Των Serge Halimi και Pierre Rimbert
Le Monde diplomatique, Νοέμβριος 2026, σελίδα 28.
Tim Kent, «Axis», από τη σειρά «Chronos and Kairos», 2023. Ελαιογραφία σε καμβά, 191 × 165 εκ. © ADAGP, Paris, 2026.
Η παρακμή του γαλλικού υπουργείου Εξωτερικών: η Πέμπτη Δημοκρατία μεταβίβασε το μεγαλύτερο μέρος των αρμοδιοτήτων του στον πρόεδρο της Δημοκρατίας, για τον οποίο η διπλωματία αποτελεί «αποκλειστικό πεδίο αρμοδιότητας». Η επιρροή του υπουργείου περιορίστηκε ακόμη περισσότερο με τον ατλαντικό επαναπροσανατολισμό της γαλλικής εξωτερικής πολιτικής και τις αυξανόμενες παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε αυτόν τον τομέα της κρατικής κυριαρχίας. Το μόνιμο προσωπικό του μειώθηκε στο μισό μέσα σε τριάντα χρόνια. Τέλος, με ένα διάταγμα για τη μεταρρύθμιση της ανώτερης δημόσιας διοίκησης, ο Εμανουέλ Μακρόν κάρφωσε το τελευταίο καρφί στο φέρετρο του διπλωματικού σώματος, μιας μέχρι τότε ιδιαίτερης επαγγελματικής διαδρομής — μιας ξεχωριστής «σταδιοδρομίας».
Ωστόσο, από όλες τις ταπεινώσεις που υπέστη το Κε ντ’ Ορσέ, η πιο σκληρή είναι ίσως ο διορισμός στην ηγεσία του προσωπικοτήτων εμφανώς λιγότερο οξυδερκών από τον δούκα του Ταλεϊράνδου ή τον Αριστίντ Μπριάν.
Υπουργός μεταξύ 2005 και 2007, ο Φιλίπ Ντουστ-Μπλαζί μπέρδευε την Ταϊβάν με την Ταϊλάνδη. Κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Ιερουσαλήμ, αναρωτήθηκε επίσης γιατί «δεν είχαν σκοτωθεί Εβραίοι στην Αγγλία» κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Χρειάστηκε να του εξηγήσουν ότι οι ναζί δεν είχαν ποτέ καταλάβει το Ηνωμένο Βασίλειο.
Διάδοχός του ήταν ο Μπερνάρ Κουσνέρ. Εκείνος δυσκολευόταν να προφέρει το όνομα της μειονότητας των Ουιγούρων στην Κίνα: «Τα γιαούρτια πίστευαν πάντοτε ότι βρίσκονταν στον τόπο τους», εξηγούσε στο μικρόφωνο του France Info, στις 9 Ιουλίου 2009.
Με τον Ζαν-Νοέλ Μπαρό περνάμε σε μια εντελώς νέα διάσταση. Λιγότερο από έξι μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του στο υπουργείο, τον Σεπτέμβριο του 2024, αποκάλυψε μια πρωτόγνωρη τέχνη της διπλωματίας, ανακοινώνοντας στο τηλεοπτικό δίκτυο LCI ότι θα αρνούνταν να μιλήσει τηλεφωνικά με τον Ρώσο ομόλογό του, Σεργκέι Λαβρόφ.
Τον περασμένο Φεβρουάριο, αποκάλυψε τη σχολαστική εντιμότητά του όταν δυσφήμησε, χρησιμοποιώντας αποσπασματικές και παραποιημένες παραθέσεις, την ειδική εισηγήτρια των Ηνωμένων Εθνών για την κατάσταση στα παλαιστινιακά εδάφη, Φραντσέσκα Αλμπανέζε, απαιτώντας την παραίτησή της (1).
Πλέον, ακόμη και δημοσιογράφοι ευνοϊκά διακείμενοι προς αυτόν τον μακρονικό υπουργό ανησυχούν για τις ασυνάρτητες δηλώσεις του και τις παρεκτροπές του με συνωμοσιολογικές αποχρώσεις.
Στις 15 Οκτωβρίου, στον ραδιοφωνικό σταθμό France Inter, ο δημοσιογράφος που του έπαιρνε συνέντευξη τον ρώτησε σχετικά με τη δήλωση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος υποστήριζε ότι αισθάνθηκε «προδομένος» από τον Ντόναλντ Τραμπ — που κατηγορούνταν ότι την προηγουμένη είχε διακόψει την παροχή αμερικανικών πληροφοριών.
