Φωτογραφία του 2018. Διαδηλωτές κρατούν κόκκινες σημαίες με τον Ήλιο της Βεργίνας και τη σημαία της χώρας, διαμαρτυρόμενοι για την προώθηση της Συνθήκης των Πρεσπών και τη μετονομασία του κράτους
Ανεξάρτητη από το 1991, η βαλκανική χώρα, Βόρεια Μακεδονία, στρέφεται στις Βρυξέλλες, αλλά οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν ποτέ ξεκινήσει αφού έχει αντιμετωπίσει σημαντικά πολιτικά εμπόδια, γράφει Marco Fedeli στο ιταλικό open.online.
Υπήρξε η διαμάχη για το όνομα από τη δεκαετία του ‘90 με την Ελλάδα και τώρα οι διαφωνίες με τη Σόφια σχετικά με την αναγνώριση της βουλγαρικής μειονότητας της χώρας.
Τώρα, η χώρα των κεντρικών Βαλκανίων ελπίζει ότι η νέα ώθηση της ΕΕ για διεύρυνση θα υλοποιήσει τελικά τις φιλοδοξίες της. Αλλά ο δρόμος προς τις μεταρρυθμίσεις είναι ακόμα μακρύς και η Επιτροπή θεωρεί επί του παρόντος άλλες χώρες των Βαλκανίων ως πιο προηγμένες.
Ένα σταυροδρόμι πολιτισμών
Τα Σκόπια βρίσκονται στην καρδιά των Βαλκανίων, φωλιασμένα ανάμεσα στη Σερβία και το Κοσσυφοπέδιο στα βόρεια, τη Βουλγαρία στα ανατολικά, την Αλβανία στα δυτικά και την Ελλάδα στα νότια.
Η χώρα λόγω της θέσης της, ήταν πάντα ένα σταυροδρόμι διαφορετικών πολιτισμών: σήμερα, τα εναλλασσόμενα καμπαναριά των ορθόδοξων εκκλησιών και οι μιναρέδες των τζαμιών το μαρτυρούν.
Το σημερινό κράτος περιλαμβάνει μόνο ένα μικρό μέρος της αρχαίας περιοχής της Μακεδονίας, αλλά κυρίως της αρχαίας Παιονίας και της Δαρδανίας, είναι μεσόγειος και το έδαφός της είναι κυρίως ορεινό, που διασχίζεται από τα Όρη Σάρρος στα βορειοδυτικά.
Σχεδόν 2 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν εκεί , πάνω από το ένα τρίτο των οποίων ζουν στην πρωτεύουσα Σκόπια (σχεδόν 600.000 κάτοικοι) κατά μήκος του ποταμού Αξιού, του μεγαλύτερου της χώρας.
Τα Σκόπια, ακολουθούμενα σε σημασία από τις πόλεις Μπίτολα, Τέτοβο και Κουμάνοβο, υπέστησαν σοβαρές ζημιές από έναν τρομερό σεισμό το 1963.
Σήμερα η Βόρεια Μακεδονία είναι επίσης γνωστή ως τουριστικός προορισμός, ειδικά για τις φυσικές της ομορφιές, όπως η λίμνη Αχρίδα , μία από τις παλαιότερες στην Ευρώπη: είναι ένα από τα δύο μνημεία της UNESCO της χώρας, μαζί με τα αρχαία δάση οξιάς των Καρπαθίων.
Μια ταραγμένη ιστορία
Η σημερινή επικράτεια της Βόρειας Μακεδονίας υπήρξε μέρος μεγάλων αυτοκρατοριών: από την ομώνυμη αυτοκρατορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου μέχρι τη Ρωμαϊκή και στη συνέχεια τη Βυζαντινή.
Τον 15ο αιώνα κατακτήθηκε από τους Τούρκους και παρέμεινε υπό οθωμανική κυριαρχία μέχρι τους δύο Βαλκανικούς Πολέμους του 1912 και του 1913.
Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, λόγω της διάλυσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας , η περιοχή εκατέρωθεν του Αξιού προσαρτήθηκε στη Σερβία, η οποία, μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, εντάχθηκε στο νέο Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων .
Το 1945, με το όνομα ‘Μακεδονία’ έγινε μία από τις δημοκρατίες της σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας του Τίτο.
