- Tοῦ Γιάννη Στεργίου
Ὅταν κερδίζει τό κράτος καί χάνει ἡ κοινωνία – Τά κρατικά ἔσοδα καί τά πλεονάσματα αὐξάνονται, τήν ὥρα πού τά νοικοκυριά περικόπτουν ἀκόμα καί βασικές ἀνάγκες
Ἡ ἀπόστασις ἀνάμεσα στήν εἰκόνα τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν καί στήν καθημερινότητα τῶν πολιτῶν γίνεται ὁλοένα καί πιό μεγάλη.
Ἀφ’ ἑνός, εὑρίσκονται οἱ εἰσπράξεις πού ὑπερβαίνουν τούς στόχους καί οἱ ἀνακοινώσεις δημοσιονομικῆς ἀντοχῆς καί αὐξήσεως τῶν πλεονασμάτων. Ἀφ’ ἑτέρου ὅμως κυριαρχοῦν οἱ οἰκογένειες οἱ ὁποῖες μειώνουν τίς ἀγορές στό σοῦπερ μάρκετ, περιορίζουν τήν ἱκανοποίηση στοιχειωδῶν ἀναγκῶν καί βλέπουν τό εἰσόδημά τους νά ἐξαντλεῖται πρίν τελειώσει ὁ μῆνας. Οἱ δύο αὐτές πραγματικότητες συνδέονται ἀμέσως μεταξύ τους: ἕνα μεγάλο μέρος τῆς ἐνισχύσεως τῶν κρατικῶν ἐσόδων διέρχεται μέσῳ τοῦ ηὐξημένου κόστους τῆς καθημερινῆς ζωῆς, καθώς τό κράτος ἔχει κατορθώσει νά ἐπιτυγχάνει τούς δημοσιονομικούς του στόχους, εἰς βάρος ὅμως τῆς πραγματικῆς οἰκονομίας.
Ὡστόσο, παρ’ ὅτι οἱ ὑψηλότερες τιμές ἐνισχύουν τά φορολογικά ἔσοδα, κυρίως μέσῳ τοῦ ΦΠΑ, ταυτοχρόνως αὐξάνουν καί τό κόστος λειτουργίας τοῦ Δημοσίου. Ἐνέργεια, καύσιμα, προμήθειες, δημόσια ἔργα καί ὑπηρεσίες γίνονται ἀκριβότερα, δημιουργῶντας τόν κίνδυνο νέων δημοσιονομικῶν ὑπερβάσεων.
Ἡ προκαταρκτική ἐκτίμησις τῆς Eurostat γιά τόν Ὀκτώβριο τοῦ 2026 ἀποτυπώνει τήν ἔνταση τοῦ προβλήματος. Ὁ ἐτήσιος ἐναρμονισμένος πληθωρισμός στήν Ἑλλάδα ἔφθασε τό 5,6%, ἀπό 5,1% τόν Σεπτέμβριο, ἐνῷ στήν Εὐρωζώνη διεμορφώθη στό 4%. Ἡ ἑλληνική οἰκονομία εὑρίσκεται ἑπομένως ἀντιμέτωπος μέ ἀνατιμήσεις αἰσθητῶς ὑψηλότερες τοῦ εὐρωπαϊκοῦ μέσου ὅρου. Γιά τόν καταναλωτή, αὐτό σημαίνει ὅτι ἡ πίεσις γίνεται ἀκόμα πιό ἔντονος ἐπί ἑνός ἤδη ἐπιβαρυμένου ἐπιπέδου τιμῶν, χωρίς οἱ προηγούμενες αὐξήσεις νά ἔχουν ἐξαφανισθεῖ.
Πῶς ἐπιδρᾶ ὁ πληθωρισμός
Ὁ πληθωρισμός δέν ἔχει τήν ἰδία ἐπίδραση σέ ὅλους. Γιά ἕναν ἐργαζόμενο μέ ἀποδοχές πού δέν ἀκολουθοῦν τίς τιμές, συνεπάγεται ἀπώλεια ἀγοραστικῆς δυνάμεως. Γιά τό Δημόσιο, ἀντιθέτως, δημιουργεῖ προσθέτους ὀνομαστικές εἰσπράξεις. Ὁ ΦΠΑ ὑπολογίζεται ὡς ποσοστό τῆς φορολογητέας ἀξίας: ὅταν αὐτή αὐξάνεται, μεγαλώνει καί ὁ φόρος πού ἀντιστοιχεῖ στήν ἰδία ποσότητα προϊόντων. Δέν χρειάζεται νά αὐξηθεῖ ὁ συντελεστής οὔτε νά ψηφισθεῖ νέα ἐπιβάρυνσις. Ἀρκεῖ νά ἀκριβύνει ἡ ἀγορά.