Η ερώτηση, εξαιρετικά εύκολη, δεν απαιτούσε τίποτε περισσότερο από την καθιερωμένη επανάληψη της υποστήριξης του Μακρόν και της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ουκρανία.
Αντί να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία, ο Μπαρό καρφώνει τον συνομιλητή του με το πυρετώδες βλέμμα του:
«Μπενζαμέν Ντιαμέλ, ας μην αφήσουμε την προπαγάνδα του Βλαντίμιρ Πούτιν να μας μολύνει».
Έκπληκτος, ο δημοσιογράφος επανέρχεται, μιλώντας πιο αργά, σαν να απευθυνόταν σε παιδί:
«Μα εδώ δεν πρόκειται για προπαγάνδα του Βλαντίμιρ Πούτιν. Πρόκειται για λόγια που χρησιμοποίησε ο πρόεδρος της Ουκρανίας».
Ο υπεύθυνος της γαλλικής διπλωματίας δεν ενδιαφέρεται και ενοχοποιεί εκ νέου «το Κρεμλίνο και τα τρολ του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».
Όταν, για τέταρτη φορά, ο Ντιαμέλ προσπαθεί να αποσπάσει από τον υπουργό ένα σχόλιο για τη συμπεριφορά της Ουάσιγκτον — «Καταλήγουμε άραγε στο συμπέρασμα ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι πλέον σύμμαχος των Ευρωπαίων;» — διαπιστώνει ότι ο δίσκος έχει κολλήσει:
«Όχι, αλλά και πάλι, ας μην αφήσουμε να μας δηλητηριάσουν, έτσι;!»
Η φωτιά των συνωμοσιών που φλογίζει τον εγκέφαλο του Μπαρό εκτείνεται πολύ πέρα από τις στέπες του Ντονμπάς.
Τι πρέπει να σκεφτούμε, ρωτά επίσης ο Ντιαμέλ, για την επιτυχία στη Γαλλία της ταινίας «Naza»*, η οποία πραγματεύεται τον πόλεμο αφανισμού που διεξάγει το Ισραήλ στην Παλαιστίνη;
Νέα αποστομωτική απάντηση του υπουργού: πρόκειται και πάλι για μια σκευωρία, η οποία όμως αυτή τη φορά «προκαλείται σε πολύ μεγάλο βαθμό από πολιτικές δυνάμεις και ειδικότερα από την Ανυπότακτη Γαλλία», με στόχο τη μεταφορά των συγκρούσεων της Μέσης Ανατολής στο γαλλικό έδαφος.
Απειλούμενοι με θάνατο στην ίδια τους τη χώρα, ο Γιουβάλ Αβραάμ και η Ραχέλ Σορ, οι δύο Ισραηλινοί συντελεστές της σκηνοθεσίας αυτού του ντοκιμαντέρ, συμπαραγωγής της βρετανικής εφημερίδας The Guardian, γνωρίζουν πλέον ποια ηθική υποστήριξη μπορούν να περιμένουν από το Κε ντ’ Ορσέ…
Θα αναγνωρίσουμε στον υπουργό ορισμένα ελαφρυντικά. Για να ακολουθήσει κανείς τους ελιγμούς της εξωτερικής πολιτικής του Μακρόν, απαιτούνται εξαιρετικές ικανότητες σλάλομ. Όμως ο Μπαρό, που δυσκολεύεται ήδη να κινηθεί σε ευθεία γραμμή, το μόνο που καταφέρνει με τις αδεξιότητές του είναι να ενισχύει τις αντιφάσεις του προέδρου.
Οι ακροβατισμοί είναι μερικές φορές επικίνδυνοι.
Στην Ουκρανία, εκτιμά ο ίδιος, «όταν ένας λαός αγωνίζεται για την ελευθερία και την ανεξαρτησία του, τίποτε και κανείς δεν μπορεί να του αντισταθεί». Αντίθετα, στην Παλαιστίνη ή στον Λίβανο, η αντίσταση στην ξένη κατοχή εμπίπτει σχεδόν πάντοτε στην κατηγορία της τρομοκρατίας.
Ένα ακόμη παράδειγμα αυτών των τέλειων συμμετριών: στις 10 Οκτωβρίου, όταν ο πρόεδρος Μαχμούντ Αμπάς ανακοίνωσε την αναβολή των εκλογών στη Δυτική Όχθη και στη Γάζα εξαιτίας του πολέμου και των καταστροφών, το Κε ντ’ Ορσέ κάλεσε τις παλαιστινιακές αρχές να «αναθεωρήσουν την απόφασή τους».