Το 1991, μετά τη διάλυσή της, ανακήρυξε την ανεξαρτησία της από τη Γιουγκοσλαβική Ομοσπονδία (με το όνομα «Μακεδονία» ) σχετικά ειρηνικά, αποφεύγοντας τους αιματηρούς πολέμους που ενέπλεξαν πολλές από τις χώρες της περιοχής τα επόμενα χρόνια.
Το νέο κράτος, ωστόσο, έπρεπε αμέσως να αντιμετωπίσει ένα εμπάργκο που επέβαλε η Ελλάδα σε σχέση με τη διαμάχη για το όνομα , καθώς και τη δύσκολη μετάβαση από μια σχεδιασμένη οικονομία σε ένα σύστημα ελεύθερης αγοράς που οδήγησε στο κλείσιμο πολλών κρατικών βιομηχανιών και στην αυξανόμενη ανεργία .
Η πιο κρίσιμη στιγμή ήρθε το 2001 , όταν οι εντάσεις μεταξύ της σλαβικής πλειοψηφίας και της αλβανικής κοινότητας ξέσπασαν σε εμφύλιο πόλεμο .
Η κρίση επιλύθηκε με τη Συνθήκη της Αχρίδας , η οποία υπογράφηκε τον Αύγουστο του ίδιου έτους, χάρη εν μέρει στη διεθνή διαμεσολάβηση.
Η συμφωνία ανασχεδίασε τη θεσμική αρχιτεκτονική της χώρας, εισάγοντας μηχανισμούς για μεγαλύτερη εκπροσώπηση της αλβανικής κοινότητας και αναγνωρίζοντας το δικαίωμα χρήσης της γλώσσας της.
Διαμαρτυρία Αλβανών φοιτητών στο Κόσοβο κατά των Σκοπίων κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ της σλαβικής και της αλβανικής κοινότητας – Πρίστινα, 26 Μαρτίου 2001
Ο (ανώμαλος) δρόμος προς την ΕΕ
Οι σχέσεις με την ΕΕ ήταν ανέκαθεν η κατευθυντήρια αρχή της εξωτερικής πολιτικής της πΓΔΜ, αλλά για μεγάλο χρονικό διάστημα η χώρα μπορούσε να την παρατηρήσει μόνο από μακριά.
Η διαδικασία προσέγγισης με τις Βρυξέλλες ξεκίνησε το 2001 με τη Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης , μέσω της οποίας η Ένωση προσέφερε πρόσβαση σε ορισμένες από τις αγορές της με αντάλλαγμα τη δέσμευση για μεταρρύθμιση του νομικού της πλαισίου.
Τον Μάρτιο του 2004, τα Σκόπια υπέβαλαν επίσημα αίτηση ένταξης στην ΕΕ. Στις 17 Δεκεμβρίου 2005, έλαβαν καθεστώς υποψήφιας χώρας, αλλά οι συγκεκριμένες διαπραγματεύσεις παρέμειναν σε αδιέξοδο για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Το επίμαχο ζήτημα γύρω από το όνομα της χώρας επιβράδυνε τη διαδικασία . Από την ανεξαρτησία της το 1991, η Ελλάδα αμφισβητεί τη χρήση του ονόματος «Μακεδονία» που είχε επιλέξει η χώρα, θεωρώντας την ακατάλληλη αναφορά σε μια περιοχή και μια ιστορική-πολιτιστική κληρονομιά που η Αθήνα θεωρεί μέρος της εθνικής της ταυτότητας, αναφερόμενη στην αρχαία Μακεδονία του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Για χρόνια, αυτή η διαμάχη έχει μπλοκάρει την είσοδο της χώρας σε διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένης της έναρξης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων στην ΕΕ.
Από την ένταξη της στον ΟΗΕ το 1993, για να παρακαμφθεί αυτό το εμπόδιο, η χώρα αναφέρεται διεθνώς ως «Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας» ( ΠΓΔΜ ).
Αυτή η προσωρινή λύση ξεπεράστηκε αργότερα μετά την υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών τον Ιούνιο του 2018 μεταξύ των κυβερνήσεων των Σκοπίων και της Αθήνας, η οποία έλυσε το ζήτημα αλλάζοντας επίσημα το όνομα του κράτους σε « Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας ».
Η συμφωνία, που έγινε δεκτή με ικανοποίηση από τη διεθνή κοινότητα, ξεμπλοκάρισε αμέσως την ευρωατλαντική πορεία της χώρας.
