Georgios Poukamissas: THE VISION OF LASTING GREEK-TURKISH SOLIDARITY (Ακολουθεί μετάφραση στα ελληνικά)

Georgios Poukamissas*
We know the antecedents of this lofty concept; it started in the years just before the
fall of Constantinople, 1453. It became in a way the unofficial political philosophy of
the Ecumenical Patriarchate during the Ottoman centuries and of a part of the Fanariot
elite. The Greek Revolution marks a repudiation of the Greco-ottomanism/Grecoturcism. Freedom loving Greeks, guided by Filiki Etaireia, demonstrated that never
again Ottoman rule over them. Georgios Typaldos – Iacovatos, an intellectual and
politician of the Ionian islands, was in the latter part of the 19th century fervent
supporter of an imaginary Ottoman/Greek state. In the beginning of 20th century
significant figures of the Greek public and intellectual life, like Ion Dragoumis, were
favoring a Greco-Ottoman alliance against the Slavs of the Balkans and beyond. To no
avail. The Treaty of Lausanne (1923) established Greece as a maritime/naval power
and post-imperial Turkey as a land-, a continental power. In the early 30s, talk –
romantic talk for sure – of a con-federation of Greece with Turkey gained some
currency. Dimitri Kitsikis, coined in the late 1970s the vision of «intermediate region”
of the planet, including among other areas of the orthodox Balkans, Greece and Turkey.
Constantinople (Istanbul) stands out in this vision as the natural hub, the geographical
and geo-cultural centre of this mega region.
Kitsikis passed away four years ago, worried that the lack of co ordination between
Ankara and Athens would spell a geopolitical disaster for both countries.
Let us revisit the notion of Turko – Graecia nowadays; are societal foundations strong
enough to sustain a venture of this kind?
Ours is a predominantly Christian, mediterranean European society, imbued with the
principles of the American and French revolutions. Modern Greece was created in
negation of everything ottoman. There is no pragmatic prospect for co habitation of
Turkey with Greece, other than to aspire at a durable detente between them. Anything
more lies beyond the realm of pragmatism. It is important to safeguard peace and
ensure prosperity of the citizens of both countries. Greek people might not be trigger
happy, but they care a lot about democracy and human rights. They disapprove of the
incursions of Turkey across the border with Syria and Iraq, not to speak about the
continuing occupation of the north of Cyprus. We realize that, however you examine
things, sociological foundations for a deep rooted joined march to the future of Greece
and Turkey are lacking. Oligarchic trade interests do not suffice to be a substitute for
genuine understanding among the people of these nations.
1 Dr Poukamisas served as Ambassador of Greece to Ukraine between Autumn 2016
and Autumn 2019, Chairman of the Greek Society of Geographical Studies STRAVON.
Under the circumstances, with a dangerously assertive and expansive Turkey, there is
no prospect for the ideas of Georgios Trapezountios (15th century), Ion Dragoumis and
Dimitri Kitsikis to blossom. Yet, Greece should be steadily able to extend an olive
branch to both the government and the citizens of Turkey. After all, we Greeks cherish
the historical physiognomy of the space of Turkey. This reality implies that we have to
methodically and persistently strive for a workable understanding between Greece and
Turkey, in the spirit of good neighborhood, without unrealistic expectations at least in
the foreseeable future.

*Dr Poukamisas served as Ambassador of Greece to Ukraine between Autumn 2016
and Autumn 2019, Chairman of the Greek Society of Geographical Studies STRAVON.
Athens
Holly Week 2025

ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΔΙΑΡΚΗ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ

Γεώργιος Πουκαμισάς*

Γνωρίζουμε τις απαρχές αυτής της υψηλόφρονης ιδέας· ξεκίνησε τα χρόνια λίγο πριν από την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453. Καθιερώθηκε ως ανεπίσημη πολιτική φιλοσοφία του Οικουμενικού Πατριαρχείου κατά την Οθωμανική περίοδο, καθώς και μέρους της φαναριώτικης ελίτ. Η Ελληνική Επανάσταση σηματοδοτεί την απόρριψη του ελληνοοθωμανισμού / ελληνοτουρκισμού. Οι φιλελεύθεροι Έλληνες, καθοδηγούμενοι από τη Φιλική Εταιρεία, διακήρυξαν ότι δεν θα ανεχτούν ποτέ ξανά την οθωμανική κυριαρχία. Ο Γεώργιος Τυπάλδος – Ιακωβάτος, διανοούμενος και πολιτικός από τα Επτάνησα, ήταν στα τέλη του 19ου αιώνα ένθερμος υποστηρικτής ενός φαντασιακού ελληνοοθωμανικού κράτους. Στις αρχές του 20ού αιώνα, σημαντικές μορφές του ελληνικού δημόσιου και πνευματικού βίου, όπως ο Ίων Δραγούμης, πρότειναν μια ελληνοτουρκική συμμαχία απέναντι στους Σλάβους των Βαλκανίων και πέραν αυτών. Χωρίς αποτέλεσμα.