Πρόκειται, διευκρίνισε ο Μπαρό, για «τη χειρότερη υπηρεσία που θα μπορούσε κανείς να προσφέρει στους Παλαιστινίους, οι οποίοι έχουν το δικαίωμα να εκφράσουν την επιθυμία τους για αυτοδιάθεση και να το πράξουν μέσω ελεύθερων και δημοκρατικών εκλογών».
Εννοείται ότι αυτός ο κανόνας δεν ισχύει για την Ουκρανία, καθώς το Παρίσι, ευθυγραμμισμένο με τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, θεωρεί ότι δεν είναι δυνατόν να οργανωθούν προεδρικές εκλογές κάτω από τις βόμβες.
Καθώς η γαλλική πολιτική στη Μέση Ανατολή περιορίζεται ολοένα περισσότερο σε μια κάπως αμήχανη υποστήριξη προς το Ισραήλ, ο Μπαρό αποτελεί τον ιδανικό ακόλουθό της.
Η Γαλλία δεν εφαρμόζει το ένταλμα σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ) κατά του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου: ανοίγει τον εναέριο χώρο της στο αεροσκάφος του και δεν επιβάλλει κυρώσεις για τα εγκλήματα πολέμου του.
Αναγνωρίζει, όμως, την Παλαιστίνη, αφότου αυτή έχει σχεδόν ολοκληρωτικά καταστραφεί, χωρίς να βιάζεται να εγκαταστήσει εκεί πρεσβεία.
Στο ίδιο πνεύμα απαράμιλλου… θάρρους, ο υπουργός καθυστερεί να αντιδράσει — και μάλιστα αντιδρά χλιαρά — όταν ένας Γάλλος δήμαρχος ξυλοκοπείται άγρια, στις 17 Οκτωβρίου, από Ισραηλινούς εποίκους σε μια χώρα την οποία κατέχουν παράνομα.
Βεβαίως, ο δήμαρχος ήταν κομμουνιστής και όχι, όπως ο Μπαρό, μέλος του Δημοκρατικού Κινήματος (MoDem), του κόμματος του οποίου φιλοδοξεί να αναλάβει την ηγεσία, μόλις παραμερίσει τον Φρανσουά Μπαϊρού από την προεδρία του.
Δεν υπάρχει επίσης καμία αμφιβολία ότι, εάν ένας αιρετός της δεύτερης εκλογικής περιφέρειας των Ιβελίν — όπου ο Μπαρό εξελέγη βουλευτής — είχε ξυλοκοπηθεί στην Υεμένη από μαχητές των Χούθι, το Κε ντ’ Ορσέ θα είχε αντιδράσει με λιγότερη ψυχραιμία.
Σπάνια αντικρουόμενος από τους δημοσιογράφους, οι οποίοι συμμερίζονται την επιθυμία του να πολεμήσει τη Ρωσία με κυρώσεις και όπλα, ενώ στις προκλήσεις της ισραηλινής κυβέρνησης αντιπαραθέτει μόνο ακατάληπτα γουργουρητά, ο Μπαρό ξαναγράφει την ιστορία των διπλωματικών κατορθωμάτων του προέδρου του.
Προσκεκλημένος στο France Inter στις 4 Σεπτεμβρίου, υποστήριξε ότι «στην αρχή οι Ευρωπαίοι είχαν παραλύσει στην ιδέα της υποστήριξης της Ουκρανίας»:
«Η Γαλλία ήταν εκείνη που είπε: “Όχι, όχι, δεν μπορούμε να αποδεχθούμε αυτό που συμβαίνει στο κατώφλι μας”. (…) Και έτσι εμείς αλλάξαμε τη στάση των Ευρωπαίων σε αυτά τα ζητήματα».
Τρία διαδοχικά ψέματα. Μια επίδοση αντάξια του κ. Τραμπ.
Διότι «στην αρχή», δηλαδή τον Φεβρουάριο του 2022, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής, κάθε άλλο παρά «παραλυμένες», κατηγορούσαν αντιθέτως το Παρίσι και το Βερολίνο ότι κωλυσιεργούσαν, φοβούμενα μήπως οξύνουν την ουκρανική σύγκρουση.
Μόλις την άνοιξη του 2023 ο Μακρόν άλλαξε απότομα πορεία, για να γίνει ένας από τους πιο φιλοπόλεμους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα ευρωπαϊκά «γεράκια» ήταν λοιπόν εκείνα που «άλλαξαν τη στάση» του Μεγάρου των Ηλυσίων και όχι το αντίστροφο. Το France Inter δεν προχώρησε σε διόρθωση.
Ευτυχώς, διότι ο Μπαρό χάνει την ψυχραιμία του μόλις κάποιος τον αντικρούσει.
