Οι σχέσεις μεταξύ της Γερμανίας και των ΗΠΑ δεν ήταν ακριβώς στα καλύτερά τους κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ. Όταν ο Τζο Μπάιντεν ανέλαβε τα καθήκοντά του το 2021, οι δύο χώρες προσπάθησαν να αποκαταστήσουν την ηρεμία στις σχέσεις τους με βάση τους ιστορικούς δεσμούς, τις κοινές απαιτήσεις ασφαλείας και τις αξίες τους. Ωστόσο, αυτό δεν ήταν πάντα επιτυχές.

Οι ΗΠΑ ήταν πάντα εξαιρετικά επικριτικές απέναντι στον Nord Stream 2, τον αγωγό που θα μετέφερε φυσικό αέριο απευθείας από τη Ρωσία στη Γερμανία. Ήταν κάτι ασυνήθιστο μεταξύ φίλων. Η πίεση που άσκησαν οι ΗΠΑ στη Γερμανία για να αποκλείσει τους κινεζικούς παρόχους κινητής τηλεφωνίας Huawei και ZTE από τα δίκτυα 5G έφερε επίσης τη Γερμανία σε δύσκολη θέση.

Ακολούθησε η καταστροφική -και για τους Ευρωπαίους συμμάχους απροσδόκητη- αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν τον Αύγουστο του 2021. Η παραίτηση της Άνγκελα Μέρκελ μετά από 16 χρόνια στη θέση της Γερμανίδας καγκελαρίου την ίδια χρονιά αποτέλεσε μικρότερη έκπληξη, αλλά έφερε επίσης αλλαγές. Ο διάδοχός της Όλαφ Σολτς έχει ήδη συναντηθεί αρκετές φορές με τον Μπάιντεν και δεν ξεχνά ποτέ να τονίζει τη σημασία των καλών διμερών σχέσεων.

Ποια είναι όμως η κατάσταση των διατλαντικών σχέσεων σήμερα; Σε ποια θέματα συμφωνούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Γερμανία και πού θα μπορούσαν να βελτιωθούν τα πράγματα;

Συντονισμένη προσέγγιση

Ένα από τα κύρια σημεία σύγκρουσης μεταξύ της Γερμανίας και του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Τραμπ ήταν οι ανεπαρκείς δαπάνες της Ευρώπης για το ΝΑΤΟ και την άμυνα γενικότερα.

Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία έφερε το θέμα αυτό στο προσκήνιο μετά το τέλος της προεδρίας του Τραμπ. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, η Γερμανία βλέπει επίσης την ανάγκη να επανεξετάσει τις στρατιωτικές της δαπάνες και την πολιτική ασφάλειας.

Εν τω μεταξύ, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποδειχθεί αξιόπιστος σύμμαχος και ο μεγαλύτερος υποστηρικτής της Ουκρανίας, ακολουθούμενες από τη Γερμανία. Λίγες ημέρες μετά την εισβολή, ο Σολτς σε μια φορτισμένη ομιλία έκανε λόγο για ένα «σημείο καμπής». Η ανακοίνωση ενός ειδικού ταμείου ύψους 100 εκατομμυρίων ευρώ για την Bundeswehr ήταν μια αξιοσημείωτη στροφή για τη Γερμανία, η οποία προηγουμένως ήταν μάλλον παθητική όσον αφορά την αμυντική πολιτική.

Η Γερμανία υποστήριξε διάφορες κυρώσεις των ΗΠΑ κατά της Ρωσίας και συνεργάστηκε σε μια ευαίσθητη ανταλλαγή κρατουμένων. Το ρωσικό φυσικό αέριο δεν αποτελεί πλέον μία από τις κύριες πηγές ενέργειας της Γερμανίας. Αντ’ αυτού, η χώρα εισάγει υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από τις ΗΠΑ, μεταξύ άλλων. Στα μάτια των ΗΠΑ, αυτή η απομάκρυνση από το ρωσικό φυσικό αέριο επιβεβαίωσε τη μακροχρόνια δυσπιστία τους έναντι της Ρωσίας και των αγωγών Nord Stream.

