Η τηλεφωνική παρέμβαση του Τραμπ στη συνάντηση των Ευρωπαίων στο Βερολίνο, οι νέες πληροφορίες για τις εγγυήσεις ασφαλείας της Ουκρανίας και οι ρωσικοί βομβαρδισμοί στο Κίεβο αποκαλύπτουν τις αντιφάσεις μιας υπό διαμόρφωση διεθνούς τάξης.

20 Νοεμβρίου 2026
Τρεις εικόνες από την Πέμπτη αποτυπώνουν με ιδιαίτερη σαφήνεια τη μεταβατική περίοδο στην οποία βρίσκεται το διεθνές σύστημα.
Η πρώτη είναι η εικόνα του Ντόναλντ Τραμπ, του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ στη Σεντζέν της Κίνας.
Η δεύτερη είναι η συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών στο Βερολίνο, υπό την πίεση του ενδεχομένου να ληφθούν αποφάσεις για το μέλλον της ηπείρου τους χωρίς τη δική τους ουσιαστική συμμετοχή.
Η τρίτη είναι οι κατεστραμμένες προσόψεις κτιρίων στο Κίεβο και οι ζημιές στις πρεσβείες της Αυστρίας και της Ολλανδίας από τις ρωσικές επιθέσεις.
Οι τρεις αυτές εικόνες αποτυπώνουν διαφορετικές διαστάσεις της ίδιας διεθνούς πραγματικότητας.
Οι μεγάλες δυνάμεις αναζητούν τους όρους μιας συνεννόησης, η Ευρώπη διεκδικεί θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και η στρατιωτική ισχύς εξακολουθεί να διαμορφώνει τις συνθήκες υπό τις οποίες διεξάγεται η διπλωματία.
Τι συμφωνήθηκε πραγματικά στη Σεντζέν;
Η κοινή διακήρυξη των τριών ηγετών, που δημοσιεύθηκε από τον Λευκό Οίκο και μεταδόθηκε από τα επίσημα κινεζικά και ρωσικά μέσα, περιλαμβάνει τέσσερις βασικούς άξονες:
- Τη μεταρρύθμιση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
- Την αύξηση της παραγωγής και της προσφοράς πετρελαϊκών προϊόντων και τη διασφάλιση της σταθερότητας των ενεργειακών ροών.
- Τον σεβασμό της ασυλίας κρατικών αξιωματούχων και τον περιορισμό αυτού που οι τρεις ηγέτες θεωρούν κατάχρηση δικαιοδοσίας από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και ανάλογους θεσμούς.
- Την έναρξη διαλόγου για τη μείωση των πυρηνικών κινδύνων και την αποτροπή της διάδοσης των πυρηνικών όπλων.
Δεν υπάρχει συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Δεν υπάρχει νέα συνθήκη περιορισμού των πυρηνικών εξοπλισμών. Δεν υπάρχει δημοσιοποιημένη συμφωνία διαμοιρασμού του κόσμου σε σφαίρες επιρροής.
Το Associated Press και ο βρετανικός Guardian επισημαίνουν τον περιορισμένο χαρακτήρα των συγκεκριμένων αποτελεσμάτων της συνάντησης.
Θα ήταν, ωστόσο, λάθος να αξιολογηθεί η Σεντζέν αποκλειστικά με βάση το περιεχόμενο της κοινής διακήρυξης.
Η σημασία της βρίσκεται επίσης στην πολιτική αναγνώριση από τους τρεις ηγέτες της ιδιαίτερης ευθύνης των χωρών τους για τη διαχείριση σημαντικών διεθνών προβλημάτων.
Εγκαινιάζεται, ενδεχομένως, μια διαδικασία και όχι ακόμη μια νέα διεθνής τάξη.
Και οι πρώτες ενδείξεις για το περιεχόμενο αυτής της διαδικασίας εμφανίστηκαν λίγες μόλις ώρες μετά την ολοκλήρωση της συνάντησης.
