Του George Friedman – 5 Μαΐου 2025
Η Ευρώπη έχει γίνει τον τελευταίο καιρό επίκεντρο αντιπαραθέσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα σε σχέση με την επιθυμία των ΗΠΑ να σταματήσουν να εγγυώνται την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Έχει γίνει μόδα να αναρωτιόμαστε πώς θα αντιδράσει η Ευρώπη σε τούτο ή εκείνο το γεγονός στον κόσμο. Μα τα ίδια αυτά γεγονότα γεννούν ένα κρίσιμο ερώτημα: Τι είναι η Ευρώπη;
Κατ’ αρχάς, η Ευρώπη δεν είναι χώρα. Είναι μια ήπειρος που περιλαμβάνει, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, περίπου 44 κράτη. Διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τις γλώσσες, τους πολιτισμούς και τις ιστορίες τους – ιστορίες που συχνά περιλαμβάνουν πολέμους με γείτονες και αμοιβαίο μίσος.
Γεννήθηκα στην Ουγγαρία και μεταφέρθηκα μικρό παιδί στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η πρώτη μου γλώσσα ήταν τα ουγγρικά – η μόνη που μιλούσαμε στο σπίτι. Αγγλικά έμαθα αργότερα. Δεν μιλώ ούτε λέξη πολωνικά, ρωσικά, σλοβακικά ή ρουμανικά – όλες γλώσσες που ομιλούνται σε χώρες γειτονικές της Ουγγαρίας. (Μιλώ λίγα γερμανικά, αλλά άσχημα.) Οι γονείς μου δεν εμπιστεύονταν τους γείτονες της Ουγγαρίας. Η μητέρα μου δεν σταματούσε να θρηνεί για το Σύμφωνο του Τριανόν, τη συνθήκη που υπογράφηκε μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και παραχώρησε την Τρανσυλβανία στη Ρουμανία. Όταν ένας ξάδερφος παντρεύτηκε Ρουμάνα, η πίκρα του Τριανόν μας ακολούθησε μέχρι το Μπρονξ.
Ο ορισμός της Ευρώπης από τον ΟΗΕ εκτείνεται από την Ισλανδία έως τη Ρωσία, από τον Ατλαντικό έως τα Ουράλια, και από τον Αρκτικό Ωκεανό έως τη Μεσόγειο Θάλασσα. Όμως, όταν μιλάμε σήμερα για την Ευρώπη, εννοούμε κυρίως το τμήμα της χερσονήσου που προεξέχει από την ευρασιατική ήπειρο – και τα κράτη που είναι μέλη των πολιτικών και οικονομικών δομών που αναπτύχθηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο: το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μέχρι την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, το συγκεκριμένο μέρος της Ευρώπης όριζε τη γραμμή του διαχωρισμού ανάμεσα στον σοβιετικό στρατό και τα αγγλοαμερικανικά στρατεύματα – με τους πρώτους να κατέχουν την ανατολή και τους δεύτερους τη δύση. Όταν κατέρρευσε η ΕΣΣΔ, έπεσε μαζί της και αυτή η γραμμή – και τα κράτη που προηγουμένως κατείχε η Ρωσία έγιναν, αυτό που εγώ θα αποκαλούσα, μέρος της αμερικανικής ζώνης.
Τα μέρη που κατείχαν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούσαν το επίκεντρο του παγκόσμιου συστήματος από τον 18ο αιώνα, με την Ατλαντική Ευρώπη να κατακτά μεγάλο μέρος του υπόλοιπου κόσμου. Οι χώρες του Ατλαντικού και της Μεσογείου κατέλαβαν το δυτικό ημισφαίριο, μεγάλο τμήμα της αφρικανικής ηπείρου και τεράστιες εκτάσεις της Ασίας. Ακόμη και μια μικρή χώρα όπως η Ολλανδία διατηρούσε τεράστιες αποικιακές αυτοκρατορίες. Η Ιταλία, η Γαλλία και η Βρετανία μοίρασαν την Αφρική. Η Ισπανία και η Πορτογαλία διεκδίκησαν μεγάλο μέρος της Νότιας Αμερικής, ενώ η Βρετανία και η Γαλλία συγκρούστηκαν για τη Βόρεια Αμερική. Ωστόσο, ήταν η Βρετανία – τεχνικά τμήμα της Ευρώπης αλλά χωρισμένη από την υπόλοιπη με τη Μάγχη – που δημιούργησε τη σημαντικότερη αυτοκρατορία, με την Ινδία ως το διαμάντι στο στέμμα της.
Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Ευρώπης προϋπήρχε του Ψυχρού Πολέμου. Η Δυτική Ευρώπη είχε πρόσβαση στους παγκόσμιους ωκεανούς· η Ανατολική Ευρώπη δεν είχε. Τα ακόμη μη ενοποιημένα γερμανικά κράτη λειτουργούσαν ως ζώνη ανάσχεσης μεταξύ ανατολής και δύσης. Η Δυτική Ευρώπη ήταν κατά πολύ πλουσιότερη και ισχυρότερη από την Ανατολική, η οποία σε μεγάλο βαθμό αποκλειόταν από τις αποικιακές περιπέτειες.
Αυτό άλλαξε, σε κάποιο βαθμό, μετά την ενοποίηση της Γερμανίας το 1871. Η ενοποίησή της ήταν εν μέρει απάντηση στη Ναπολεόντεια Γαλλία και εν μέρει στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία, μια οντότητα γερμανικής βάσης. Η διάκριση μεταξύ Γερμανίας και Αυστρίας οφειλόταν εν μέρει στη θρησκεία – η Αυστρία ήταν κατά βάση καθολική, η Γερμανία κατά βάση προτεσταντική – αλλά και στη δυναστική καταγωγή: η μία πλευρά εκπροσωπούνταν από τους Γερμανούς Χοεντσόλερν, η άλλη από τους Αυστριακούς Αψβούργους. Με απλά λόγια, η εμφάνιση ενός ισχυρού γερμανικού εθνικού κράτους δημιούργησε μια νέα γεωπολιτική δυναμική.
Η ενοποίηση της Γερμανίας προκάλεσε επίσης μια γεωπολιτική κρίση. Συνορεύοντας με τρεις χώρες – την Πολωνία, την Αυστρία και τη Γαλλία – και συνδυάζοντας ισχύ με αίσθηση ανασφάλειας, η Γερμανία φλέρταρε με την Αυστρία, εποφθαλμιούσε την Πολωνία και φοβόταν τη Γαλλία. Για μια νεοσυσταθείσα κυβέρνηση, το χειρότερο σενάριο θα ήταν μια τριμερής συμμαχία με στόχο την επιστροφή της Γερμανίας στην προηγούμενη κατακερματισμένη της κατάσταση. Το αποτέλεσμα αυτής της αμοιβαίας καχυποψίας και των παρασκηνιακών παιχνιδιών ήταν ένας πόλεμος τριάντα ετών, που ξεκίνησε το 1914 και τελείωσε το 1945, με μια προσωρινή εκεχειρία στο ενδιάμεσο. Το τελικό αποτέλεσμα του πολέμου ήταν ο εκ νέου διαμελισμός της Γερμανίας, με τα ανατολικά της εδάφη να κυριαρχούνται από τη Σοβιετική Ένωση και τα δυτικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τώρα, με τη Ρωσία σε παρακμή και τις ΗΠΑ πλήρως αδιάφορες, το θεμελιώδες ερώτημα είναι αν οι παλιές γεωπολιτικές ρωγμές της Ευρώπης θα επιστρέψουν και, αν ναι, πώς θα αντιδράσει η Ευρώπη. Η ευρωπαϊκή πραγματικότητα παραμένει η ίδια: δεν μπορεί να μιλήσει με μία φωνή, γιατί δεν μιλάει μία γλώσσα ούτε μοιράζεται ενιαία πολιτισμική ή ιστορική παράδοση. Η “μυθολογία” της Ευρώπης – ότι όταν μιλάμε για την ήπειρο αναφερόμαστε μόνο στη Δυτική Ευρώπη και ότι αυτή αποτελεί ένα ενιαίο μέτωπο – είναι μια κατασκευή που επιβλήθηκε από τους Αμερικανούς. Όταν προκύπτουν εντάσεις μεταξύ Γερμανίας και Γαλλίας ή μεταξύ Γερμανίας και Πολωνίας, πρόκειται απλώς για σκιές παλιών εφιαλτών. Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει “Ευρώπη” – μόνο ένας χώρος όπου μικρά κράτη κουβαλούν άσχημες αναμνήσεις το ένα από το άλλο.