Ἕνα ἁπλό παράδειγμα δεικνύει τήν λειτουργία αὐτοῦ τοῦ μηχανισμοῦ. Σέ προϊόν καθαρῆς ἀξίας 100 εὐρώ, μέ ὑποθετικό συντελεστή ΦΠΑ 24%, ὁ φόρος εἶναι 24 εὐρώ. Ἐάν ἡ καθαρή τιμή ἀνέλθει στά 110 εὐρώ, ὁ ΦΠΑ γίνεται 26,40 εὐρώ. Ὁ καταναλωτής πληρώνει περισσότερο γιά τό ἴδιο προϊόν καί τό κράτος εἰσπράττει περισσότερο ἄνευ ἀλλαγῆς συντελεστοῦ. Ἡ αὔξησις τῶν εἰσπράξεων δέν πιστοποιεῖ, ἀφ’ ἑαυτῆς, ὅτι παρήχθησαν περισσότερα ἀγαθά ἤ ὅτι ἐβελτιώθη ἡ εὐημερία.
Ἡ ἀπόστασις μεταξύ τῶν κρατικῶν εἰσπράξεων καί τῶν ἀντοχῶν τῶν νοικοκυριῶν ἀποτυπώνεται στά στοιχεῖα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Στό ἐννεάμηνο Ἰανουαρίου–Σεπτεμβρίου 2026, τά ἔσοδα ἀπό ΦΠΑ ἔφθασαν τά 23,062 δισ. εὐρώ, ἀπό 20,378 δισ. εὐρώ τήν ἀντίστοιχο περίοδο τοῦ 2025: αὔξησις 2,684 δισ. εὐρώ, ἤ 13,2%. Ἡ αὔξησις διαμορφώνεται στό 11,7%, μέ προσθέτους εἰσπράξεις σχεδόν 2,4 δισ. εὐρώ. Τήν ὥρα κατά τήν ὁποία οἱ οἰκογένειες δυσκολεύονται νά καλύψουν τίς καθημερινές τους ἀνάγκες, ἡ φορολόγησις τῆς καταναλώσεως ἀποφέρει περισσότερα στό Δημόσιο. Δέν προέρχεται ὁλόκληρος αὐτή ἡ αὔξησις ἀπό τόν πληθωρισμό.
Ὡστόσο, ἡ ἄνοδος τῶν τιμῶν αὐξάνει τόν ΦΠΑ πού ἐπιβαρύνει τήν ἰδία ἀγορά, μετατρέποντας μέρος τῆς προσθέτου δαπάνης τῶν καταναλωτῶν σέ πρόσθετο κρατικό ἔσοδο. Ἐκ τῆς συγκρίσεως αὐτῶν τῶν ποσῶν προκύπτει ὅτι περίπου τό 77% τῆς προσηρμοσμένης ὑπερβάσεως τῶν φορολογικῶν ἐσόδων ἀντιστοιχεῖ στόν ΦΠΑ. Πρόκειται περί ὑπερβάσεως ἔναντι προϋπολογισμοῦ, ὄχι περί ἐτησίας αὐξήσεως. Τά στοιχεῖα καταδεικνύουν πόσο κεντρική εἶναι ἡ φορολόγησις τῆς καταναλώσεως στήν ἐνίσχυση τῶν ἐσόδων.
Ἡ κοινωνική διάστασις
Σέ αὐτή τήν περίπτωση ἔγκειται ἡ κοινωνική διάστασις τοῦ ζητήματος. Τό νοικοκυριό δέν πληρώνει φόρους ἐπί κάποιας ἀφηρημένης οἰκονομικῆς μεγεθύνσεως. Τούς καταβάλλει, ὅταν ἀγοράζει τρόφιμα, καλύπτει μετακινήσεις καί πληρώνει ὑπηρεσίες. Ὅσο μεγαλύτερο μέρος τοῦ εἰσοδήματός του κατευθύνεται σέ ἀναγκαῖες δαπάνες, τόσο μικρότερη εἶναι ἡ δυνατότης νά προστατευθεῖ περιορίζοντας τίς δαπάνες γιά τήν διατροφή ἤ τήν θέρμανση.