Το τηλεφώνημα του Τραμπ στο Βερολίνο
Επιστρέφοντας από την Κίνα με το προεδρικό αεροσκάφος, ο Ντόναλντ Τραμπ επικοινώνησε αιφνιδιαστικά με τους Ευρωπαίους ηγέτες και τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, οι οποίοι συμμετείχαν στη συνάντηση του λεγόμενου «Συνασπισμού των Προθύμων» στο Βερολίνο.
Στη συνάντηση βρίσκονταν ήδη οι δύο Αμερικανοί απεσταλμένοι, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.
Σύμφωνα με αναλυτικό δημοσίευμα του Politico, το οποίο επικαλείται πέντε Ευρωπαίους αξιωματούχους που ενημερώθηκαν για τη συνομιλία, ο Αμερικανός πρόεδρος μετέφερε στους συνομιλητές του την εκτίμηση ότι ο Πούτιν αντιμετωπίζει σοβαρά την προοπτική μιας ειρηνευτικής συμφωνίας.
Παράλληλα, έθεσε το ζήτημα του τεράστιου ανθρώπινου και οικονομικού κόστους του πολέμου.
Ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξέλαβαν την παρέμβασή του ως έντονη κριτική στη συνεχιζόμενη χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Άλλοι θεώρησαν ότι επρόκειτο για έκφραση της πάγιας επιθυμίας του Τραμπ να τερματιστεί ο πόλεμος.
Ο Λευκός Οίκος διέψευσε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος ζήτησε από τους Ευρωπαίους να σταματήσουν τη χρηματοδότηση του Κιέβου.
Αμερικανοί αξιωματούχοι εξήγησαν ότι η επιχειρηματολογία του αφορούσε τις δυνατότητες αξιοποίησης των οικονομικών πόρων, μετά τον τερματισμό του πολέμου, για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας και την ευημερία των ευρωπαϊκών κοινωνιών.
Η διαφοροποίηση αυτή έχει σημασία.
Ο Τραμπ δεν εμφανίζεται να ζητά κατ’ ανάγκην την εγκατάλειψη της Ουκρανίας. Επιχειρεί, όμως, να μετατοπίσει το επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης από τις ανάγκες συνέχισης του πολέμου στις δυνατότητες που θα δημιουργούσε ο τερματισμός του.
Ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί να μεταβάλει όχι μόνο τη διαπραγματευτική διαδικασία, αλλά και την ίδια την πολιτική και οικονομική επιχειρηματολογία γύρω από τον πόλεμο.
Η σημαντικότερη νέα πληροφορία: Εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία
Το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο του δημοσιεύματος του Politico αφορά τις δηλώσεις του Τζάρεντ Κούσνερ μετά τη συνάντηση του Βερολίνου.
Ο Αμερικανός απεσταλμένος υποστήριξε ότι η ρωσική πλευρά εμφανίζεται πλέον διατεθειμένη να αποδεχθεί την ιδέα εγγυήσεων ασφαλείας για την Ουκρανία, ανάλογων προς εκείνες που προβλέπει το Άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ.
Οι δηλώσεις του καταγράφονται επίσης στις ανταποκρίσεις του Associated Press και του Reuters.
Εάν η πληροφορία αυτή επιβεβαιωθεί επισήμως από τη Μόσχα, θα μπορούσε να αποτελεί σημαντική εξέλιξη στη διαπραγματευτική διαδικασία.
Ενδέχεται να αναζητείται μια συμβιβαστική λύση, με βάση την οποία η Ουκρανία δεν θα εντασσόταν στο ΝΑΤΟ, αλλά θα αποκτούσε διεθνείς εγγυήσεις ασφαλείας.
Ένας τέτοιος συμβιβασμός θα μπορούσε θεωρητικά να ικανοποιήσει μέρος των ρωσικών απαιτήσεων και ταυτόχρονα να ανταποκριθεί στην ανάγκη της Ουκρανίας να προστατευθεί από μια νέα στρατιωτική επίθεση.
