναι στην πραγματικότητα. Δηλαδή μια υπέροχη αναφορικότητα όπου στην πραγματικότητα συλλειτουργεί μαζί με όλους, βρίσκει την αλήθεια του μέσα στην αλήθεια των άλλων και οι άλλοι βρίσκουν κι αυτοί αλήθεια σ’ αυτόν και με τον τρόπο αυτό είναι ταυτόχρονα και ψυχικά υγιείς. Δεν είναι τυχαίο βλέπετε στην Αμερικάνικη κοινωνία που είναι πιο διαδεδομένη η ψυχανάλυση, ο πρώτος λόγος για να πάει κάποιος στον ψυχαναλυτή είναι να μην επικοινωνεί με το περιβάλλον του, δηλαδή να έχει προβλήματα επικοινωνίας προβλήματα σχέσεων. Και βέβαια αυτά τα προβλήματα δεν λύνονται χωρίς το μυστήριο του Σταυρού, χωρίς την παρουσία του Αγίου Πνεύματος και την Εκκλησία που μας μαθαίνει την στοιχειώδη αφιλαυτία. Μας μαθαίνει τον στοιχειώδη τρόπο να μη φοβόμαστε την κατάλυση του ναρκισσισμού μας. Από εκεί και πέρα ξεκινάει μια διαδικασία βαθιάς παιδείας η οποία χρειάζεται χρόνια για να ολοκληρωθεί και η οποία όσο βαθαίνει τόσο πιο πολύ καταλαβαίνουμε το πόσο σημαντικά συγκλονιστικό είναι το έργο του Χριστού το οποίο η Παναγία προετοιμάζει.
* Από το 3ο ψηφιακό αρχονταρίκι με τον π. Νικόλαο Λουδοβίκο την Τετάρτη 4 Αυγούστου 2021 με θέμα: «Η Παναγία και εμείς».
Ο Αθανάσιος Χρυσάφης περιγράφει με ένταση αλλά και πόνο τα όσα βίωσε το 1974, Λοχίας τότε της ΕΛΔΥΚ. Όσοι έχουν ζήσει τον πόλεμο τον κουβαλούν για πάντα. Όσοι βίωσαν τα γεγονότα δεν μπορούν να τα σβήσουν από τη μνήμη τους. Ο Αθανάσιος Χρυσάφης περιγράφει τις μάχες που συμμετείχε, τον τραυματισμό του αλλά και τις διώξεις από χουντικούς ακόμη και μετά την κατάρρευση της δικτατορίας. Και μετά που οι Τούρκοι προέλαυναν. Ήθελαν προφανώς να αποτελειώσουν την αποστολή τους.,
Οι 300 του Λεωνίδα έγραψαν το έπος της ΕΛΔΥΚ το τριήμερο του 2ου Αττίλα, ανέφερε ο Αθανάσιος Χρυσάφης για να προσθέσει ότι από τους 300 οι 80 είναι νεκροί και αγνοούμενοι, άλλοι τόσοι βαριά τραυματίες. Όσοι σώθηκαν είναι τραυματίες στην ψυχή. Η ΕΛΔΥΚ είχε σύνολο 105 νεκρούς και αγνοούμενους.
Στη συνέντευξή του, το δεύτερο μέρος της οποίας δημοσιεύεται σήμερα, περιγράφει με λεπτομέρεια τα όσα έζησε. Αυτό δείχνει ότι κουβαλά έντονα όσα είχε ζήσει εκείνο το καλοκαίρι του 1974. Πενήντα χρόνια μετά… Όπως θα πει και ο ίδιος επικαλούμενος τον Εδουάρδο Γκαλεάνο, «δεν υπάρχει ιστορία βουβή». Στη φωτογραφία πιο κάτω ο Αθανάσιος Χρυσάφης, λοχίας τότε στην ΕΛΔΥΚ, το 1974.
-Είχατε τραυματισθεί στις μάχες;
-Τραυματίστηκα τρεις φορές στις μάχες της ΕΛΔΥΚ στον 2ο Αττίλα. Ο 2ος Αττίλας ήταν ένα σφαγείο για όποιον άοπλο στρατιώτη και χαμηλόβαθμο αξιωματικό σαν κι εμάς καθόταν να προβάλει αντίσταση. Οι Τούρκοι είχαν τα πάντα κι εμείς στον ατομικό μας οπλισμό λίγα πολυβόλα, λίγους όλμους, λίγα μπαζούκας, και τρία ΠΑΟ. Οι Τούρκοι μας είχαν κυκλωμένους στην ΕΛΔΥΚ από νότο (11 Τ.Σ., δυτικά Γερόλακκος και βόρεια ΤΟΥΡΔΥΚ) και η μόνη διέξοδός μας ανατολικά προς τη Σχολή Γρηγορίου και τα Υψώματα Κολοκασίδη που σήμερα βρίσκεται το Ινστιτούτο Γενετικής και Νευρολογίας. Πιο ανατολικά άρχισε η άμυνα του 211 Τ.Π. και άλλων επικουρικών δυνάμεων στην Πράσινη Γραμμή. Όλοι είχαμε 40 πυρετό από ηλίαση και γαστρεντερικά προβλήματα. Ένα μήνα μέσα στον καύσωνα μέρα-νύχτα, τις περισσότερες φορές χωρίς νερό, φαγητό και παυσίπονα. Ο 1ος και 6ος Λόχος της ΕΛΔΥΚ έφυγαν αρχάς Αυγούστου και πήγαν να βοηθήσουν στον Δυτικό Πενταδάκτυλο. Ο 3ος και 5ος Λόχος δημιούργησε συγκρότημα επιβράδυνσης του εχθρού δυτικά του Αεροδρομίου προς Μάμμαρη. Ο Διοικητής της ΕΛΔΥΚ Νικολαΐδης και το Επιτελείο του πήραν την επίλεκτη Διμοιρία αναγνωρίσεως και έφυγαν από τη Σχολή Γρηγορίου στις 13 Αυγούστου στα μετόπισθεν χωρίς να το γνωρίζουμε εμείς που είμασταν μέσα στο στρατόπεδο. Στο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ έμειναν εγκαταλελειμμένοι κυριολεκτικά, δυτικά ο 4ος Λόχος που έβλεπε προς Γερόλακκο, βόρεια ο 2ος Λόχος που έβλεπε προς ΤΟΥΡΔΥΚ και νότια ο δικός μου Λόχος Διοίκησης Συντάγματος, επάνω στο Β΄ Ύψωμα με Διοικητή τον Ταγματάρχη Δελλή Σπυρίδωνα και Υποδιοικητή τον Λοχαγό Σταυριανάκο Σωτήριο. Ο 4ος Λόχος είχε Διοικητή τον Κύπριο Λοχαγό Λούη Ιωαννίδη από τη Λεμεσό και Υποδιοικητή τον Υπολοχαγό Μητσόπουλο Νικόλαο από την Καρδίτσα. Ο 2ος Λόχος είχε Διοικητή τον Λοχαγό Κωνσταντούλα Ηλία από την Καρδίτσα και Υποδιοικητή τον Υπολοχαγό Κόλλια Ιωάννη από την Ηλεία. Μαζί μας ήταν και ο μισός Λόχος Βαρέων Όπλων (ΛΒΟ) με Διοικητή τον Λοχαγό Κυρίτση και Υποδιοικητή τον Υπολοχαγό Στέφανο Πίο. Αυτοί οι 300 του Λεωνίδα έγραψαν το έπος της ΕΛΔΥΚ το τριήμερο του 2ου Αττίλα. Από τους 300 οι 80 είναι νεκροί και αγνοούμενοι, άλλοι τόσοι βαριά τραυματίες. Όσοι σώθηκαν είναι τραυματίες στην ψυχή. Η ΕΛΔΥΚ είχε σύνολο 105 νεκρούς και αγνοούμενους. Στρατοπεδάρχη μας έφεραν μια μέρα πριν τον 2ο Αττίλα τον Αντισυνταγματάρχη Σταυρουλόπουλο Παναγιώτη από τα Καλάβρυτα με επιτελή του τον Λοχαγό Σταμπουλή Βασίλειο από την Κασσάνδρα Χαλκιδικής. Το τι έγινε στον 2ο Αττίλα στην υπερμάχη της ΕΛΔΥΚ δεν μπορεί να περιγραφεί εδώ. Εγώ σώθηκαν τραυματισμένος τις τελευταίες ώρες του πολέμου. Στις 14 Αυγούστου έσωσα τον βαριά τραυματία Παπαδόπουλο Σωτήρη από το Αγιονέρι Κιλκίς και στις 16 Αυγούστου τον βαριά τραυματία Μπρούμα Κώστα από την Άνθια Μεσσηνίας. Τους μετέφερα 1000 μ. νότια της ΕΛΔΥΚ στο εργοστάσιο Καϊσή-Φόρντ, όπου ήταν ο 2ος Λόχος του 212 Τ.Ε. κοντά στο χώρο που σήμερα βρίσκεται το Ινστιτούτο Γενετικής.
-Πότε φύγατε από την Κύπρο;
-Από την Κύπρο έφυγα μαζί με την 105 Σειρά από το λιμάνι της Λεμεσού στις 20 Μαΐου 1975. Είχα υπηρετήσει στην Ελλάδα 12 μήνες θητείας, 16 μήνες στην Κύπρο και όταν γύρισα στην Ελλάδα θήτευσα άλλους 2 μήνες εφεδρεία και 20 μέρες άδικες φυλακές γιατί μιλούσα εναντίον των πραξικοπηματιών. Μετά τον πόλεμο με συνέλαβαν οι ΕΣΑτζήδες στο χωριό Κλήρου όπου ήταν ο Λόχος Διοίκησης. Ο νέος Διοικητής της ΕΛΔΥΚ που ήρθε, ο Συνταγματάρχης Παναγιώτης Μαντάκος μου έριξε 20 μέρες φυλακή και από την Κλήρου με πήραν με τζιπ οι ΕΣΑτζήδες και με έστειλαν στον 6ο Λόχο έξω από το χωριό Κοκκινοτριμυθιά στη Γραμμή Αττίλα, χωρίς όπλο για να με σκοτώσουν οι Τούρκοι στο πρώτο επεισόδιο, στο πρώτο γεγονός που θα συνέβαινε. Οι Τούρκοι είχαν φυλάκιο στο ίδιο χωράφι 100 μ. βόρεια από μας. Το ίδιο πάθαιναν όσοι τολμούσαν να μιλήσουν για την προδοσία, αν και είχε έρθει η Δημοκρατία.
Γλύτωσα κατά λάθος από τους Τούρκους και παραλίγο να με φάνε οι χουντικοί που δεν πολέμησαν και ήρθαν μετά τον πόλεμο και να μην γυρίσω στην Ελλάδα. Κάθε βράδυ ο πραξικοπηματίας Λοχαγός Αρώνης μας μάζευε σε ένα παράπηγμα με ξύλα μέσα στο χωράφι και μας έβγαζε χουντικό λόγο ενώ είχε έρθει η Δημοκρατία. Πάντα τελείωνε ως εξής: «Αν πειράξει ο Καραμανλής τα παλικάρια αξιωματικούς που έκαναν το πραξικόπημα, τώρα που γυρίζουν στην Ελλάδα, θα τον πατήσουμε και αυτόν όπως τον Μακάριο με τα άρματα». Γυρνούσε το πιστόλι του επιδεικτικά στα δάχτυλα σαν καουμπόης και κοίταζε βλοσυρά εμένα. Ήταν έτοιμος να με εκτελέσει με το παραμικρό μπροστά σε όλους.
-Γράψατε το βιβλίο. Ποια ανάγκη σας οδήγησε σε αυτό;
Τα όσα περιγράφω πιο πάνω ήταν και η βασική αιτία που έγραψα το επικό αυτό βιβλίο των 1800 σελίδων και δεύτερη αιτία ότι ό,τι βιβλίο διάβαζα αργότερα που γράφτηκε από χουντικούς ενώ έπρεπε να βρίσκονται στην φυλακή και την γλίτωσαν. Με εξόργιζε τόσο πολύ που όλοι τους ανεξαιρέτως έκαναν το μαύρο άσπρο. Κανείς δεν έγραφε την αλήθεια. Πιστεύω ακράδαντα ότι η Παναγία με έσωσε για να γράψω την αλήθεια για την προδοσία της Κύπρου με το τελικό σύνθημα «ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ», απελευθέρωση της Κύπρου από τον δολοφόνο Αττίλα ΤΩΡΑ!
Με την ευκαιρία της συνέντευξης επιτρέψετε μου να ευχαριστήσω τον Ευρωβουλευτή Κύπρου κ. Κώστα Μαυρίδη για την υποστήριξή του σε αυτό το βιβλίο, τον βαριά τραυματία Κώστα Μεταξά για τις 500 περίπου σελίδες που έγραψε για την Πράσινη Γραμμή και όλους τους συμπολεμιστές ΕΛΔΥΚάριους και Εθνοφρουρούς που μας έδωσαν μαρτυρίες και φωτογραφίες.
-Εξ όσων έγινε γνωστό την τελευταία περίοδο προσπαθείτε με τον κ. Μεταξά να ανέγερση ενός μνημείου πεσόντων αγνοουμένων.
– Έχοντας στήριξη από τον ευρωβουλευτή Κώστα Μαυρίδη προσπαθούμε να ευαισθητοποιήσουμε την κυβέρνηση να αναγερθεί στη Λευκωσία ένα μνημείο με τα ονόματα των 202 νεκρών και αγνοούμενων της Πράσινης Γραμμής και των 105 της ΕΛΔΥΚ, που έδωσαν μέχρι τέλους τη μάχη, έδωσαν τη ζωή τους για να υπερασπισθούν τη Λευκωσία και την Κυπριακή Δημοκρατία.
της Παναγιώτας Παπαρούνα, αποφοίτου ΠΜΣ, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ερευνήτρια
“ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΕΩΝ” Το άρθρο γράφηκε όταν οι Αμερικανοί αποχώρησαν απο το Αφγανιστάν και παρουσιάζεται σήμερα με αφορμή τη συμπλήρωση τριών ετών απο την αναχώρησή τους. Ένα μέρος του άρθρου παρουσιάσθηκε φέτος στο Συνέδριο Διεθνών Σχέσεων “Mare Mediterraneum II (16-18 Μαΐου 2024): Συμμαχίες, συμπράξεις, αντιπαλότητες και επαναπροσεγγίσεις οι νέες δυναμικές που αναπτύσσονται στη Μεσόγειο, στην Μέση Ανατολή και στον Κόλπο». Το θέμα της παρουσίασης ήταν: « Η γεω-στρατηγική και γεωοικονομική σημασία του Αφγανιστάν: Το αφγανικό παράδοξο».
Α’ ΜΕΡΟΣ
Εισαγωγή
Αφορμή για το άρθρο αυτό είναι οι δραματικές εξελίξεις στο Αφγανιστάν μετά την απόσυρση των ΗΠΑ και την ακαριαία ‘παλινόρθωση’ του καθεστώτος των Ταλιμπάν. Αλλά και η ευρύτερη αστάθεια στην Κεντρική Ασία[1] που έρχεται στο προσκήνιο αποκτώντας συνεχώς και περισσότερο ενδιαφέρον στο διεθνές γίγνεσθαι, καθώς μετατοπίζεται, εμφανώς, το κέντρο βάρος του κόσμου, από τη Δύση προς την Ανατολή. «Χρυσοπράσινο φύλλο» όχι «ριγμένο στο πέλαγος»[2], το Αφγανιστάν βρίσκεται σφηνωμένο στην καρδιά της Ευρασίας, με μίσχο τη χαράδρα Βακάν[3], που διασχίζει από τα νοτιοδυτικά προς βορειοανατολικά τη χώρα.[4] Ανάμεσα σε απόκρημνα και αδιάβατα ψηλά βουνά αποτελεί σκόπελο, που σκοντάφτουν πάνω του αυτοκρατορίες και υπερδυνάμεις, που αναδύονται στο παγκόσμιο γεωπολιτικό γίγνεσθαι, χωρίς να μπορούν να τον αποφύγουν και εδώ έγκειται το αφγανικό παράδοξο. Εισβάλλουν, με την αλαζονεία του Γολιάθ και τελικά υποχωρούν νικημένες και ταπεινωμένες από τον μικροσκοπικό και φαινομενικά ασήμαντο Δαβίδ.
Ανέκαθεν, το Αφγανιστάν υπήρξε σπουδαίο σταυροδρόμι πολιτισμών, θρησκειών, εμπορικών και ευρύτερα πολιτισμικών ζυμώσεων, ως τμήμα του δρόμου του μεταξιού, καθώς η γεωγραφία παραμένει διαχρονικός παράγοντας και ρυθμιστής των παγκόσμιων εξελίξεων. Εκεί όπου κονταροχτυπιούνται μικροί, μεσαίοι και μεγάλοι παίκτες στο θρυλικό Rimland του Μακίντερ και Heartland του Σκάϊκμαν, με απώτερο στόχο να μην ενωθεί ποτέ η Ευρασία υπό το σκήπτρο ενός παίκτη.[5] Απεναντίας, σήμερα ο Νέος Δρόμος του Μεταξιού οικοδομείται αθόρυβα από την Κίνα στοχεύοντας, ακριβώς σε αυτό, στην ένωση της Ευρασίας, επιφέροντας τεράστιες κοσμοϊστορικές αναταράξεις στο διεθνές γίγνεσθαι. Σκοπός του άρθρου είναι να αναδειχθεί ότι στις καταλυτικές εξελίξεις στο Αφγανιστάν, κανένας περιφερειακός ή παγκόσμιας εμβέλειας παίκτης δεν μένει ανεπηρέαστος, αλλά ούτε δύναται να επιβάλλει μονομερώς τα γεωπολιτικά του συμφέροντα. Το Αφγανιστάν θα κακοφορμίζει για χρόνια μέχρι να βρεθεί, κάποια πραγματική εξισορρόπηση δυνάμεων και σταθεροποίηση στην περιοχή. Κι αν ποτέ επιτευχθεί θα χρειαστεί χρόνο, χρήματα και υπομονή που κανείς δεν δείχνει να διαθέτει ή να επιτρέπει στον αντίπαλο να επενδύσει στην κινούμενη άμμο του Αφγανιστάν ανενόχλητος, ενώ πλανάται το φάντασμα του ισλαμικού φονταμενταλισμού. Μοιραία, η λύση στο ζήτημα του Αφγανιστάν δεν μπορεί να είναι ούτε μονοσήμαντη, ούτε σύντομη, ούτε άμεση. Χρειάζεται να πεισθούν όλοι οι εμπλεκόμενοι να λάβουν γενναίες αποφάσεις, για μία πραγματικά βιώσιμη λύση. Μεταξύ των παικτών που εμπλέκονται στην επίλυση του αφγανικού γρίφου είναι και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης (θα αναφέρεται ως Οργανισμός), ο οποίος θα αναγκαστεί λόγω εντοπιότητας να αναλάβει ενεργότερη δράση. Ο Οργανισμός γιορτάζει, την 20η επέτειο του (15/6/2001). Διαδέχτηκε τους «Πέντε της Σαγκάης» (26/4/1996), που συνασπίστηκαν για να απομονώσουν τον αφγανικό κίνδυνο και να διευθετήσουν τα «ακανθώδη» σύνορα της ΕΣΣΔ. Συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από την διάλυση της (1991), που η εισβολή στο Αφγανιστάν και η ταπεινωτική αποχώρηση επέσπευσε τη διάλυσή της.