Στρατιωτική ισχύς και πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς

Όσον αφορά τον πόλεμο στη Γάζα, η στάση των δύο χωρών είναι παρόμοια. Και οι δύο υποστηρίζουν το Ισραήλ και καταβάλλουν μεγάλες διπλωματικές προσπάθειες για τη διαπραγμάτευση μιας μακροπρόθεσμης κατάπαυσης του πυρός.

Ένα σημείο πιθανής διαφωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Βερολίνου είναι η αυξημένη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στη Γερμανία. Αυτή τη στιγμή στη Γερμανία σταθμεύουν περισσότεροι από 35.000 εν ενεργεία Αμερικανοί στρατιωτικοί, περισσότεροι από ό,τι στην υπόλοιπη ΕΕ. Πολλοί Ευρωπαίοι εκτιμούν την ασφάλεια που παρέχει αυτή η παρουσία.

Από τις αρχές του 2026, οι ΗΠΑ θέλουν να εγκαταστήσουν ξανά όπλα μεγάλου βεληνεκούς στη Γερμανία για πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1990. Τα όπλα δεν θα χρησιμεύουν μόνο για την προστασία της Γερμανίας, αλλά και των ανατολικών μελών του ΝΑΤΟ, όπως η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής. Η συμφωνία αυτή οριστικοποιήθηκε χωρίς κοινοβουλευτική συζήτηση. Έχει επικριθεί όχι μόνο από την άκρα δεξιά και την άκρα αριστερά, αλλά και από μέλη του κυβερνητικού συνασπισμού.

Οι δύο χώρες είναι επίσης στενά συνδεδεμένες οικονομικά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Γερμανίας και οι γερμανικές εταιρείες είναι ο τρίτος μεγαλύτερος ξένος εργοδότης στις ΗΠΑ με περισσότερες από 900.000 θέσεις εργασίας, σύμφωνα με τη γερμανική πρεσβεία στην Ουάσιγκτον.

Τι πιστεύουν οι πολίτες

Το  85% των Αμερικανών και το 77% των Γερμανών περιγράφουν τη σχέση τους ως καλή. Σύμφωνα με την έρευνα, η πλειοψηφία και στις δύο χώρες θεωρεί την αυξανόμενη επιρροή της Κίνας επιζήμια για τις χώρες τους. Επτά στους δέκα Αμερικανούς βλέπουν την Κίνα ως σοβαρή απειλή για την οικονομία και την ασφάλειά τους. Στη Γερμανία, από την άλλη πλευρά, μόνο οι μισοί περίπου από τους ερωτηθέντες κατηγοριοποιούν την Κίνα ως οικονομική απειλή.

Παρ’ όλα αυτά, η Γερμανία μόλις πρόσφατα υποχώρησε και ακολούθησε το παράδειγμα των ΗΠΑ απαγορεύοντας στις κινεζικές εταιρείες τα δίκτυα 5G. Όπως οι ΗΠΑ, έτσι και η Γερμανία επεκτείνει τις δυνατότητες κατασκευής τσιπ, προκειμένου να καταστεί λιγότερο εξαρτημένη από ξένες εταιρείες. Αυτό ισχύει ιδίως για την TSMC από την Ταϊβάν, σε περίπτωση που η Κίνα εισβάλει στη χώρα.

Οι ΗΠΑ θα ήθελαν να δουν τη Γερμανία να τηρεί πιο σκληρή στάση απέναντι στην Κίνα, προκειμένου να την κρατήσει υπό έλεγχο οικονομικά. Οι ίδιες οι ΗΠΑ πρωτοστατούν και ανακοίνωσαν νέους αυστηρούς δασμούς στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα στις αρχές του έτους.

Ωστόσο, μόλις η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε τους δικούς της δασμούς, η Γερμανία αποσύρθηκε, φοβούμενη αντίποινα κατά του δικού της τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας.