Αλλά εδώ αρχίζουν τα δύσκολα ερωτήματα.
Ποιοι θα παρέχουν τις εγγυήσεις; Θα αναλάβουν οι Ηνωμένες Πολιτείες άμεσες στρατιωτικές υποχρεώσεις; Θα υπάρχει παρουσία ξένων στρατευμάτων στο ουκρανικό έδαφος; Και ποιος θα είναι ο μηχανισμός ενεργοποίησης των εγγυήσεων σε περίπτωση παραβίασης της συμφωνίας;
Ο ίδιος ο Ζελένσκι ανέδειξε αυτές τις αβεβαιότητες, θέτοντας το ζήτημα της ενδεχόμενης παρουσίας αμερικανικών στρατευμάτων και της εγκατάστασης αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στην Ουκρανία.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε, όμως, να προσκρούσει στις μέχρι σήμερα διατυπωμένες ρωσικές αντιρρήσεις για την παρουσία δυτικών στρατιωτικών δυνάμεων στη χώρα.
Επιπλέον, ακόμη και το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ δεν συνεπάγεται αυτομάτως συγκεκριμένη μορφή στρατιωτικής επέμβασης.
Άλλο είναι η πολιτική διαβεβαίωση περί ασφαλείας και άλλο η ύπαρξη ενός αξιόπιστου στρατιωτικού μηχανισμού που θα την καθιστά αποτελεσματική.
Εδώ ενδέχεται να βρίσκεται ένας από τους πυρήνες της επόμενης διαπραγμάτευσης.

Η Ευρώπη επιστρέφει στο τραπέζι – αλλά με ποιους όρους;
Μια δεύτερη σημαντική δήλωση του Κούσνερ αφορά τη συμμετοχή των Ευρωπαίων στην επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων.
Ο Αμερικανός απεσταλμένος υποστήριξε ότι ο Τραμπ επιθυμεί την ενεργό συμμετοχή της Ευρώπης και ότι οι επόμενες συνομιλίες θα περιλαμβάνουν την Ουκρανία, τη Ρωσία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους Ευρωπαίους.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η δήλωση του Πούτιν, την οποία μετέδωσε το ρωσικό πρακτορείο TASS, ότι μέσω διπλωματικών διαύλων έχουν προσκληθεί Ευρωπαίοι εκπρόσωποι στη Μόσχα για να παρουσιάσουν τις θέσεις τους σχετικά με την περιφερειακή ασφάλεια.
Ο Ρώσος πρόεδρος αναγνώρισε ότι δεν θα ήταν λογικό να συζητείται η ασφάλεια της Ευρώπης χωρίς την ίδια την Ευρώπη.
Οι εξελίξεις αυτές αποδυναμώνουν την εκτίμηση ότι η Σεντζέν οδηγεί αναγκαστικά στον πλήρη αποκλεισμό των Ευρωπαίων από τις διαπραγματεύσεις.
Δεν αναιρούν, όμως, το ουσιαστικό πρόβλημα.
Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη συμμετοχή σε μια διαπραγμάτευση και στη δυνατότητα καθορισμού των βασικών παραμέτρων της.
Θα συμμετάσχει η Ευρώπη στη διαμόρφωση των όρων της νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας ή θα κληθεί να διαπραγματευθεί εντός ενός πλαισίου που θα έχει ήδη προσδιοριστεί από την Ουάσιγκτον και τη Μόσχα;
Η απάντηση στο ερώτημα αυτό θα καθορίσει σε σημαντικό βαθμό και την ιστορική σημασία της Σεντζέν.
Η στρατηγική διαφωνία μεταξύ Τραμπ και Ευρωπαίων
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υποστήριξε ότι η ευρωπαϊκή στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία αποσκοπεί στη δημιουργία των προϋποθέσεων μιας διαπραγμάτευσης από θέση ισχύος και όχι στην παράταση του πολέμου.