Α. Το αφγανικό παράδοξο
Το αφγανικό παράδοξο έγκειται στο ότι καμία αυτοκρατορία ή υπερδύναμη δεν μπορεί να το υποτάξει και φεύγει ταπεινωμένη, συνήθως με οδυνηρές συνέπειες, για την ίδια. Σύμφωνα με τον Χάρολντ Μακμίλαν, πρώην Βρετανό πρωθυπουργό ο πρώτος νόμος της πολιτικής είναι να μην εισβάλεις στο Αφγανιστάν.[6] Το μεγάλο ερώτημα είναι γιατί δεν έχει επιτευχθεί βιώσιμη διακυβέρνηση της χώρας. Έστω κι αν έχουν δοκιμαστεί όλα τα συστήματα διακυβέρνησης, από τη φιλελευθεροποίηση της χώρας μέχρι την κομμουνιστική ουτοπία, αλλά και την ισλαμική δικτατορία των Ταλιμπάν. Μέσα από την ιστορική αναδρομή της αφγανικής περιπέτειας, αναδεικνύεται ότι κάθε κατακτητής άφησε ανεξίτηλα τα σημάδια του στο διάσπαρτο αφγανικό ανάγλυφο μωσαϊκό παραδόσεων, φυλών και θρησκειών.
Προφανώς, για να σταθεροποιηθεί η χώρα χρειάζεται αφενός να συμφωνήσουν στο εσωτερικό οι πολυάριθμες φυλές και θρησκείες σε κυβέρνηση κοινής αποδοχής, που να κυβερνήσει ορθολογικά. Απαιτείται όμως ένα στοιχειώδες επίπεδο διαβίωσης του πληθυσμού που λιμοκτονεί. Έχει ταλαιπωρηθεί από εξωτερικές εισβολές, εμφύλιους πολέμους και ξένες επεμβάσεις καθώς και τρομοκρατικές και ευρύτερα εγκληματικές ομάδες που δρουν εντός και εκτός συνόρων. Πολλοί όμως είναι και οι δρώντες στο εξωτερικό που θα πρέπει να συμφωνήσουν και φυσικά να τηρήσουν μία «συμφωνία Κυρίων», εάν αυτό μπορεί να επιτευχθεί, στο πλαίσιο των διεθνών σχέσεων και της διπλωματίας, όπως μας παραδόθηκε από τον Θουκυδίδη έως τον Ρισελιέ και τον διαβόητο Χένρι Κίσινγκερ, αλλά, και τις μακιαβελικές μεθόδους άσκησης της εξωτερικής πολιτικής των κρατών, που επανέρχονται στο προσκήνιο, στο όνομα του εθνικού συμφέροντος. Ή την κινεζικής εμπνεύσεως« διπλωματία του πολεμιστή-λύκου».[7] Εδώ έγκειται άλλο ένα παράδοξο της ιστορίας καθώς η παγκοσμιοποίηση «συνιστά στην πραγματικότητα την εφαρμογή παγκόσμιων στρατηγικών από μία πλειάδα σημαντικότατων παραγόντων. Ο καθένας συμμετέχει σε διαφορετικό βαθμό και υφίσταται τις συνέπειές της».[8] Εντούτοις, η εξέλιξη της παγκοσμιοποίησης, η οποία στηρίζεται στην λογική του κέρδους αναμενόταν να αντικαταστήσει την παραδοσιακή λογική της εδαφικής επικράτειας, αλλά κινείται διαφορετικά από τις προσδοκίες των εμπνευστών της και τα εθνικά-κρατικά συμφέροντα επανέρχονται στο διεθνές προσκήνιο-γίγνεσθαι. Όπως διέβλεψαν σκεπτικιστές από το 2001 ότι «όλοι οι παίκτες του διεθνούς συστήματος θα αναζητήσουν την ενίσχυση της αυτονομίας τους, εθνικής ή περιφερειακής».[9] Συγχρόνως, «ζούμε τις ωδίνες ενός νέου πολυπολικού κόσμου», που όμως ως τώρα «είναι ασαφής, ασχηματοποίητη κατάσταση, ένας ‘μη πολικός’ (non polar), κατά κάποιον τρόπο, κόσμος, μίας και ναι μεν έχει υπάρξει αποδόμηση του μύθου της αμερικανικής παντοδυναμίας, όχι όμως και απόλυτη…..[…] ένας πολυπολικός κόσμος δεν έχει προκύψει γιατί δεν αρκεί να υπάρξουν μερικές χώρες που θα έχουν τις δυνατότητες να παίξουν έναν αυτόνομο ρόλο […] τώρα όμως εμφανίζονται νέες καταστάσεις, που αρχίζουν να οδηγούν σε αλλαγή των σχέσεων μεταξύ των δρώντων του διεθνούς συστήματος και στη δημιουργία ενός νέου κόσμου ρευστών και ευμετάβλητων σχέσεων, κάτι που αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία κάθε πολυπολικού συστήματος».[10]
Ωστόσο, για το Αφγανιστάν χρειάζεται να συμφωνήσουν χώρες με ετερόκλητα ζωτικά συμφέροντα στην περιοχή όπως: Ρωσία, Κίνα, Ινδία, Πακιστάν, Ιράν, Κατάρ, Τουρκία, αλλά και οι ΗΠΑ που αποχώρησαν πρόσφατα μεν, χωρίς προφανώς να έχουν χάσει και το ενδιαφέρον τους ή την παρουσία τους στην περιοχή. Στο εγγύς μέλλον θα φανεί εξάλλου εάν η εσπευσμένη αποχώρηση των ΗΠΑ ήταν επιλογή, όπως διατείνονται για την στροφή προς την Ασία ή αναγκαιότητα «δείχνοντας μουντά, χωνεμένη τη δύναμη της πολύχρυσης αυτοκρατορίας», όπως θα έλεγε ο Σεφέρης[11], εξ αιτίας εσωτερικών δομικών προβλημάτων.
Παρόλα αυτά, το μεγάλο ερώτημα παραμένει : γιατί δεν έχει βρεθεί ακόμη το κατάλληλο κοσμικό ή θεοκρατικό καθεστώς διακυβέρνησης (ή υποταγής) αν και δοκιμάστηκαν όλα τα πολιτικά, θρησκευτικά και ιδεολογικά συστήματα. Αρχικά, επιχειρείται μία εξήγηση μέσα από την γεωγραφική και ιστορική συνοπτική προσέγγιση που εκπλήσσει με τις ομοιότητες του σήμερα με το απώτερο παρελθόν του. Αλλά και πόσο οι παράγοντες που προκαλούν αστάθεια στην περιοχή παραμένουν εν πολλοίς οι ίδιοι με τις φυλές και τις θρησκείες που κυριαρχούν, τις ξένες επιρροές που εμπλέκονται άλλοτε εμφανώς και άλλοτε στην πορεία της χώρας αν θα στραφεί προς το δυτικό, το ανατολικό ή το ακραίο ισλαμικό καθεστώς διακυβέρνησης. Το επόμενο ερώτημα είναι ποιος και πως θα μπορούσε να επιλύσει τον αφγανικό γρίφο και να φέρει την πολυπόθητη σταθερότητα και ισορροπία δυνάμεων. Σημαντικός αναμένεται να είναι ο ρόλος που θα μπορούσε να διαδραματίσει ο Οργανισμός, στο Αφγανιστάν και την Ευρασία ευρύτερα, καθώς και οι πρωτοβουλίες που θα πάρει ή υποχρεώνεται να πάρει συσφίγγοντας τις σχέσεις με τους παίκτες εντός ή εκτός Οργανισμού και συνθέτουν τον ευρασιατικό κόσμο του.[12]
Γεωγραφική, ιστορική προσέγγιση[13] και πολιτιστική παράδοση[14] του Αφγανιστάν
Η περίκλειστη χώρα του Αφγανιστάν χρειάζεται πάντα κάποιον γείτονα για να επικοινωνήσει με τον υπόλοιπο κόσμο, συνήθως το Πακιστάν. Συνορεύει με : Ιράν, Τουρκμενιστάν, Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν, Κίνα και Πακιστάν που μοιράζονται φυλές, θρησκείες και παραδόσεις. Έχει πολύτιμη και διαχρονική γεωπολιτική σημασία για κάθε ισχυρή δύναμη που αναδείχθηκε στην ανθρώπινη ιστορία, αλλά εξελίχθηκε σε «αφγανικό βάλτο», [15] που κανένας δεν μπόρεσε να βγει αλώβητος. Δέλεαρ τόσο η γεωπολιτική του σημασία όσο και οι πλουτοπαραγωγικές πηγές που διαθέτει. Πρόκειται για μία εξαιρετικά αφιλόξενη και φτωχή περιοχή με μοναδική δίοδο διέλευσης το πέρασμα Ουακτζίρ ή Βακτζίρ σφηνωμένο στις οροσειρές Χίντου Κους και Παμίρ καθιστώντας ακόμη πιο ζηλευτή τη γεωπολιτική θέση του Αφγανιστάν. Επιπλέον, συνδέεται με το Ουακχάν του Αφγανιστάν και την Αυτόνομη Κομητεία Τασκουργκάν Τατζίκ στο Σιντιάνκ της Κίνας στα 4.293 μέτρα ύψος.[16] Συγχρόνως, εκτείνεται ανάμεσα στις σκληροτράχηλες διακλαδώσεις του Χίντου Κους, που χωρίζει τη χώρα από το κέντρο της με τρεις ακόμη οροσειρές (Κούχε Μπαμπα, Μπαντ-ε Μπαγιάν, Σαφίντ Κοχ ή Κουχ). Εξαιτίας του «Μεγάλου Παιχνιδιού» (Great Game) της Ασίας μεταξύ Βρετανικής Αυτοκρατορίας και Τσαρικής Ρωσίας απέκτησε το 1895[17] τον πολύτιμο μικροσκοπικό μίσχο, μόλις 74 χιλιόμετρα, που το συνδέει με την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.
Η διακυβέρνηση του πολυεθνικού και πολυφυλετικού Αφγανιστάν[18], των 33 περίπου εκατομμυρίων κατοίκων, ήταν ανέκαθεν σε άμεση συνάρτηση με τη συνεννόηση των διάσπαρτων φυλών και τη μεταξύ τους ισορροπία δυνάμεων για την αποτελεσματική άσκηση της εξουσίας του αποκεντρωμένου κράτους. Η ιστορική αναδρομή αποτελεί προβολή στο σημερινό Αφγανιστάν καθώς δείχνει να έχει δεχτεί ελάχιστες αλλαγές στον σκληρό πυρήνα διακυβέρνησης, αλλά και στις φυλές, οι οποίες συνεχίζουν να διατηρούν ως επί το πλείστων τα αρχέγονα, ιδιαίτερα και συνάμα διακριτά χαρακτηριστικά τους. Επιπλέον, η βία αποτελούσε ανέκαθεν αναπόσπαστο μέρος του αφγανικού τρόπου ζωής. Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι ο αφγανικός εθνικός ύμνος περιλαμβάνει 14 εθνικές ομάδες.[19]
Παστούν (42%) η παλαιότερη φυλή. Αγωνίζεται από τον 17ο αιώνα για την ανεξαρτησία της. Είναι σουνίτες μιλούν τα παστούν ενώ είναι ινδοευρωπαϊκό ιρανικό φύλο. Βρίσκονται κυρίως στο νότιο τμήμα από το Φαράχ έως το Τζελλαμπάντ.
Τατζίκοι (22%) ιρανική φυλή δυτικά της χώρας γύρω από τη Χεράτ και μιλούν τα νταρί που είναι περσική διάλεκτος.
Χάζαροι (12%) μιλούν επίσης τα νταρί που πολιτισμικά είναι εκπερσισμένοι αν και αποτελούν απομεινάρι της μογγολικής κυριαρχίας στην Κεντρική Ασία και κατοικούν κυρίως στο Κουχ-ε- Μπαμπά και στον Ινδοκαύκασο (Χιντούκους).
Ουζμπέκοι (9%) και Τουρκμένοι (8%) αποτελούν το τουρκομογγολικό στοιχείο, θρησκευτικά έχουν επηρεαστεί από Τατζίκους και Πέρσες και ανήκουν στο σιιτικό Ισλάμ. Από το βόρειο τμήμα της χώρας και από νομάδες σταδιακά εγκαθίστανται στα αστικά κέντρα.
Κιργίζιοι (3%) είναι τουρκικό φύλο
Βελούχοι ή Βαλούχοι (1%) είναι ιρανικό φύλο και ζουν στο νότο στα αφγανικά σύνορα στις επαρχίες του Βελουχιστάν μεταξύ Ιράν και Πακιστάν.
Καφίρ (1%) (άπιστοι). Βρίσκονται στο Νουριστάν στο βορειοανατολικό άκρο της χώρας κοντά στα πακιστανικά σύνορα στο Σιτράλ και θεωρούνται από ορισμένους ως οι εναπομείναντες απόγονοι των Ελλήνων κατοίκων του κράτους της Βακτριανής και των στρατιωτών του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η γλώσσα τους δεν μοιάζει με καμία από τις γλώσσες της περιοχής. H θρησκεία είναι εξελιγμένο είδος διονυσιακών λατρειών.[20]
Οι αυτοκρατορίες που επιχείρησαν να κατακτήσουν το Αφγανιστάν
Περσική Αυτοκρατορία: Στα τέλη του 17ου αιώνα, η εξέγερση Παστούν και Τατζίκων υπό τον Μιρ Ουαίς (1698) έδιωξε τις περσικές φρουρές των Σαφεβιδών. Όταν η περσική δυναστεία έπεσε από τη δυναστεία των Κατζάρ υπό τον τουρκικής καταγωγής Ναντέρ Σαχ. Ο Αχμέντ Σάχ που ηγείτο της φρουράς του Ναντέρ Σαχ άρχισε να καταλαμβάνει τη Χεράτ, το Κανταχάρ και την Καμπούλ. Στηρίχτηκε από τους τοπικούς φυλάρχους και μουλάδες ως ανεξάρτητος μονάρχης υπό την προϋπόθεση να ηγηθεί ενός αντιπερσικού συνασπισμού δυνάμεων. Το 1747 ο Αχμάντ Σαχ ιδρύει την πρώτη δυναστεία των εμίρηδων του Αφγανιστάν και ανεξαρτητοποιείται από την Περσία.
Βρετανική Αυτοκρατορία: Οι Βρετανοί εμφανίστηκαν στην περιοχή το 1838-1839 στο πλαίσιο του «Μεγάλου Παιχνιδιού» (Grant Game) με την Τσαρική Ρωσία. Αποχώρησαν το 1842 και επέστρεψαν το 1878 για να διασφαλίσουν την οδό προς τις βρετανικές Ινδίες που προσάρτησαν το 1858, ως αποικία, επιβάλλοντας τοποτηρητή στο Αφγανιστάν, που όμως δολοφονήθηκε. Αργότερα επιβλήθηκε μία μορφή προτεκτοράτου, όπου ο εμίρης Αμπτερραχμάν (1880-1901) υποχρεώθηκε να απομακρυνθεί από την Ρωσία. Παρά την έκρυθμη κατάσταση ως το 1893 υπογράφτηκε συνθήκη για την οριστική διευθέτηση της συνοριακής γραμμής με τις βρετανικές Ινδίες, που σήμερα εκτείνεται το Πακιστάν.
Ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Αφγανιστάν από την βρετανική επιρροή τον Αύγουστο του 1919 και υπογραφή της νέας συνθήκης του Ρουαλπίντι. Αναπτύσσεται μία υποτυπώδης αστική τάξη τέλη του 19ου και αρχές του 20ου αιώνα με ένα εκρηκτικό μείγμα επιρροών από τον έντονο αραβικό εθνικισμό για ανεξαρτησία, το κίνημα των Νεότουρκων, αλλά και την Οκτωβριανή Επανάσταση στη Ρωσία με κοινή συνισταμένη το αντι-βρετανικό μένος. Ο εμίρης Αμανουλάχ Χαν προχώρησε στον εκσυγχρονισμό της χώρας κατά τα δυτικά πρότυπα θέτοντας τις προϋποθέσεις για μία πραγματικά κεντρική εξουσία και συγκεντρωτική διακυβέρνηση, που ως σήμερα δεν έχει επιτευχθεί.
Απαγορεύοντας στους φυλάρχους και τους μεγάλους γαιοκτήμονες την είσπραξη κρατικών φόρων.
Κατάσχοντας πολλά κτήματα του ισλαμικού κλήρου.
