Ντάνιελ Μπους — Ανταποκριτής στην Ουάσιγκτον
Μέλος του Κόμματος Ελευθερίας του Κουρδιστάν στέκεται δίπλα σε κατεστραμμένα εμπορευματοκιβώτια στη στρατιωτική βάση του κόμματος στο Ερμπίλ του Ιράκ, έπειτα από ιρανική επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη τον Μάρτιο.
Ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν πλήξει την πόλη Ερμπίλ του Ιράκ, πρωτεύουσα της Περιφέρειας του Κουρδιστάν.
Η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει να διακόψει τη στρατιωτική βοήθεια προς έναν βασικό σύμμαχο των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, ο οποίος συνέβαλε στην ήττα του Ισλαμικού Κράτους και σήμερα δέχεται σφοδρές επιθέσεις από το Ιράν, σύμφωνα με τέσσερις πηγές που γνωρίζουν το θέμα.
Το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας ενημέρωσε, σε πρόσφατες συναντήσεις, την ηγεσία της ημιαυτόνομης Περιφέρειας του Κουρδιστάν στο Ιράκ ότι η κυβέρνηση δεν σχεδιάζει να ανανεώσει συμφωνία που λήγει και προβλέπει την παροχή βοήθειας ασφαλείας στους Πεσμεργκά, την κουρδική δύναμη ασφαλείας.
Το BBC συνομίλησε με δύο αξιωματούχους που συμμετείχαν στις συνομιλίες και με δύο ακόμη πηγές που έχουν άμεση γνώση του ζητήματος. Οι πηγές μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, προκειμένου να περιγράψουν συνομιλίες των οποίων οι λεπτομέρειες δεν είχαν δημοσιοποιηθεί προηγουμένως.
Κούρδοι αξιωματούχοι φοβούνται ότι η διακοπή της χρηματοδότησης θα δημιουργήσει κενό ισχύος και θα αποθρασύνει το Ιράν, το οποίο έχει εκτοξεύσει εκατοντάδες πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον του ιρακινού Κουρδιστάν από τότε που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ άρχισε τον πόλεμο με την Τεχεράνη.
Ο τερματισμός της βοήθειας ασφαλείας προς τους Πεσμεργκά θα υπονόμευε έναν μακροχρόνιο εταίρο των ΗΠΑ στο Ιράκ και θα έστελνε το μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να θεωρείται αξιόπιστη ως προς τη στήριξη των συμμάχων της στην περιοχή, ανέφεραν αναλυτές.
«Οι ΗΠΑ θα εγκατέλειπαν τους Κούρδους, οι οποίοι έχυσαν τόσο αίμα για να βοηθήσουν τους Αμερικανούς να επιτύχουν τους στόχους τους στο Ιράκ και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή», δήλωσε ο Γερεβάν Σαΐντ, διευθυντής της Παγκόσμιας Κουρδικής Πρωτοβουλίας για την Ειρήνη στο American University.
«Εάν οι Κούρδοι μείνουν τόσο εκτεθειμένοι, αυτό θα αποτελέσει μεγάλη νίκη για το Ιράν, την Κίνα και τη Ρωσία».
Χάρτης στον οποίο η κουρδική περιοχή του Ιράκ απεικονίζεται με κίτρινο χρώμα και μια αμφισβητούμενη περιοχή με κόκκινη και λευκή διαγράμμιση. Το Ιράκ συνορεύει με τη Συρία στα δυτικά, την Τουρκία στα βόρεια και το Ιράν στα ανατολικά.
Κατά τη δεύτερη θητεία του, ο Τραμπ έχει δεσμευτεί να περιορίσει την εμπλοκή των ΗΠΑ σε περιοχές όπως η Μέση Ανατολή. Παράλληλα, ξεκίνησε τον πόλεμο με το Ιράν, ο οποίος συμπλήρωσε την Παρασκευή έξι μήνες χωρίς να διαφαίνεται το τέλος του.
Το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ του Πενταγώνου και της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν (KRG) πρόκειται να λήξει στις 30 Σεπτεμβρίου, την ίδια ημέρα κατά την οποία οι ΗΠΑ και άλλες χώρες θα αποσύρουν από το Ιράκ τα τελευταία στρατεύματά τους.
Η αποχώρηση των στρατευμάτων θα σημάνει και επισήμως το τέλος της διεθνούς στρατιωτικής εκστρατείας κατά του Ισλαμικού Κράτους. Στην εκστρατεία αυτή, οι Πεσμεργκά πολέμησαν στο πλευρό των δυνάμεων του συνασπισμού για να τερματίσουν τον έλεγχο που ασκούσε η τζιχαντιστική οργάνωση σε περιοχές του Ιράκ και της Συρίας.
Η μοναδική αμερικανική στρατιωτική βάση που απομένει στη χώρα, στην κουρδική πρωτεύουσα Ερμπίλ, πρόκειται να κλείσει τον επόμενο μήνα, μετά την αποχώρηση των δυνάμεων του συνασπισμού.