Μια δεύτερη προεδρία Τραμπ θα είναι πρόκληση

Δεν θα πρέπει να είναι δύσκολο να συνεχιστεί η εξεύρεση κοινού εδάφους μεταξύ των ΗΠΑ, της Γερμανίας και της Ευρώπης στο μέλλον. Υπό μια πρόεδρο Καμάλα Χάρις, τα πράγματα θα παρέμεναν μάλλον λίγο πολύ τα ίδια. Οι Γερμανοί θα το προτιμούσαν αυτό, αλλά προληπτικά, η γερμανική κυβέρνηση προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο οι προεδρικές εκλογές να εξελιχθούν διαφορετικά.

Εάν ο Τραμπ κερδίσει, αυτό θα είχε σοβαρές συνέπειες όσον αφορά την υποστήριξη των ΗΠΑ προς την Ουκρανία και τον αριθμό των αμερικανικών στρατευμάτων που σταθμεύουν στην Ευρώπη. Ο πρώην πρόεδρος έχει συχνά αμφισβητήσει την αξία των διατλαντικών σχέσεων και βλέπει την Ευρώπη ως οικονομικό ανταγωνιστή. Αυτό θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα λιγότερη συνεργασία, περισσότερους δασμούς ή ακόμα και έναν εμπορικό πόλεμο.

Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός

DW

Μετά την Ουκρανία και τη Μολδαβία, η Γεωργία αναδεικνύεται σε ένα ακόμη μέτωπο αντιπαράθεσης ανάμεσα στο φιλοευρωπαϊκό και το φιλορωσικό πολιτικό «στρατόπεδο», κάτι που μάλλον αναμενόταν να συμβεί στις βουλευτικές εκλογές του Σαββάτου. Το φιλορωσικό κυβερνών κόμμα «Γεωργιανό Όνειρο» αναδείχθηκε πρώτη δύναμη, σύμφωνα με τα αποτελέσματα που ανακοίνωσε η επιτροπή για τη διεξαγωγή των εκλογών. Με καταμετρημένο το 99% των ψήφων, το κόμμα του πρωθυπουργού Ηρακλί Κομπαχίτζε συγκεντρώνει ποσοστό 54,08%. Από την άλλη πλευρά τα τέσσερα μεγαλύτερα κόμματα της αντιπολίτευσης μαζί κυμαίνονται γύρω στο 38%. Απομένει να καταμετρηθούν οι ψήφοι των αποδήμων, που μάλλον δεν πρόκειται να αλλάξουν το τελικό αποτέλεσμα.

Όλα αυτά σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή. Η αντιπολίτευση δεν αναγνωρίζει το αποτέλεσμα και υποστηρίζει ότι, σύμφωνα με τη δική της καταμέτρηση, τα φιλοευρωπαϊκά κόμματα έχουν ξεπεράσει το 50% των ψήφων και διαθέτουν κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η Τίνα Μποκουτσάβα από το «Ενωμένο Εθνικό Κίνημα» της αντιπολίτευσης λέει χαρακτηριστικά: «Δεν μπορούμε να δεχθούμε τα παραποιημένα αποτέλεσμα των εκλογών. Είμαστε σε επαφή και με άλλα κόμματα που υπερβαίνουν το όριο του 5% για την είσοδο στη Βουλή, ελπίζουμε και πιστεύουμε ότι θα παραμείνουμε ενωμένοι στην απόρριψη του εκλογικού αποτελέσματος. Προσπαθούν να κλέψουν όχι τις ψήφους ενός κόμματος, αλλά το ευρωπαϊκό μέλλον της Γεωργίας».

«Συνταγματικό πραξικόπημα»;

Ανεξάρτητη χώρα από το 1991, η Γεωργία εξακολουθεί να ζει «στη σκιά» της Ρωσίας και να επηρεάζεται άμεσα από τις εξελίξεις στη γειτονική χώρα. «Ανοιχτή πληγή» παραμένει η αυτονομία της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσσετίας, που είχε προκαλέσει εμπόλεμη σύρραξη με τη Ρωσία. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία πολλοί Ρώσοι διέφυγαν στη Γεωργία για να αποφύγουν τη στράτευση, ενώ και οι ίδιοι οι Γεωργιανοί φοβούνται μία πιθανή επέκταση του πολέμου στο δικό τους μέτωπο.