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ εξέφρασε σαφείς επιφυλάξεις απέναντι στην αισιοδοξία του Τραμπ για τις προθέσεις του Πούτιν, επισημαίνοντας ότι ανάλογες εκτιμήσεις είχαν διατυπωθεί και στο παρελθόν χωρίς να επιβεβαιωθούν από τις εξελίξεις.
Εδώ διακρίνονται δύο διαφορετικές στρατηγικές αντιλήψεις.
Ο Τραμπ θεωρεί ότι η απευθείας συνεννόηση με τον Πούτιν μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για τον τερματισμό του πολέμου.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες που υποστηρίζουν τη συνέχιση της στρατιωτικής βοήθειας θεωρούν ότι χωρίς επαρκή πίεση προς τη Ρωσία και χωρίς ενίσχυση της ουκρανικής διαπραγματευτικής θέσης δεν μπορεί να επιτευχθεί βιώσιμη ειρήνη.
Δεν διαφωνούν αναγκαστικά ως προς τον τελικό στόχο. Διαφωνούν ως προς τη μέθοδο επίτευξής του και κυρίως ως προς την αξιοπιστία των ρωσικών προθέσεων.
Οι βομβαρδισμοί στο Κίεβο
Την ίδια ημέρα που οι τρεις ηγέτες συζητούσαν στη Σεντζέν για την παγκόσμια ειρήνη, το Κίεβο δεχόταν εκτεταμένες ρωσικές επιθέσεις.
Σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, τουλάχιστον ένας άνθρωπος σκοτώθηκε, ενώ ζημιές υπέστησαν οι πρεσβείες της Αυστρίας και της Ολλανδίας, καθώς και ο ιστορικός καθεδρικός ναός του Αγίου Βλαδίμηρου.
Δεν αναφέρθηκαν τραυματισμοί μεταξύ των εργαζομένων στις δύο διπλωματικές αποστολές.
Είχαν προηγηθεί ουκρανικά πλήγματα στη γέφυρα που συνδέει τη Ρωσία με την κατεχόμενη Κριμαία, για τα οποία ο Πούτιν προανήγγειλε αντίποινα.
Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι δύο πρεσβείες αποτέλεσαν συνειδητά επιλεγμένους στόχους της ρωσικής επίθεσης.
Οι ζημιές σε διπλωματικές εγκαταστάσεις, ωστόσο, προσδίδουν στα γεγονότα πρόσθετη πολιτική βαρύτητα και αναδεικνύουν τους κινδύνους που δημιουργεί η συνέχιση του πολέμου ακόμη και για τρίτες χώρες.
Πώς πρέπει να ερμηνευθεί η συνέχιση των βομβαρδισμών, ενώ ο Τραμπ διαβεβαιώνει τους Ευρωπαίους ότι ο Πούτιν επιθυμεί την ειρήνη;
Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι η Μόσχα επιχειρεί να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση μέσω της άσκησης στρατιωτικής πίεσης.
Μια άλλη είναι ότι η απόσταση ανάμεσα στις διακηρύξεις περί ειρήνης και στους όρους που η Ρωσία θεωρεί αποδεκτούς παραμένει πολύ μεγάλη.
Η μία ερμηνεία δεν αποκλείει την άλλη.
Η διπλωματία δεν έχει αντικαταστήσει τον πόλεμο. Διεξάγεται υπό τη διαρκή πίεση των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Τρεις ηγέτες, τρεις διαφορετικές στρατηγικές
Η διεθνής ειδησεογραφία παρουσιάζει διαφορετικές αναγνώσεις της συνάντησης της Σεντζέν.
Τα κινεζικά μέσα, κυρίως το Xinhua και οι Global Times, προβάλλουν την ιστορική σημασία της συνόδου και τη δυνατότητα του Πεκίνου να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός νέου προτύπου σχέσεων μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Ο Σι Τζινπίνγκ επιμένει στην ανάγκη σεβασμού των ζωτικών συμφερόντων και των κόκκινων γραμμών κάθε μεγάλης δύναμης, στην αποφυγή της αντιπαράθεσης και στη διατήρηση της διεθνούς σταθερότητας.
Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κίνα και τις επιδιώξεις της στο ζήτημα της Ταϊβάν.
Η Κίνα δεν εμφανίζεται να επιθυμεί την κατάργηση του υφιστάμενου διεθνούς συστήματος. Επιδιώκει, όμως, την αναμόρφωσή του κατά τρόπο που να αντανακλά τη σημερινή οικονομική και στρατηγική της ισχύ.
Για τη Ρωσία, όπως προκύπτει από την κάλυψη του TASS και της Kommersant, η Σεντζέν αποτελεί σημαντική διπλωματική επιτυχία.
Ο Πούτιν εμφανίζεται δίπλα στους ηγέτες της μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου και της μεγαλύτερης οικονομικής ανταγωνίστριάς της, διεκδικώντας εκ νέου την αναγνώριση της Ρωσίας ως δύναμης με παγκόσμιο ρόλο και όχι απλώς ως εμπλεκόμενης στον πόλεμο της Ουκρανίας.
Για τον Τραμπ, η συνάντηση εντάσσεται σε μια περισσότερο προσωποκεντρική και συναλλακτική αντίληψη της διεθνούς πολιτικής.
Η Ουάσιγκτον φαίνεται να αναζητεί τρόπους περιορισμού του κόστους των διεθνών συγκρούσεων, χωρίς να παραιτείται από τη διεκδίκηση της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας.
Το γαλλικό Le Monde υπογραμμίζει, αντιθέτως, την απόσταση ανάμεσα στον συμβολισμό της συνάντησης και στην έλλειψη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων στα μεγάλα ζητήματα που χωρίζουν τις τρεις χώρες.
Οι ανταγωνισμοί δεν έχουν εκλείψει.
Η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να ανταγωνίζονται για την τεχνολογική, οικονομική και στρατηγική πρωτοκαθεδρία.
Η Ρωσία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη Δύση ως βασικό στρατηγικό αντίπαλο.
Αυτό που ενδεχομένως μεταβάλλεται είναι η αντίληψη για τον τρόπο διαχείρισης αυτών των ανταγωνισμών.
Μια νέα Γιάλτα ή ένα νέο κονσέρτο μεγάλων δυνάμεων;
Η ιστορική αναλογία με τη Γιάλτα του 1945 είναι ασφαλώς ελκυστική.
Υπάρχει, όμως, μια ουσιώδης διαφορά.
Στη Γιάλτα, οι τρεις ηγέτες των συμμαχικών δυνάμεων συναντήθηκαν ενώ πλησίαζε η ολοκλήρωση ενός παγκοσμίου πολέμου και έπρεπε να διαμορφώσουν τους όρους της μεταπολεμικής τάξης.
Στη Σεντζέν, οι τρεις ηγέτες εκπροσωπούν δυνάμεις που βρίσκονται σε μεταξύ τους ανταγωνισμό και επιχειρούν να διερευνήσουν τις δυνατότητες διαχείρισής του.
Ίσως, επομένως, μια συμπληρωματική ιστορική αναλογία να είναι το ευρωπαϊκό κονσέρτο των μεγάλων δυνάμεων, το οποίο διαμορφώθηκε μετά το Συνέδριο της Βιέννης του 1815.
Ένα σύστημα επιλεκτικής συνεργασίας και συνεννόησης μεταξύ ανταγωνιστικών δυνάμεων, με στόχο τον περιορισμό των συγκρούσεων που θα μπορούσαν να απειλήσουν τη συνολική ισορροπία του συστήματος.
Υπό αυτή την έννοια, η Σεντζέν και το Βερολίνο ενδέχεται να αποκαλύπτουν τα πρώτα χαρακτηριστικά μιας διεθνούς τάξης δύο επιπέδων.