Στριμωγμένος τον Σεπτέμβριο στο τηλεοπτικό δίκτυο France 2 από τη Νατάσα Πολωνί, υποψήφια για τις προεδρικές εκλογές με θέσεις υπέρ της εθνικής κυριαρχίας, καταφεύγει σε κενές διατυπώσεις.
Μια Ευρωπαϊκή Ένωση ταπεινωμένη, ανίσχυρη και περιθωριοποιημένη, καταγγέλλει η Πολωνί;
Καθόλου, απαντά ο Μπαρό:
«Όλοι μαζί και ενωμένοι, τίποτε δεν μπορεί να αντισταθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση».
Υποταγή στις γερμανικές επιλογές και στις επιταγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής;
Νέα άρνηση του υπουργού, ο οποίος επαναλαμβάνει τρεις φορές ότι «δεν αρκεί να λέμε “αρκεί να κάνουμε αυτό, πρέπει να κάνουμε εκείνο”» και αντιτάσσει στη συνομιλήτριά του — οκτώ φορές! — ότι μια πιο αποφασιστική πολιτική θα καταδίκαζε τη Γαλλία στην «αυτάρκεια».
Όσο για την ταπείνωση, αυτή έχει ήδη συντελεστεί.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο, το Παρίσι υπέβαλε αξιοθρήνητες απολογίες στην κυβέρνηση Τραμπ για μια ανάρτηση στο Twitter που κρίθηκε χλευαστική.
Μερικές εβδομάδες νωρίτερα, κατά τη διάρκεια ψηφοφορίας στα Ηνωμένα Έθνη, η Ουάσιγκτον είχε ψηφίσει κατά του διορισμού του Φόλκερ Τουρκ στη θέση του ύπατου αρμοστή για τα ανθρώπινα δικαιώματα, θεωρώντας τον ένοχο επειδή είχε επικρίνει τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Άλλες πρωτεύουσες — η Μόσχα, η Πιονγκγιάνγκ, η Μανάγκουα, το Μπαμακό, αλλά και το Τελ Αβίβ — είχαν βρεθεί, για διαφορετικούς λόγους, στο ίδιο στρατόπεδο με την Ουάσιγκτον, ενώ η συντριπτική πλειονότητα των κρατών (144 έναντι 10) υποστήριζε αντιθέτως την υποψηφιότητα του Τουρκ.
Η μόνιμη αντιπροσωπεία της Γαλλίας στα Ηνωμένα Έθνη στη Γενεύη είχε τότε αναρτήσει, στις 25 Ιουλίου, το ακόλουθο μήνυμα:
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται απομονωμένες, στο πλευρό της Βόρειας Κορέας, της Νικαράγουας, του Μάλι και της Ρωσίας. Και ο κόσμος δεν τις ακούει πλέον».
Παραλείποντας, βολικά, να αναφέρει το Ισραήλ.
Αγανακτισμένο επειδή υπέστη μια τέτοια κριτική, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών αρνήθηκε να αποδεχθεί τα διαπιστευτήρια του νέου πρεσβευτή της Γαλλίας στην Ουάσιγκτον, Ορελιέν Λεσεβαλιέ, ο οποίος είναι τόσο στενός συνεργάτης του Μακρόν όσο και πρώην διευθυντής του ιδιαίτερου γραφείου του Μπαρό.
Επίλογος: μια αξιοθρήνητη δήλωση μεταμέλειας, την οποία υπαγόρευσε το Παρίσι στην αντιπροσωπεία του στη Γενεύη, στις 11 Σεπτεμβρίου:
«Η συγκεκριμένη διαφωνία αφορούσε μία και μοναδική ψηφοφορία και δεν αφορούσε την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Ένα ζήτημα για το οποίο όλοι γνωρίζουν πόσο βαθιά προσκείμενος είναι ο Λευκός Οίκος…
Το Κε ντ’ Ορσέ επαναβεβαίωσε, εξάλλου, προς την Ουάσιγκτον «την ικανότητά μας να εργαζόμαστε από κοινού για την προώθηση της ειρήνης, της σταθερότητας και της ευημερίας».
Και στα τρία αυτά πεδία, η επιτυχία του κ. Μπαρό είναι ήδη σχεδόν εξίσου λαμπρή με εκείνη του κ. Τραμπ.
Σημείωση του πρωτότυπου άρθρου:
(1) Βλ. Francesca Albanese, «Réponse à mes détracteurs» («Απάντηση στους επικριτές μου»), Le Monde diplomatique, Μάρτιος 2026.