Το 2023 η Γεωργία αναγνωρίστηκε ως υποψήφια προς ένταξη στην ΕΕ χώρα, αλλά «υπό προϋποθέσεις», που αφορούν κυρίως μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό της χώρας. Έκτοτε η διαδικασία έχει παγώσει. Το κυβερνών κόμμα «Γεωργιανό Όνειρο» ακολουθούσε παλαιότερα φιλοευρωπαϊκή πορεία, αλλά τα τελευταία χρόνια έχει κάνει στροφή υπέρ της Ρωσίας. Η αντιπολίτευση κατηγορεί τους κυβερνώντες ότι προσπαθούν να σύρουν ολόκληρη τη χώρα στο άρμα της Μόσχας.

Με έκδηλη αγανάκτηση ο Νίκα Γκβαράμια, επικεφαλής του αντιπολιτευόμενου κόμματος «Συνασπισμός για την Αλλαγή», δηλώνει χαρακτηριστικά: «Το ‘Γεωργιανό Όνειρο’ δεν μπορεί να παραμείνει στην εξουσία. Έχει γίνει κλοπή στις εκλογές. Πρόκειται για σφετερισμό της εξουσίας με συνταγματικό πραξικόπημα, το οποίο δεν αποδεχόμαστε. Δεν είμαστε στη Ρωσία, ούτε στη Βενεζουέλα. Είμαστε στη Γεωργία…»

Ο «σοφός» λαός της Γεωργίας

Παρά ταύτα, το κυβερνών κόμμα «Γεωργιανό Όνειρο» γιόρτασε τη νίκη του το βράδυ του Σαββάτου. Το παρών στους πανηγυρισμούς έδωσε ο ιδρυτής του κόμματος, ο δισεκατομμυριούχος (κάποιοι λένε: «ολιγάρχης») Μπιτζίνα Ιβανισβίλι, ο οποίος όμως τον τελευταίο καιρό έχει παραχωρήσει τον «πρώτο ρόλο» στον κατά πολύ νεότερο Ηρακλί Κομπαχίτζε. «Ευχαριστούμε τον λαό της Γεωργίας, που διαθέτει εμπειρία και σοφία» λέει ο Κομπαχίτζε. «Αυτός είναι ο πρωτεργάτης της νίκης. Πάνω από ένα εκατομμύριο πολίτες προσήλθαν στις κάλπες για να στηρίξουν την ειρήνη».

Δεν θέλουν άραγε ειρήνη όσοι ψήφισαν την αντιπολίτευση; Η «αιχμή» του πρωθυπουργού Κομπαχίτζε αφορά προφανώς το μέτωπο της Ουκρανίας και την ενδεχόμενη εμπλοκή της Γεωργίας στη σύρραξη. Στο μεταξύ, η φιλοδυτική πρόεδρος της Γεωργίας Σαλομέ Ζουραμπισβίλι καταγγέλλει «ανησυχητικές πράξεις βίας» στο περιθώριο της εκλογικής διαδικασίας. Είναι προφανές ότι η Ζουραμπισβίλι επιχειρεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα σε μία φιλορωσική πορεία, αν και δεν διαθέτει ουσιαστικές αρμοδιότητες, σύμφωνα με το Σύνταγμα της Γεωργίας.

Στο μεταξύ η ομάδα δικηγόρων Gyla κάνει λόγο για παρατυπίες στις εκλογές του Σαββάτου και ιδιαίτερα για «πολυάριθμα περιστατικά πολλαπλής ψήφου». Ισχυρίζεται δηλαδή ότι συγκεκριμένα πρόσωπα ψήφισαν περισσότερες φορές την ίδια ημέρα. Με ενδιαφέρον αναμένεται τώρα η τοποθέτηση του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), που είχε αποστείλει 500 παρατηρητές στις εκλογές της Γεωργίας. Εκτός απροόπτου η συνέντευξη τύπου του ΟΑΣΕ θα πραγματοποιηθεί το απόγευμα της Κυριακής.