Θεσπίζοντας υποχρεωτική στρατιωτική θητεία
Θέτοντας το πλαίσιο για ανεξάρτητη δικαστική αρχή
Συστήνοντας κρατικό εκπαιδευτικό σύστημα
Έλαβε γενναίες αποφάσεις για την οργάνωση του πολιτικού βίου σύμφωνα με τα αστικά δημοκρατικά ευρωπαϊκά πρότυπα παρέχοντας δικαίωμα ψήφου ακόμη και στις γυναίκες και αναδιανέμοντας σημαντικά τμήματα του εθνικού πλούτου στην αστική τάξη και επιχειρώντας την εκβιομηχάνιση της χώρας
Ο Αμανουλάχ Χαν υπήρξε πρωτοπόρος, αλλά και ριψοκίνδυνος, για την εποχή του καθώς προηγήθηκε του Κεμάλ στην Τουρκία και του Παχλεβί στην Περσία. Για τα συντηρητικά ήθη των αυστηρών μουσουλμάνων του Αφγανιστάν τα ξένα δυτικά αποικιακά πρότυπα ήταν αδιανόητα απειλώντας την εθνική τους υπόσταση. Το ισλαμικό ιερατείο καιροφυλακτούσε ενάντια στο μικρό κίνημα των μετριοπαθών δυτικόφιλων «Νεοαφγανών». Επιπλέον, ο Αμανουλάχ Χαν προχώρησε ακόμη περισσότερο συνάπτοντας συνθήκη φιλίας και συνεργασίας με τους Σοβιετικούς (28.2.1921) ενώ ήταν ο πρώτο ηγέτης που επισκέφτηκε τη σοβιετική Μόσχα.
Το Νοέμβριο του 1921 το Αφγανιστάν ανακηρύχθηκε συνταγματική μοναρχία ενώ το 1923 με βρετανική υποκίνηση εκδηλώθηκε η πρώτη ισλαμική εξέγερση. Το 1929 ξέσπασε νέα σοβαρότερη εξέγερση και ανέλαβε ο στρατηγός Μοχαμάντ Ναντίρ Χαν ακυρώνοντας τις μεταρρυθμίσεις το δικαίωμα ψήφου και εκπαίδευσης των γυναικών ενώ μία συμμαχία φεουδαρχών και κλήρου μοιράστηκαν στην εξουσία. Ο Ζαχίρ Σαχ το 1933 διαδέχτηκε τον πατέρα του και έμεινε για 40 χρόνια στην εξουσία (1933-1973) διατηρώντας τη σύμπραξη φεουδαρχών και κλήρου εξασφαλίζοντας την πολυπόθητη ισορροπία μεταξύ αντίπαλων φυλών που αντικατοπτρίζεται στο Σύνταγμα του 1964.
Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα: Μετά τον Β’ ΠΠ η παλαιά αστική τάξη των «Νεοαφγανών» επανεμφανίζεται στο πολιτικό σκηνικό με το «Βις Ζαλμιάν» (Αφυπνισμένη Νεολαία), ένα προοδευτικό κίνημα που εντάσσονται και οι ηγέτες του Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος (Ταράκι, Καρμάλ κά), γύρω από το μαχητικό περιοδικό Ανγκάρ (φωτιά) μπαινοβγαίνοντας στις φυλακές. Χαρακτηριστικό είναι ότι στις αρχές του ’70 το 90% του πληθυσμού, ήταν αγρότες και αναλφάβητοι ενώ πάνω από τις μισές εκτάσεις νέμονταν μόλις το 0,2% του πληθυσμού αποδεικνύοντας ανάγλυφα την τρομακτική κοινωνική ανισότητα. Στο κλίμα αυτό ιδρύθηκε το 1965 το μαρξιστικό-λενινιστικό Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα του Αφγανιστάν (Λ.Δ.Κ.Α) υπό τον Νουρ Μοχάμαντ Ταράκι και εκδίδεται τον Απρίλιο του 1966 το πρώτο φύλο της ημερήσιας εφημερίδας του Κόμματος, Χάλκ (λαός). Σταδιακά το ΛΔΚΑ απέκτησε λαϊκό έρεισμα. Το στρατιωτικό πραξικόπημα 17.7.1973 του Ζαρντάρ Μοχάμαντ Νταούντ Χαν με πρότυπο το μετριοπαθές δυτικόφιλο της Τουρκίας και του Πακιστάν ανέτρεψε την βασιλεία και αρχικά συνεργάστηκε με το ΛΔΚΑ και διευρυμένες εξουσίες. Αργότερα αντιμετωπίστηκε ως αντίπαλον δέος από το καθεστώς δολοφονώντας το ηγετικό στέλεχος του Μιρ Ακμπάρ Χαυμπαρ (1977). Η φυλάκιση των ηγετικών στελεχών του ΛΔΚΑ πυροδότησε ακόμη μεγαλύτερη κοινωνική ένταση.
ΕΣΣΔ: Νέο στρατιωτικό πραξικόπημα κατά του Νταούντ με τη λαϊκή συναίνεση εξασφάλισε τη νομιμοποίηση του νέου καθεστώτος. Συγκεκριμένα του Επαναστατικού Συμβουλίου της Λαϊκής Δημοκρατίας του Αφγανιστάν υπό τον Ταράκι. Παρόλα αυτά το πολιτικό σύστημα παρέμενε διχασμένο από τις φυλετικές διαφορές της πτέρυγας Χάλκ (λαός) που μιλούσαν παστούν και το Παρσάμ (σημαία) που μιλούσαν τα νταρί. Υπό το τοξικό πολωτικό περιβάλλον φάνηκαν και οι ξένες επιρροές με αποκορύφωμα τη συνωμοσία του Χαφιζουλάχ Αμίν το Σεπτέμβριο του 1979 από τους «Χαλκ» που στηριζόταν σε Αμερικανούς και Πακιστανούς συμβούλους για συνεργασία με τον φανατικό αντισοβιετικό ‘ισλαμιστή’ Γκουλμπουντίν. Ο Αμίν ανατράπηκε τον Δεκέμβριο από τον Μπαμπράκ Καρμάλ που είχε τη στήριξη των Σοβιετικών. Αντιδρούσαν όμως έντονα οι φύλαρχοι που ήταν προσκείμενοι στο Πακιστάν προκαλώντας την σοβιετική επέμβαση τα Χριστούγεννα του 1979 προκειμένου να στηρίξουν τη φιλοσοβιετική αφγανική κυβέρνηση, για να αποτραπεί ο σχηματισμός ενός ακραίου αντισοβιετικού καθεστώτος στα τότε κοινά σύνορα Αφγανιστάν -ΕΣΣΔ.
Στο καθεστώς Καρμάλ δεν συγχωρέθηκε η πρόσκληση στους Σοβιετικούς, οι οποίοι αντιμετωπίστηκαν εξαρχής ως εισβολείς πυροδοτώντας απηνή εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Η δεκαετή σοβιετική κατοχή προκάλεσε διεθνή κατακραυγή τόσο από τους δυτικούς αντιπάλους στο πλαίσιο του ψυχρού πολέμου όσο και στους ανατολικούς συμμάχους των Σοβιετικών.
Ο εθνο-απελευθερωτικός συνασπισμός των φυλών και ο ισλαμικός ανταρτοπόλεμος που στηριζόταν στο Πακιστάν, αλλά και στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν που στο μεταξύ είχε επιβληθεί υπό τον Χομεϊνί έφθειρε και τελικά προκάλεσε την υποχώρηση των Σοβιετικών στο πνεύμα της Περεστρόικα του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Παρόλα αυτά η φιλο-κομμουνιστική κυβέρνηση του Αφγανιστάν άντεξε τους κραδασμούς από τη σοβιετική αποχώρηση που συν έπεσε και με τον θάνατο του Χομεϊνί στο Ιράν, αλλά και την εγκατάλειψη των ανταρτών από τους δυτικούς υποστηρικτές τους τις ΗΠΑ, αλλά και την Σαουδική Αραβία που ήταν οι κύριοι χορηγοί κατά τη διάρκεια της σοβιετικής κατοχής.
Καθοριστικό ρόλο στην σοβιετική ήττα στάθηκε το αντίπαλον αμερικανικό δέος.
Η εμπλοκή των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν: Από τον Ράμπο στον Σανγκ-Τσι
Στην χολιγουντιανή κινηματογραφική ταινία δράσης του 1988 Ράμπο ΙΙΙ, ο κεντρικός ήρωας αναγκάζεται να πάει στο Αφγανιστάν «για να βοηθήσει έναν φίλο», που έπεσε στα χέρια των επάρατων Σοβιετικών κατακτητών ενώ η ταινία[22] ήταν αφιερωμένη στους «γενναίους ανθρώπους του Αφγανιστάν».[23] Την επόμενη χρονιά η ΕΣΣΔ αποσύρθηκε ταπεινωμένη από τους Αφγανούς Μουτζαχεντίν φίλους των ΗΠΑ λίγο πριν πέσει το σιδηρούν παραπέτασμα το 1989 (9/11) και η ΕΣΣΔ το 1991 (26/12) διαλύθηκε εις στα εξ ων συνετέθη, σαν χάρτινος πύργος[24], αφήνοντας μοναδική υπερδύναμη τις ΗΠΑ, σε έναν μονοπολικό κόσμο.[25]
Από την άλλη πλευρά, στο Αφγανιστάν ύστερα από έναν αιματηρό εμφύλιο μεταξύ φυλάρχων, το1996 ανέρχεται στην εξουσία το κίνημα των Ταλιμπάν, ενός ακραίου ισλαμικού καθεστώτος, που επιβάλλει τη σαρία. Δεν αναγνωρίζει δικαιώματα στις γυναίκες ενώ καταστρέφει πολιτιστικά στοιχεία αντίθετα στο ισλάμ απαγορεύοντας τη μουσική, δυτικές αξίες και πρότυπα ακόμη και το ξύρισμα των ανδρικών γενειάδων. Στο μεταξύ μεσολάβησε ο Πόλεμος του Κόλπου (1990-1991) με την έγκριση όμως των Ηνωμένων Εθνών. Μετά την 11/9, οι ΗΠΑ αξίωσαν την παράδοση του αρχηγού της τρομοκρατικής μουσουλμανικής οργάνωσης Αλ Κάϊντα Οσάμα Μπιν Λάντεν, ως υπαίτιο της επίθεσης με ορμητήριο το Αφγανιστάν. Οι δύο λόγοι εχθρότητας, που επικαλέστηκε ο Μπιν Λάντεν ήταν αφενός η συνεχιζόμενη παρουσία αμερικανικών στρατευμάτων στην Σαουδική Αραβία, παρά την λήξη του Πολέμου στον Κόλπο[26] και αφετέρου η αμερικανική στήριξης στο Ισραήλ.[27] Η άρνηση παράδοσης από τους Ταλιμπάν επέφερε την στρατιωτική επέμβαση 7/11, στην «Επιχείρηση Διαρκής Ελευθερία». Το καθεστώς των Ταλιμπάν έπεσε και ενθουσιασμένοι και φρεσκοξυρισμένοι καταπιεσμένοι νεαροί Αφγανοί πάνω σε φορτηγά, χόρευαν ξέφρενα στους ρυθμούς του «Αντώνη» από την «Μπαλάντα του Μάουτχάουζεν», από πειρατικές κασέτες που κυκλοφορούσαν κρυφά,[28] καθώς μπαίνανε οι Αμερικανοί στην Καμπούλ, σε απευθείας τηλεοπτική σύνδεση.
Είκοσι χρόνια μετά οι σκηνές ευφορίας διαδέχτηκαν την αποτρόπαια και ακαριαία επάνοδο των Ταλιμπάν στην εξουσία, μόλις οι τελευταίες αμερικανικές δυνάμεις αποχώρησαν από την Καμπούλ. Η μοναδική υπερδύναμη ύστερα από 30 χρόνια πρωτοκαθεδρίας στον κόσμου με «παράλογη στρατηγική».[29] Μια αλυσίδα αδιέξοδων πολέμων κυρίως στη Μέση Ανατολή και «παράπλευρες απώλειες», υποχωρεί ταπεινωμένη, χωρίς καν να προλάβει να απεγκλωβίσει, τόσο το προσωπικό των δυτικών δυνάμεων όσο και των Αφγανών, που τη βοήθησαν. Αφήνοντας πίσω, τον πανάκριβο στρατιωτικό εξοπλισμό της στους Ταλιμπάν.
Μία από τις παράπλευρες απώλειες της 20ετούς αμερικανικής εισβολής εκτός από τις απώλειες του άμαχου πληθυσμού στο κυνήγι της τρομοκρατίας εντός και εκτός του Αφγανιστάν είναι και ο Τζουλιάν Ασάνζ. Πληρώνει από το 2010 με την έγκλειστη ομηρία του, την διάσημη πλατφόρμα των Wikileaks, αποχαρακτηρίζοντας χιλιάδες επίσημα έγγραφα που αποδείκνυαν τα σκληρά βασανιστήρια που διέπραξαν οι Αμερικανοί στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, περιμένοντας για χρόνια την έκδοσή του στις ΗΠΑ, από τη Βρετανία.[30] Αλλά και δημοσιεύματα, όπως της The Washington Post «at war with the truth» το Δεκέμβριο του 2019[31] ανέδειξαν με τραγικά γλαφυρό τρόπο τι πήγε λάθος στην αμερικανική επέμβαση στο Αφγανιστάν, αλλά και τις βαρύτατες παθογένειες του αμερικανικού πολιτικού συστήματος. Ενδεικτικό της αδυναμίας κατανόησης της κατάστασης στο Αφγανιστάν είναι το ζήτημα της καλλιέργειας του οπίου, που ενώ επιχειρήθηκε να καταπολεμηθεί τελικά έφερε τα αντίθετα αποτελέσματα.[32] Συγχρόνως, η κυβέρνηση Τράμπ είχε αρχίσει ήδη συνομιλίες με τους Ταλιμπάν για το τέλος του πολέμου, ενώ από το 2009 ο Πρόεδρος Ομπάμα άφηνε ανοικτό το ενδεχόμενο αποχώρησης από το Αφγανιστάν. Μέχρι την άτακτη αμερικανική αποχώρηση επί προεδρίας Μπάϊντεν.
Ενδεικτικά ένας απολογισμός των απωλειών του πολέμου στο Αφγανιστάν απεικονίζεται στο σχήμα που ακολουθεί.
Πως όμως έφτασε στην απόφαση βιαστικής αποχώρησης η αμερικανική στρατηγική, ήταν επιλογή ή ανάγκη. Σχετίζεται άραγε με την αύξηση της έντασης στην Νότια Κινεζική Θάλασσα που περνά το 1/3 της παγκόσμιας ναυτιλίας και η Κίνα διεκδικεί το 80% σύμφωνα με χάρτη που κατέθεσε στον ΟΗΕ. Οι ΗΠΑ κάνουν αισθητή την παρουσία τους στην περιοχή με μαχητικά αεροσκάφη και ισχυρές ναυτικές δυνάμεις.[33] Σύμφωνα με τον Αμερικανό Πρόεδρο Μπάιντεν ο κύριος λόγος της αναθεώρησης της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής είναι η προσήλωση στην αντιμετώπιση του κύριου εχθρού, που αναγνωρίζεται ότι είναι η Κίνα. Δεν αποκλείεται να αποδεικνύει την αποδυνάμωση της αμερικανικής υπερδύναμης σε απευθείας σύνδεση από τα ΜΜΕ.[34]
Υπάρχουν όμως και σκεπτικιστές αναλυτές, που θεωρούν εσκεμμένη την απόφαση των ΗΠΑ άμεσης αποχώρησης από το Αφγανιστάν, με απώτερο στόχο την κατατριβή των μεγάλων δυνάμεων μεταξύ τους, όπως Κίνας, Ρωσίας, Ινδίας και Ιράν ενώ συγχρόνως οι ΗΠΑ αποδεσμεύονται και ανασυντάσσονται κερδίζοντας πολύτιμο χρόνο. Εάν έτσι έχουν τα πράγματα η μακιαβελική αντίληψη των ΗΠΑ τις απομακρύνει από το πρόβλημα του Αφγανιστάν και αφήνει τους γείτονές του σε έναν αγώνα μέχρις εσχάτων για την κυριαρχία της περιοχής «rat race» προκειμένου να αλληλοεξοντωθούν ή έστω να αποδυναμωθούν αρκετά ενώ οι ίδιες οι ΗΠΑ θα ανακάμπτουν.[35] Το ζήτημα όμως δεν είναι τόσο απλό ούτε για τις ΗΠΑ γιατί το μεγάλο πρόβλημα του μέλλοντος θα είναι οι σύμμαχοι που θα έχει κατορθώσει κάθε δύναμη να έχει υπό την επιρροή της ή έστω να στερεί από τους αντιπάλους της. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζονται πλέον με σκεπτικισμό κι από μέχρι πρότινος ακλόνητους συμμάχους τους.[36]
Ωστόσο, το 2020 (29/2) υπογράφτηκε η συμφωνία ΗΠΑ με εκπροσώπους των Ταλιμπάν στην Ντόχα του Κατάρ.[37] Ορίστηκε ένας οδικός χάρτης για απόσυρση των ξένων δυνάμεων από το Αφγανιστάν, απελευθέρωση 5.000 κρατούμενων Ταλιμπάν, στην οποία αντιδρούσε έντονα η τότε δυτικόφιλη αφγανική κυβέρνηση του προέδρου Ασράφ Γκάνι, προκειμένου να αρχίσουν επίσημα οι συνομιλίες για τη λήξη του πολυετούς πολέμου. Χαρακτηριστικός είναι επίσης ο παραγκωνισμός της επίσημης αφγανικής κυβέρνησης υπό τον Γκάνι, διδάκτορα του Πανεπιστημίου της Κολούμπια και με θητεία στην Παγκόσμια Τράπεζα[38] πριν αναλάβει τα ηνία της χώρας το 2014 ύστερα από βουλευτικές εκλογές. Όπως αποδείχθηκε οι Ταλιμπάν δεν είχαν κανένα λόγο, αν και είχαν δεσμευτεί, να διαπραγματευτούν με την επίσημη δυτικόφιλη κυβέρνηση, αφού κατέλαβαν άμεσα όλη τη χώρα. Είναι μία από τις σπάνιες περιπτώσεις στο διεθνές δίκαιο, όπου ένα κράτος εδώ οι ΗΠΑ, καταλήγουν σε συμφωνία με μία εξτρεμιστική οργάνωση, που δεν εκπροσωπεί συνολικά τη χώρα ούτε αποτελεί αντιπροσωπευτικό τμήμα της πολυφυλετικής χώρας. Οι Ταλιμπάν είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία παστούν και επομένως δεν εκφράζουν όλες τις κυρίαρχες φυλές στην μεταβατική κυβέρνηση που σχηματίστηκε. Από την πλευρά των ΗΠΑ σκοπός στάθηκε ο τερματισμός της πιο μακροχρόνιας σύγκρουσης στην αμερικανική ιστορία, καθώς δεχόταν εκτεταμένο πόλεμο φθοράς και θεωρήθηκε επιτυχία ότι μειώθηκαν οι επιθέσεις από 70 κατά μέσο όρο σε μόλις 4 ημερησίως, τις ημέρες της αποχώρησης, [39] ενώ είχαν μειωθεί αισθητά οι στρατιωτικές δυνάμεις. Από το 2011 με τις δηλώσεις του ο Πρόεδρος Ομπάμα ανακοίνωσε τον θάνατο του Οσάμα Μπιν Λάντεν σε αμερικανική επιχείρηση στα σύνορα Αφγανιστάν- Πακιστάν θεωρήθηκε ότι ο στόχος των ΗΠΑ να εξοντώσουν την Αλ Κάιντα και τον ηγέτης της είχε επιτευχθεί.
