πηγή: εφημερίδα “Θεσσαλονίκη”
Το υποθαλάσσιο καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία διπλωματική διαφωνία με την Τουρκία. Δοκιμάζει την ελληνική εξωτερική πολιτική, την αξιοπιστία της αποτροπής και, κυρίως, την ικανότητα της χώρας να ασκεί στην πράξη τα δικαιώματά της. Είναι, τελικά, ζήτημα κυριαρχίας και πολιτικής βούλησης.
Η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει την υπεροχή που θεωρεί ότι διαθέτει σε σκληρή ισχύ σε καθεστώς πολιτικής επιβολής. Επικαλείται τη δική της ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου, προβάλλει αξιώσεις στην υφαλοκρηπίδα και διαμηνύει ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει στρατιωτικά μέσα εάν δεν γίνουν αποδεκτές οι απαιτήσεις της.
Το πραγματικό διακύβευμα υπερβαίνει το καλώδιο: η Τουρκία επιδιώκει να καθιερώσει την αντίληψη ότι κάθε ελληνική δραστηριότητα πέραν των έξι ναυτικών μιλίων προϋποθέτει συνεννόηση μαζί της. Αν αυτή η πρακτική παγιωθεί, θα ενισχύσει επιχειρησιακά τη θέση της ότι τα ελληνικά νησιά δεν παράγουν υφαλοκρηπίδα.
Το άρθρο 121 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει στα νησιά υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, με την εξαίρεση των βράχων που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή. Διαφορετικό ζήτημα αποτελεί η επήρεια κάθε νησιού κατά την οριοθέτηση αντικρουόμενων θαλάσσιων αξιώσεων.
Εδώ βρίσκεται η ουσία: μπορεί να έχεις νομικά επιχειρήματα και ταυτόχρονα να περιορίζεται η δυνατότητα άσκησης των δικαιωμάτων σου.
Στις 6 Νοεμβρίου η Ελλάδα εξέδωσε NAVTEX για έρευνες του γαλλικού πλοίου Abeille Marengo, στο πλαίσιο του Great Sea Interconnector. Ακολούθησαν τουρκικές αντιδράσεις και διπλωματικές επαφές Παρισιού–Άγκυρας. Στις 10 Νοεμβρίου η Τουρκία εξέδωσε τη NAVTEX 1127/26, υποστηρίζοντας ότι οι δραστηριότητες πραγματοποιούνται με τη συγκατάθεση των τουρκικών αρχών.
Προσέξτε τη διατύπωση: η Άγκυρα χαρακτηρίζει τις εργασίες «marine scientific research», δηλαδή θαλάσσια επιστημονική έρευνα, σε περιοχή που παρουσιάζει ως τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Η νομική διαφορά είναι ουσιαστική. Το άρθρο 79 της UNCLOS κατοχυρώνει το δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα, υπό συγκεκριμένους όρους. Η ειδική συναίνεση για τη χάραξη διαδρομής αφορά τους αγωγούς. Αντιθέτως, το άρθρο 246 προβλέπει συναίνεση του παράκτιου κράτους για θαλάσσια επιστημονική έρευνα στην ΑΟΖ και στην υφαλοκρηπίδα του, ενώ το άρθρο 248 ορίζει τις πληροφορίες που παρέχονται.
Άλλο, λοιπόν, οι τεχνικές έρευνες εγκατάστασης καλωδίου και άλλο η θαλάσσια επιστημονική έρευνα. Ο χαρακτηρισμός κρίνεται από τη φύση των εργασιών, όχι από μια τουρκική αναγγελία.
Τη διάκριση επισήμανε η διδάκτωρ Διεθνούς Δικαίου Κέρη Μαυρομμάτη στο «Πρίσμα» της TV100. Κατά την εκτίμησή της, η Τουρκία επιχειρεί να εμφανιστεί ως το παράκτιο κράτος του οποίου απαιτείται συναίνεση. Δεν πρόκειται για παιχνίδι λέξεων, αλλά για προσπάθεια μεταφοράς μιας δραστηριότητας σε διαφορετικό νομικό καθεστώς.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η γαλλική ρηματική διακοίνωση, της οποίας το πλήρες περιεχόμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι επρόκειτο για ενημέρωση, όχι για αίτημα άδειας, και ότι οι απαιτούμενες άδειες δόθηκαν από Ελλάδα και Κύπρο.