Οι επισκέψεις Προέδρων της Δημοκρατίας στα κοινοβουλευτικά συστήματα δεν έχουν την πολιτική βαρύτητα μιας πρωθυπουργικής επίσκεψης. Όμως δίνουν τον τόνο και τη γενική κατεύθυνση των διμερών σχέσεων, μακριά από τις πολιτικές εντάσεις που επιτάσσει ενιότε η επικαιρότητα. Έχουν υψηλούς συμβολισμούς και συνοδεύονται συχνά από διαχρονικά μηνύματα. Αυτά ισχύουν και για τις ελληνογερμανικές σχέσεις. Ειδικότερα για την επίσκεψη του Γερμανού Προέδρου Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ από τις 29 μέχρι τις 31 Οκτωβρίου 2024 στην Ελλάδα. Στην επίσημη ανακοίνωση δίνεται το στίγμα: «Οι πολλές πτυχές και το βάθος των ελληνογερμανικών σχέσεων αντικατοπτρίζονται σε αυτή την επίσκεψη: από την ιστορική μνήμη στις πολιτικές προκλήσεις, όπως η μετανάστευση και η βιωσιμότητα, μέχρι τη συνεργασία στην οικονομία, την επιστήμη και τον πολιτισμό».

Συμβολισμοί με φόντο την τρέχουσα πολιτική  

Πρώτος σταθμός η Θεσσαλονίκη και το υπό κατασκευή Μουσείο του Ολοκαυτώματος, που χρηματοδοτείται εν μέρει από τη γερμανική κυβέρνηση. Η Θεσσαλονίκη, προπολεμικά γνωστή ως «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων», γνώρισε την ναζιστική φρίκη και τον αφανισμό των Εβραίων της: περίπου το 95% των σχεδόν 60.000 Εβραίων της πόλης θανατώθηκε σε ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Επόμενη στάση το Ινστιτούτο Γκαίτε της Θεσσαλονίκης, το οποίο  μετά τις οικονομικές περιπέτειες που πέρασε,  εξασφάλισε διαβεβαιώσεις για συνέχιση της λειτουργίας του. Συζήτηση για τις ελληνογερμανικές σχέσεις και αναχώρηση για την πρωτεύουσα με πυκνό πρόγραμμα: επίσκεψη στη γερμανική φαρμακοβιομηχανία Boehringer, συνάντηση με καλλιτέχνες της Μπιενάλε Αθηνών, κοντσέρτο στον Κεραμεικό, εκδήλωση για τα 150 χρόνια του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, επίσκεψη στην οικία του Γερμανού ιστοριοδίφη που ανακάλυψε της Μυκήνες, του Ερρίκου Σλήμαν.

Οι επαφές πολιτικού επιπέδου με την Ελληνίδα ομόλογό του Κατερίνα Σακελλαροπούλου και με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη είναι διαδοχικά προγραμματισμένες για την Τετάρτη. Ανοιχτό παραμένει ακόμη αν δοθούν κοινές συνεντεύξεις Τύπου. Στην Αθήνα ο Γερμανός πρόεδρος θα επισκεφθεί επίσης το προσφυγικό κέντρο στη Μαλακάσα, μια αναγκαία επίσκεψη με φόντο την αυστηροποίηση της γερμανικής και ευρωπαϊκής πολιτικής ασύλου και της φύλαξης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Προσφυγικό κέντρο είχε επίσης επισκεφθεί ο Γερμανός πρόεδρος και κατά την επίσκεψή του στην Κύπρο τον περασμένο Φεβρουάριο, έχοντας σχηματίσει ήδη μια πρώτη εικόνα επί του πεδίου για τις μεταναστευτικές ροές στην νοτιοανατολική Μεσόγειο. Τελευταίος σταθμός η Κρήτη, σταθμός στον οποίο η γερμανική προεδρία δίνει βαρύτητα. Στο επίκεντρο θα βρεθεί το μαρυρικό χωριό Κάνδανος.