Στο πρώτο επίπεδο, οι μεγάλες δυνάμεις επιχειρούν να συνεννοηθούν για ζητήματα παγκόσμιας στρατηγικής σταθερότητας.
Στο δεύτερο, οι περιφερειακές δυνάμεις και οι άμεσα ενδιαφερόμενες χώρες συμμετέχουν στη διαπραγμάτευση των ειδικότερων διευθετήσεων.
Το ερώτημα είναι πόση πραγματική αυτονομία θα διαθέτουν οι δεύτερες έναντι των πρώτων.
Πρόκειται ακόμη για μια υπόθεση εργασίας και όχι για μια αποδεδειγμένη νέα διεθνή αρχιτεκτονική.
Τι σημαίνει η επόμενη ημέρα της Σεντζέν για την Ελλάδα;
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, αυτές οι εξελίξεις έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Ένα διεθνές σύστημα στο οποίο αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα οι συνεννοήσεις των ισχυρών και μικρότερη οι διεθνείς θεσμικοί περιορισμοί εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για χώρες που στηρίζουν σημαντικό μέρος της ασφάλειάς τους στο διεθνές δίκαιο.
Ιδιαίτερα εάν δημιουργηθεί μεγαλύτερη διεθνής ανοχή απέναντι στα εδαφικά τετελεσμένα που προκύπτουν από τη χρήση στρατιωτικής ισχύος.
Παράλληλα, η ενδεχόμενη ενίσχυση του ρόλου των περιφερειακών δυνάμεων μπορεί να προσφέρει στην Τουρκία πρόσθετα περιθώρια στρατηγικής αυτονομίας και περιφερειακής επιρροής.
Η Ελλάδα δεν μπορεί, επομένως, να παρακολουθεί τις εξελίξεις αποκλειστικά ως μέλος των δυτικών συμμαχιών.
Οφείλει να εξετάσει τις δικές της δυνατότητες παρέμβασης, την παραγωγική και τεχνολογική της ισχύ, την αποτρεπτική της ικανότητα και τις δυνατότητες μιας περισσότερο πολυδιάστατης διπλωματίας.
Η συμμετοχή σε συμμαχίες είναι αναγκαία. Δεν υποκαθιστά, όμως, την ύπαρξη εθνικής στρατηγικής.
Η επόμενη ημέρα
Η Σεντζέν δεν σηματοδοτεί αναγκαστικά το τέλος της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης. Αποκαλύπτει, όμως, την πίεση υπό την οποία βρίσκεται.
Το τηλεφώνημα του Τραμπ στο Βερολίνο δείχνει ότι η Ευρώπη δεν αποκλείεται οριστικά από τις διαπραγματεύσεις. Αλλά δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ότι διαθέτει την πολιτική και στρατηγική δυνατότητα να καθορίζει ισότιμα τους όρους τους.
Οι βομβαρδισμοί στο Κίεβο υπενθυμίζουν ότι οι συνεννοήσεις των μεγάλων δυνάμεων δεν καταργούν αυτομάτως τις συγκρούσεις ούτε εξαλείφουν τη χρήση της στρατιωτικής ισχύος.
Η επόμενη ημέρα της Σεντζέν δεν είναι ακόμη η ημέρα μιας νέας παγκόσμιας τάξης.
Είναι, ενδεχομένως, η αρχή της διαπραγμάτευσής της.
Και το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι εάν οι τρεις μεγάλοι συμφώνησαν πώς θα μοιράσουν τον κόσμο. Είναι εάν αρχίζουν να διαμορφώνουν έναν κόσμο στον οποίο θα διεκδικούν το προνομιακό δικαίωμα να προσδιορίζουν τους όρους υπό τους οποίους θα αποφασίζουν οι υπόλοιποι.
Για την Ευρώπη και ιδιαίτερα για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι να μη βρεθούν απλώς στη θέση εκείνων που θα κληθούν να προσαρμοστούν στις αποφάσεις άλλων.