Επομένως, ήταν ζήτημα χρόνου η απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων άρα και των συμμάχων τους. Την απεμπλοκή των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν χειρίστηκαν αρκετοί Αμερικανοί πρόεδροι από τον Μπαράκ Ομπάμαμ στον Πρόεδρο Τράμπ που ανέλαβε τις διαπραγματεύσεις στη Ντόχα του Κατάρ με τους εκπροσώπους των Ταλιμπάν για τη λήξη του πολέμου. Αλλά και ο νυν Πρόεδρος Μπάιντεν που την υλοποίησε, σε μία δραματική ομιλία επιχείρησε να εξηγήσει, να δικαιολογήσει, αλλά και να υπεραμυνθεί της απόφασης απόσυρσης στην άναυδη αμερικανική κυρίως και δευτερευόντως στην διεθνή κοινή γνώμη, τους λόγους αποχώρησης των Αμερικανικών δυνάμεων από το Αφγανιστάν.[40] Επισήμανε ότι ξοδεύτηκαν πάνω από 1 τρις δολάρια, αλλά ο στρατός του Αφγανιστάν δεν έδωσε τη μάχη που έπρεπε αν και του δόθηκε κάθε μέσο δεν είχε την επιθυμία να πολεμήσει σύμφωνα με τον Αμερικανό Πρόεδρο και άρα ήταν μάταιο να παραμείνουν.
Το δίλημμα των Ταλιμπάν και -το φάντασμα του ισλαμισμού πάνω από τον κόσμο[41]
Σύμφωνα με τον Γερμανό διπλωμάτη Γιούργκεν Κρόμπογκ «τόσο οι Ευρωπαίοι όσο και οι Αμερικανοί αιφνιδιάστηκαν από τις εξελίξεις» στο Αφγανιστάν και την ακαριαία ανακατάληψη της Καμπούλ από τους Ταλιμπάν. Παρόλα αυτά η Δύση είναι υποχρεωμένη να μιλήσει με τους Ταλιμπάν, οι οποίοι ζητούν πλήρη αναγνώριση και την γερμανική οικονομική βοήθεια που δινόταν ως τώρα στο Αφγανιστάν. «Έχουν γίνει πλούσιοι από το εμπόριο ναρκωτικών και κάθε είδους λαθρεμπορίου[…]. Αυτό που μπορούμε να προσφέρουμε είναι τα μέσα που χρειάζονται για να κυβερνήσουν. Μόνοι τους δεν μπορούν, δεν έχουν καμία οργάνωση, χρειάζονται γιατρούς, χρειάζονται δημόσιους υπαλλήλους, χρειάζονται τα πάντα» επισημαίνει μεταξύ άλλων ο Γερμανός διπλωμάτης.[42] Είναι το μέσο πίεσης της Δύσης αφενός να διαχειριστεί τις εξελίξεις στο εσωτερικό του Αφγανιστάν και αφετέρου, για τον ισλαμικό κίνδυνο, να απαιτήσει τη μη συνεργασία της νέας κυβέρνησης με τρομοκρατικές οργανώσεις, που επιτίθενται στις δυτικές χώρες, καθώς οι Ταλιμπάν αναζητούν διακαώς την αναγνώρισή τους από τη διεθνή κοινότητα.
Πηγές χρηματοδότησης τους σύμφωνα με δημοσιεύματα είναι το παράνομο εμπόριο ναρκωτικών ουσιών στο Αφγανιστάν, οι φόροι που επιβάλλουν στους καλλιεργητές οπίου, ενώ στις περιοχές που ελέγχουν επιβάλλουν το σύστημα της φορολόγησης στις επιχειρήσεις, για παράδειγμα καυσίμων που δραστηριοποιούνται σε παραμεθόριες περιοχές. Συχνά έχουν έσοδα κι από εξορύξεις σε παράνομα ορυχεία. Από το εξωτερικό χρηματοδοτούνται από υποστηρικτές τους τόσο από το Πακιστάν όσο κι από χώρες του Κόλπου. Σύμφωνα με ερευνητές του ΝΑΤΟ τα έσοδά τους φτάνουν μέχρι και 1,6 δις δολάρια ετησίως ενώ σύμφωνα με τον ΟΗΕ τα έσοδά τους από το 2011 φτάνουν μέχρι τα 400 εκατομμύρια δολάρια.[43] Εκ των πραγμάτων οι δυτικές κυβερνήσεις υποχρεώνονται να συνομιλήσουν με την μεταβατική κυβέρνηση των Ταλιμπάν, για επείγοντα ζητήματα ζωτικής σημασίας, όπως, ο απεγκλωβισμός των συνεργατών των δυτικών χωρών, ή την ανθρωπιστική κρίση που μαστίζει τον αφγανικό πληθυσμό, όπου το μεγαλύτερο ποσοστό του βρίσκεται σε επίπεδα κάτω από τα όρια της φτώχιας, ως τη λιμοκτονία ή και το εφιαλτικό ενδεχόμενο μεταναστευτικές ροές να κατακλύσουν και πάλι την Ευρώπη.
Παράλληλα, οι δυτικοί επενδυτές είναι επιφυλακτικοί και καμία εταιρεία «εισηγμένη στην Αυστραλία , τον Καναδά ή τις ΗΠΑ θα έμπαινε στη διαδικασία να αγοράσει περιουσιακά στοιχεία στο Αφγανιστάν, διαχωρίζοντας την Κίνα ως ‘τον μόνο πιθανόν αγοραστή», σύμφωνα με τον Ben Cleary, διευθύνων σύμβουλο σε επενδυτική εταιρεία.[44]
Ποιοι είναι όμως οι Ταλιμπάν ;
Οι Ταλιμπάν εμφανίστηκαν στο νότιο Αφγανιστάν κατά την περίοδο της Σοβιετικής κατοχής, με ηγέτη τον Μουλά Μοχάμεντ Ομάρ από τη φυλή των παστούν και διοικητή μουτζαχεντίν μέχρι την σοβιετική αποχώρηση το 1989 και ήρωα του απελευθερωτικού αγώνα. Το 1994 δημιούργησε το κίνημα των Ταλιμπάν μαζί με 50 περίπου ομοϊδεάτες του στην Κανταχάρ, στα σύνορα με το Πακιστάν, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η αστάθεια και το χάος από τη σοβιετική αποχώρηση, αλλά και τη διαφθορά και το έγκλημα που ανθούσε κατά τον ανελέητο εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των πολέμαρχων. Ονομάστηκαν Ταλιμπάν δηλαδή «σπουδαστές» για να δηλωθεί ότι σπούδασαν το κίνημα της ισλαμικής γνώσης απευθείας από τον Μουλά Ομάρ. Δεν άργησαν να καταλάβουν την Κανταχάρ και στη συνέχεια την Καμπούλ το 1996 πιάνοντας εξαπίνης όλη τη χώρα, που ήταν παραδομένη στην αναρχία και το χάος. Επέβαλαν τον αυστηρό νόμο της σαρίας απαγορεύοντας την τηλεόραση και τη μουσική, στα κορίτσια να πηγαίνουν σχολείο, ενώ υποχρέωσαν τις γυναίκες να ενδυθούν ένα είδος ρούχου, που καλύπτει ολόκληρο το γυναικείο σώμα, τη λεγόμενη μπούρκα, που έκτοτε έγινε σήμα κατατεθέν του ολοκληρωτικού θεοκρατικού καθεστώτος τους ενώ προχωρούσαν σε δημόσιες εκτελέσεις και ανατινάξεις αγαλμάτων διαφορετικής πολιτιστικής κληρονομιάς, από το Ισλάμ.
Η υπόθαλψη του Οσάμα Μπιν Λάντεν ήταν το μοιραίο λάθος που προκάλεσε την πτώση της κυβέρνησης του Μουλά Ομάρ, μετά την αμερικανική εισβολή στο Αφγανιστάν. Ο Μουλά Ομάρ εκτιμάται ότι πέθανε το 2013 και οι Ταλιμπάν ανακοίνωσαν τον θάνατό του 2015. Διάδοχός του αναδείχθηκε ο Μουλά Αχτάρ Μοχμάντ Μανσούρ, ο οποίος σκοτώθηκε στο Πακιστάν σε αμερικανική επιχείρηση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος, το 2016. Έκτοτε τη σκυτάλη ανέλαβε ο Χαμπτουλάχ Αχουντζάντα, ο οποίος ως τότε είχε διδάξει επί 15 χρόνια κοντά στα σύνορα Αφγανιστάν -Πακιστάν και για ένα διάστημα υπήρξε και αρχιδικαστής του δικαστικού συστήματος του κινήματος.[45] Σύμφωνα με δημοσιεύματα οι Ταλιμπάν έχουν ένα συμβούλιο ηγετών που εδρεύει στο Πακιστάν, γνωστό ως Quetta Shura, όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις του κινήματος. Ως επικηρυγμένη τρομοκρατική οργάνωση δεν εμφανίζονται όλοι οι ηγέτες, αλλά μόνο ένα δημόσιο πρόσωπο που είναι και επικεφαλής της πολιτικής πτέρυγας, ο Μουλά Αμπτούλ Γκάνι Μπαραντάρ, που ανέλαβε να διεκπεραιώσει τις συνομιλίες με τις ΗΠΑ στη Ντόχα, αφού προηγουμένως ζητήθηκε η αποφυλάκισή του.[46]
Η γρήγορη κατάληψη της χώρας μετά την αμερικανική αποχώρηση ήταν μάλλον αναμενόμενη για τους παίκτες στην περιοχή, που άρχισαν καιρό πριν ο καθένας για λογαριασμό του να συνομιλεί με τους Ταλιμπάν, για την μετά-ΗΠΑ εποχή. Οι Κινέζοι ήταν σε ανοικτή επικοινωνία και τους υποδέχτηκαν πανηγυρικά στο Πεκίνο υψηλά ιστάμενοι Κινέζοι αξιωματούχοι για ειρηνευτικές συνομιλίες από το 2019,[47] αλλά και νωρίτερα από το 2014 με τον πρώην Πρόεδρο Καρζάι. Ομοίως οι Ρώσοι έχουν γέφυρες επικοινωνίας και διαπραγματεύονται μαζί τους.
Η στάση που θα κρατήσουν οι Ταλιμπάν αλλά και με ποιους τελικά θα συνεργαστούν είναι κρίσιμη, για τους υπόλοιπους δρώντες στην περιοχή. Εάν οι Ταλιμπάν απορρίψουν τους Κινέζους τότε ανακόπτεται ο Δρόμου του Μεταξιού, με συνέπεια να καταδικαστεί η δυτική Κίνα σε φτωχοποίηση.[48] Ο χερσαίος οικονομικός διάδρομος είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση της δυτικής Κίνας, με σημαντική μουσουλμανική μειονότητα. Καταβάλλονται σημαντικές προσπάθειες για την κοινωνική συνοχή, ώστε να αποφευχθούν αποσχίσεις ή διείσδυση ριζοσπαστικών ακραίων ισλαμικών ομάδων.
Υπάρχει όμως και ο αφγανικός λαός που, για μία ακόμη φορά υφίσταται μία ακόμη ανθρωπιστική κρίση, που είτε φύγει και θα γίνει πρόσφυγας ή μετανάστης είτε θα μείνει και θα έχει να αντιμετωπίσει από τη μία τη σκληρή ισλαμική πυγμή των Ταλιμπάν κι από την άλλη τις τρομοκρατικές επιθέσεις ανεξέλεγκτων σκληροπυρηνικών οργανώσεων, που διαγκωνίζονται για μια θέση στη διακυβέρνηση της χώρας ενώ είναι εμφανής ο κίνδυνος εξαγωγής της τρομοκρατίας και πάλι στις δυτικές χώρες και κυρίως στις ΗΠΑ.[49]
Όμως θα είναι δύσκολο για τους Ταλιμπάν να εξασφαλίσουν την πολυπόθητη σταθερότητα για την αξιοποίηση των πλουτοπαραγωγικών πηγών και την ασφαλή διέλευση, στον Νέο Δρόμο του Μεταξιού που ενδιαφέρει όλους τους δρώντες που συμμετέχουν. Παρόλα αυτά, σχημάτισαν μεταβατική κυβέρνηση με την πλειοψηφία από τους Παστούν, επιβολή της σαρίας και απαγόρευση των δικαιωμάτων της γυναίκας και των άλλων ελευθεριών παρά τις ισχυρές πιέσεις για μία όσο το δυνατόν αντιπροσωπευτική κυβέρνηση. Το τραγελαφικό είναι ότι στην ετήσια σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών ζήτησαν να τους δοθεί ο λόγος ενώπιον των ηγετών[50] αν και για τις περισσότερες δυτικές χώρες παραμένουν παράνομη εγκληματική οργάνωση.
Ωστόσο, το δίλημμα των Ταλιμπάν είναι, αν θα διαρρήξουν τους δεσμούς τους με την Αλ Κάιντα που ίσως θα προκαλέσει την αποσκίρτηση σκληροπυρηνικών μελών των Ταλιμπάν προς την Αλ Κάιντα και άρα θα την αναβάθμιζε εμπνέοντας νέους μαχητές να συνταχτούν μαζί της. Σύμφωνα με το Stratfor αυτό θα αποτελούσε θανάσιμο κίνδυνο για τις χώρες της Δύσης και για τα γειτονικά καθεστώτα του Αφγανιστάν. Συγχρόνως θα ευνοηθεί το Ισλαμικό Κράτος και τα παρακλάδια που θα απειλούν το καθεστώς Ταλιμπάν.[51] Γι’ αυτό και εξηγείται η αντιπαράθεση Ταλιμπάν -ΙΣΙΣ με τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Αφγανιστάν και τις διώξεις εναντίον του.
Σε κάθε περίπτωση η επάνοδος των Ταλιμπάν ενθαρρύνει τρομοκρατικές οργανώσεις όπως αποδεικνύει το γράφημα για τις ισλαμικές τρομοκρατικές επιθέσεις που ακολουθεί.
[2] «χρυσοπράσινο φύλλο», 1964, στίχοι του κύπριου ποιητή Λεωνίδα Μαλένη που μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης και τραγούδησε ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Ακούστηκε πρώτη φορά το 1965 στο ντοκιμαντέρ «Το νησί της Αφροδίτης» του Γιώργου Σκαλενάκη με πρωταγωνίστρια την Κατίνα Παξινού και αφορούσε τον αγώνα της ΕΟΚΑ κατά των Βρετανών. https://www.youtube.com/watch?v=uoWNapOYUjc [ανακτήθηκε 26.7.2021]
[3] Που συνδέει το Αφγανιστάν με μόλις 74 χλμ σύνορα με την Κίνα ενώ εκατέρωθεν συνορεύει με το Πακιστάν και το Τατζικιστάν.
[12] «Συμπωματικά» οι περισσότεροι περιφερειακοί παίκτες είναι και μέλη του Οργανισμού ή συμμετέχουν ως παρατηρητές ή καλεσμένοι, εκτός βέβαια από τις Ηνωμένες Πολιτείες που επιχείρησαν μάταια στο παρελθόν να ενταχθούν στον Οργανισμό καθώς υπάρχει όρος στον καταστατικό χάρτη ότι εντάσσονται μόνο χώρες της Ευρασίας.
