Μετά από εβδομάδες δισταγμού εν μέσω της επιδεινούμενης κατάστασης ασφαλείας στην Ερυθρά Θάλασσα, η Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και η Τουρκία συμφώνησαν τελικά να ενεργοποιήσουν «μέτρα αποτροπής» στο πλαίσιο της συμφωνίας αμοιβαίας ασφάλειας, του Συμφώνου της Μέκκας.
Με βάση τη συμφωνία, το Πακιστάν και η Τουρκία συμφώνησαν να «αναπτύξουν γρήγορα δυνάμεις» στη Σαουδική Αραβία για να αντιμετωπίσουν τις επιθέσεις των ανταρτών Χούθι της Υεμένης.
Αυτή είναι η πρώτη φορά που γίνεται επίκληση της «Συμφωνίας της Μέκκας», η οποία υπογράφηκε τον Αύγουστο.
«Η επιτροπή συμφώνησε να ενεργοποιήσει συλλογικά μέτρα αποτροπής, στο πλαίσιο της Συμμαχίας, σε απάντηση στις επιθέσεις και σε όλους όσους είναι υπεύθυνοι γι’ αυτές», δήλωσε ο Χαλίντ μπιν Σαλμάν, υπουργός Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας.
Το «Σύμφωνο της Μέκκας» έχει μια ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, παρόμοια με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον μιας χώρας θα θεωρούνταν επίθεση και εναντίον και των τριών.
Με βάση τη συμφωνία, η Άγκυρα θα μπορούσε να αναπτύξει τους στρατιώτες της στη νότια Αραβική χερσόνησο για πρώτη φορά μετά από πάνω από έναν αιώνα.
Η τελευταία φορά που Τούρκοι στρατιώτες υπηρέτησαν στην Υεμένη ήταν το 1919 υπό οθωμανική κυριαρχία. Μετά την ήττα των Οθωμανών στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο , η Άγκυρα συμφώνησε να παραδώσει φρουρές εκτός Ανατολίας βάσει της Ανακωχής του Μούδρου.
Μετά την Ανακωχή, που υπογράφηκε μεταξύ των Οθωμανών και των Συμμάχων το 1918, οι οθωμανικές φρουρές στην Υεμένη παραδόθηκαν στις βρετανικές δυνάμεις μία προς μία.
Επομένως, η ενεργοποίηση της Συμφωνίας της Μέκκας θα μπορούσε να οδηγήσει τις τουρκικές δυνάμεις στην επιστροφή της νότιας Αραβικής Χερσονήσου μετά από περισσότερο από έναν αιώνα.
Η επιστροφή των Τούρκων…
Στην πραγματικότητα, ενώ η Συμφωνία της Μέκκας υπογράφηκε μόλις το 2026, η Τουρκία περιμένει την ευκαιρία να επιστρέψει στην Υεμένη για πάνω από μια δεκαετία.
Το 2015, όταν η Σαουδική Αραβία παρενέβη στρατιωτικά στην Υεμένη εναντίον των ανταρτών Χούθι για πρώτη φορά, ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι «Ανάλογα με την πορεία των γεγονότων, ενδέχεται να εξετάσουμε το ενδεχόμενο παροχής υλικοτεχνικής υποστήριξης».
Ωστόσο, η Άγκυρα δεν πρέπει να πανηγυρίζει πολύ τόσο νωρίς, καθώς η ιστορία επιφυλάσσει ένα σοβαρό μάθημα για τους Τούρκους.
Η ισχυρή Οθωμανική Αυτοκρατορία κάποτε κυριαρχούσε στις τρεις ηπείρους της Ασίας, της Αφρικής και της Ευρώπης· έλεγχε τρεις από τους ιερότερους τόπους του Ισλάμ, συμπεριλαμβανομένης της Μέκκας, της Μεδίνας και της Ιερουσαλήμ· και έλεγχε μια τεράστια περιοχή στις ευρωπαϊκές χώρες των Βαλκανίων και της νότιας Ευρώπης.
Οι Οθωμανοί, ωστόσο, δεν μπόρεσαν ποτέ να υποτάξουν πλήρως τις Ζαϊντές φυλές της Υεμένης, τους ιστορικούς προγόνους των σημερινών ανταρτών Χούθι.
Η Υεμένη, μάλιστα, αποκαλούνταν συχνά «νεκροταφείο της Ανατολίας» ή «νεκροταφείο Οθωμανών στρατιωτών».
Υεμένη – Το Νεκροταφείο των Τούρκων (Οθωμανών)
Η Βικτόρια Κλαρκ, στο βιβλίο της με τίτλο «Υεμένη: Χορεύοντας στα κεφάλια των φιδιών» (2010), γράφει ότι μέχρι τη δεκαετία του 1890 η Υεμένη ήταν ήδη «γνωστή ως το «νεκροταφείο των Τούρκων»» κατά τη διάρκεια των εκστρατειών του Αχμέτ Φεϊζί Πασά.