Λιγκιάδες: Γκάουκ – Κάνδανος: Σταϊνμάιερ

«Η Μάχη της Κρήτης και η κατάκτηση του νησιού από τη Βέρμαχτ την 1η Ιουνίου 1941 σηματοδότησε την πλήρη κατοχή της Ελλάδας. Κατά την Κατοχή περισσότερα από 30 χωριά υπέστησαν καταστροφές, εκτελέσεις και σφαγές από τους Γερμανούς κατακτητές. Το Γερμανικό Στρατιωτικό Νεκροταφείο στο Μάλεμε είναι η τελευταία κατοικία για περισσότερους από 4.000 στρατιώτες. Έτσι, η Κρήτη αποτελεί σημαντικό σημείο γερμανικής και ελληνικής μνήμης» αναφέρει στην DW ο πολιτικός επιστήμονας Δρ. Μπάμπης Καρπουχτσής, ο οποίος έχει μελετήσει σε βάθος την περίπτωση της Κανδάνου στο βιβλίο του«Γερμανική Εξωτερική Πολιτική και Μαρτυρικά Χωριά. Πολιτική Συμφιλίωσης προς την Ελλάδα και ο ρόλος της Αναγνώρισης.»

Η Κάνδανος συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους τόπους μνήμης της Ελλάδας. Είναι το πρώτο χωριό στην Κρήτη που κατέστρεψε ολοσχερώς η Βέρμαχτ στις 3 Ιουνίου 1941 στο πλαίσιο των λεγόμενων «αντιποίνων», αναφέρει ο Μπάμπης Καρπουχτής και προσθέτει: «Οι κατακτητές ανάρτησαν προς παραδειγματισμό πινακίδες. Σήμερα βρίσκονται αντίγραφα στην κεντρική πλατεία του χωριού – ως μνημείο και υπενθύμιση της ναζιστικής εποχής και του εγκλήματος της Βέρμαχτ. Ωστόσο, η Κάνδανος είναι επίσης ένας τόπος ελληνογερμανικής συμφιλίωσης. Στη δεκαετία του 1960, η οργάνωση “Aktion Sühnezeichen Friedensdienste”, σε συνεργασία με τους κατοίκους του χωριού, κατασκεύασε το υδραγωγείο. Παρ’ όλα αυτά, η καταστροφή παραμένει χωρίς επανόρθωση και συνεχίζει να αφήνει μια πικρή γεύση στην τοπική κοινωνία».

Μένει να φανεί εάν ο Φρανκ-Bάλτερ Σταϊνμάιερ, ο πρώτος Γερμανός Πρόεδρος που επισκέπτεται την Κρήτη, θα πράξει κάτι αντίστοιχο με την ιστορική ομιλία του προκατόχου του, Γιόαχιμ Γκάουκ, στο μαρτυρικό χωριό Λιγκιάδες Ιωαννίνων το 2014. «Με συνείδηση της ντροπής και του πόνου, ζητώ στο όνομα της Γερμανίας συγγνώμη από τις οικογένειες των δολοφονηθέντων» , είχε δηλώσει τότε ο Γιόαχιμ Γκάουκ, έχοντας στο πλευρό του τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας Κάρολο Παπούλια. Η συγγνώμη του Γκάουκ για πολλούς αντιστοιχεί με την γονυκλισία του Βίλι Μπραντ στο Γκέτο της Βαρσοβίας το 1970 και αντανακλά τη στάση συλλήβδην της μεταπολεμικής, δημοκρατικής Γερμανίας απέναντι στις φρικαλεότητες των ναζί.

Η σκιά των πολεμικών επανορθώσεων

Όσο για το μεγάλο αγκάθι των πολεμικών επανορθώσεων, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται κάμψη στους πολιτικούς τόνους, το θέμα δεν βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας. Οι θέσεις των δύο πλευρών είναι ωστόσο γνωστές: Οι αξιώσεις για πολεμικές αποζημιώσεις και επανορθώσεις από την Ελλάδα προς τη Γερμανία παραμένουν ενεργές από όλες τις μεταπολεμικές ελληνικές κυβερνήσεις. Για τη Γερμανία αντίθετα το θέμα έκλεισε οριστικά, νομικά και πολιτικά με τη Συνθήκη 2+4 για τη Γερμανική Επανένωση το 1990.