[23] Σύμφωνα με ορισμένους αστικούς μύθους των μυστικών υπηρεσιών καθοριστικό ρόλο για την νίκη των Μουτζαχεντίν απέναντι στους Σοβιετικούς είχε ο διαβόητος, Γκούσταφ (Γκάστ) Λάσκαρης Αβράκωτος, στέλεχος των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, με την ευφάνταστη ιδέα του να χρησιμοποιήσει για οχήματα μεταφοράς χαριτωμένα υποζύγια που προμηθεύτηκε από την Κύπρο, μεταφέροντας πολύτιμο οπλισμό και αντάρτες στα δυσπρόσιτα αφγανικά βουνά.Τίνα Μανδηλαρά, «Γκάστ Αβράκωτος: Ο Έλληνας της CIA που «έστησε» τους μουτζαχεντίν», 24.8.2021, Πρώτο Θέμα, https://www.protothema.gr/stories/article/1154558/gast-avrakotos-o-ellinas-tis-cia-pou-estise-tous-moutzahedin/ [ανακτήθηκε 22.9.2021]
[25] Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν την πρωτοκαθεδρία τους στον κόσμο ως φίλοι των μουσουλμανικών πληθυσμών και υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Προωθώντας την «εξαγωγή» του «πετυχημένου» φιλελεύθερου μοντέλου τους, που νίκησε στον Ψυχρό Πόλεμο. Στάθηκαν στο πλευρό των μουσουλμάνων φίλων τους στον εμφύλιο πόλεμο της Βοσνίας το 1999 ενάντια στους «κακούς» Ορθόδοξους Σέρβους. Το άγαλμα του Αμερικανού Προέδρου Κλίντον βρίσκεται στο κέντρο της Πρίστινας ως φόρο τιμής που «έκανε πόλεμο για χάρη τους», παρά τους δισταγμούς ακόμη και μουσουλμανικών αραβικών κρατών Τάνια Μποζανίνου, « Ο Μπιλ Κλίντον και ο «ανθρωπιστικός πόλεμος», 5.1.2019, ΤΟ ΒΗΜΑ, https://www.tovima.gr/printed_post/o-mpil-klinton-kai-o-anthropistikos-polemos/ [ανακτήθηκε 2.10.2021] και Charles Recknagel, Yugoslavia: Iran, Iraq, Other Muslim Countries Resent NATO Bombing, 9.4.1999, Radio Free Europe Radio Liberty, https://www.rferl.org/a/1090961.html [ανακτήθηκε 2.10.2021]
[32] Όπως οι Βρετανοί πλήρωναν τους καλλιεργητές να καταστρέφουν τους σπόρους του οπίου με αποτέλεσμα την επόμενη χρονιά να φυτεύουν περισσότερους για να πληρωθούν. Ομοίως οι Αμερικανικές δυνάμεις υποχρέωναν τους καλλιεργητές να ξεριζώσουν τα δεντρύλλια χωρίς να τους αποζημιώσουν με αποτέλεσμα να καταφεύγουν στους Ταλιμπάν για να επιβιώσουν. Το 2007 η παραγωγή του οπίου έφτανε το 90% της παγκόσμιας παραγωγής. Κρέγκ Γουιτλοκ, Τα έγγραφα του Αφγανιστάν, Η κρυφή ιστορία του Πολέμου, εκδ. ΤΟΒΗΜΑ, Αθήνα 2021, σελ.176
[34] Όπως τον 19ο αιώνα αποτυπώθηκε εικαστικά η δραματική βρετανική υποχώρηση στον πίνακα της Elizabeth Thompson (Λαίδης Μπάτλερ) τον Ιανουάριο του 1842, «απομεινάρια μίας στρατιάς» ή «επιστροφή από την Καμπούλ»Remnants of an Army https://www.tate.org.uk/art/artworks/butler-the-remnants-of-an-army-n01553 by Elizabeth Butler (Lady Butler) 1879
[40] 1) Δεν θέλαμε ποτέ να χτίσουμε ένα νέο έθνος 2)Δεν μπορούν να πεθαίνουν οι Αμερικανοί πολεμώντας σε έναν πόλεμο που δεν πολεμούν οι Αφγανοί, 3)μειώθηκε η στρατιωτική παρουσία (από 15.500 σε 2.500 ) επί προεδρίας Τράμπ και επομένως ήταν λόγοι ασφαλείας που χρειάστηκε να εγκαταλείψουν τη χώρα, 4)Κάποτε έπρεπε να φύγουν και ποτέ δεν υπήρξε μια καλή στιγμή για την αποχώρηση,5)δεν θα μεταφερθεί η ευθύνη στον πέμπτο πρόεδρο «Μπάιντεν: Η αποστολή μας στο Αφγανιστάν δεν ήταν ποτέ να χτίσουμε μία νέα χώρα», CAPITAL.gr 16.8.2021, https://www.capital.gr/diethni/3576314/mpainten-i-apostoli-mas-sto-afganistan-den-itan-pote-na-xtisoume-mia-nea-xora [ανακτήθηκε 9.10.2021]
This summer, one of my lectures was protested by far-right students. Their rhetoric brought to mind some of the darkest moments of 20th-century history – and overlapped with mainstream Israeli views to a shocking degree
By Omer Bartov
On 19 June 2024, I was scheduled to give a lecture at Ben-Gurion University of the Negev (BGU) in Be’er Sheva, Israel. My lecture was part of an event about the worldwide campus protests against Israel, and I planned to address the war in Gaza and more broadly the question of whether the protests were sincere expressions of outrage or motivated by antisemitism, as some had claimed. But things did not work out as planned.
When I arrived at the entrance to the lecture hall, I saw a group of students congregating. It soon transpired that they were not there to attend the event but to protest against it. The students had been summoned, it appeared, by a WhatsApp message that went out the day before, which flagged the lecture and called for action: “We will not allow it! How long will we commit treason against ourselves?!?!?!??!!”
The message went on to allege that I had signed a petition that described Israel as a “regime of apartheid” (in fact, the petition referred to a regime of apartheid in the West Bank). I was also “accused” of having written an article for the New York Times, in November 2023, in which I stated that although the statements of Israeli leaders suggested genocidal intent, there was still time to stop Israel from perpetrating genocide. On this, I was guilty as charged. The organiser of the event, the distinguished geographer Oren Yiftachel, was similarly criticised. His offences included having served as the director of the “anti-Zionist” B’Tselem, a globally respected human rights NGO.
As the panel participants and a handful of mostly elderly faculty members filed into the hall, security guards prevented the protesting students from entering. But they did not stop them from keeping the lecture hall door open, calling out slogans on a bullhorn and banging with all their might on the walls.
After over an hour of disruption, we agreed that perhaps the best step forward would be to ask the student protesters to join us for a conversation, on the condition that they stop the disruption. A fair number of those activists eventually walked in and for the next two hours we sat down and talked. As it turned out, most of these young men and women had recently returned from reserve service, during which they had been deployed in the Gaza Strip.
This was not a friendly or “positive” exchange of views, but it was revealing. These students were not necessarily representative of the student body in Israel as a whole. They were activists in extreme rightwing organisations. But in many ways, what they were saying reflected a much more widespread sentiment in the country.
I had not been to Israel since June 2023, and during this recent visit I found a different country from the one I had known. Although I have worked abroad for many years, Israel is where I was born and raised. It is the place where my parents lived and are buried; it is where my son has established his own family and most of my oldest and best friends live. Knowing the country from the inside and having followed events even more closely than usual since 7 October, I was not entirely surprised by what I encountered on my return, but it was still profoundly disturbing.
In deliberating these issues, I cannot but draw on my personal and professional background. I served in the Israel Defense Forces (IDF) for four years, a term that included the 1973 Yom Kippur War and postings in the West Bank, northern Sinai and Gaza, ending my service as an infantry company commander. During my time in Gaza, I saw first-hand the poverty and hopelessness of Palestinian refugees eking out a living in congested, decrepit neighbourhoods. Most vividly, I remember patrolling the shadeless, silent streets of the Egyptian town of ʿArīsh – which was then occupied by Israel – pierced by the gazes of the fearful, resentful population observing us from their shuttered windows. For the first time, I understood what it meant to occupy another people.
Military service is mandatory for Jewish Israelis when they turn 18 – though there are a few exceptions – but afterwards, you can still be called upon to serve again in the IDF, for training or operational duties, or in case of emergencies such as a war. When I was called up in 1976, I was an undergraduate studying at Tel Aviv University. During that first deployment as a reserve officer, I was severely wounded in a training accident, along with a score of my soldiers. The IDF covered up the circumstances of this event, which was caused by the negligence of the training base commander. I spent most of that first semester in the hospital of Be’er Sheva, but returned to my studies, graduating in 1979 with a speciality in history.
These personal experiences made me all the more interested in a question that had long preoccupied me: what motivates soldiers to fight? In the decades after the second world war, many American sociologists argued that soldiers fight first and foremost for each other, rather than for some bigger ideological goal. But that didn’t quite fit with what I’d experienced as a soldier: we believed that we were in it for a larger cause that surpassed our own group of buddies. By the time I had completed my undergraduate degree, I had also begun to ask whether, in the name of that cause, soldiers could be made to act in ways they would otherwise find reprehensible.
Taking the extreme case, I wrote my Oxford PhD thesis, later published as a book, on the Nazi indoctrination of the German army and the crimes it perpetrated on the eastern front in the second world war. What I found ran counter to how Germans in the 1980s understood their past. They preferred to think that the army had fought a “decent” war, even as the Gestapo and the SS perpetrated genocide “behind its back”. It took Germans many more years to realise just how complicit their own fathers and grandfathers had been in the Holocaust and the mass murder of many other groups in eastern Europe and the Soviet Union.
When the first Palestinian intifada, or uprising, broke out in late 1987 I was teaching at Tel Aviv University. I was appalled by the instruction of Yitzhak Rabin, then minister of defence, to the IDF to “break the arms and legs” of Palestinian youths who were throwing rocks at heavily armed troops. I wrote a letter to him warning that, based on my research into the indoctrination of the armed forces of Nazi Germany, I feared that under his leadership the IDF was heading down a similarly slippery path.
‘I was not entirely surprised by what I encountered, but it was still profoundly disturbing’ … Omer Bartov. Photograph: David Degner/The Guardian
As my research had shown, even before their conscription, young German men had internalised core elements of Nazi ideology, especially the view that the subhuman Slav masses, led by insidious Bolshevik Jews, were threatening Germany and the rest of the civilised world with destruction, and that therefore Germany had the right and duty to create for itself a “living space” in the east and to decimate or enslave that region’s population. This worldview was then further inculcated into the troops, so that by the time they marched into the Soviet Union they perceived their enemies through that prism. The fierce resistance put up by the Red Army only confirmed the need to utterly destroy Soviet soldiers and civilians alike, and most especially the Jews, who were seen as the main instigators of Bolshevism. The more destruction they wrought, the more fearful German troops became of the revenge they could expect if their enemies prevailed. The result was the killing of up to 30 million Soviet soldiers and citizens.
To my astonishment, a few days after writing to him, I received a one-line response from Rabin, chiding me for daring to compare the IDF to the German military. This gave me the opportunity to write him a more detailed letter, explaining my research and my anxiety about using the IDF as a tool of oppression against unarmed occupied civilians. Rabin responded again, with the same statement: “How dare you compare the IDF to the Wehrmacht.” But in retrospect, I believe this exchange revealed something about his subsequent intellectual journey. For as we know from his later engagement in the Oslo peace process, however flawed, he did eventually recognise that in the long run Israel could not sustain the military, political and moral price of the occupation.
Since 1989, I have been teaching in the United States. I have written profusely on war, genocide, nazism, antisemitism and the Holocaust, seeking to understand the links between the industrial killing of soldiers in the first world war and the extermination of civilian populations by Hitler’s regime. Among other projects, I spent many years researching the transformation of my mother’s home town – Buchach in Poland (now Ukraine) – from a community of inter-ethnic coexistence into one in which, under the Nazi occupation, the gentile population turned against their Jewish neighbours. While the Germans came to the town with the express goal of murdering its Jews, the speed and efficiency of the killing was greatly facilitated by local collaboration. These locals were motivated by pre-existing resentments and hatreds that can be traced back to the rise of ethnonationalism in the preceding decades, and the prevalent view that the Jews did not belong to the new nation states created after the first world war.
In the months since 7 October, what I have learned over the course of my life and my career has become more painfully relevant than ever before. Like many others, I have found these last months emotionally and intellectually challenging. Like many others, members of my own and of my friends’ families have also been directly affected by the violence. There is no dearth of grief wherever you turn.
The Hamas attack on 7 October came as a tremendous shock to Israeli society, one from which it has not begun to recover. It was the first time Israel has lost control of part of its territory for an extended period of time, with the IDF unable to prevent the massacre of more than 1,200 people – many killed in the cruellest ways imaginable – and the taking of well over 200 hostages, including scores of children. The sense of abandonment by the state and of ongoing insecurity – with tens of thousands of Israeli citizens still displaced from their homes along the Gaza Strip and by the Lebanese border – is profound.
Today, across vast swaths of the Israeli public, including those who oppose the government, two sentiments reign supreme.
The first is a combination of rage and fear, a desire to re-establish security at any cost and a complete distrust of political solutions, negotiations and reconciliation. The military theorist Carl von Clausewitz noted that war was the extension of politics by other means, and warned that without a defined political objective it would lead to limitless destruction. The sentiment that now prevails in Israel similarly threatens to make war into its own end. In this view, politics is an obstacle to achieving goals rather than a means to limit destruction. This is a view that can only ultimately lead to self-annihilation.
The second reigning sentiment – or rather lack of sentiment – is the flipside of the first. It is the utter inability of Israeli society today to feel any empathy for the population of Gaza. The majority, it seems, do not even want to know what is happening in Gaza, and this desire is reflected in TV coverage. Israeli television news these days usually begins with reports on the funerals of soldiers, invariably described as heroes, fallen in the fighting in Gaza, followed by estimates of how many Hamas fighters were “liquidated”. References to Palestinian civilian deaths are rare and normally presented as part of enemy propaganda or as a cause for unwelcome international pressure. In the face of so much death, this deafening silence now seems like its own form of vengefulness.
Of course, the Israeli public long ago became inured to the brutal occupation that has characterised the country for 57 out of the 76 years of its existence. But the scale of what is being perpetrated in Gaza right now by the IDF is as unprecedented as the complete indifference of most Israelis to what is being done in their name. In 1982, hundreds of thousands of Israelis protested against the massacre of the Palestinian population in the refugee camps Sabra and Shatila in western Beirut by Maronite Christian militias, facilitated by the IDF. Today, this kind of response is inconceivable. The way people’s eyes glaze over whenever one mentions the suffering of Palestinian civilians, and the deaths of thousands of children and women and elderly people, is deeply unsettling.
Meeting my friends in Israel this time, I frequently felt that they were afraid that I might disrupt their grief, and that living out of the country I could not grasp their pain, anxiety, bewilderment and helplessness. Any suggestion that living in the country had numbed them to the pain of others – the pain that, after all, was being inflicted in their name – only produced a wall of silence, a retreat into themselves, or a quick change of subject. The impression that I got was consistent: we have no room in our hearts, we have no room in our thoughts, we do not want to speak about or to be shown what our own soldiers, our children or grandchildren, our brothers and sisters, are doing right now in Gaza. We must focus on ourselves, on our trauma, fear and anger.
In an interview conducted on 7 March 2024, the writer, farmer and scientist Zeev Smilansky expressed this very sentiment in a manner that I found shocking, precisely because it came from him. I have known Smilansky for more than half a century, and he is the son of the celebrated Israeli author S Yizhar, whose 1949 novella Khirbet Khizeh was the very first text in Israeli literature to confront the injustice of the Nakba, the expulsion of 750,000 Palestinians from what became the state of Israel in 1948. Speaking about his own son, Offer, who lives in Brussels, Smilansky commented:
Offer says that for him every child is a child, no matter whether he is in Gaza or here. I don’t feel like him. Our children here are more important to me. There is a shocking humanitarian disaster there, I understand that, but my heart is blocked and filled with our children and our hostages … There is no room in my heart for the children in Gaza, however shocking and terrifying it is and even though I know that war is not the solution.
“I listen to Maoz Inon, who lost both his parents [murdered by Hamas on 7 October] … and who speaks so beautifully and persuasively about the need to look forward, that we need to bring hope and to want peace, because wars won’t accomplish anything, and I agree with him. I agree with him, but I cannot find the strength in my heart, with all my leftist inclinations and love for humanity, I cannot … It is not just Hamas, it’s all Gazans who agree that it’s OK to kill Jewish children, that this is a worthy cause … With Germany there was reconciliation, but they apologised and paid reparations, and what [will happen] here? We too did terrible things, but nothing that comes close to what happened here on 7 October. It will be necessary to reconcile but we need some distance “.
This was a pervasive sentiment among many left-leaning, liberal friends and acquaintances I spoke with in Israel. It was, of course, quite different from what rightwing politicians and media figures have been saying since 7 October. Many of my friends recognise the injustice of the occupation, and, as Smilansky said, profess a “love for humanity”. But at this moment, under these circumstances, this is not what they are focused on. Instead, they feel that in the struggle between justice and existence, existence must win out, and in the struggle between one just cause and another – that of the Israelis and that of the Palestinians – it is our own cause that must be triumphant, no matter the price. To those who doubt this stark choice, the Holocaust is presented as the alternative, however irrelevant it is to the current moment.
This feeling did not appear suddenly on 7 October. Its roots are much deeper.
On 30 April 1956, Moshe Dayan, then IDF chief of staff, gave a short speech that would become one of the most famous in Israel’s history. He was addressing mourners at the funeral of Ro’i Rothberg, a young security officer of the newly founded Nahal Oz kibbutz, which was established by the IDF in 1951 and became a civilian community two years later. The kibbutz was located just a few hundred metres from the border with the Gaza Strip, facing the Palestinian neighbourhood of Shuja’iyya.
Rothberg had been killed the day before, and his body was dragged across the border and mutilated, before being returned to Israeli hands with the help of the United Nations. Dayan’s speech has become an iconic statement, used both by the political right and left to this day:
Yesterday morning Ro’i was murdered. Dazzled by the calm of the morning, he did not see those waiting in ambush for him at the edge of the furrow. Let us not cast accusations at the murderers today. Why should we blame them for their burning hatred for us? For eight years they have been dwelling in Gaza’s refugee camps, as before their eyes we have transformed the land and the villages in which they and their forefathers had dwelled into our own property.