Παρέθεσε επίσης τα λόγια ενός Οθωμανού αξιωματούχου: «Η Υεμένη έχει γίνει πλέον το νεκροταφείο των Μουσουλμάνων και του χρήματος».
Ο Τούρκος δημοσιογράφος και συγγραφέας Μουσταφά Μπαλμπάι τιτλοφόρησε το βιβλίο του « Türkler Mezarlığı Yemen », που σημαίνει «Νεκροταφείο των Τούρκων».
Στην πραγματικότητα, η περιγραφή της Υεμένης ως «νεκροταφείο Τούρκων στρατιωτών» είναι ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στην οθωμανική (τουρκική) ιστορική μνήμη.
Το Yemen Türküsü είναι ένα διάσημο τουρκικό λαϊκό τραγούδι που χρησιμεύει ως τραγικός θρήνος για τους Οθωμανούς στρατιώτες που βάδισαν για να πολεμήσουν στην Υεμένη κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και δεν επέστρεψαν ποτέ.
Ένα άλλο τουρκικό λαϊκό τραγούδι θυμάται τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι Οθωμανοί στρατιώτες στην Υεμένη και αποτίει φόρο τιμής στους Τούρκους που πήγαν στην Υεμένη αλλά δεν επέστρεψαν ποτέ.
«Δεν υπάρχουν σύννεφα στον ουρανό, τι καπνός είναι αυτός;
Δεν υπάρχει θάνατος στη γειτονιά, τι αναταραχή είναι αυτή;
Αυτές οι χώρες της Υεμένης είναι τόσο ύπουλες.
Ω, Υεμένη, το τριαντάφυλλό της είναι ένα λιβάδι.
Γιατί αυτοί που φεύγουν δεν επιστρέφουν;»
Η Ayşe Hür, στο άρθρο της με τίτλο « Το μεγαλύτερο οθωμανικό νεκροταφείο: Υεμένη », αφηγείται ότι η οθωμανική κυριαρχία στην Υεμένη αντιτάχθηκε σθεναρά από τους Ζαϊντές, τους προγόνους των ανταρτών Χούθι.
Σύμφωνα με τους Ζαϊντί, οι Οθωμανοί ήταν «άπιστοι με τουρμπάνι».
Ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν (δεξιά) περνάει δίπλα σε έναν Τούρκο στρατιώτη που φοράει οθωμανική στολή κατά τη διάρκεια μιας εκδήλωσης μνήμης για την τρίτη επέτειο στο Διεθνές Αεροδρόμιο Ατατούρκ στην Κωνσταντινούπολη στις 15 Ιουλίου 2019. Η Τουρκία τιμά, στις 15 Ιουλίου 2019, την τρίτη επέτειο της απόπειρας πραξικοπήματος, η οποία ακολουθήθηκε από μια σειρά εκκαθαρίσεων στον δημόσιο τομέα και αλλαγές για την ενίσχυση των εξουσιών του Τούρκου Προέδρου. (Φωτογραφία: Ozan KOSE / AFP)
Στο έργο του με τίτλο «Ο Θρήνος μου», ο Αχμέτ Ιζέτ (Φουργκάς) Πασάς, ο οποίος στάλθηκε στην Υεμένη στις αρχές του 20ού αιώνα για να καταστείλει μια εξέγερση των Ζαϊντί εναντίον των Οθωμανών, περιέγραψε την περίοδο του οθωμανικού αγώνα στην Υεμένη (1635-1840) με τα ακόλουθα λόγια: «Μετά από έναν αιώνα συγκρούσεων στο Τζαμπάλ, με εσωτερικές εξεγέρσεις και συνεχείς πολέμους εναντίον των ιμάμηδων Ζαϊντί, οι οποίοι συνεχίστηκαν μέχρι το έτος 1045 ΑΧ (1635), ολόκληρη η περιοχή της Υεμένης έπεσε υπό την κυριαρχία των ιμάμηδων Ζαϊντί λόγω της πολιορκίας και της πίεσης που ασκήθηκε στον Χαϊντάρ Πασά, ο οποίος ξεχάστηκε και εγκαταλείφθηκε στο Τζαμπάλ από την κεντρική κυβέρνηση».
Οι οθωμανικές πηγές δεν διευκρινίζουν πόσοι άνθρωποι πέθαναν στους πολέμους με τους Ζαϊντές κατά τη διάρκεια αυτών των 100 ετών, αναφέροντας απλώς ότι «χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν».
«Το να πηγαίνουν στην Υεμένη και να μην επιστρέφουν» είναι η μοίρα των Οθωμανών στρατιωτών από τον 16ο αιώνα, έγραψε η Ayşe Hür στο άρθρο της.
