του Γεωργίου Καλογερά
Η συνάντηση Σίσι–Ντμπέιμπα στο Κάιρο, στις 19 Νοεμβρίου 2026
Η Αίγυπτος συνόδευσε τη ρηματική διακοίνωση στον ΟΗΕ με διαδοχικές επαφές στην Τρίπολη και τη συνάντηση Σίσι-Ντμπέιμπα στο Κάιρο. Η Ελλάδα αντέδρασε έγκαιρα, αλλά η πολιτική συνέχεια παραμένει ασαφής. Και όσο η Αθήνα καθυστερεί να αναλάβει πρωτοβουλία, τόσο στενεύει το περιθώριό της να επηρεάσει τις εξελίξεις νότια της Κρήτης.
Στις 20 Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων στη Βεγγάζη ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο που επί χρόνια απέρριπτε. Στις 5 Νοεμβρίου, η Αίγυπτος επανέλαβε στον ΟΗΕ ότι το θεωρεί άκυρο. Δύο εβδομάδες αργότερα, ο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι υποδέχθηκε στο Κάιρο τον επικεφαλής της κυβέρνησης της Τρίπολης, Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπα. Μέσα σε έναν μήνα, το Κάιρο είχε καταγράψει τη νομική του ένσταση, είχε στείλει στην Τρίπολη τον υπουργό Εξωτερικών και τον επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών του και είχε φέρει τον Λίβυο πρωθυπουργό στο προεδρικό μέγαρο. Η αλληλουχία αυτή θέτει ένα ερώτημα στην Αθήνα. Μετά την επιστολή στον ΟΗΕ, ποια ελληνική πρωτοβουλία ακολούθησε στη Λιβύη;
Ο Ντμπέιμπα προσήλθε στη συνάντηση της 19ης Νοεμβρίου με αιτήματα που έχουν άμεσο αντίκρισμα στο εσωτερικό της Λιβύης. Έθεσε ζητήματα θεωρήσεων εισόδου, αδειών παραμονής, φοίτησης και συνοριακών διελεύσεων. Ο Σίσι ζήτησε από τα δύο υπουργεία Εσωτερικών να συντονιστούν. Παράλληλα, οι δύο πλευρές υπέγραψαν συμφωνίες και μνημόνια για υποδομές φυσικού αερίου, διύλιση πετρελαίου, αλιεία και εργασία. Για τον Ντμπέιμπα, η προσωπική επαφή με τον Σίσι προσφέρει πολιτικό έρεισμα σε μια χώρα που επί χρόνια διατηρούσε προνομιακούς δεσμούς με τους αντιπάλους του στην ανατολική Λιβύη. Για το Κάιρο, η οικονομική συνεργασία δίνει διάρκεια σε μια σχέση που άρχισε να αποκτά μεγαλύτερο βάρος μετά τη στροφή της Βεγγάζης.

Η μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα. Όσο η Βουλή των Αντιπροσώπων απέρριπτε το μνημόνιο, η εφαρμογή του συναντούσε πολιτική αντίσταση μέσα στην ίδια τη Λιβύη. Η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου αφαίρεσε αυτό το εμπόδιο. Το Atlantic Council συνδέει τη μεταβολή με την ενίσχυση του Σαντάμ Χαφτάρ και με την επιδίωξη της ανατολικής ηγεσίας να διευρύνει τις σχέσεις της, ακόμη και με την Άγκυρα, η οποία είχε στηρίξει στρατιωτικά την Τρίπολη. Η Βεγγάζη απέκτησε έτσι μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων. Η Αθήνα, όπως και το Κάιρο, έχει πλέον απέναντί της δύο αντίπαλα λιβυκά κέντρα εξουσίας που συγκλίνουν στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Η αιγυπτιακή ρηματική διακοίνωση της 5ης Νοεμβρίου, που κυκλοφόρησε ως έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης A/81/479, φωτίζει και μια διάσταση που η Αθήνα οφείλει να υπολογίσει. Η Αίγυπτος απορρίπτει το μνημόνιο του 2019 και τις μεταγενέστερες συμφωνίες του 2022 και του 2025 για τους υδρογονάνθρακες. Αμφισβητεί επίσης τα εξωτερικά όρια που κοινοποίησε η Λιβύη το 2025, επικαλούμενη επικάλυψη με θαλάσσιες ζώνες τις οποίες διεκδικεί η ίδια. Υπάρχει, επομένως, αυτοτελής αιγυπτολιβυκή διαφορά. Στις 9 Νοεμβρίου, ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού ΥΠΕΞ Νάντερ Ζάκι δήλωσε στο αραβόφωνο Al Ghad ότι Κάιρο και Τρίπολη συμφώνησαν να συνεχίσουν τον διάλογο για κοινά αποδεκτή λύση. Η σύμπτωση των ελληνικών και αιγυπτιακών αντιρρήσεων προσφέρει βάση συντονισμού. Το Κάιρο, ωστόσο, έχει ήδη ανοίξει διαπραγμάτευση με τους δικούς του όρους και για τις δικές του διεκδικήσεις.
