Το πρόβλημα δεν άρχισε με τον Τραμπ, αλλά δεν υπάρχει καλύτερη στιγμή από τώρα για να επιδιωχθεί πραγματική μετατόπιση των βαρών για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Ανάλυση | Ευρώπη
Περιοχές: Ευρώπη, ΝΑΤΟ
Mark Episkopos
6 Ιουλίου 2026
Το κλίμα ενόψει της 34ης Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, που αρχίζει την Τρίτη, δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί πανηγυρικό — και υπάρχει σοβαρός λόγος γι’ αυτό: η Συμμαχία και η διατλαντική σχέση που τη στηρίζει αντιμετωπίζουν μια κρίση σκοπού χωρίς προηγούμενο στην ιστορία τους.
Σε αντίθεση με τις αλληλοκατηγορίες Ευρωπαίων και Αμερικανών ατλαντιστών, τα προβλήματα του ΝΑΤΟ δεν άρχισαν με την πολιτική άνοδο του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ το 2016. Η πρόκληση είναι δομική: δηλαδή, τα αμερικανικά και ευρωπαϊκά συμφέροντα και οι προτεραιότητες αποκλίνουν όλο και περισσότερο μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Το ΝΑΤΟ σχεδιάστηκε για έναν και μοναδικό σκοπό: να αποτρέψει έναν ισχυρό σοβιετικό αντίπαλο από το να εισβάλει στη Δυτική Ευρώπη. Δεν δημιουργήθηκε για έναν κόσμο μετά το 1991, στον οποίο η Ευρώπη είναι απολύτως ικανή να διαχειριστεί τη σχέση της με τη Ρωσία μέσω ενός συνετού συνδυασμού αποτροπής και διαλόγου. Δεν υπάρχει πλέον πειστικός λόγος οι ΗΠΑ να συνεχίσουν να λειτουργούν ως ο βασικός πάροχος ασφάλειας της περιοχής, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι αμερικανικές προτεραιότητες μετατοπίζονται προς τον Ινδο-Ειρηνικό, το Δυτικό Ημισφαίριο και την εσωτερική αναζωογόνηση της χώρας.
Οι προσπάθειες προηγούμενων προέδρων να εξισορροπήσουν εκ νέου τη διατλαντική σχέση απέτυχαν, επειδή δεν συνέλαβαν πλήρως το πρόβλημα. Η ουσία του ζητήματος δεν είναι απλώς ότι τα ευρωπαϊκά κράτη πρέπει να δαπανούν περισσότερα για την άμυνα, αλλά ότι πρέπει να αναλάβουν συγκεκριμένες λειτουργίες και ικανότητες που είναι αναπόσπαστες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η πρωτοβουλία της κυβέρνησης για το «ΝΑΤΟ 3.0», υπό την καθοδήγηση του υφυπουργού Πολέμου αρμόδιου για την Πολιτική, Έλμπριτζ Κόλμπι, αποτελεί την πρώτη πραγματική αμερικανική προσπάθεια να θεσμοθετηθεί ένα πλαίσιο όχι απλώς για κατανομή βαρών, αλλά για μετατόπιση βαρών. Όπως εξηγώ στη νέα μου σύντομη μελέτη για το Quincy Institute, οι συνεχιζόμενες μειώσεις της στρατιωτικής παρουσίας του Πενταγώνου αποτελούν σημαντικό βήμα προς την ευρωπαϊκοποίηση της ευρωπαϊκής άμυνας και θα πρέπει να ακολουθηθούν από βαθύτερες περικοπές τα επόμενα χρόνια, με στόχο τη μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας σε περίπου 20.000 στρατιώτες, οι οποίοι θα είναι κυρίως υπεύθυνοι για την επιμελητεία, τη συντήρηση και άλλους υποστηρικτικούς ρόλους.
Η κυβέρνηση κατανοεί ότι η αναδίπλωση πρέπει να παρουσιαστεί στους Ευρωπαίους εταίρους μας ως τετελεσμένο γεγονός, αν πρόκειται να προχωρήσει. Διότι οποιαδήποτε προσπάθεια διαμόρφωσης συναίνεσης εντός του ΝΑΤΟ για τη διάταξη των δυνάμεων θα συναντήσει αδιάκοπα γραφειοκρατικά και πολιτικά εμπόδια από Ευρωπαίους ηγέτες, στόχος των οποίων είναι να κρατήσουν τις ΗΠΑ μέσα στην Ευρώπη ως εγγυητή της ασφάλειας της περιοχής.
Η αναδίπλωση πρέπει να συνοδευτεί από αυστηρό καταμερισμό εργασίας μέσα στη Συμμαχία. Το ΝΑΤΟ είναι Οργανισμός του Βορειοατλαντικού Συμφώνου, όχι του Βόρειου Ειρηνικού. Κάθε προσπάθεια διαμόρφωσης κοινής στάσης του ΝΑΤΟ απέναντι στην Κίνα είναι καταδικασμένη εκ των προτέρων, δεδομένου ότι οι ΗΠΑ και η Ευρώπη καθοδηγούνται από εντελώς διαφορετικά συμφέροντα έναντι του Πεκίνου. Μια τέτοια προσπάθεια θα αποσπούσε την ευρωπαϊκή πτέρυγα του ΝΑΤΟ από εκείνο που θα έπρεπε να είναι η απόλυτη προτεραιότητά της: η ανάληψη της κύριας ευθύνης για την άμυνά της.