Η Συνθήκη της Λωζάννης (1923) καθιέρωσε την Ελλάδα ως θαλάσσια / ναυτική δύναμη και την μετα-αυτοκρατορική Τουρκία ως χερσαία / ηπειρωτική δύναμη. Στις αρχές της δεκαετίας του ’30, έγινε – ρομαντικός, αναμφίβολα – λόγος περί συνομοσπονδίας Ελλάδας και Τουρκίας. Ο Δημήτρης Κιτσίκης διατύπωσε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 το όραμα της «ενδιάμεσης περιοχής» του πλανήτη, στην οποία ενέτασσε, μεταξύ άλλων, τα ορθόδοξα Βαλκάνια, την Ελλάδα και την Τουρκία. Η Κωνσταντινούπολη (Ιστανμπούλ) ξεχώριζε σε αυτό το όραμα ως ο φυσικός κόμβος, το γεωγραφικό και γεω-πολιτισμικό κέντρο αυτής της μεγα-περιοχής.

Ο Κιτσίκης απεβίωσε πριν τέσσερα χρόνια, ανήσυχος πως η έλλειψη συντονισμού ανάμεσα στην Άγκυρα και την Αθήνα θα οδηγήσει σε γεωπολιτική καταστροφή και για τις δύο χώρες.

Ας επανεξετάσουμε τη σύλληψη της «Turko-Graecia» σήμερα· υπάρχουν άραγε κοινωνικά θεμέλια αρκετά ισχυρά ώστε να στηρίξουν ένα τέτοιο εγχείρημα;

Η δική μας είναι κατά βάση μια χριστιανική, μεσογειακή, ευρωπαϊκή κοινωνία, διαποτισμένη από τις αρχές των Αμερικανικής και Γαλλικής Επανάστασης. Η σύγχρονη Ελλάδα δημιουργήθηκε ως άρνηση κάθε οθωμανικού στοιχείου. Δεν υπάρχει ρεαλιστική προοπτική για συνύπαρξη Ελλάδας και Τουρκίας, πέρα από μια ανθεκτική ύφεση στις σχέσεις τους. Οτιδήποτε περισσότερο ξεφεύγει από τα όρια του ρεαλισμού. Το σημαντικό είναι να διαφυλαχθεί η ειρήνη και να διασφαλιστεί η ευημερία των πολιτών και των δύο χωρών. Ο ελληνικός λαός ίσως δεν έχει επιθετικές διαθέσεις, όμως νοιάζεται βαθιά για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αποδοκιμάζει τις εισβολές της Τουρκίας στα σύνορά της με τη Συρία και το Ιράκ, πόσο μάλλον τη συνεχιζόμενη κατοχή του βόρειου τμήματος της Κύπρου. Συνειδητοποιούμε πως, όπως κι αν εξετάσει κανείς την κατάσταση, λείπουν τα κοινωνιολογικά θεμέλια για μια βαθειά, κοινής πορείας προς το μέλλον Ελλάδας και Τουρκίας. Τα ολιγαρχικά εμπορικά συμφέροντα δεν αρκούν για να υποκαταστήσουν την αυθεντική κατανόηση μεταξύ των λαών των δύο εθνών.

Υπό τις παρούσες συνθήκες, με μια Τουρκία επικίνδυνα επιθετική και επεκτατική, δεν υπάρχει προοπτική να ανθίσουν οι ιδέες του Γεωργίου Τραπεζούντιου (15ος αιώνας), του Ίωνος Δραγούμη και του Δημήτρη Κιτσίκη. Ωστόσο, η Ελλάδα οφείλει με σταθερότητα να απλώνει κλαδί ελιάς τόσο προς την κυβέρνηση όσο και προς τον λαό της Τουρκίας. Εν τέλει, εμείς οι Έλληνες τρέφουμε σεβασμό για την ιστορική φυσιογνωμία του χώρου της Τουρκίας. Η πραγματικότητα αυτή συνεπάγεται ότι οφείλουμε μεθοδικά και επίμονα να επιδιώκουμε μια λειτουργική συνεννόηση ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, στο πνεύμα της καλής γειτονίας, χωρίς μη ρεαλιστικές προσδοκίες — τουλάχιστον για το άμεσο μέλλον.

*Ο Δρ Πουκαμισάς υπηρέτησε ως Πρέσβης της Ελλάδας στην Ουκρανία από το φθινόπωρο του 2016 και Φθινόπωρο 2019, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γεωγραφικών Σπουδών ΣΤΡΑΒΩΝ.
Αθήνα
Μεγάλη Εβδομάδα 2025