Στο άρθρο με τίτλο «Η Κατάσταση στην Υεμένη» στο 15ο τεύχος της Οθωμανικής Εφημερίδας με ημερομηνία 1316 (1900), αναφερόταν: «Ως αποτέλεσμα των λανθασμένων πολιτικών του Αχμέτ Φεβζή Πασά, περίπου 4.000 στρατιώτες πέθαιναν κάθε χρόνο».
Η Ayşe Hür παρέθεσε επίσης στο άρθρο της έναν Οθωμανό αξιωματούχο, ο οποίος ανέφερε ότι 130.000 Οθωμανοί στρατιώτες θάφτηκαν στο Χιτζάζ και την Υεμένη μεταξύ 1871 και 1894.
Ο στρατάρχης Γκαλίπ, ο οποίος υπηρέτησε ως λοχαγός στην Υεμένη τον 19ο αιώνα, έγραψε: «Από τότε που εργαζόμουν υπό το Γενικό Επιτελείο, όλα τα αρχεία του γενικού επιτελείου περνούσαν από τα χέρια μου. Σε αυτά τα αρχεία, παρατήρησα ένα μεγάλο και τρομερό χάσμα μεταξύ των νέων στρατιωτών που εντάσσονταν στον στρατό και εκείνων που αντικαταστάθηκαν ή έγιναν ανάπηροι… Η Υεμένη ήταν μόνιμη εμπόλεμη ζώνη εκείνη την εποχή.
«Σύγκρινα τον αριθμό όσων εντάχθηκαν στις φατρίες τους ή κινητοποιήθηκαν μαζικά και απελάθηκαν λόγω εξεγέρσεων με τον αριθμό όσων επέζησαν και επέστρεψαν στην πατρίδα τους. Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξα ήταν το εξής: Στα 22 χρόνια που πέρασαν, συνολικά 130.000 νέοι της Ανατολίας είχαν ταφεί στις ερήμους της Χετζάζ και της Υεμένης».
Το 2011, ο τότε Τούρκος πρόεδρος Αμπντουλάχ Γκιουλ ανακαίνισε και εγκαινίασε ένα Τουρκικό Νεκροταφείο Μνήμης (Yemen-Türk Şehitliği) στη Σαναά προς τιμήν των Οθωμανών στρατιωτών που πέθαναν στις εκστρατείες στην Υεμένη.
Μόλις ένα χρόνο αργότερα, το 2012, οι αντάρτες Χούθι κατεδάφισαν μέρος του μνημείου.
Για αιώνες, το μνημείο συμβολίζει την οθωμανική παρουσία στην Υεμένη. Η σκόπιμη επίθεση σε αυτό το μνημείο χρησιμεύει ως υπενθύμιση του πώς οι Χούθι θυμούνται τις οθωμανικές εκστρατείες στην Υεμένη.
Το κατεστραμμένο μνημείο για τους Τούρκους Μάρτυρες στην Υεμένη στην πρωτεύουσα της Υεμένης, Σαναά.
Ήταν επίσης ένα σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα ότι δεν θα δεχόταν καμία τουρκική εμπλοκή στην Υεμένη.
Γράφοντας στο Politics Today, ο Ahd Yaseen Al-Tamimi δήλωσε: «Τα σχολικά βιβλία ιστορίας, τα οποία υιοθετήθηκαν μετά το 1962, παρουσίαζαν μια θετική άποψη για την Οθωμανική Αυτοκρατορία και την κυριαρχία της στην Υεμένη. Παρ’ όλα αυτά, αυτό δεν εμπόδισε τους υποστηρικτές των Ζαϊντί να διατηρήσουν την αυστηρή και εξτρεμιστική τους θέση απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία».
Φυσικά, η Τουρκία είναι μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη και η επιρροή της επεκτείνεται και στην Υεμένη.
Έχει σημειώσει αξιοσημείωτη στρατιωτική επιτυχία στη Συρία, τη Λιβύη και στην καταπολέμηση των Κούρδων ανταρτών στο Ιράκ.
Η στρατιωτική υποστήριξη που παρείχε στο Αζερμπαϊτζάν ήταν ίσως ο αποφασιστικός παράγοντας στον πόλεμό του εναντίον της Αρμενίας.
Ωστόσο, η Υεμένη είναι ένα εντελώς διαφορετικό παιχνίδι.
Και αν η ιστορία είναι κάτι που πρέπει να βασιστούμε, τότε η Υεμένη, που συχνά περιγράφεται ως «νεκροταφείο των Οθωμανών», θα μπορούσε για άλλη μια φορά να γίνει τέλμα για την Τουρκία.
- Ο συντάκτης του άρθρου, Sumit Ahlawat, έχει πάνω από μια δεκαετία εμπειρίας στα μέσα ενημέρωσης. Έχει συνεργαστεί με τα Press Trust of India, Times Now, Zee News, Economic Times και Microsoft News. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στα Διεθνή ΜΜΕ και τη Σύγχρονη Ιστορία από το Πανεπιστήμιο του Sheffield, στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Eurasian Times