Η Άγκυρα, μολονότι ενίσχυσε τη θέση της στη Λιβύη, κινείται αμυντικά απέναντι στην Αίγυπτο. Χαιρέτισε την έγκριση της Βεγγάζης, επιμένοντας ότι το μνημόνιο ισχύει από το 2019. Στην Κωνσταντινούπολη, όμως, ο Χακάν Φιντάν εξέφρασε, σύμφωνα με το Al Jazeera, κατανόηση για τις αιγυπτιακές ανησυχίες. Ο υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ επανέφερε την πρόταση τουρκοαιγυπτιακής οριοθέτησης, προβάλλοντας ως πιθανό όφελος για την Αίγυπτο περίπου 15.000 επιπλέον τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας δικαιοδοσίας. Το Αιγυπτιακό Ινστιτούτο Μελετών διαβάζει την κίνηση ως προσπάθεια να περιοριστούν οι τριβές με το Κάιρο και να ανοίξει χωριστός δίαυλος διαπραγμάτευσης. Η διακοίνωση που ακολούθησε δείχνει ότι η αιγυπτιακή ένσταση παρέμεινε ακέραιη.
Η Αθήνα είχε ταχύτητα στην πρώτη αντίδραση. Απέρριψε την απόφαση της Βεγγάζης αυθημερόν και απέστειλε επιστολή στον ΟΗΕ στις 22 Οκτωβρίου, πριν από την αιγυπτιακή διακοίνωση. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε στις 26 Οκτωβρίου ότι η Ελλάδα είναι έτοιμη να συνεχίσει τις συνομιλίες οριοθέτησης με τη Λιβύη. Ακολούθησε η κοινή τοποθέτηση με την Κύπρο και το Ισραήλ. Η κριτική αφορά όσα έπρεπε να ακολουθήσουν. Στη δημόσια εικόνα της ελληνικής διπλωματίας, η ετοιμότητα για διάλογο παραμένει χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα για νέο γύρο συνομιλιών και χωρίς διακριτή πολιτική απάντηση στην αλλαγή στάσης της Βεγγάζης. Η Αθήνα έσπευσε να κατοχυρώσει τη θέση της στον ΟΗΕ. Ο ρυθμός της στο πεδίο όπου διαμορφώνονται οι λιβυκές αποφάσεις παραμένει αισθητά βραδύτερος.
Η ατολμία έχει εδώ συγκεκριμένο γεωπολιτικό κόστος. Αν οι απευθείας συνεννοήσεις του Καΐρου με την Τρίπολη αποκτήσουν περιεχόμενο και η Βεγγάζη παγιώσει τη νέα της στάση, η Ελλάδα μπορεί να προσέλθει σε μια μελλοντική διαπραγμάτευση με μικρότερο περιθώριο να διαμορφώσει την ατζέντα για τις θαλάσσιες ζώνες νότια της Κρήτης. Η μερική ελληνοαιγυπτιακή οριοθέτηση του 2020 είναι βάση για συντονισμό. Η δυνατότητα της Αθήνας να επηρεάσει τις λιβυκές επιλογές, όμως, θα κριθεί από τη δική της παρουσία στην Τρίπολη και στη Βεγγάζη και από την ικανότητά της να επαναφέρει την οριοθέτηση στο τραπέζι. Αν αφήσει αυτή την πρωτοβουλία για αργότερα, το πιθανότερο κόστος της αναμονής θα είναι να συζητήσει μεθαύριο, υπό δυσμενέστερους πολιτικούς όρους, το ίδιο ζήτημα που μπορεί να θέσει σήμερα.



Αρτιο κείμενο.
Να μην απορροφηθούμε από τα του καλωδίου προς Κύπρο. Είναι δύο διαφορετικά ζητήματα, και η μέριμνά μας σε ό, τι αφορά στις διαφορές μας με την Λιβύη είναι πρωτεύουσας σημασίας. Ο συντονισμός με το Κάιρο είναι απαραίτητος και η εξισορρόπηση προς την κυβέρνηση Ντεμπάιμπα στην Τρίπολη ορθή και αναγκαία. Η διπλωματία δεν σταματάει. Είναι μιας μορφής καρουσέλ: όλοι είμαστε στο 6 γωνικό αυτό παιχνίδι, Ελλάδα,Τουρκία, Αίγυπτος, Λιβύη, Κύπρος, Ισραήλ, και πρέπει να είμαστε συνεχώς παρόντες.