Άρα, κάθε ερώτηση του τύπου “τι θα κάνει η Ευρώπη” μπροστά σε ένα παγκόσμιο γεγονός υποθέτει ότι υπάρχει μια ενιαία Ευρώπη – και πρόκειται για λανθασμένη υπόθεση, βασισμένη σε μια αμερικανική επινόηση. Το πιο κρίσιμο ερώτημα σήμερα είναι λοιπόν αν η Ευρώπη θα παραμείνει αυτό που επινόησαν οι ΗΠΑ – μια περιοχή με πολλές γλώσσες αλλά κοινά συμφέροντα – ή αν θα επιστρέψει στην πιο παραδοσιακή και φυσική της κατάσταση: μικρά κράτη που τα ενώνει μόνο ο φόβος μεταξύ τους. Πριν 80 χρόνια, ο κόσμος ανατρίχιαζε μπροστά σε αυτό το ερώτημα. Σήμερα, όμως, η Ευρώπη δεν είναι πλέον μια διαιρεμένη αυτοκρατορική δύναμη. Είναι απλώς μια περιοχή όπως όλες οι άλλες, και η ιμπεριαλιστική αναγκαιότητα του πολέμου έχει εκλείψει. Ο τρόπος με τον οποίο θα διαχειριστεί η Ευρώπη τις αρχαίες της έχθρες θα απαντήσει στο ερώτημα “τι θα κάνει η Ευρώπη” στο μέλλον.
Πρέπει να καταλάβουμε τι είναι η Ευρώπη σήμερα. Η Δυτική και η Ανατολική Ευρώπη εξακολουθούν να είναι πολύ διαφορετικοί κόσμοι – και πλέον δεν είναι η Γερμανία, αλλά η Ανατολική Ευρώπη που χωρίζει την ήπειρο στα δύο. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, όσο διχαστικός κι αν είναι, έδειξε στην Ευρώπη ότι – για την ώρα – δεν χρειάζεται να φοβάται τη Ρωσία. Όμως η Ρωσία μπορεί να ανακάμψει και να επαναφέρει τα ρεβανσιστικά της σχέδια. Γι’ αυτό και η Ανατολική Ευρώπη, και όχι η Γερμανία, είναι πλέον ο γεωπολιτικός άξονας της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Η Ανατολική Ευρώπη, παρά την αμοιβαία της δυσπιστία και την πικρή κληρονομιά της ρωσικής και γερμανικής κατοχής, καλείται να πάρει μια απόφαση που θα καθορίσει την ήπειρο: Θα σταθεί ενωμένη ή διαιρεμένη; Είναι αλήθεια πως είναι φτωχότερη από τη Δύση, όμως αν ενώσει τις δυνάμεις της, θα μπορούσε να μετατραπεί στον γεωπολιτικό άξονα της Ευρώπης. Οι πληθυσμοί της είναι εξίσου μορφωμένοι και πολιτιστικά ώριμοι με οποιονδήποτε άλλο. Η μεγαλύτερη αδυναμία τους είναι η βαθιά πίστη στην κατωτερότητά τους και άρα στην μοιραία τους θυματοποίηση. Το μόνο που ενώνει τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης είναι η ευρωπαϊκή “ασθένεια” των ασύμβατων και αμοιβαία ακατανόητων γλωσσών, πολιτισμών και ιστοριών. Το μόνο που μοιράζονται πραγματικά είναι ο φόβος – ένας φόβος που συχνά υποδαυλίζεται από ευρωπαϊκούς, ρωσικούς ή και αμερικανικούς χειρισμούς.
Αν η Ανατολική Ευρώπη καταφέρει να ενωθεί, μπορεί να επαναπροσδιορίσει ολόκληρη την ιστορία του τελευταίου αιώνα. Αν όχι, τότε φοβάμαι πως οι δυνάμεις που διαμόρφωσαν την περίοδο 1871–1945 θα επιστρέψουν. Δεν τρέφω καμία εμπιστοσύνη ούτε στην αποτελεσματικότητα του ΝΑΤΟ ούτε στον ρόλο του ΟΗΕ. Η Ευρώπη παραμένει κρίσιμη για τον κόσμο, αλλά πάντα ήταν ένας απερίσκεπτος και παρορμητικός τόπος που προσποιείται τον πολιτισμό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πέρασαν τον τελευταίο αιώνα στέλνοντας τα παιδιά τους στους ευρωπαϊκούς πολέμους ή να φυλάνε βάσεις. Τώρα, υπάρχει μια πιθανότητα αλλαγής. Ως Αμερικανός, προσωπικά θα καλωσόριζα μια Ανατολική Ευρώπη που θα ελάφρυνε αυτό το φορτίο.