Σε συνέντευξή της στην DW το 2023 η Eλληνίδα Πρόεδρος Κατερίνα Σακελλαροπούλου είχε δηλώσει ότι «τα βάρη του παρελθόντος είναι εκεί, δεν εξαφανίζονται μονομερώς, αλλά στις σύγχρονες κοινωνίες οι διαφορές λύνονται με τον διάλογο. Θα μπορούσε στο μέλλον, με διάλογο και καλή διάθεση, να εξευρεθεί μια λύση». Είχε τονίσει μάλιστα ότι «τα νομικά ζητήματα έχουν τεθεί αλλά είναι ένα καθαρά πολιτικό θέμα». Σε κάθε περίπτωση η επίσκεψη του Φρανκ-Bάλτερ Σταϊνμάιερ στην Κρήτη και τη Θεσσαλονίκη αποτυπώνει την πρόθεση να διατηρηθεί η κοινή μνήμη αυτού του δύσκολου κεφαλαίου της κοινής ιστορίας. Ο ίδιος βρέθηκε τους τελευταίους μήνες επίσης στο γαλλικό Οραντούρ-συρ-Γκλαν, δίπλα στον Γάλλο πρόεδρο Εμμανουέλ Μακρόν αλλά και στο ιταλικό μαρτυρικό χωριό Μαρτσαμπότο με τον ομόλογό του Σέρτζιο Ματαρέλα.

Σχέσεις εμπιστοσύνης σε μια δύσκολη περιοχή  

Πέρα από τη μνήμη των ναζιστικών εγκλημάτων και την ανάγκη υπενθύμισης της θελεμιώδους αρχής του σεβασμού στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η επίσκεψη Σταϊνμάιερ στην Ελλάδα εστιάζει στο παρόν και το μέλλον των ελληνογερμανικών σχέσεων. Μετά την οικονομική κρίση και τις βαθιές πληγές στις διμερείς σχέσεις, οι δύο χώρες δείχνουν έτοιμες για ένα νέο κεφάλαιο αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Μια πρόσφατη έμπρακτη αποτύπωση ήταν η επιτυχημένη ΔΕΘ στη Θεσσαλονίκη, με τιμώμενη χώρα τη Γερμανία. Μένει να φανεί  ποιος θα είναι στο εξής ο βηματισμός και σε άλλες σημαντικές ελληνογερμανικές συμπράξεις, όπως η Ελληνογερμανική Συνέλευση Δήμων και Περιφερειών (που φέρεται να αντιμετωπίζει προβλήματα), το Ελληνογερμανικό Ταμείο για το Μέλλον και το Ελληνογερμανικό Ίδρυμα Νεολαίας.

Η νέα κοινή πρόκληση είναι η προσφυγική κρίση που ταράσσει τα θεμέλια της ΕΕ και θέτει τη Γερμανία ξανά ενώπιον της ανόδου της ακροδεξιάς. Η Γερμανία ακολουθεί ήδη μια σκληρή μεταναστευτική πολιτική, με στόχο τις επιστροφές για την αντιμετώπιση της «δευτερογενούς μετανάστευσης». Η Ελλάδα φέρει εδώ και χρόνια αναμφίβολα ένα μεγάλο βάρος με τη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Συγχρόνως τής επιρρίπτεται ότι έχει χρησιμοποιήσει μεθόδους που καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Οι λύσεις δεν θα είναι εύκολες. Ειδικά με φόντο τους δύο πολέμους που επηρεάζουν την Ευρώπη. Ο ένας, στην άμεση γειτονιά της Ελλάδας. Ένας Γερμανός Πρόεδρος δεν έχει την εξουσία να αλλάξει πολλά. Όμως ο συγκεκριμένος Γερμανός Πρόεδρος γνωρίζει καλά την περιοχή και φέτος προηγήθηκαν οι επισκέψεις του στην Κυπριακή Δημοκρατία και την Τουρκία. Γνωρίζει σε βάθος το γεωπολιτικό συγκείμενο και το πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου ως πρώην υπ. Εξωτερικών και νομικός. Γι’ αυτό τα μηνύματα που θα μεταφέρει προς πάσα κατεύθυνση έχουν σημασία.