Τον Μάρτιο του 2020, πραγματοποιήθηκε τόσο η ένταξη στο ΝΑΤΟ όσο και η απόφαση της ΕΕ για έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων .
Ωστόσο, το ζήτημα του ονόματος της χώρας συνεχίζει να τροφοδοτεί μια έντονη συζήτηση για την ταυτότητα στη χώρα.
Μόλις επιλύθηκε το ελληνικό ζήτημα, η χώρα έπρεπε επίσης να αντιμετωπίσει το βέτο της Βουλγαρίας στην έναρξη των διαπραγματεύσεων.
Η Σόφια απαίτησε επίσημη αναγνώριση της βουλγαρικής μειονότητας που υπάρχει στην επικράτεια της Βόρειας Μακεδονίας.
Ως εκ τούτου, η ΕΕ έθεσε ως όρο για τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων τη δέσμευση των Σκοπίων να τροποποιήσουν το Σύνταγμα .
Τον Ιούλιο του 2022, η Βόρεια Μακεδονία συμφώνησε να επισημοποιήσει την αναγνώριση και την προστασία της βουλγαρικής μειονότητας και έτσι ξεκίνησε τελικά η διαδικασία των διαπραγματεύσεων.
Ωστόσο, έπρεπε να υποβληθεί στην περαιτέρω ενδιάμεση φάση του προπαρασκευαστικού « ελέγχου » διαφόρων τομέων της κοινωνίας και της οικονομίας μέχρι τον Δεκέμβριο του 2023.
Επενδύσεις στην ΕΕ και απογοητεύσεις
Έκτοτε, τα Σκόπια έχουν προβεί σε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που επηρεάζουν το κράτος δικαίου, τη δικαιοσύνη, τη δημόσια διοίκηση και την καταπολέμηση της διαφθοράς.
Για να υποστηρίξει αυτή τη διαδικασία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε το νέο Σχέδιο Ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια το 2023, ένα χρηματοδοτικό πακέτο ύψους 6 δισεκατομμυρίων ευρώ για την επιτάχυνση της ευθυγράμμισης της περιοχής με την ΕΕ.
Επιπλέον, η ΕΕ έχει διαθέσει 750,4 εκατομμύρια ευρώ σε επιχορηγήσεις και δάνεια με ευνοϊκούς όρους στη Βόρεια Μακεδονία για το 2024 (μέχρι τον Μάιο του 2026, η χώρα είχε ήδη λάβει 142,1 εκατομμύρια ευρώ σε αναγνώριση της προόδου της).
Αυτά συμπληρώνονται από κεφάλαια από το πρόγραμμα Global Gateway για την κατασκευή νέων έργων υποδομής, όπως η σιδηροδρομική γραμμή μεταξύ Κουμάνοβο και των βουλγαρικών συνόρων, το αιολικό πάρκο Μπογκντάντσι και η μονάδα επεξεργασίας λυμάτων των Σκοπίων στον ποταμό Αξιό.
Ωστόσο, από το κλείσιμο της φάσης ελέγχου το 2023, η Βόρεια Μακεδονία δεν έχει σημειώσει καμία συγκεκριμένη πρόοδο προς την ένταξή της στην ΕΕ.
Από τις έξι θεματικές ομάδες, η Ένωση δεν έχει ακόμη ανοίξει μία. Αυτό συμβαίνει επειδή η υπόσχεση των Σκοπίων να μεταρρυθμίσουν το Σύνταγμα ώστε να αναγνωρίσουν πολίτες άλλων εθνοτικών ομάδων, όπως η Βουλγαρία, δεν έχει ακόμη εκπληρωθεί.
Το Συμβούλιο έχει θέσει ως προϋπόθεση το άνοιγμα του πρώτου από τα κεφάλαια των διαπραγματεύσεων, του «θεμελιώδους» κεφαλαίου, από αυτό.
Επί της ουσίας, ωστόσο, η Επιτροπή αναγνωρίζει θετικά στην τελευταία της έκθεση για τη χώρα τη σταθερότητα των σχέσεων μεταξύ των διαφόρων εθνοτικών ομάδων της χώρας, που συνδέεται με την κληρονομιά της Συμφωνίας της Αχρίδας, και την επανενεργοποίηση του Συμβουλίου Συνεργασίας μεταξύ Κυβέρνησης και Κοινωνίας των Πολιτών.