Ο George Friedman είναι ένας διεθνούς φήμης γεωπολιτικός αναλυτής και συγγραφέας, γνωστός για τις προβλέψεις του σχετικά με τις διεθνείς σχέσεις και τις παγκόσμιες στρατηγικές εξελίξεις. Είναι ιδρυτής και πρόεδρος του Geopolitical Futures, ενός οργανισμού που εστιάζει στην ανάλυση και πρόβλεψη γεωπολιτικών τάσεων.
«Η Ευρώπη παραμένει κρίσιμη για τον κόσμο, αλλά πάντα ήταν ένας απερίσκεπτος και παρορμητικός τόπος που προσποιείται τον πολιτισμό.»
᾿Αντιγράφω ἀπό τό ἐξώφυλλο τοῦ βιβλίου τοῦ Γιώργου Κοντογιώργη ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΟΣΜΟΥ:
«Η Ιστορία του Ελληνικού κόσμου δεν είναι η ιστορία ενός κοινού λαού που χωράει σε ένα κράτος, αλλά του κόσμου που κινήθηκε στην κοσμοϊστορία ως πλήρες κοσμοσύστημα με θεμέλιο τον ανθρωποκεντρικό πολιτισμό, δηλαδή τις κοινωνίες εν ελευθερία. Είναι μία ιστορία που δεν περιορίζεται στα γεγονότα, αλλά αναδεικνύει τη θεμελιώδη ιδιοσυστασία του ελληνισμού, τις επάλληλες φάσεις που διέδραμε στον ιστορικό χρόνο από τον κρατοκεντρισμό στην οικουμένη, διά της οποίας το ανθρωποκεντρικό γεγονός μετακενώθηκε στην Ευρώπη για να εξέλθει από τον μεσαίωνα και να διαμορφωθεί η νεοτερικότητα. Αποτυπώνει στη διαχρονία του το πανόραμα της εξελικτικής βιολογίας του ανθρώπου, η οποία μπορεί να αποτελέσει γνωστικό οδηγό για την κατανόηση της εποχής μας και το μέλλον της.»
Τό ἄρθρο τοῦ George Friedman ἑστιάζει σέ μία σύγχρονη στιγμή τῆς Εὐρωπαϊκῆς πραγματικότητας, χωρίς ἀναφορές στήν πορεία, στόν πολιτισμό καί στήν σημασία του.
Πῶς ὅμως διαμορφώθηκε ὁ δυτικὸς πολιτισμός; Οἱ Εὐρωπαῖοι εἶναι ἀπόγονοι φυσικὰ καὶ πολιτισμικὰ τοῦ Μινωϊκοῦ πολιτισμοῦ. Ἡ Κρήτη, φυσικὰ ἀπομονωμένη, τὴν ἐποχὴ τοῦ Μίνωα δὲν χρειαζόταν ὀχυρωματικὰ ἔργα καὶ ἀναπτύχθηκε ἐκεῖ μία κοινωνία εὐνομίας, δικαιοσύνης καὶ ἐλευθερίας, μία ἀνθρωποκεντρικὴ διάρθρωση τῆς κοινωνίας ποὺ ἐπιτρέπει τὴν ἀνάπτυξη τῆς ἀτομικότητας καὶ τὴν ἀπελευθέρωση σημαντικῶν παραμέτρων τοῦ πνεύματος καὶ τοῦ πολιτισμοῦ.
«Το εντελώς αξιοσημείωτο στην κρητική τέχνη, που την διακρίνει ριζικά από τις τέχνες της εποχής, είναι το γεγονός ότι αγνοεί την τρομακτική απόσταση που χωρίζει το ανθρώπινο από το υπερβατικό. Λες και η αναζήτηση του αιώνιου έχει απορροφηθεί μέσα στην κατάφαση της χαράς της ζωής. Ένα δοξαστικό πρός χάριν της φύσης, που γίνεται αισθητή σαν θεότητα, φαίνεται να ξεπηδάει από παντού.» ἀναφέρει ὁ Κώστας Παπαϊωάννου (Τέχνη και πολιτισμός στην αρχαία Ελλάδα).