Ἡ ἐπιβάρυνσις εἶναι συνεπῶς ἄνισος. Ἕνα εὔπορο νοικοκυριό δύναται νά ἀπορροφήσει αὐξήσεις μειώνοντας τήν ἀποταμίευσή του. Μιά οἰκογένεια πού ἤδη διαθέτει σχεδόν ὁλόκληρο τό εἰσόδημά της γιά τά ἀπαραίτητα ἀναγκάζεται νά περικόψει πραγματικές ἀνάγκες. Ὁ ἴδιος φόρος στήν ἰδία ἀγορά ἀντιπροσωπεύει διαφορετικό βάρος ἀναλόγως τοῦ διαθεσίμου εἰσοδήματος. Γι’ αὐτό ἡ ἀξιολόγησις μιᾶς φορολογικῆς πολιτικῆς δέν ἐξαντλεῖται στό πόσα συγκεντρώνει τό Δημόσιο. Ἀπαιτεῖ νά ἐξετάζεται ποιοί πληρώνουν καί τί στεροῦνται.
Ἐντός αὐτῶν τῶν συνθηκῶν, ἀκόμη καί μιά ὀνομαστική αὔξησις μισθοῦ ἐνδέχεται νά ἀποδειχθεῖ ἀνεπαρκής. Ἐάν ὑπολείπεται τῆς ἀνόδου τοῦ κόστους ζωῆς, τό μεγαλύτερο ποσό στήν κατάθεση συνοδεύεται ἀπό μικρότερες πραγματικές δυνατότητες. Ἀντιστοίχως, μιά φορολογική ἐλάφρυνσις πιθανόν νά προσφέρει ἀνακούφιση, χωρίς νά ἀντισταθμίζει τίς προσθέτους δαπάνες ὁλοκλήρου τοῦ ἔτους. Ἡ οὐσιαστική ἀποτίμησις πρέπει νά γίνεται στό τελικό διαθέσιμο εἰσόδημα καί στό τί δύναται αὐτό νά ἀγοράσει.
Ἡ πίεσις μεταφέρεται καί στίς μικρές ἐπιχειρήσεις. Ἡ ἄνοδος τοῦ τζίρου σέ εὐρώ δέν σημαίνει ὑποχρεωτικῶς μεγαλύτερο ὄγκο πωλήσεων ἤ ὑψηλότερη κερδοφορία. Ὅταν πρῶτες ὗλες, ἐνέργεια καί λειτουργικές δαπάνες ἀκριβαίνουν, μιά ἐπιχείρησις δύναται νά ἐμφανίζει περισσότερες εἰσπράξεις καί ταυτοχρόνως μικρότερο περιθώριο κέρδους. Ἐάν μετακυλίσει ὁλόκληρο τό κόστος, κινδυνεύει νά ἀπολέσει πελάτες. Ἐάν τό ἀπορροφήσει, περιορίζει τούς πόρους πού διαθέτει γιά ἐξοπλισμό, προσλήψεις καί ἀνάπτυξη.
Δημοσιονομικοί δεῖκτες
Ἰδιαίτερη σημασία ἀπαιτεῖται στήν «ἀνάγνωση» τῶν δημοσιονομικῶν δεικτῶν. Ἡ ἄνοδος τοῦ ὀνομαστικοῦ ΑΕΠ ἐνδέχεται, ὑπό τίς ὑπολοίπους συνθῆκες σταθερές, νά μειώνει τόν λόγο χρέους πρός ΑΕΠ. Αὐτό δέν ἰσοδυναμεῖ αὐτομάτως μέ αὔξηση τῆς παραγωγικότητος. Εἰδικώτερα:
Μειώνεται ὁ λόγος τοῦ δημοσίου χρέους πρός ΑΕΠ. Ὁ πληθωρισμός αὐξάνει τό ὀνομαστικό ΑΕΠ, δηλαδή τήν ἀξία τῆς παραγωγῆς σέ τρέχουσες τιμές. Ἄν τό χρέος δέν αὐξηθεῖ ἀναλόγως, ὁ δείκτης χρέους/ΑΕΠ ὑποχωρεῖ. Παραδείγματος χάριν, χρέος 200 δισ. εὐρώ μέ ΑΕΠ 100 δισ. εὐρώ ἀντιστοιχεῖ σέ 200% τοῦ ΑΕΠ. Ἄν τό ὀνομαστικό ΑΕΠ αὐξηθεῖ στά 110 δισ. εὐρώ, μέ σταθερό χρέος, ὁ λόγος μειώνεται σέ 181,8%, ἀκόμη καί ἄνευ αὐξήσεως τῆς πραγματικῆς παραγωγῆς.