Γιατί, όμως, χρειάστηκε ειδική επικοινωνία με την Άγκυρα; Ποιος καθόρισε το περιεχόμενο; Τι ακριβώς γνωστοποιήθηκε; Πώς αξιολόγησε η Αθήνα την πιθανότητα η Τουρκία να χρησιμοποιήσει τη διακοίνωση ως πολιτικό επιχείρημα;
Ο δημοσιογράφος Νίκος Μελέτης ανέφερε στην ΕΡΤ ότι, σύμφωνα με σχετική διατύπωση, η Γαλλία «δεν παίρνει θέση σε ζητήματα και αξιώσεις σε θαλάσσιες ζώνες από καμιά πλευρά». Η ουδετερότητα αυτή ενδέχεται να εξυπηρετεί τη γαλλική διπλωματία. Δεν εξυπηρετεί την Ελλάδα την οποία δικαιώνει το δίκαιο της θάλασσας. Ποιος, όμως, εισήγαγε τη διατύπωση; Το Παρίσι ή η Αθήνα; Και γιατί;
Στις 11 Νοεμβρίου η Αθήνα εξέδωσε την NAVWARN 1441/26, απορρίπτοντας την τουρκική αναγγελία ως άκυρη και ανίσχυρη και υποστηρίζοντας την αρμοδιότητα του σταθμού Ηρακλείου. Αντέδρασε επίσης η Κυπριακή Δημοκρατία.
Οι περιοχές ευθύνης NAVTEX αφορούν την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, όχι την κυριαρχία ή την υφαλοκρηπίδα. Η Τουρκία, ωστόσο, μπορεί να τις χρησιμοποιεί ως όχημα προβολής των διεκδικήσεών της.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποια αναγγελία είναι έγκυρη. Είναι αν το γαλλικό πλοίο θα ολοκληρώσει απρόσκοπτα τις εργασίες του και υπο ποίες προϋποθεσεις. Με την συναίνεση ή μη της άγκυρας.
Η Τουρκία αυτήν την στιγμή κρατά ένα χαρτί στα χέρια της. Μπορεί να μην το δίνει, τώρα, στη δημοσιότητα, θα το χρησιμοποιήσει όμως όταν κρίνει αναγκαίο. Τότε ο κ. Μητσοτάκης μπορεί να μην βρίσκεται στην εξουσία. Η Ελλάδα, όμως, θα υποστεί τις συνέπειες της πολιτικής του.
Ο αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Μπαλτζώης επισήμανε σε συνέντευξή του ότι η αντιπαράθεση κρίνεται και επί του πεδίου. Αυτή είναι η πραγματική στρατηγική διάσταση: δεν χρειάζεται να χάσεις νομικά ένα δικαίωμα για να συμπεριφέρεσαι σαν να μην μπορείς να το ασκήσεις.
Εάν κάθε ελληνική δραστηριότητα προσαρμόζεται πρωτίστως στην αποφυγή της τουρκικής αντίδρασης, η εξαίρεση κινδυνεύει να γίνει κανόνας. Η μακροχρόνια αποχή δεν συνεπάγεται αυτομάτως νομική παραίτηση. Μπορεί, όμως, να διαμορφώσει συνήθειες αυτοπεριορισμού, τις οποίες η Άγκυρα θα επιχειρήσει να παγιώσει.
Το πρόβλημα υπερβαίνει τη σημερινή κυβέρνηση. Αφορά την αδυναμία διαμόρφωσης συνεκτικής στρατηγικής που συνδυάζει Διεθνές Δίκαιο, διπλωματία και αξιόπιστη αποτροπή. Η επίκληση του δικαίου είναι απαραίτητη, αλλά δεν υποκαθιστά την πολιτική βούληση. Και η αποτροπή δεν σημαίνει επιδίωξη σύγκρουσης. Σημαίνει ότι μπορείς να προασπίσεις τα δικαιώματά σου όταν είναι αναγκαίο.
Η ελληνική κοινωνία δικαιούται απαντήσεις: υπηρετεί η διπλωματική ευελιξία έναν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό ή απλώς προσαρμόζεται σε διαρκώς νέες τουρκικές απαιτήσεις; Υπάρχει σχέδιο για την ολοκλήρωση του καλωδίου και την περαιτέρω οριοθέτηση με την Αίγυπτο;
Η δημοσιοποίηση της γαλλικής διακοίνωσης και η ολοκλήρωση των ερευνών αποτελούν συγκεκριμένα κριτήρια αξιολόγησης.
Το ζήτημα δεν είναι αν η Ελλάδα θα αναγκαστεί κάποτε να υπερασπιστεί τα δικαιώματά της. Είναι αν, στο μεταξύ, θα έχει συνηθίσει να μην τα ασκεί.
Η εξωτερική πολιτική δεν κρίνεται από τις διακηρύξεις της, αλλά από την ικανότητά της να μετατρέπει το δίκαιο σε πραγματικότητα.