Ὁ δυτικὸς πολιτισμὸς ἐμπνεύστηκε καὶ υἱοθέτησε ἀρχὲς καὶ ἀξίες τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, ποὺ εἶχαν σκοπὸ τὴν πνευματικὴ καὶ ψυχικὴ καλλιέργεια τοῦ ἀνθρώπου. Ἂς θυμηθοῦμε τὴν πορεία καὶ τὶς ἐπιρροές, Κρητομυκηναϊκὸς πολιτισμός, κλασσικὴ Ἀθήνα, Μακεδονία, Βυζάντιο. Καὶ Ρωμαϊκὸς πολιτισμὸς καὶ Χριστιανισμός. Ὁ Κ.Π. ἀναφέρει ὅτι ἀπὸ τὴν Ἀναγέννηση καὶ μετὰ ὁ κόσμος τῶν πραγμάτων καὶ ὁ κόσμος τοῦ πνεύματος φαίνονται ξεχωριστοί. «Το είναι της φύσης αποτελεί στο εξής αντικείμενο παράστασης, επιστημονικής γνώσης και τεχνικής εκμετάλλευσης.» « Πάνω στα ερείπια της παλιάς ενότητας υψώθηκε (ἀπό τήν δύση ἐννοεῖ) ένας ανθρωπισμός που θέλησε να αποτελέσει τον συνεχιστή του ελληνικού ανθρωπισμού, αλλά που θα γίνει ο τέλειος αντίποδας του. Για τους Έλληνες, η φύση ήταν ο κανόνας και η επιστήμη πρόσφερε την αρετή. Στο εξής, η φύση θα γίνει αντικείμενο και η επιστήμη θα προσφέρει την εξουσία. Για τους Έλληνες, η ομορφιά και ο ορθολογισμός του σύμπαντος αποτελούσαν τις υπέρτατες εκφάνσεις του αγαθού. Η επιστήμη συνιστούσε «αρετή» γιατί το αντικείμενο της, ο κόσμος, ήταν το κατεξοχήν ηθικό πρότυπο.»
Ἀνάλογα ὁ Γ. Κ. στὸ προαναφερθὲν βιβλίο του ἀναλύει τὴν πορεία τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦ πολιτισμοῦ του στὸν κόσμο, ὡς πορεία ἀνθρωποκεντρικοῦ κοσμοσυστήματος.
«Η προσέγγιση αυτή υποστηρίζει ότι ο ελληνικός κόσμος εισήγαγε την ανθρωπότητα στην μία από τις δύο κοσμοσυστημικές συνιστώσες της, την ανθρωποκεντρική, δηλαδή στις κοινωνίες εν ελευθερία. Το ανθρωποκεντρικό κοσμοσύστημα τοποθετείται στον αντίποδα του δεσποτικού κοσμοσυστήματος που στεγάζει μή ελεύθερες κοινωνίες στους κόλπους του.».
Μία Εὐρώπη ποὺ ἔχει διαφορὲς ἀπὸ τὴν Ἀνατολὴ στὴν Δύση, ὄχι κατωτερότητας ἀλλὰ ἴσως διαφορετικῆς ἰδιοσυγκρασίας καὶ ἀνάγνωσης τοῦ κόσμου.
Ἕνας κόσμος ποὺ ἔχει ἀποξενωθεῖ ἀπὸ τὴν φύση καὶ ἀπὸ τὸ πνεῦμα.
«Κατά τον Πλάτωνα, η ζωή της ψυχής και η συντεταγμένη κίνηση των άστρων αποτελούσαν την ύψιστη αποκάλυψη της θείας τάξης του κόσμου: «Όποιος, έλεγε, γνώρισε όλα αυτά, δεν μπορεί ούτε να απομακρυνθεί από την κοινή ζωή μέσα στην πολιτεία ούτε να παραμείνει ξένος προς το θείο».(Κ.Π.)