Βελτιώνεται τό δημοσιονομικό ἰσοζύγιο. Τά φορολογικά ἔσοδα συχνά αὐξάνονται ταχύτερα ἀπό δαπάνες ὅπως οἱ μισθοί τοῦ Δημοσίου καί οἱ συντάξεις, πού δέν προσαρμόζονται ἀμέσως στίς τιμές. Ἔτσι, προσωρινῶς, πιθανόν νά μειωθεῖ τό ἔλλειμμα ἤ νά αὐξηθεῖ τό πρωτογενές πλεόνασμα. Μεγαλύτερο ὀνομαστικό ΑΕΠ μειώνει ἐπίσης τό ἔλλειμμα ὡς ποσοστό τοῦ ΑΕΠ, ἐφ’ ὅσον τό ποσό τοῦ ἐλλείμματος παραμένει ἴδιο.
Δημογραφικό: Η μεγαλύτερη πρόκλησις γιά τήν Ελλάδα
Ἡ δημογραφική γήρανσις μετασχηματίζει τήν Ἑλλάδα, ἐπηρεάζοντας τήν οἰκονομία, τήν ἐργασία καί τήν καθημερινότητα. Οἱ προβολές τῆς Κομμισσιόν γιά μέση ἡλικία ἀποχωρήσεως ἀπό τήν ἀγορά ἐργασίας στά 68,6 ἔτη τό 2080 καί συμμετοχή περισσοτέρων ἀπό τούς μισούς πολῖτες ἡλικίας 65-69 ἐτῶν στό ἐργατικό δυναμικό ἀποτυπώνουν τό μέγεθος τῆς ἀλλαγῆς.
Πρόκειται γιά μακροχρόνιες προβολές, ὄχι γιά ἄμεσο μεταβολή τῶν ὁρίων συνταξιοδοτήσεως. Ἡ συρρίκνωσις τοῦ πληθυσμοῦ ἐργάσιμης ἡλικίας περιορίζει τήν διαθέσιμη ἐργασία καί δυσκολεύει τήν χρηματοδότηση τοῦ ἀσφαλιστικοῦ. Λιγώτεροι ἐργαζόμενοι καλοῦνται νά στηρίξουν ἀναλογικῶς περισσοτέρους συνταξιούχους, ἐνῷ αὐξάνονται οἱ ἀνάγκες γιά ὑγειονομική περίθαλψη καί μακροχρόνια φροντίδα. Παραλλήλως, οἱ ἐπιχειρήσεις ἀντιμετωπίζουν δυσκολίες στελεχώσεως, μέ πιθανές συνέπειες στήν παραγωγή καί στήν ἀνάπτυξη.
Οἱ ἐπιπτώσεις ἀγγίζουν καί τήν κοινωνική συνοχή. Ἡ ἐρήμωσις τῆς περιφερείας ἀπειλεῖ τήν λειτουργία σχολείων, καταστημάτων καί βασικῶν ὑπηρεσιῶν. Οἱ οἰκογένειες ἐπιβαρύνονται μέ περισσότερες εὐθῦνες φροντίδος, ἐνῷ ἡ παράτασις τοῦ ἐργασιακοῦ βίου δημιουργεῖ ἰδιαίτερες δυσκολίες γιά ὅσους ἀσκοῦν σωματικῶς ἀπαιτητικά ἐπαγγέλματα. Ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ δημογραφικοῦ ἀπαιτεῖ συνεκτική πολιτική: προσιτή στέγη, σταθερή ἀπασχόληση, ὑποστήριξη τῶν γονέων, παιδικούς σταθμούς καί κίνητρα ἐπιστροφῆς νέων ἀπό τό ἐξωτερικό. Τό ζητούμενο εἶναι ἡ μακροζωία νά συνοδεύεται ἀπό ἀξιοπρέπεια, οἰκονομική ἀσφάλεια καί πραγματική δυνατότητα ἐπιλογῆς.
estianews.gr