Άλλα ευπρόσδεκτα βήματα προς τα εμπρός περιλαμβάνουν την ευθυγράμμιση στην εξωτερική πολιτική, συμπεριλαμβανομένων των κυρώσεων κατά της Ρωσίας , την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την ολοκλήρωση της κεφαλαιαγοράς με την είσοδο στον SEPA (Ενιαίο Χώρο Πληρωμών σε Ευρώ).
Όσον αφορά τη δημόσια διοίκηση, ωστόσο, επισημαίνονται επίσης οι νόμοι για τους δημόσιους υπαλλήλους και τους υπαλλήλους και η νομοθεσία για τον εσωτερικό δημοσιονομικό έλεγχο.
Ωστόσο, οι απογοητεύσεις της ΕΕ είναι πολύ περισσότερες.
Η Επιτροπή πιστεύει ότι η χώρα δεν έχει σημειώσει «καμία πρόοδο» στους τομείς της δικαιοσύνης και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η δικαστική ανεξαρτησία υπονομεύεται από την πίεση άλλων κρατικών κλάδων, συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών του Κοινοβουλίου να αναγκάσει μέλη του Δικαστικού Συμβουλίου να παραιτηθούν.
Η διαφθορά παραμένει διαδεδομένη και, σύμφωνα με την έκθεση, αποτελεί «αίτιο σοβαρής ανησυχίας».
Άλλοι παράγοντες περιλαμβάνουν τις «απαίσιες» συνθήκες κράτησης , την έλλειψη προστασίας των προσωπικών δεδομένων, τις απειλές κατά των δημοσιογράφων, την αδιαφανή ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης και την κατανομή της κρατικής διαφήμισης.
Οι προσπάθειες του κράτους για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και του ξεπλύματος χρήματος κρίνονται επίσης ανεπαρκείς .
Τέλος, στο οικονομικό μέτωπο, η κλίμακα της παραοικονομίας και η κακοδιαχείριση των δημόσιων επενδύσεων αποτελούν αιτία ανησυχίας .
Γλώσσα, πολιτική και θρησκείες
Η κοινωνία της Βόρειας Μακεδονίας είναι βαθιά πολυεθνική : η εθνοτική σλαβομακεδονική πλειοψηφία (66,5%) αποτελείται από μια σημαντική αλβανική κοινότητα (το ένα τέταρτο του πληθυσμού), καθώς και από τουρκικές, ρομά, σερβικές και βοσνιακές μειονότητες.
Οι επίσημες γλώσσες είναι η ονομαζόμενη «μακεδονική» (μια νοτιοσλαβική γλώσσα) και η αλβανική , η οποία αναγνωρίζεται σε δήμους με αλβανική παρουσία μεγαλύτερη από το 20% του πληθυσμού.
Επιπλέον, τα Σκόπια αναγνωρίζουν επίσημα τη ρουμανική γλώσσα , η οποία ομιλείται από μια αυτόχθονη ομάδα της περιοχής, αλλά είναι γνωστή από χιλιάδες πολίτες της Βόρειας Μακεδονίας, αρμάνικης καταγωγής.
Σε θρησκευτικό επίπεδο , επικρατεί η Ορθόδοξη Χριστιανοσύνη , παράλληλα με το Ισλάμ, το οποίο ασκείται ιδιαίτερα από την αλβανική μειονότητα.
Αυτή η πολλαπλότητα, ενώ αφενός αποτελεί πολιτιστικό πλούτο, αφετέρου αποτελεί πηγή πολιτικής έντασης για δεκαετίες, με αποκορύφωμα την εσωτερική σύγκρουση με την αλβανική μειονότητα το 2001.
Η Βόρεια Μακεδονία είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία. Από τον Ιούνιο του 2024, επικεφαλής της κυβέρνησης είναι ο Χρίστιαν Μίτσκοσκι , ηγέτης του VMRO-DPMNE, του κεντροδεξιού εθνικοσυντηρητικού κόμματος που ηγείται του συνασπισμού Твоја Македонија («Η Μακεδονία σου»).