Στὴν ἀνάγκη νὰ ἐπαναπροσδιορίσει ἡ Εὐρώπη καὶ ὁ δυτικὸς πολιτισμὸς τὸ ἀξιακό του σύστημα ἀναφέρεται ὁ Κώστας Βαρῶτσος.
«Εδώ πρέπει να υπογραμμίσουμε δύο σημαντικά γεγονότα. Το πρώτο είναι η νίκη της οικονομίας απέναντι στην πολιτική και το δεύτερο είναι ότι η παρουσία της διανόησης ηττήθηκε στο δυτικό κόσμο. Η ήττα αυτή δεν συμβαίνει στις άλλες ηπείρους όπως η Ασία, η Ν. Αμερική, η Αραβική χερσόνησος και η Αφρική. Εκεί βλέπουμε δημιουργικές δυνάμεις να συγκεντρώνονται από όλο τον κόσμο και να χτίζουν ένα παράλληλο σύμπαν απέναντι στο δυτικό πολιτισμό. Αυτό δημιουργεί μια αισιοδοξία και μια απογοήτευση συγχρόνως διότι νοιώθουμε ότι η Δύση βρίσκεται σε μια συρρίκνωση που δεν της αξίζει. Η νίκη της οικονομίας απέναντι στην πολιτική, η πίστη στο «πολιτικά ορθό» και η παγκοσμιοποίηση δημιούργησαν ένα πολύπλοκο σύστημα συναλλαγών που οδήγησε σε αδιέξοδο καλώντας την Ευρώπη και γενικότερα τον δυτικό πολιτισμό να επαναπροσδιορίσει το αξιακό του σύστημα.»
Κώστας Βαρώτσος: «Η αλήθεια είναι πάντα κάποια άλλη»
Του George Friedman, Ευρώπη; Τι είναι αυτό;
Σημ. Π. Ήφ. https://www.facebook.com/groups/TholoVasileioEU/permalink/29543827948598657/
Παρατίθεται άρθρο του George Friedman το οποίο όποιος ενδιαφέρεται να κατανοήσει την «μεγάλη εικόνα» της Μεταμεσαιωνικής Ευρώπης μπορεί να το διαβάσει. Ενώ συχνά κανείς ενδέχεται να διαφωνεί με θέσεις του Friedman, εδώ το ζήτημα δεν είναι αυτό. Εν μέσω αβάστακτα εξωπραγματικών ιδεολογικών θέσεων που κυριάρχησαν Μεταπολεμικά και πολύ περισσότερο Μεταψυχροπολεμικά, η κατανόηση των διαδρομών, των δομών, των σταθερών γεωπολιτικών κριτηρίων και της βαθύτατης πολιτισμικής διαφοροποίησης των μέχρι σχετικά πρόσφατα πρώην αποικιοκρατικών !! ευρωπαϊκών κρατών, είναι προϋπόθεση πολιτικού, νομικού, θεσμικού στρατηγικού ορθολογισμού. Κανείς δεν έχει παρά να ανατρέξει στις δικές μας παρεμβάσεις αλλά και σε πολλά βιβλία συμπεριλαμβανομένων των δύο τελευταίων, για να διαπιστώσει ότι αυτή την μεγάλη εικόνα την περιγράφουμε και εμείς, εξηγώντας ταυτόχρονα τις προϋποθέσεις στρατηγικού ορθολογισμού όπως τις αναλύει η στρατηγική ανάλυση Θουκυδίδειων προδιαγραφών. Οι ιδεολογίες, τα ιδεολογήματα και η εθελοτυφλία οδηγούν σε ανορθολογισμό (πάνω στην πλάστιγγα κόστους/οφέλους εναλλακτικών αποφάσεων προκαλούν μεγαλύτερο κόστος και λιγότερο ή καθόλου όφελος). Ακόμη πιο σημαντικό, εν μέσω καταιγιστικών στρατηγικών εξελίξεων που επιταχύνθηκαν τους τελευταίους μήνες, όσοι δεν έχουν καθαρή θέαση και ορθή γνώση του χαρακτήρα, των λειτουργιών, της φυσιογνωμίας και των δομών του σύγχρονου διακρατικού συστήματος, του οποίου η Ευρώπη είναι πλέον ένα περιφερειακό υποσύστημα, θέτουν σε κίνδυνο τα συμφέροντα του κράτους τους και των ιδίων ως πολιτών. Το άρθρο του Friedman με συντομία εξηγεί το γεγονός ότι τίποτα δεν ήταν και τίποτα δεν είναι απλό και γραμμικό. Πολλοί όμως, με επικεφαλής τους τεχνοκράτες αυτό υποστηρίζουν. Πολλά έπονται και όσον μας αφορά θα συνεχίσουμε να περιγράφουμε και ερμηνεύουμε αξιολογικά ουδέτερα την ισχύουσα πραγματικότητα.