“We should not seek Roi’s blood from the Arabs in Gaza but from ourselves. How have we shut our eyes and not faced up forthrightly to our fate, not faced up to our generation’s mission in all its cruelty? Have we forgotten that this group of lads, who dwell in Nahal Oz, is carrying on its shoulders the heavy gates of Gaza, on whose other side crowd hundreds of thousands of eyes and hands praying for our moment of weakness, so that they can tear us apart – have we forgotten that?…
We are the generation of settlement; without a steel helmet and the muzzle of the cannon we will not be able to plant a tree and build a home. Our children will not have a life if we do not dig shelters, and without barbed wire and machine guns we will not be able to pave roads and dig water wells. Millions of Jews who were exterminated because they had no land are looking at us from the ashes of Israeli history and ordering us to settle and resurrect a land for our people. But beyond the border’s furrow an ocean of hatred and an urge for vengeance rises, waiting for the moment that calm will blunt our readiness, for the day that we heed the ambassadors of conspiring hypocrisy, who call upon us to put down our arms …
Let us not flinch from seeing the loathing that accompanies and fills the lives of hundreds of thousands of Arabs who dwell around us and await the moment they can reach for our blood. Let us not avert our eyes lest our hands grow weak. This is the destiny of our generation. This is the choice of our lives – to be ready and armed and strong and tough. For if the sword falls from our fist, our lives will be cut down”.
The following day, Dayan recorded his speech for Israeli radio. But something was missing. Gone was the reference to the refugees watching the Jews cultivate the lands from which they had been evicted, who should not be blamed for hating their dispossessors. Although he had uttered these lines at the funeral and written them subsequently, Dayan chose to omit them from the recorded version. He, too, had known this land before 1948. He recalled the Palestinian villages and towns that were destroyed to make room for Jewish settlers. He clearly understood the rage of the refugees across the fence. But he also firmly believed in both the right and the urgent need for Jewish settlement and statehood. In the struggle between addressing injustice and taking over the land, he chose his side, knowing that it doomed his people to forever rely on the gun. Dayan also knew well what the Israeli public could accept. It was because of his ambivalence about where guilt and responsibility for injustice and violence lay, and his deterministic, tragic view of history, that the two versions of his speech ended up appealing to vastly different political orientations.
Moshe Dayan, then Israel’s minister of defence, with Henry Kissinger, US national security advisor, in 1974. Photograph: PhotoQuest/Getty Images
Decades later, after many more wars and rivers of blood, Dayan titled his last book Shall the Sword Devour Forever? Published in 1981, the book detailed his role in reaching a peace agreement with Egypt two years earlier. He had finally learned the truth of the second part of the biblical verse from which he took the book’s title: “Knowest thou not that it will be bitterness in the latter end?”
But in his 1956 speech, with his references to carrying the heavy gates of Gaza and the Palestinians waiting for a moment of weakness, Dayan was alluding to the biblical story of Samson. As his listeners would have recalled, Samson the Israelite, whose superhuman strength derived from his long hair, was in the habit of visiting prostitutes in Gaza. The Philistines, who viewed him as their mortal enemy, hoped to ambush him against the locked gates of the city. But Samson simply lifted the gates on his shoulders and walked free. It was only when his mistress Delilah tricked him and cut off his hair that the Philistines could capture and imprison him, rendering him all the more powerless by poking out his eyes (as the Gazans who mutilated Ro’i are alleged to have also done). But in a last feat of bravery, as he is mocked by his captors, Samson calls for God’s help, seizes the pillars of the temple to which he had been led, and collapses it on the merry crowd surrounding him, calling out: “Let me die with the Philistines!”
Those gates of Gaza are lodged deeply in the Zionist Israeli imagination, a symbol of the divide between us and the “barbarians”. In the case of Ro’i, Dayan asserted, “the longing for peace blocked his ears, and he did not hear the voice of murder waiting in ambush. The gates of Gaza weighed too heavily on his shoulders and brought him down.”
On 8 October 2023, President Isaac Herzog addressed the Israeli public, citing the last line of Dayan’s speech: “This is the destiny of our generation. This is the choice of our lives – to be ready and armed and strong and tough. For if the sword falls from our fist, our lives will be cut down.” The previous day, 67 years after Ro’i’s death, Hamas militants had murdered 15 residents of the Nahal Oz kibbutz and taken eight hostages. Since Israel’s retaliatory invasion of Gaza, the Palestinian neighbourhood of Shuja’iyya facing the kibbutz, where 100,000 people had been living, has been emptied of its population and turned into one vast pile of rubble.
One of the rare literary attempts to expose the grim logic of Israel’s wars is Anadad Eldan’s extraordinary 1971 poem Samson Tearing His Clothes, in which this ancient Hebrew hero crashes his way into and out of Gaza, leaving only desolation in his tracks. I first learned about this poem from Arie Dubnov’s outstanding Hebrew-language essay, “The Gates of Gaza,” published in January 2024. Samson the hero, the prophet, the subduer of the nation’s eternal enemy, is transformed into its angel of death, a death which, as we recall, he ends up bringing also on himself in a grand suicidal action that has echoed through the generations to this very day.
“ When I went
to Gaza I met
Samson coming out ripping his clothes
on his scratched face rivers flowed
and the houses bent to let him
pass
his pains uprooted trees and got caught up in the
tangled
roots. In the roots were strands of his
hair.
His head shone like a skull made of rock
and his faltering steps tore up my tears
Samson walked dragging a weary sun
shattered windowpanes and chains in Gaza’s sea
were drowned. I heard how
the earth groaned under his steps,
how he slit her gut. Samson’s
shoes screeched when he walked“.
Born in Poland in 1924 as Avraham Bleiberg, Eldan came to Palestine as a child, fought in the 1948 war, and in 1960 moved to Kibbutz Be’eri, about 4km from the Gaza Strip. On 7 October 2023, the 99-year-old Eldan and his wife survived the massacre of about a hundred inhabitants of the kibbutz, when the militants who walked into their home inexplicably spared them.
After 7 October, in the wake of this obscure poet’s miraculous survival, a different work of his was widely shared on Israeli media. For it seemed as if Eldan, a longtime chronicler of the sorrow and pain brought on by oppression and injustice, had predicted the catastrophe that befell his home. In 2016, he had published a collection of poems under the title Six the Hour of Dawn. That was the hour when the Hamas attack began. The book contains the harrowing poem On the Walls of Be’eri, mourning his daughter’s death from illness (in Hebrew the name of the kibbutz also means “my well”).
In the wake of 7 October, the poem eerily seems both to forecast destruction and to convey a certain view of Zionism, as originating in diasporic catastrophe and despair, bringing the nation to a cursed land where children are buried by their parents, yet holding out the hope for a new and hopeful dawn:
On the walls of Be’eri I wrote her story from origins and depths frayed by the cold when they read what was happening in pain and her lights tumbled into the mist and darkness of night and a howl engendered prayer, for her children have fallen and a door is locked for the grace of heaven they breathe desolation and grief who will console inconsolable parents, for a curse is whispering let there be neither dew nor rain, you may weep if you can there is a time when darkness roars but there is dawn and radiance
Like Dayan’s eulogy for Ro’i, On the Walls of Be’eri means different things to different people. Should it be read as a lament for the destruction of a beautiful and innocent kibbutz in the desert, or is it a cry of pain over the endless bloody vendetta between the two peoples of this land? The poet has not told us his meaning, as is the way of poets. After all, he wrote this years ago in mourning for his beloved daughter. But given his many years of quiet, precise and searing work, it does not seem fanciful to believe that the poem was a call for reconciliation and coexistence, rather than for more cycles of bloodshed and revenge.
As it happens, I have a personal connection to the Be’eri kibbutz. It is where my daughter-in-law grew up, and my trip to Israel in June was primarily to visit the twins – my grandchildren – she had brought into the world in January 2024. The kibbutz, though, had been abandoned. My son, daughter-in-law and their children had moved into a nearby vacant apartment with a family of survivors – close relatives, whose father is still being held hostage – making for an unimaginable combination of new life and inconsolable sorrow in one home.
As well as seeing family, I had also come to Israel to meet friends. I hoped to make sense of what had happened in the country since the war began. The aborted lecture in BGU was not on the top of my agenda. But once I arrived at the lecture hall on that mid-June day, I quickly understood that this explosive situation could also provide some clues to understanding the mentality of a younger generation of students and soldiers.
After we sat down and began to talk, it became clear to me that the students wanted to be heard, and that no one, perhaps even their own professors and university administrators, was interested in listening. My presence, and their vague knowledge of my criticism of the war, triggered in them a need to explain to me, but perhaps also to themselves, what they had been engaged in as soldiers and as citizens.
One young woman, recently returned from long military service in Gaza, leapt on the stage and spoke forcefully about the friends she had lost, the evil nature of Hamas, and the fact that she and her comrades were sacrificing themselves to ensure the country’s future safety. Deeply distraught, she began crying halfway through her speech and stepped down. A young man, collected and articulate, rejected my suggestion that criticism of Israeli policies was not necessarily motivated by antisemitism. He then launched on a brief survey of the history of Zionism as a response to antisemitism and as a political path that no gentiles had a right to deny. While they were upset by my views and agitated by their own recent experiences in Gaza, the opinions expressed by the students were in no way exceptional. They reflected much greater swaths of public opinion in Israel.
Knowing that I had previously warned of genocide, the students were especially keen to show me that they were humane, that they were not murderers. They had no doubt that the IDF was, in fact, the most moral army in the world. But they were also convinced that any damage done to the people and buildings in Gaza was totally justified, that it was all the fault of Hamas using them as human shields.
They showed me photos on their phones to prove that they had behaved admirably toward children, denied that there was any hunger in Gaza, insisted that the systematic destruction of schools, universities, hospitals, public buildings, residences and infrastructure was necessary and justifiable. They viewed any criticism of Israeli policies by other countries and the United Nations as simply antisemitic.
Unlike the majority of Israelis, these young people had seen the destruction of Gaza with their own eyes. It seemed to me that they had not only internalised a particular view that has become commonplace in Israel – namely, that the destruction of Gaza as such was a legitimate response to 7 October – but had also developed a way of thinking that I had observed many years ago when studying the conduct, worldview and self-perception of German army soldiers in the second world war. Having internalised certain views of the enemy – the Bolsheviks as Untermenschen; Hamas as human animals – and of the wider population as less than human and undeserving of rights, soldiers observing or perpetrating atrocities tend to ascribe them not to their own military, or to themselves, but to the enemy.
Thousands of children were killed? It’s the enemy’s fault. Our own children were killed? That is certainly the enemy’s fault. If Hamas carry out a massacre in a kibbutz, they are Nazis. If we drop 2,000-pound bombs on refugee shelters and kill hundreds of civilians, it’s Hamas’s fault for hiding close to these shelters. After what they did to us, we have no choice but to root them out. After what we did to them, we can only imagine what they would do to us if we don’t destroy them. We simply have no choice.
In mid-July 1941, just weeks after Germany launched what Hitler had proclaimed to be a “war of annihilation” against the Soviet Union, a German noncommissioned officer wrote home from the eastern front:
The German people owe a great debt to our Führer, for had these beasts, who are our enemies here, come to Germany, such murders would have taken place that the world has never seen before … What we have seen … borders on the unbelievable … And when one reads Der Stürmer [a Nazi newspaper] and looks at the pictures, that is only a weak illustration of what we see here and the crimes committed here by the Jews.
An army propaganda leaflet issued in June 1941 paints a similarly nightmarish picture of Red Army political officers, which many soldiers soon perceived as a reflection of reality:
“Anyone who has ever looked at the face of a Red commissar knows what the Bolsheviks are like. Here there is no need for theoretical expressions. We would insult the animals if we described these mostly Jewish men as beasts. They are the embodiment of the satanic and insane hatred against the whole of noble humanity … [They] would have brought an end to all meaningful life, had this eruption not been dammed at the last moment”.
Israel’s prime minister, Benjamin Netanyahu, visits Rafah in the Gaza Strip on 18 July 2024. Photograph: Avi Ohayon/Israel Gpo/Zuma Press Wire/Rex/Shutterstock
Two days after the Hamas attack, defence minister Yoav Gallant declared, “We are fighting human animals, and we must act accordingly,” later adding that Israel would “break apart one neighbourhood after another in Gaza”. Former prime minister Naftali Bennett confirmed: “We are fighting Nazis.” Prime minister Benjamin Netanyahu exhorted Israelis to “remember what Amalek has done to you”, alluding to the biblical call to exterminate Amalek’s “men and women, children and infants”. In a radio interview, he said about Hamas: “I don’t call them human animals because that would be insulting to animals.” Deputy Knesset speaker Nissim Vaturi wrote on X that Israel’s goal should be “erasing the Gaza Strip from the face of the Earth”. On Israeli TV he stated, “There are no uninvolved people … we must go in there and kill, kill, kill. We must kill them before they kill us.” Finance minister Bezalel Smotrich stressed in a speech, “The work must be completed … Total destruction. ‘Blot out the remembrance of Amalek from under heaven.’” Avi Dichter, agriculture minister and former head of the Shin Bet intelligence service, spoke about “rolling out the Gaza Nakba”. One Israeli 95-year-old military veteran, whose motivational speech to IDF troops preparing for the invasion of Gaza exhorted them to “wipe out their memory, their families, mothers and children”, was given a certificate of honour by Israeli president Herzog for “providing a wonderful example to generations of soldiers”. No wonder that there have been innumerable social media posts by IDF troops in Gaza calling to “kill the Arabs”, “burn their mothers” and “flatten” Gaza. There has been no known disciplinary action by their commanders.
This is the logic of endless violence, a logic that allows one to destroy entire populations and to feel totally justified in doing so. It is a logic of victimhood – we must kill them before they kill us, as they did before – and nothing empowers violence more than a righteous sense of victimhood. Look at what happened to us in 1918, German soldiers said in 1942, recalling the propagandistic “stab-in-the-back” myth, which attributed Germany’s catastrophic defeat in the first world war to Jewish and communist treason. Look at what happened to us in the Holocaust, when we trusted that others would come to our rescue, IDF troops say in 2024, thereby giving themselves licence for indiscriminate destruction based on a false analogy between Hamas and the Nazis.
The young men and women I spoke with that day were filled with rage, not so much against me – they calmed down a bit when I mentioned my own military service – but because, I think, they felt betrayed by everyone around them. Betrayed by the media, which they perceived as too critical, by senior commanders who they thought were too lenient toward Palestinians, by politicians who had failed to prevent the 7 October fiasco, by the IDF’s inability to achieve “total victory”, by intellectuals and leftists unfairly criticising them, by the US government for not delivering sufficient munitions fast enough, and by all those hypocritical European politicians and antisemitic students protesting against their actions in Gaza. They seemed fearful and insecure and confused, and some were likely also suffering from PTSD.
I told them the story of how, in 1930, the German student union was democratically taken over by the Nazis. The students of that time felt betrayed by the loss of the first world war, the loss of opportunity because of the economic crisis, and the loss of land and prestige in the wake of the humiliating peace treaty of Versailles. They wanted to make Germany great again, and Hitler seemed able to fulfil that promise. Germany’s internal enemies were put away, its economy flourished, other nations feared it again, and then it went to war, conquered Europe and murdered millions of people. Finally, the country was utterly destroyed. I wondered aloud whether perhaps the few German students who survived those 15 years regretted their decision in 1930 to support nazism. But I do not think the young men and women at BGU understood the implications of what I had told them.
The students were frightening and frightened at the same time, and their fear made them all the more aggressive. This level of menace, as well as a degree of overlap in opinion, seemed to have generated fear and obsequiousness in their superiors, professors and administrators, who demonstrated great reluctance to discipline them in any way. At the same time, a host of media pundits and politicians have been cheering on these angels of destruction, calling them heroes just a moment before putting them in the ground and turning their backs on their grief-stricken families. The fallen soldiers died for a good cause, the families are told. But no one takes the time to articulate what that cause actually is beyond sheer survival through ever more violence.
And so, I also felt sorry for these students, who were so unaware of how they had been manipulated. But I left that meeting filled with trepidation and foreboding.
As I headed back to the United States at the end of June, I contemplated my experiences over those two messy and troubling weeks. I was conscious of my deep connection to the country I had left. This is not just about my relationship with my Israeli family and friends, but also with the particular tenor of Israeli culture and society, which is characterised by its lack of distance or deference. This can be heartwarming and revealing; one can, almost instantaneously, find oneself in intense, even intimate conversations with others on the street, in a cafe, at a bar.
Yet this same aspect of Israeli life can also be endlessly frustrating, since there is so little respect for social niceties. There is almost a cult of sincerity, an obligation to speak your mind, no matter who you’re talking to or how much offence it may cause. This shared expectation creates both a sense of solidarity, and of lines that cannot be crossed. When you are with us, we are all family. If you turn against us or are on the other side of the national divide, you are shut out and can expect us to come after you.
This may also have been the reason why this time, for the first time, I had been apprehensive about going to Israel, and why part of me was glad to leave. The country had changed in ways visible and subtle, ways that might have raised a barrier between me, as an observer from the outside, and those who have remained an organic part of it.
But another part of my apprehension had to do with the fact that my view of what was happening in Gaza had shifted. On 10 November 2023, I wrote in the New York Times: “As a historian of genocide, I believe that there is no proof that genocide is now taking place in Gaza, although it is very likely that war crimes, and even crimes against humanity, are happening. […] We know from history that it is crucial to warn of the potential for genocide before it occurs, rather than belatedly condemn it after it has taken place. I think we still have that time.”
I no longer believe that. By the time I travelled to Israel, I had become convinced that at least since the attack by the IDF on Rafah on 6 May 2024, it was no longer possible to deny that Israel was engaged in systematic war crimes, crimes against humanity and genocidal actions. It was not just that this attack against the last concentration of Gazans – most of them displaced already several times by the IDF, which now once again pushed them to a so-called safe zone – demonstrated a total disregard of any humanitarian standards. It also clearly indicated that the ultimate goal of this entire undertaking from the very beginning had been to make the entire Gaza Strip uninhabitable, and to debilitate its population to such a degree that it would either die out or seek all possible options to flee the territory. In other words, the rhetoric spouted by Israeli leaders since 7 October was now being translated into reality – namely, as the 1948 UN Genocide Convention puts it, that Israel was acting “with intent to destroy, in whole or in part”, the Palestinian population in Gaza, “as such, by killing, causing serious harm, or inflicting conditions of life meant to bring about the group’s destruction”.