Πρόεδρος της Δημοκρατίας, που εκλέγεται άμεσα κάθε πέντε χρόνια από τους πολίτες, είναι η Γκορντάνα Σιλιάνοβσκα-Ντάβκοβα , επίσης του VMRO-DPMNE, από τον Μάιο του 2024. Είναι η πρώτη γυναίκα που κατέχει αυτό το αξίωμα στην ιστορία της χώρας.
Η Πρόεδρος της Βόρειας Μακεδονίας, Γκορντάνα Σιλιάνοφσκα -Ντάνκοβα– 8 Μαΐου 2024 (EPA – Georgi Licovski)
Οικονομική ανανέωση και η ώθηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη
Από οικονομικής άποψης, η Βόρεια Μακεδονία εμφανίζει τα χαρακτηριστικά μιας μικρής, ανοιχτής και σταδιακά εξελισσόμενης οικονομίας.
Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, που εκτιμάται σε περίπου 16,3 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025, αυξάνεται με μέτριο αλλά σταθερό ρυθμό —περίπου 3% ετησίως— μετά τη συρρίκνωση που σχετίζεται με την πανδημία το 2020.
Οι υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν πάνω από το 71% του ΑΕΠ, ενώ η μεταποίηση —αυτοκινητοβιομηχανία, ηλεκτρονικά είδη, κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και μεταλλουργία— ανέρχεται σε περίπου 22% και η γεωργία αντιπροσωπεύει πλέον μόνο το 6%.
Ο πληθωρισμός , αφού κορυφώθηκε στο 14,2% το 2022 , λόγω της ενεργειακής κρίσης και του πολέμου στην Ουκρανία, έχει επιστρέψει σε πιο μέτρια επίπεδα ( 2,6% το 2026), ενώ η ανεργία έφτασε στο ιστορικό χαμηλό του 11,7% το 2025 , υποβοηθούμενη από την αύξηση της απασχόλησης στον τομέα της μεταποίησης, των κατασκευών και των υπηρεσιών.
Το εμπορικό έλλειμμα, που ξεπέρασε τα 2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024, και η εξάρτηση από τις εισαγωγές ενέργειας παραμένουν διαρθρωτικά , σε ένα πλαίσιο στο οποίο η ΕΕ απορροφά ήδη πάνω από τα δύο τρίτα των εθνικών εξαγωγών και είναι, συνολικά, ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος, ο μεγαλύτερος επενδυτής και ο μεγαλύτερος χρηματοδότης της χώρας.
Το δημόσιο χρέος , περίπου στο 57-58% του ΑΕΠ για αξία 9,7 δισεκατομμυρίων ευρώ, παραμένει σε επίπεδα που θεωρούνται βιώσιμα και πολύ κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Τα τελευταία χρόνια, η Βόρεια Μακεδονία βιώνει μια ισχυρή ψηφιακή επιτάχυνση χάρη στην υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μιας νέας και ζωντανής κοινότητας ειδικών πληροφορικής στην πρωτεύουσα Σκόπια.
Η χώρα τοποθετείται ως στρατηγικός τεχνολογικός κόμβος στα Βαλκάνια, ειδικά όσον αφορά την τεχνολογική καινοτομία.
Διαθέτει ένα Εθνικό Κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης , με την ονομασία « Vezilka », το οποίο εγκαινιάστηκε το 2025 και χρησιμεύει ως κόμβος για πολλά έργα σχετικά με τα chatbots, την Τεχνητή Νοημοσύνη, την κυβερνοασφάλεια και τον ψηφιακό μετασχηματισμό.
Υπάρχουν όμως και επιτυχημένες νεοσύστατες επιχειρήσεις στον τομέα της fintech , όπως η Native Teams, η οποία προσφέρει μια παγκόσμια πλατφόρμα για τη διαχείριση πληρωμών, συμβάσεων και νομικής συμμόρφωσης για ελεύθερους επαγγελματίες και εργαζόμενους εξ αποστάσεως.
Ή ακόμα και στο ηλεκτρονικό εμπόριο: Η Pixyle.ai , μια νεοσύστατη επιχείρηση που συνδυάζει την τεχνητή νοημοσύνη και τη μόδα μέσω της υπολογιστικής όρασης , βοηθά μεγάλες διεθνείς εταιρείες ηλεκτρονικού εμπορίου να καταγράφουν και να βελτιστοποιούν τις οπτικές αναζητήσεις για ρούχα.
Marco Fedeli- open.online