Ωστόσο, η σωστή προσαρμογή των αμερικανικών δεσμεύσεων —αν και ζωτικής σημασίας και ήδη πολύ καθυστερημένη— είναι μόνο ένα μέρος όσων χρειάζονται για την αναζωογόνηση της διατλαντικής σχέσης. Η εμπειρία του πολέμου στην Ουκρανία έδειξε ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αποσυρθούν βιώσιμα από την Ευρώπη όσο οι εταίροι τους στο ΝΑΤΟ παραμένουν εγκλωβισμένοι σε μια σπειροειδή κλιμάκωση με τη Ρωσία. Οι ΗΠΑ θα βρίσκονται πάντα μία περιφερειακή ανάφλεξη μακριά από το να παρασυρθούν ξανά σε ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας, εκτός εάν και μέχρι να σπείρουν τους σπόρους μιας μακροπρόθεσμης σταθερότητας Ανατολής-Δύσης.
Οι ΗΠΑ, σύμφωνα με το όραμα του ΝΑΤΟ 3.0, θα πρέπει να λάβουν μέτρα ώστε να επαναδεσμεύσουν τη Συμμαχία στην αρχική της αποστολή: την εδαφική άμυνα εντός μόνιμα καθορισμένων συνόρων. Θα πρέπει να αποτυπώνεται στη στελέχωση της Συμμαχίας, στη δημόσια ρητορική της, στην πνευματική της παραγωγή και συνολικά στο οργανωτικό της ήθος ότι το ΝΑΤΟ υπάρχει για να καλύπτει τις σκληρές απαιτήσεις ασφάλειας των μελών του, όχι για να λειτουργεί ως αγωγός προώθησης της δημοκρατίας.
Είναι προς το συμφέρον των ΗΠΑ να τονίσουν ότι η ευρωπαϊκή αποτροπή, για να είναι αποτελεσματική, πρέπει να εξισορροπείται με σχήματα πραγματιστικής επαφής Ανατολής-Δύσης. Αν ο Λευκός Οίκος είναι αποφασισμένος —όπως θα έπρεπε— να προσαρμόσει στο σωστό μέγεθος το αμερικανικό στρατιωτικό αποτύπωμα στην Ευρώπη, θα ήταν χαμένη ευκαιρία να μη συνδέσει τις συνεχιζόμενες μειώσεις με έναν ευρύτερο διάλογο ασφαλείας με τη Μόσχα, με στόχο την απόσπαση ρωσικών παραχωρήσεων. Αυτές θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν περιορισμούς στις αναπτύξεις δυνάμεων στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, μια νομικά δεσμευτική δέσμευση της Ρωσίας ότι δεν θα προβεί σε επιθετικές ενέργειες εναντίον χωρών του ΝΑΤΟ, καθώς και διάλογο για τον έλεγχο των εξοπλισμών.
Αυτό είναι ταυτόχρονα έξυπνη πολιτική και ορθή στρατηγική. Είναι απολύτως προς το συμφέρον της Ευρώπης να στηρίξει διπλωματικές δικλίδες ασφαλείας και μηχανισμούς αποφυγής σύγκρουσης που θα μείωναν το συνολικό βάρος αποτροπής της Ευρώπης. Με τον ίδιο τρόπο, θα ήταν ευκολότερο να «πουληθεί» η αναδίπλωση στους σκεπτικιστές του Κογκρέσου και να θεσμοθετηθεί ως σταθερό στοιχείο της αμερικανικής πολιτικής τα επόμενα χρόνια, εάν παρουσιαστεί ως μέρος ενός πακέτου για μια πιο σταθερή ευρωπαϊκή τάξη, που θα περιλαμβάνει συγκεκριμένους συμβιβασμούς από τη Ρωσία.
Οι συμμαχίες είναι πάντα μέσο για έναν σκοπό, ποτέ αυτοσκοπός. Αν και οι ΗΠΑ αποκομίζουν ορισμένα γεωστρατηγικά οφέλη από το ΝΑΤΟ, ο οργανισμός έχει απομακρυνθεί από την κεντρική του αποστολή με τρόπους που έρχονται όλο και περισσότερο σε αντίθεση με τα βασικά αμερικανικά συμφέροντα. Για πρώτη φορά από το 1991, υπάρχει ένα παράθυρο για μια ελεγχόμενη επαναρρύθμιση του ΝΑΤΟ, η οποία δεν θα οδηγήσει απλώς σε μια πιο ισορροπημένη διατλαντική σχέση, αλλά θα δημιουργήσει και τις προϋποθέσεις για ειρήνη και σταθερότητα στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Η αναζωογόνηση της Συμμαχίας θα απαιτήσει σταθερή αίσθηση στρατηγικής κατεύθυνσης και καθόλου μικρή πολιτική βούληση. Ο Λευκός Οίκος, κάνοντας το πρώτο βήμα, έχει θέσει ένα θεμέλιο που θα πρέπει να επιβεβαιωθεί χωρίς αμφισημίες στη Σύνοδο της Άγκυρας την επόμενη εβδομάδα και να παγιωθεί τα επόμενα χρόνια.
Mark Episkopos
Ο Mark Episkopos είναι ερευνητής για την Ευρασία στο Quincy Institute for Responsible Statecraft. Είναι επίσης έκτακτος καθηγητής Ιστορίας στο Marymount University. Ο Episkopos είναι διδάκτωρ Ιστορίας από το American University και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στις Διεθνείς Σχέσεις από το Boston University.
Οι απόψεις που εκφράζουν οι συγγραφείς στο Responsible Statecraft δεν αντανακλούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις του Quincy Institute ή των συνεργατών του.