These were issues that I could only discuss with a very small handful of activists, scholars, experts in international law and, not surprisingly, Palestinian citizens of Israel. Beyond this limited circle, such statements on the illegality of Israeli actions in Gaza are anathema in Israel. Even the vast majority of protesters against the government, those calling for a ceasefire and the release of the hostages, will not countenance them.
Since I returned from my visit, I have been trying to place my experiences there into a larger context. The reality on the ground is so devastating, and the future appears so bleak, that I have allowed myself to indulge in some counter-factual history and to entertain some hopeful speculations about a different future. I ask myself, what would have happened had the newly created state of Israel fulfilled its commitment to enact a constitution based on its Declaration of Independence? That same declaration which stated that Israel “will be based on freedom, justice and peace as envisaged by the prophets of Israel; it will ensure complete equality of social and political rights to all its inhabitants irrespective of religion, race or sex; it will guarantee freedom of religion, conscience, language, education and culture; it will safeguard the Holy Places of all religions; and it will be faithful to the principles of the Charter of the United Nations”.
What effect would such a constitution have had on the nature of the state? How would it have tempered the transformation of Zionism from an ideology that sought to liberate the Jews from the degradation of exile and discrimination and to put them on equal standing with the other nations of the world, to a state ideology of ethnonationalism, oppression of others, expansionism and apartheid? During the few hopeful years of the Oslo peace process, people in Israel began speaking of making it into a “state of all its citizens”, Jews and Palestinians alike. The assassination of prime minister Rabin in 1995 put an end to that dream. Will it ever be possible for Israel to discard the violent, exclusionary, militant and increasingly racist aspects of its vision as it is embraced there now by so many of its Jewish citizens? Will it ever be able to reimagine itself as its founders had so eloquently envisioned it – as a nation based on freedom, justice and peace?
It is difficult to indulge in such fantasies at the moment. But perhaps precisely because of the nadir in which Israelis, and much more so Palestinians, now find themselves, and the trajectory of regional destruction their leaders have set them on, I pray that alternative voices will finally be raised. For, in the words of the poet Eldan, “there is a time when darkness roars but there is dawn and radiance”.
«Μου δίδαξαν τη μισή ιστορία και να σε μισώ» είπε σε συζήτηση του με Τουρκοκύπριο influencer
Ένα εξευτελιστικό για τον κυπριακό Ελληνισμό και ανιστόρητο βίντεο, αλλά και προσβλητικό για την μνήμη του δολοφονημένου από τους Τούρκους, Σ.Σολωμού, ανέβασε ο Ελληνοκύπριος ευρωβουλευτής και youtuber Φειδίας Παναγιώτου.
Στο βίντεο, εμφανίζονται μαζί με έναν Τουρκοκύπριο influencer, τον Ibrahim Beycanli γνωστό ως Urban_Cypriot. να συναντιούνται οι δυο τους και να μιλούν για την Κύπρο.
Μεταξύ άλλων, ο Ελληνοκύπριος ευρωβουλευτής, ακούγεται να λέει στον Τουρκοκύπριο influencer:
«Σε αυτή την πλευρά, μου δίδαξαν τη μισή ιστορία και με έχουν χειραγωγήσει να σε μισώ και εγώ».
Σήμερα μάλιστα, που ανέβηκε το συγκεκριμένο βίντεο, είναι η μέρα που το 1996 δολοφονήθηκε ο Σολωμός Σολωμού από Τούρκο έποικο υπουργό του ψευδοκράτους, την ημέρα της κηδείας του δολοφονηθέντος ξαδερφού του Τάσου Ισαάκ στην Κύπρο.
Καμία αναφορά στο γεγονός, καμία αναφορά στην εισβολή, στον «Αττίλα» και τους αγνοουμένους.
Ποια είναι η «μισή ιστορία» που αναφέρει με σιγουριά ο Παναγιώτου;
Στο τέλος θα ακούσουμε και ότι η Ελλάδα ευθύνεται για τις ταραχές που ήδη προκαλούσαν οι ομάδες των Τουρκοκυπρίων παραστρατιωτικών της Άγκυρας από τη δεκαετία του 1960 και πως ο «Αττίλας» ήταν… ειρηνευτική επιχείρηση.
Αλλά αυτά είναι τα αποτελέσματα μίας πολιτικής χωρίς εθνικό πρόσημο, από «επαγγελματίες» διασκεδαστές και «παραγωγούς περιεχομένου».
Η συνήθεια του να αποδέχεσαι χρηματικά ποσά για να υποστηρίξεις τη «σωστή άποψη» και να παραμείνεις στη δημοσιότητα, δεν κόβεται εύκολα άλλωστε.
Τι ακριβώς περίμενε μία μάζα 70.000 ψηφοφόρων, στέλνοντας ένα τέτοιο άτομο στην Ευρωβουλή; Ότι θα υποστηρίξει το εθνικό συμφέρον;
14.08.202421:49
Η αστραπιαία ουκρανική επίθεση διανύει πλέον την ένατη ημέρα της και η Ρωσία όχι μόνο αγωνίζεται να απωθήσει την Ουκρανία, αλλά εμφανίζεται ανίκανη ακόμη και να σταματήσει την προέλαση.
Ηεισβολή της Ουκρανίας στη Ρωσία, μια κίνηση υψηλού ρίσκου, αιφνιδίασε τον ρωσικό στρατό, αλλά και τον υπόλοιπο πλανήτη.
Η προέλαση των ουκρανικών στρατευμάτων έχει φτάσει στην ένατη ημέρα της και ο αναλυτής του BBC, Γουίλ Βέρνον γράφει για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στο έδαφος.
Η αστραπιαία ουκρανική επίθεση διανύει πλέον την ένατη ημέρα της και η Ρωσία όχι μόνο αγωνίζεται να απωθήσει την Ουκρανία, αλλά εμφανίζεται ανίκανη ακόμη και να σταματήσει την προέλαση, σύμφωνα με τον ίδιο.
Η κρατική τηλεόραση δείχνει εικόνες ρωσικών αρμάτων μάχης που ετοιμάζονται για να σταλούν στην περιοχή του Κουρσκ. Αλλά οι αναλυτές λένε ότι ο ρωσικός στρατός δεν έχει επαρκείς εφεδρείες για την επιχείρηση.
Θα σταλούν έφεδροι στρατιώτες για ενισχύσεις
Μητέρες Ρώσων κληρωτών στρατιωτών λένε στους δημοσιογράφους ότι οι νεαροί γιοι τους θα σταλούν σύντομα στην περιοχή – δύσκολα όμως αυτοί θα αποτελέσουν την επίλεκτη δύναμη που είναι απαραίτητη για την απόκρουση των σκληροτράχηλων ουκρανικών στρατευμάτων, σημειώνει ο Βέρνον.
Τους τελευταίους μήνες, η Μόσχα διεξάγει τη δική της επίθεση στην ανατολική Ουκρανία, ρίχνοντας κατά κύματα στρατεύματα εναντίον των ουκρανικών αμυντικών γραμμών προκειμένου να καταλάβει μερικά χιλιόμετρα εδάφους. Το υπουργείο Άμυνας του Ηνωμένου Βασιλείου δήλωσε ότι η Ρωσία έχασε 70.000 άνδρες μέσα σε μόλις δύο μήνες – κατά μέσο όρο περίπου 1.000 άνδρες την ημέρα. Η Ρωσία, όπως φαίνεται, έχει ελάχιστες εφεδρείες που της έχουν απομείνει.
Στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες λένε ότι η Ουκρανία διαθέτει καλύτερες πληροφορίες, μεταξύ άλλων από τους δυτικούς συμμάχους, και καλύτερα εκπαιδευμένους στρατιώτες. Η διοικητική της δομή είναι πιο αποτελεσματική από τη ρωσική. Το Κίεβο εξαπέλυσε την επίθεσή του στο πιο αδύναμο σημείο των ρωσικών γραμμών και οι εξαιρετικά ευέλικτες δυνάμεις του κατάφεραν να εισχωρήσουν βαθιά στο ρωσικό έδαφος.
Πέρυσι, οι μισθοφόροι της Wagner του Γεβγκένι Πριγκόζιν στασίασαν και βάδισαν εκατοντάδες χιλιόμετρα προς τη Μόσχα. Τότε, όπως και τώρα, ο ρωσικός στρατός φάνηκε αδύναμος να τους σταματήσει.
Οι Ουκρανοί υποστηρίζουν ότι έχουν πάρει 100 Ρώσους αιχμαλώτους πολέμου
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι οι ουκρανικές δυνάμεις συνεχίζουν την προέλασή τους στην περιοχή του Κουρσκ της Ρωσίας και ότι έχουν προωθηθεί σε βάθος ενός και δύο χιλιομέτρων προς διάφορες κατευθύνσεις από την αρχή της σημερινής ημέρας.
Σε βίντεο που ανήρτησε στον λογαριασμό του στο Telegram, ο πρόεδρος της Ουκρανίας εμφανίζεται να συνομιλεί με τον αρχηγό του στρατιωτικού επιτελείου Ολεξάντρ Σίρσκι, ο οποίος δηλώνει ότι οι ουκρανικές δυνάμεις συνέλαβαν 100 Ρώσους αιχμαλώτους πολέμου κατά τις σημερινές επιχειρήσεις.
Ο Ουκρανός πρόεδρος ζητά από τον στρατηγό Σίρσκι την ενίσχυση των μετώπων του Τορέτσκ και του Ποκρόφσκ εν αναμονή της βοήθειας από τους συμμάχους που περιμένει το Κίεβο.
Η σχετική ανάρτηση στο Χ:
Morning report by Commander-in-Chief Oleksandr Syrskyi on the situation across all major directions, particularly in the Toretsk and Pokrovsk areas, as well as the operation in the Kursk region.
— Volodymyr Zelenskyy / Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) August 14, 2024
Η ουκρανική τηλεόραση μετέδωσε σήμερα ρεπορτάζ που δείχνει ουκρανούς στρατιώτες να κατεβάζουν ρωσική σημαία σε κρατικό κτίριο της πόλης Σούτζα στην περιοχή του Κουρσκ φωνάζοντας «Δόξα στην Ουκρανία».
Δημοσιογράφος – απεσταλμένος στην πόλη μετέδωσε ότι οι ουκρανικές δυνάμεις έχουν τον πλήρη έλεγχο της Σούντζα, που αποτελεί νευραλγικό κόμβο διαμετακόμισης του ρωσικού φυσικού αερίου.
Το βίντεο δείχνει επίσης φάλαγγα καμένων ρωσικών στρατιωτικών οχημάτων στην είσοδο της Σούντζα, καθώς και άδειους δρόμους και ανέπαφα καταστήματα και κρατικά κτίρια στην πόλη.
Τι υποστηρίζει ο ρωσικός στρατός
Ο ρωσικός στρατός ανακοίνωσε και σήμερα ότι «απώθησε» ουκρανικές επιθέσεις που είχαν ως στόχο «διείσδυση εις βάθος» στην μεθοριακή περιοχή του Κουρσκ κατά την όγδοη ημέρα της άνευ προηγουμένου προώθησης των ουκρανικών δυνάμεις στο ρωσικό έδαφος.
Οι ρωσικές δυνάμεις με την υποστήριξη της αεροπορίας, drones και του πυροβολικού, «απέκρουσαν τις απόπειρες εχθρικών ομάδων κινούμενων με τεθωρακισμένα οχήματα να διεισδύσουν βαθύτερα στο ρωσικό έδαφος και προκάλεσαν βαριές απώλειες στους Ουκρανούς, διαβεβαιώνει σε ανακοίνωση ο ρωσικός στρατός.
Αυτή την φορά κάηκε η βορειοανατολική Αττική. Η πυρκαγιά κινήθηκε ανεξέλεγκτα, καταστρέφοντας δασικές εκτάσεις και κατοικίες, απείλησε δημόσιες υποδομές, όπως νοσοκομεία, κατασκηνώσεις, το αστεροσκοπείο και ότι υπάρχει στην ευρύτερη περιοχή. Το «επιτελικό κράτος», αποκάλυψε για μια ακόμη φορά, ότι είναι καλό στην επικοινωνία και κακό στην πράξη. Ο πρωθυπουργός εξοργίζει περισσότερο με τα επικοινωνιακά του τεχνάσματα.
Την τέταρτη ημέρα και αφού έσβησαν οι πυρκαγιές στην βορειοανατολική Αττική,, έχοντας ολοκληρώσει το καταστροφικό τους έργο και μέσα στον αστικό ιστό, επιτέλους μίλησε.
Δεν μίλησε όμως στους ανθρώπους, που έχουν πληγεί από τις πυρκαγιές, ούτε πήγε στις καμένες περιοχές. Γιατί εκεί υπάρχει θυμός και θα τα “ακούσει”, όσο και αν οργανώσει προσεκτικά την επίσκεψη.
Επισκέφτηκε την βάση των πυροσβεστικών αεροπλάνων και μίλησε στους χειριστές τους.
Και αφού τους χαρακτήρισε ήρωες, οι άνθρωποι την δουλειά τους κάνουν και ξέρουν ότι είναι πολύ δύσκολη και ανεπαρκώς αμειβόμενη, τους ανακοίνωσε αυτά που έχει ανακοινώσει πολλές φορές, ότι, το 2027-2028, θα έχουμε και νέα canader.
Καλό το επικοινωνιακό κόλπο να κρύβεται τρεις ημέρες ο Πρωθυπουργός και την τέταρτη να εμφανίζεται, αλλά κρυπτόμενος πίσω από τους χειριστές των canader,. Το επικοινωνιακό τρυκ δεν πιάνει πλέον, αντιθέτως εξοργίζει περισσότερο.
Οι καταστροφές κάθε φορά είναι μεγάλες, παρ’ ότι, τα αίτια αυτών των προβλημάτων είναι γνωστά και χιλιοειπωμένα. Όταν συνυπάρχουν παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες και σχετικά ισχυροί άνεμοι, συνηθισμένος συνδυασμός μετεωρολογικών φαινομένων τέτοια εποχή, τότε οι πυρκαγιές που προκαλούνται ανεξάρτητα των αιτιών, δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν από την ελληνική πολιτεία, πριν ολοκληρώσουν τις μεγάλες καταστροφές, γιατί:
1. Η κυβέρνηση και αυτή την φορά, όπως συμβαίνει διαχρονικά, ρίχνει την ευθύνη σε αντικειμενικά αίτια, τα τελευταία χρόνια είναι η κλιματική αλλαγή.
Η κλιματική αλλαγή, κλιματική κρίση για πολλούς, είναι βέβαιο ότι εντείνει το φαινόμενο, όμως δεν δικαιολογεί, τις ανεπάρκειες του κυβερνητικού επιτελείου, των κρατικών μηχανισμών και φυσικά των τοπικών παραγόντων.
Αν αυτή η αδυναμία είναι η μια πλευρά της αλυσιτελούς αντιμετώπισης, η άλλη που έχει και πιο σοβαρές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις,
είναι η συνέχιση από την κυβέρνηση, των πολύ μεγάλων λαθών, εγκληματικών πλέον.
2. Έχει την επιλογή να ρίχνει το κύριο βάρος στην καταστολή και όχι στην πρόληψη. Η καταστολή κοστίζει, αλλά έχει επικοινωνιακά ατού και προμήθειες. Η πρόληψη θέλει πολύ δουλειά και σε βάθος χρόνου, ατομικές και συλλογικές συνειδήσεις ευθύνης.
3. Υπάρχει υποτίμηση του δημόσιου χώρου και του δημόσιου συμφέροντος, και κυριαρχία των ιδιωτικών, μικρών και μεγάλων συμφερόντων. Αυτό γίνεται για ιδεολογικούς και πολιτικούς λόγους, γίνεται και για εκλογικούς λόγους.
Οι δημόσιοι χώροι δεν ψηφίζουν, οι εκατοντάδες χιλιάδες αυθαίρετες κατασκευές, ψηφίζουν και εκλέγουν δήμαρχους, περιφερειάρχες βουλευτές, ακόμη και κυβερνήσεις.
Οι νόμοι νομιμοποίησής τους συνεχείς, από κάθε κυβέρνηση, υπάρχει βέβαια και η πρωταθλήτρια, η ΝΔ, ειδικά η σημερινή.
4. Η κυβέρνηση, ενώ μιλάει για τους νέους κινδύνους που φέρνει η κλιματική αλλαγή, στην πράξη συνεχίζει την ίδια εγκληματική πολιτική του Real Estate, δηλαδή της κρατικής αντιπαροχής, μάλιστα και με δημόσιους πόρους.
Αυτό είναι η ανάπτυξη για αυτήν, ανεξάρτητα, αν η χώρα μας καταδικάζεται συνεχώς από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, για την αέρια ρύπανση στις πόλεις, κυρίως σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Αυτή συνεχίζει να παραχωρεί τους ελάχιστους δημόσιους χώρους σε επιχειρηματίες, του ς δίνει και δημόσιο και Κοινοτικό χρήμα, μεγαλώνει ή φτιάχνει και νέους επιχειρηματίες, με εξασφαλισμένα κέρδη για τουλάχιστον 40 χρόνια.
Στην Θεσσαλονίκη, έχουμε δυστυχώς, τις πιο θλιβερές επιλογές, όπως τα Real Estate στο οικόπεδο της ΔΕΘ και την Μαρίνα της Καλαμαριάς.
5. Είναι εγκληματική η επιλογή της κυβέρνησης, να μην έχει ακόμη τους δασικούς χάρτες, τα βασικά χωροταξικά σχέδια για τις κρίσιμες οικονομικές δραστηριότητες, όπως της ενέργειας.
Είναι αδιανόητο να μιλάει για την τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη και οι τοπικοί φορείς να μην έχουν καμία αποφασιστική αρμοδιότητα.