Οι Πεσμεργκά, οι οποίοι αριθμούν περίπου 180.000 άνδρες στο ιρακινό Κουρδιστάν, έλαβαν κατά το οικονομικό έτος 2026 χρηματοδότηση ύψους 61 εκατομμυρίων δολαρίων —περίπου 45 εκατομμύρια λίρες— για όπλα, στρατιωτική εκπαίδευση και επιδόματα, στο πλαίσιο του προγράμματος του Πενταγώνου κατά του Ισλαμικού Κράτους.
Στην πρόταση προϋπολογισμού για το οικονομικό έτος 2027, το Πεντάγωνο εισηγήθηκε την πλήρη διακοπή της βοήθειας ασφαλείας προς την κουρδική δύναμη, υποστηρίζοντας ότι, μετά την ήττα του Ισλαμικού Κράτους, τα συγκεκριμένα κονδύλια θα πρέπει να ανακατανεμηθούν.
Το σχέδιο δαπανών, ωστόσο, παραμένει σε εκκρεμότητα, εν μέσω μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης στο Κογκρέσο για τον προϋπολογισμό.
Το αίτημα προκάλεσε έντονη ανησυχία στο ιρακινό Κουρδιστάν. Ωστόσο, οι αξιωματούχοι εξακολουθούσαν να ελπίζουν ότι οι ΗΠΑ θα ανανέωναν τη χρηματοδότηση, παρατείνοντας την ισχύ της υφιστάμενης συμφωνίας.
Οι φόβοι εντάθηκαν καθώς το Ιράν κλιμάκωσε τις επιθέσεις εναντίον της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν. Μέχρι τα τέλη Μαΐου, το Ιράν και οι υποστηριζόμενες από αυτό πολιτοφυλακές είχαν πραγματοποιήσει 158 επιθέσεις με πυραύλους ή μη επανδρωμένα αεροσκάφη στο ιρακινό Κουρδιστάν, σύμφωνα με έρευνα που βασίστηκε στα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία και εκπονήθηκε από το Foundation for Defense of Democracies, δεξαμενή σκέψης με έδρα την Ουάσιγκτον.
Παρά, όμως, την έξαρση των επιθέσεων, αξιωματούχοι του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας δήλωσαν, κατά τις πρόσφατες συνομιλίες τους με την ιρακινή και την κουρδική ηγεσία, ότι οι ΗΠΑ δεν σχεδιάζουν να παρατείνουν το μνημόνιο κατανόησης. Αυτό ανέφεραν πολλές πηγές με γνώση των σχετικών συζητήσεων.
Το Πεντάγωνο υπέγραψε το πρώτο μνημόνιο κατανόησης για την παροχή στρατιωτικής βοήθειας στους Πεσμεργκά το 2016 και το ανανέωσε το 2022.
Η τελική απόφαση για το μέλλον της συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας μεταξύ των ΗΠΑ και του Κουρδιστάν εξακολουθεί να εξετάζεται, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει τον τρόπο σκέψης του Πενταγώνου. Οι ΗΠΑ εξετάζουν τρόπους διατήρησης κάποιου βαθμού υποστήριξης στον τομέα της ασφάλειας τόσο στο Ιράκ όσο και στο ιρακινό Κουρδιστάν μετά την αποχώρηση των στρατευμάτων, ανέφεραν οι πηγές.
Έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, τι έχει επιτύχει ο Τραμπ;
Η Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν αρνήθηκε να σχολιάσει. Ο Λευκός Οίκος παρέπεμψε το BBC στο Πεντάγωνο, εκπρόσωπος του οποίου αναφέρθηκε σε ανακοίνωση του υπουργείου σχετικά με τη συνάντηση που είχε τον Ιούλιο ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ με τον πρωθυπουργό του Ιράκ Αλί αλ-Ζαΐντι.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράκ και οι εταίροι του συνασπισμού σημείωσαν τεράστια επιτυχία στην ήττα του ISIS. Τώρα, οι ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων των Πεσμεργκά και των άλλων δυνάμεων ασφαλείας της Περιφέρειας του Ιρακινού Κουρδιστάν, θα αναλάβουν την ηγεσία του αγώνα κατά των τρομοκρατών στο Ιράκ», ανέφερε η ανακοίνωση.
Εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε στο BBC ότι η προσοχή του υπουργείου επικεντρώνεται στην υλοποίηση της αποχώρησης των στρατευμάτων και στη «διασφάλιση ότι ο πρωθυπουργός Ζαΐντι θα είναι σε θέση να αφοπλίσει τις τρομοκρατικές πολιτοφυλακές που συνδέονται με το Ιράν και να προασπίσει την κυριαρχία του Ιράκ».
Η λήξη της βοήθειας ασφαλείας προς τους Πεσμεργκά θα ερχόταν λιγότερο από έναν χρόνο μετά τα εγκαίνια του μεγαλύτερου αμερικανικού προξενείου στον κόσμο, στο Ερμπίλ.
Κατά την τελετή εγκαινίων του συγκροτήματος, κόστους 800 εκατομμυρίων δολαρίων, τον περασμένο Δεκέμβριο, ο Μάικλ Ρίγκας, ανώτερος αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, δήλωσε ότι το προξενείο αποτελεί «απόδειξη της αξίας που έχει η σχέση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Περιφέρειας του Ιρακινού Κουρδιστάν».