Όσον αφορά τον κατά τα άλλα πολύ σημαντικό θεσμό της ΕΕ της οποίας η Ελλάδα και η Κύπρος είναι κράτη-μέλη, το μείζον είναι η σωστή στάθμιση και εκτίμηση του παρελθόντος, του παρόντος και των υπό διαμόρφωση ρευστών προϋποθέσεων μετά την αλλαγή στρατηγικής των ΗΠΑ. Για να επαναλάβουμε κάτι που εδώ και καιρό είναι κύριο συμπέρασμά μας σε πολλά βιβλία και δοκίμια στην αγγλική και ελληνική γλώσσα, η Μεταπολεμική Ευρώπη εκκολάφθηκε ως συνασπισμός κρατών μέσα στο Μεταπολεμικό Αμερικανικό στρατηγικό θερμοκήπιο, και, όπως διαμορφώθηκε, αποτελούσε «ένα νομικό και οικονομικό γίγαντα» και «ένα πολιτικό και στρατηγικό νάνο». Μεταψυχροπολεμικά ο «γίγαντας» και ταυτόχρονα «νάνος» αυτού του είδους, εισήλθε σε φάση μετάβασης. Διαιωνίστηκε για πολλούς λόγους που έχουμε εξηγήσει και σε παρελθούσες και πρόσφατες παρεμβάσεις, ενώ καλά είναι να υπογραμμίζεται πάντα ότι την περίοδο 1990-93 παρ’ ολίγο να συγκρουστούν πολεμικά λόγω Γερμανικής επανένωσης. Σταδιακά όλα αλλάζουν ραγδαία και εν μέσω διαφοροποίησης και αβάστακτων διαιρέσεων και φυγόκεντρων δυνάμεων. Πολλών επίσης στρατηγικών λαθών. Ερήμην των κοινωνιών πολιτικά ανυπόστατοι και ανεξέλεγκτοι τεχνοκράτες κινούνται αβάστακτα ανορθολογικά (και για να είμαστε πιο ακριβείς κινούνται με ακατανόητο τρόπο ασύμβατο με την ευρύτερη ρευστή στρατηγική δομή του πλανήτη, των Ευρωατλαντικών σχέσεων, της Ευρώπης και των περιφερειών). Τέλος, αν κάτι μπορεί να προστεθεί είναι ότι ενώ η κοσμοθεωρητική θέαση του Προέδρου Ντε Γκολ για «Κοινότητα των εθνών-πατρίδων και Ευρώπη από τα Ουράλια μέχρι τον Ατλαντικό» ήταν πολιτικά, νομικά, θεσμικά, πολιτισμικά και στρατηγικά ορθολογιστική, το τέλος του Ψυχρού Πολέμου δεν προσανατόλισε προς βιώσιμες διεξόδους. Αντίθετα εν μέσω λαθών, ύπαρξης αδιεξόδων και Αμερικανικών παρεμβατικών παλινωδιών, βρέθηκαν όλοι σε νέα αδιέξοδα που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία. Τι κάνουν, λοιπόν, το Ελληνικό και Κυπριακό κράτος και τι κάνει ο κατά τα άλλα σημαντικός οικονομικός/νομικός θεσμός της ΕΕ … ; Την απάντηση δεν την δίνουν οι αναλυτές αλλά η κοινωνία και οι πολίτες έχουν ρόλο εάν υπάρχουν υψηλές δημοκρατικές βαθμίδες και οι πολιτικοί εντολοδόχοι. Εάν κάτι είναι σίγουρο η αλλαγή εξουσίας στις ΗΠΑ οδήγησε σε μια νέα στρατηγική αφετηρία, νέους στρατηγικούς προσανατολισμούς και ραγδαίες εξελίξεις το αποτέλεσμα των οποίων δεν είναι εύκολο να προβλεφθεί.