Τα εγχώρια και ξένα ολιγοπώλια στην ενέργεια, αποφασίζουν, που και πως θα αναπτύξουν τις δραστηριότητές τους, με μόνο κριτήριο το δικό τους κέρδος και οι τοπικοί φορείς δεν μπορούν να έχουν την δική τους επιλογή. Η επιτελική κυβέρνηση έχει την αρμοδιότητα της απόφασης και τις περισσότερες φορές και της χρηματοδότησης με δημόσιους και Κοινοτικούς πόρους.
Εντυπωσιακό είναι ότι, το ψηφίζουν οι βουλευτές, των περιφερειών και πολλές φορές, οι τοπικοί άρχοντες, «νίπτουν τα χέρια τους», με το επιχείρημα: Ότι και να πούμε, η κυβέρνηση θα κάνει αυτό που θέλει.
Πόσες καταστροφές αντέχει ακόμη η χώρα, πότε θα υπάρξει αφύπνιση των πολιτών;
Ο Αντώνης Καρακούσης δεν είναι ένα τυχαίο πρόσωπο και όταν αποφασίζει να τοποθετηθεί κριτικά απέναντι στο κυβερνητικό έργο μέσα από τις στήλες του «ΒΗΜΑΤΟΣ», δεν είναι διόλου τυχαίο ούτε το timing που επιλέγεται ούτε το περιεχόμενο της κριτικής που ασκείται…
Στο τελευταίο του άρθρο στο «ΒΗΜΑ», με τον διόλου τυχαίο τίτλο: «Η μεγάλη ευθύνη του Κ. Μητσοτάκη», ο κ. Καρακούσης αναδεικνύει και καυτηριάζει την αναποτελεσματικότητα της κυβερνητικής πολιτικής, απέναντι στην οποία τοποθετείται με διακριτική πλην όμως σαφή αυστηρότητα, πρωτίστως διότι αυτή η αναποτελεσματικότητα, εκδηλώνεται ως πρόβλημα σε συνθήκες απόλυτης αντιπολιτευτικής απραξίας.
Η διαπίστωση ότι «η χώρα έχει κάτσει», θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως μια εξαιρετικά αυστηρή τοποθέτηση για τους πολιτικούς μηχανισμούς της κυβέρνησης, που οφείλουν να αποκωδικοποιούν σωστά τις συστημικές επισημάνσεις Καρακούση. Και οφείλουν να το πράξουν, όχι μονάχα διότι επαναλαμβάνεται για μια ακόμη φορά και με εξαιρετική αυστηρότητα, συγκεκριμένη και απολύτως στοχευμένη κριτική μεταξύ άλλων ΚΑΙ για την μεταρρυθμιστική απραξία, αλλά κυρίως διότι αυτήν την φορά, οι παρεμβάσεις Καρακούση, ΔΕΝ μένουν στην παραδοσιακή στείρα και ίσως άγονη μεταρρυθμισιολογία. Αυτήν την φορά οι παρεμβάσεις του επεκτείνονται και σε ζητήματα που σχετίζονται με τηνανάγκη υιοθέτησης και εφαρμογής μιας επιθετικής πολιτικής σε πρωτογενές επίπεδο, η οποία θα πρέπει να επεκταθεί σε ζητήματα που σχετίζονται με την ίδια την φυσιογνωμία της χώρας. Από αυτές τις επισημάνσεις, με βάση πάντα την δική μας ανάγνωση ξεχωρίζουμε:
1. Την υιοθέτηση συγκεκριμένων πολιτικών που θα τροποποιήσουν δραματικά την ολιγοπωλιακή οργάνωση της Οικονομίας…
2. Την ριζική αναθεώρηση της πιστωτικής πολιτικής προκειμένου να στηριχτεί αποτελεσματικά ένα διαφορετικό αναπτυξιακό μοντέλο…
3. Τον αναγκαίο δομικό εκσυγχρονισμό και τον ανασχεδιασμό του προσανατολισμού των υποδομών σε ολόκληρη την επικράτεια, ούτως ώστε να υπηρετηθούν αποτελεσματικά αναπτυξιακές επιλογές στρατηγικής σημασίας…
4. Τον ανασχεδιασμό και την αποφασιστική ενίσχυση της αγροτικής παραγωγής ακόμη και εάν αυτό απαιτεί συγκρούσεις και ουσιαστική στροφή στις κυρίαρχες πολιτικές που υιοθετούνται, με στόχο την ουσιαστική και κυρίως την οριστική αντιμετώπιση των προβλημάτων που ανέκυψαν και ανέκοψαν την εύρυθμη λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας…
5. Την ενσωμάτωση σε ένα νέο πανεθνικό αναπτυξιακό σχέδιο, των νέων τομέων ενδιαφέροντος, όπως είναι το πρόβλημα της διαχείρισης των υδάτινων πόρων, στην βάση των νέων δεδομένων και των επικαιροποιημένων προκλήσεων που ανακύπτουν καθημερινά…
6. Την δημογραφία κλπ…
Όλα τα παραπάνω, προφανώς μας βρίσκουν σύμφωνους. Αποτελούν κρίσιμους, θεμελιώδεις άξονες πάνω στους οποίους θα πρέπει να κινηθεί ένας επικαιροποιημένος Εθνικός σχεδιασμός.
Θεωρούμε ωστόσο ότι δεν αρκούν, διότι από το συγκεκριμένο «πακέτο προτάσεων», απουσιάζουν τρεις θεμελιώδεις στοχεύσεις…
Πρώτον: Ένας σχεδιασμός με ορίζοντα δεκαετίας, που θα περιλαμβάνει το σύνολο των απαραίτητων θεσμικών αλλαγών, λειτουργικών μεταρρυθμίσεων, περιφερειακών διευκολύνσεων και στοχευμένων διεθνών συνεργειών, με στόχο τηνεπαναθεμελίωση και την παράλληλη ισχυροποίηση της βιομηχανικής βάσης της χώρας…
Δεύτερον: Η επεξεργασία και θεσμική ισχυροποίηση ενός νέου, ολοκληρωμένου πλαισίου, που με την απόλυτη υποστήριξη ενός «επιθετικού» στρατηγικού σχεδιασμού, θα αναδείξειτο σύνολο των επιχειρήσεων και των τομέων ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗΣ στρατηγικής σημασίας για την Εθνική Οικονομία, σε πρωταγωνιστικό δρώντα των επόμενων δεκαετιών, όχι μονάχα για την σημαντική συμβολή τους σε ένα πλήρως αναθεωρημένο ΑΕΠ, αλλά κυρίως για την δυναμική τουςσυνεισφορά στην στρατηγική επιβίωση της χώρας . Και…
Τρίτον: Η λειτουργική διασύνδεση του Εθνικού Αμυντικού Σχεδιασμού με μια σοβαρή Εθνική Αμυντική Βιομηχανία, η οποία θα λειτουργεί σε επιλεκτική συνέργεια με ευρηματικούς ιδιώτες και θα είναι προσανατολισμένη στην παραγωγή, στην έρευνα αλλά και στην καινοτομία και με αδιαπραγμάτευτη επιδίωξη, να είναι η επόμενη δεκαετία, η δεκαετία που θα κάνουν την εμφάνισή τους τα πρώτα αξιόλογα Ελληνικά brandsστον τομέα των σύγχρονων οπλικών συστημάτων.
Προφανώς ΚΑΙ οι επισημάνσεις Καρακούση αλλά ΚΑΙ οι δικές μας συμπληρωματικές παρατηρήσεις, ΔΕΝ μπορούν να έχουν ως αποδέκτη μια κυβέρνηση ανίκανων, ανεύθυνων, δεδομένων και συμβιβασμένων, που διαχειρίζονται αποκλειστικά και μόνο την δική τους πολιτική επιβίωση, επιβεβαιώνοντας την απόλυτη ακαταλληλότητα έως και ανικανότητά τους να διαχειριστούν σοβαρές Εθνικές στοχεύσεις.
Είναι φανερό ότι όλα τα παραπάνω, έχουν ως αποδέκτη εκείνη την πολιτική ομάδα των ικανών και αποφασισμένων διαχειριστών του μέλλοντος αυτής της χώρας, τους οποίους οφείλουμε να αναζητήσουμε, εάν δεν υπάρχουν στον προσφερόμενο πολιτικό «πάγκο», οφείλουμε να τους δημιουργήσουμε και σε κάθε περίπτωση να τους καλέσουμε ονομαστικά να αναλάβουν ευθύνη πριν να είναι αργά.
Η πιο «σέξι αθλήτρια στον κόσμο» Alica Schmidt/Φωτογραφία: Instagram/alicasmd
14/08/2024 15:34
Η Alica Schmidt, η οποία έχει χαρακτηριστεί ως η «πιο σέξι αθλήτρια στον κόσμο» ξενάγησε τους θαυμαστές της σε μια εικονική περιήγηση στο Ολυμπιακό Χωριό, δείχνοντάς τους τι μπορούν να κάνουν οι αθλητές μετά τους αγώνες.
Η Γερμανίδα δρομέας – σταρ μοιράστηκε στη σελίδα της Instagram μια διασκεδαστική συλλογή από τις δραστηριότητες που είναι διαθέσιμες στους αθλητές μετά τον τέλος των αγώνων στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού.
Οι ανέσεις που απόλαυσαν οι αθλητές στο Ολυμπιακό Χωριό: Από διαλογισμό και μασάζ μέχρι αίθουσα παιχνιδιών
Κι όπως μπορεί να δει κανείς, οι αθλητές μπορούν να αποκτήσουν ένα προσωποποιημένο γραμματόσημο από τον επίσημο συνεργάτη των Αγώνων La Poste, να γευτούν δωρεάν μπαγκέτες και κρουασάν, δωρεάν αναψυκτικά καθ’ όλο το 24ωρο ή να παίξουν όση ώρα θέλουν στην αίθουσα παιχνιδιών.
Παράλληλα, μπορούν να λάβουν ένα δωρεάν κούρεμα, να κάνουν ποδηλατάδα ή ακόμη και μια δωρεάν συνεδρία διαλογισμού αλλά και να απολαύσουν έναν καφέ με το πρόσωπό της αποτυπωμένο επάνω στο αφρόγαλα. Φυσικά, το φαγητό, όπως και τα παγωτά ήταν διαθέσιμα όλο το 24ωρο χωρίς αντίτιμο, ενώ μπορούν επίσης να καθίσουν αναπαυτικά σε καρέκλες μασάζ ή να πιουν μία δροσερή μπίρα χωρίς αλκοόλ.
Δωρεάν προσωποποιημένο γραμματόσημο
Το βίντεό της συγκέντρωσε μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες πάνω από 120.000 προβολές, με πολλούς να την συγχαίρουν που έδωσε στους θαυμαστές της μια ματιά στα ενδότερα του Ολυμπιακού Χωριού.
Δεν κατάφερε να πάρει μετάλλιο η πιο σέξι αθλήτρια στον κόσμο
Βέβαια, η απόδοση της πιο σέξι αθλήτριας στον κόσμο και της ομάδας της θα μπορούσε να είναι καλύτερη καθ’ όλη τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων 2023, καθώς η ομάδα της Γερμανίας τερμάτισε στη 10η θέση του πίνακα των μεταλλίων (στην 51η θέση βρέθηκε η Ελλάδα). Η ομάδα της Alica μάλιστα, αποκλείστηκε από τη μικτή σκυταλοδρομία 4Χ400.
Μετά το τέλος των Αγώνων πάντως, η 25χρονη δρομέας έκανε μια συγκινητική ανάρτηση στο Instagram, περιγράφοντας τις τελευταίες τρεις εβδομάδες ως ένα «συναισθηματικό οδοστρωτήρα».
Η Alica Schmidt στο αγώνισμα της σκυταλοδρομίας
« Ως αθλήτρια δεν είμαι ακόμα εκεί που θέλω να είμαι και ίσως δεν θα είμαι ποτέ» έγραψε η Schmidt, εκφράζοντας τις φιλοδοξίες της για μελλοντικούς αγώνες. «Και σε όσους αθλητές δεν τα κατάφεραν φέτος στο Παρίσι, μην σταματήσετε ποτέ να πιστεύετε στον εαυτό σας. Είναι ένας κακοτράχαλος δρόμος και μια μέρα όλη η σκληρή δουλειά σας θα αποδώσει τελικά καρπούς!».
Οργισμένη αποχώρησε η Λιζ Τρας από το πάνελ εκδήλωσης για την προώθηση βιβλίου της στη Βρετανία, όταν ακτιβιστές ξετύλιξαν πίσω της ένα πανό με ένα μαραμένο μαρούλι και τη λεζάντα: «εγώ διέλυσα την οικονομία».
Η πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας, που παρέμεινε μόλις 49 μέρες στο πόστο της, βρισκόταν χθες σε εκδήλωση στο Σάφολκ για την προώθηση των απομνημονευμάτων της με τίτλο «Ten Years to Save the West» («Δέκα Χρόνια για να Σώσουμε τη Δύση»). Η Τρας ανέπτυσσε τις απόψεις της για τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ, όταν η ομάδα αριστερών ακτιβιστών Led By Donkeys κατέβασε πίσω της με τηλεχειρισμό το πανό, με το οποίο την ειρωνευόταν για το μαρούλι που άντεξε στο ψυγείο περισσότερο από όσο εκείνη στη Ντάουνινγκ Στριτ.
Η Τρας, που έχασε την βουλευτική της έδρα στις εκλογές του περασμένου μήνα στη Βρετανία, είχε αναγκαστεί να παραιτηθεί τον Οκτώβριο του 2022 μετά τον πανικό που προκάλεσε στις αγορές το σχέδιο προϋπολογισμού που είχε παρουσιάσει εν μέσω της κρίσης του κόστους διαβίωσης και της αύξησης του πληθωρισμού στη Βρετανία.
Βρετανία: Το… μαρούλι νίκησε τη Λιζ Τρας -Άντεξε στο ράφι μέχρι να παραιτηθεί
Τις τελευταίες μέρες της θητείας της η ταμπλόιντ Daily Star αναμετέδιδε ζωντανά στην ιστοσελίδα της ένα πείραμα με ένα μαρούλι σε ράφι, ποντάροντας ότι το λαχανικό θα αντέξει περισσότερο από όσο η Τρας στη Ντάουνινγκ Στριτ, όπως και συνέβη τελικά.
Τρας: «Δεν είναι αστείο»
Η Τρας καθόταν άνετα στη σκηνή και εξέφραζε την υποστήριξή της στον Ντόναλντ Τραμπ πριν της στήσουν τη φάρσα οι ακτιβιστές. «Υποστηρίζω τον Τραμπ και θέλω να νικήσει», είπε εν μέσω χειροκροτημάτων από το ακροατήριο. «Θεωρώ ότι ο μέσος Αμερικανός δεν περνά καλά. Νομίζω ότι ένας σύμβουλος του Μπιλ Κλίντον ήταν που είχε πει: “η οικονομία, ανόητε”. Θεωρώ λοιπόν ότι ο Τραμπ πιθανώς θα νικήσει».
Λίγες στιγμές αργότερα ο συντονιστής της συζήτησης διαβεβαίωνε την Τρας ότι «δεν είχε ιδέα από που ξεφύτρωσε αυτό», με το ακροατήριο να γελά στη θέα του πανό και την πρώην πρωθυπουργό της Βρετανίας να σχολιάζει: «δεν είναι αστείο», προτού βγάλει το μικρόφωνο από το φόρεμά της και αποχωρήσει οργισμένη με κάποιους να τη χειροκροτούν.
H Τρας στηρίζει Τραμπ και Μασκ
Η Τρας μιλά ολοένα και συχνότερα το τελευταίο διάστημα για τις πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ ενόψει των κρίσιμων προεδρικών εκλογών του φθινοπώρου. Τον περασμένο μήνα απευθυνόμενη σε οπαδούς των Ρεπουμπλικανών, τους κάλεσε να αντλήσουν μαθήματα από τη σύντομη θητεία της στην πρωθυπουργία της Βρετανίας λέγοντας: «Έμαθα πόσο ισχυρή είναι η μη εκλεγμένη γραφειοκρατία. Πρέπει να νικήσετε τον Νοέμβριο… πρέπει να διαλύσετε το αριστερό κράτος… είναι δόλιοι, είναι αδίστακτοι».
Η Τρας είχε επικρίνει στο παρελθόν το πείραμα με το μαρούλι της Daily Star, επιμένοντας τον περασμένο Ιούνιο ότι δεν ήταν «ιδιαίτερα αστείο», κι επέκρινε τα βρετανικά ΜΜΕ υποστηρίζοντας ότι είναι «γνωστά σε όλο τον κόσμο ως ιδιαίτερα θορυβώδη» και ότι δεν δείχνουν ιδιαίτερα σεβασμό στους πολιτικούς.
Η φάρσα με το πανό έγινε λίγο αφότου η Τρας εξέφρασε την υποστήριξή της στον Έλον Μασκ, ο οποίος με αφορμή το πρόσφατο κύμα ακροδεξιάς βίας ισχυρίστηκε ότι η αστυνόμευση στη Βρετανία ακολουθεί δύο μέτρα και δύο σταθμά. Σε ανάρτησή της στο Χ η Τρας δήλωσε «σοκαρισμένη από τις επιθέσεις κατά της ελευθερίας του λόγου στη Βρετανία και την Ευρώπη. Δεν μπορούμε να είμαστε πραγματικά ελεύθεροι χωρίς την ελευθερία του λόγου. Είναι καλό που ο Έλον Μασκ και τον X όρθωσαν ανάστημα σε αυτούς τους νταήδες». Ο Μασκ απάντησε, ευχαριστώντας την για την υποστήριξη.
https://www.iefimerida.gr/kosmos/liz-tras-apohorise-apo-panel-pano-maroyli-dielysa-oikonomia”>Βρετανία: Η Λιζ Τρας αποχώρησε από πάνελ οργισμένη – Άνοιξαν πίσω της πανό με μαρούλι και το σύνθημα «διέλυσα την οικονομία»
της Παναγιώτας Παπαρούνα,