Οι πρόσφατες συζητήσεις για την ασφάλεια των Κούρδων εντάχθηκαν στις ευρύτερες συνομιλίες μεταξύ των ΗΠΑ, της ιρακινής κυβέρνησης και της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν σχετικά με την επικείμενη αποχώρηση των στρατευμάτων.
Η ημερομηνία της αποχώρησης καθορίστηκε βάσει συμφωνίας που συνήφθη το 2024 μεταξύ της Ουάσιγκτον και της Βαγδάτης και προβλέπει την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων που εξακολουθούν να βρίσκονται στο Ιράκ στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά του Ισλαμικού Κράτους.
Οι αμερικανικές μάχιμες δυνάμεις αποχώρησαν από το Ιράκ το 2011, επέστρεψαν όμως όταν το κενό ισχύος που δημιουργήθηκε οδήγησε στην άνοδο του Ισλαμικού Κράτους το 2014.
Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να αποφύγουν την επανάληψη του ίδιου λάθους συνεχίζοντας να υποστηρίζουν τους Πεσμεργκά, δήλωσε ο Τζέιμς Τζέφρι, ο οποίος είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στη συγκρότηση και λειτουργία του διεθνούς συνασπισμού κατά του Ισλαμικού Κράτους κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ.
«Είναι χρήματα που πιάνουν τόπο, όπως διαπιστώσαμε όταν το Ισλαμικό Κράτος προέλασε στο βόρειο Ιράκ», δήλωσε ο Τζέφρι, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Ιράκ και στην Τουρκία επί κυβέρνησης Ομπάμα.
Ο Αλ-Ζαΐντι συναντήθηκε με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον Ιούλιο.
Η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει ανακοινώσει πόσοι από τους Αμερικανούς στρατιώτες που αναπτύχθηκαν στο Ιράκ πριν από περισσότερο από μία δεκαετία για να πολεμήσουν το Ισλαμικό Κράτος παραμένουν σήμερα στη χώρα. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο αριθμός τους είναι μικρότερος από 1.000, έναντι 170.000 στρατιωτών στο αποκορύφωμα του πολέμου στο Ιράκ.
Στις πρόσφατες συναντήσεις για την ασφάλεια του Ιράκ συμμετείχαν ο Λευκός Οίκος, το υπουργείο Άμυνας και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ενώ ο Τομ Μπάρακ είχε τον ρόλο βασικού εκπροσώπου των αμερικανικών θέσεων για το Ιράκ, ανέφεραν τέσσερις πηγές.
Στενός σύμμαχος του Τραμπ, ο Μπάρακ είναι πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος για το Ιράκ και τη Συρία.
Η αμερικανική κυβέρνηση έχει δηλώσει δημοσίως ότι είναι ανοικτή στη σύναψη διμερούς συμφωνίας ασφαλείας με το Ιράκ. Στις πρόσφατες συναντήσεις, οι δύο χώρες συζήτησαν το ενδεχόμενο μιας αμυντικής συμφωνίας. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές ποια μορφή θα μπορούσε να λάβει μια τέτοια συμφωνία και ποιος θα ήταν ο ρόλος του ιρακινού Κουρδιστάν.
Ο Αλ-Ζαΐντι πρόβαλε ως σημαντικό επίτευγμα την αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων κατά την επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον τον περασμένο μήνα. Ο Αλ-Ζαΐντι, ο οποίος εξελέγη τον Μάιο, συναντήθηκε με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο, καθώς και με τον Χέγκσεθ και μέλη του Κογκρέσου.
«Η 1η Οκτωβρίου θα σηματοδοτήσει μια νέα ημέρα στην πορεία του ιρακινού κράτους, καθώς το Ιράκ θα είναι απαλλαγμένο από κάθε ξένη στρατιωτική παρουσία», ανέφερε τότε σε ανακοίνωσή του το γραφείο του Αλ-Ζαΐντι.
Η αποχώρηση θα περιορίσει την έκθεση των αμερικανικών στρατευμάτων στη Μέση Ανατολή, τα οποία έχουν αποτελέσει στόχο του Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου, ανέφεραν αναλυτές. Η Τεχεράνη έχει επιτεθεί σε αμερικανικές βάσεις σε ολόκληρη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της βάσης στο Ερμπίλ.
Θα αφήσει, όμως, τους Πεσμεργκά και την υπόλοιπη περιοχή που αυτοί συμβάλλουν στην προστασία της ακόμη πιο ευάλωτους από ό,τι προηγουμένως, δήλωσε ο Τζέισον Κάμπελ, πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας.
«Οι Πεσμεργκά βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή του πολέμου των ΗΠΑ και της διεθνούς κοινότητας κατά του ISIS», δήλωσε ο Κάμπελ, ειδικός του Middle East Institute.
«Εάν οι ΗΠΑ προχωρήσουν σε αυτή την απόφαση, οι Κούρδοι ενδέχεται να μετατραπούν στους πιο ευάλωτους πιθανούς στόχους του Ιράν».
