Συνέντευξη με τον συγγραφέα του βιβλίου: “Τα μπάσταρδα του Χάγιεκ: Φυλή, Χρυσός, IQ και ο Καπιταλισμός της Άκρας Δεξιάς

Νεοφιλελευθερισμός “Αίματος και Χώματος”
Μια συνέντευξη με τον Quinn Slobodian, συγγραφέα του Hayek’s Bastards: Race, Gold, IQ, and the Capitalism of the Far RightΟ Charles Murray μιλά στο FreedomFest στο Λας Βέγκας, 2013 (Φωτογραφία: Gage Skidmore/Wikimedia Commons)

Με τα τρία τελευταία του βιβλία, ο Quinn Slobodian έχει εμπλουτίσει τη συλλογική μας κατανόηση για την ιστορία του νεοφιλελευθερισμού. Στο Globalists (2018), αφηγήθηκε την ιστορία των νεοφιλελευθέρων που επιδίωξαν να οικοδομήσουν μια παγκόσμια τάξη για να προστατεύσουν τον καπιταλισμό – ανατρέποντας έτσι τη διαδεδομένη αντίληψη ότι ο νεοφιλελευθερισμός ταυτίζεται με τον αντικρατισμό. Στο Crack-Up Capitalism (2023), έδειξε πώς αυτή η ίδια τάση “θωράκισης” του καπιταλισμού οδήγησε ριζοσπαστικούς υπέρμαχους της αγοράς να στηρίξουν τη θρυμματισμένη κυριαρχία μέσα από μικρο-εδαφικές οντότητες, όπου θα μπορούσαν να κυριαρχήσουν το κεφάλαιο και οι ανταγωνιστικές δυνάμεις. Στο πιο πρόσφατο έργο του, Hayek’s Bastards (2025), ο Slobodian υποστηρίζει ότι η σύγχρονη άκρα δεξιά δεν αποτελεί αντίδραση στον νεοφιλελευθερισμό, αλλά μάλλον παρακλάδι του. Η ριζοσπαστική δεξιά έχει επιτύχει να συνδυάσει τον ανταγωνισμό της αγοράς με ιδέες δανεισμένες από τη νευροεπιστήμη, την εξελικτική ψυχολογία, τη γενετική και άλλες φυσικές επιστήμες — μια «νέα σύνθεση» με ηχώ από τον παλιό κοινωνικό δαρβινισμό.

Μίλησα με τον Slobodian για το βιβλίο του, την πολιτική της εποχής Τραμπ και το μέλλον του νεοφιλελευθερισμού.

Nick Serpe: Το Hayek’s Bastards είναι, κατά κάποιον τρόπο, μια προϊστορία της alt-right, ή της σύγχρονης άκρας δεξιάς. Τι είναι αυτό που τη χαρακτηρίζει — και τι είναι αυτό που οι περισσότερες αναλύσεις παρερμηνεύουν για την προέλευσή της;

Quinn Slobodian: Θα όριζα την alt-right, ή τη ριζοσπαστική δεξιά, ως μια προσπάθεια αναίρεσης των προσπαθειών του εξισωτικού φιλελεύθερου ουμανισμού των τελευταίων διακοσίων ετών — και αποκατάστασης μιας τάξης βασισμένης στην ιεραρχία, που στηρίζεται στις φυσικές διαφορές μεταξύ των ανθρώπων. Αυτή η τάξη μπορεί να αντλεί τη νομιμοποίησή της από την επιστήμη, τη θρησκεία ή από πιο «λαϊκές» αντιλήψεις περί παραδοσιακής ουσίας.

Τι είναι αυτό που έχει κυρίως παραγνωριστεί; Από το 2016 και μετά, η άκρα δεξιά παρουσιάζεται συχνά ως μια αντίδραση στον νεοφιλελευθερισμό και μια απόπειρα προστασίας των ανθρώπων από τις υπερβολικά σκληρές ανταγωνιστικές πιέσεις ενός απάνθρωπου συστήματος. Κάποιοι στην αριστερά το βλέπουν ως έκφραση αυτού που ο Karl Polanyi αποκάλεσε «διπλή κίνηση»: όταν οι άνθρωποι αποσπώνται από τα κοινωνικά τους συμφραζόμενα και υποχρεώνονται να αντιμετωπίζουν αλλήλους ως αντικείμενα, θα υπάρξει μια αντίδραση, μια προσπάθεια επανα-ενσωμάτωσης. Ο Polanyi, ωστόσο, τόνιζε ότι αυτή η αντίδραση θα μπορούσε να προέλθει τόσο από τα δεξιά όσο και από τα αριστερά. Στην πραγματικότητα, στο πλαίσιο της δεκαετίας του ’40, όπου και έγραφε, ήταν μάλλον πιο πιθανό να έρθει από τα δεξιά.

Υπήρξε η τάση να αντιγραφεί αυτή η ερμηνεία και να επικολληθεί αυτόματα στο φαινόμενο MAGA, το Brexit, και διάφορα ακροδεξιά κινήματα στην Ευρώπη και αλλού. Εγώ ήθελα να δείξω ότι μερικοί από τους πιο επιδραστικούς διανοητές αυτής της νέας ακροδεξιάς λειτουργούσαν με τελείως διαφορετικό τρόπο. Δεν προσπαθούσαν να αντιστρέψουν ή να περιορίσουν τον καπιταλιστικό ανταγωνισμό· αντιθέτως, επιδίωκαν να επιταχύνουν τη λογική της μηδενικού αθροίσματος — μια σύγκρουση στο στυλ της αγοράς. Αυτή η οπτική έλειπε από τη συζήτηση, και ένιωσα ότι ήταν απαραίτητο να την εισαγάγουμε ώστε να στοχεύουμε στον πραγματικό αντίπαλο.

Serpe: Πότε άρχισε να διαμορφώνεται αυτό το ρεύμα; Ποια προβλήματα επιχειρούσε να απαντήσει, που οι παλαιότεροι νεοφιλελεύθεροι δεν είχαν αγγίξει;

Slobodian: Όπως και στο προηγούμενο βιβλίο μου, Crack-Up Capitalism, μεγάλο μέρος αυτής της ιστορίας διαδραματίζεται μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Πρόκειται για μια αναθεωρητική ανάγνωση της δεκαετίας του ’90. Η ουσιαστική κατάληξη της ιστορικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τους συμμάχους της, από τη μια, και τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους, από την άλλη, άφησε πολλούς να αναρωτιούνται αν είχε πράγματι δημιουργηθεί ένας νέος κόσμος ή αν απλώς ο εχθρός είχε αλλάξει χρώμα και εξωτερική εμφάνιση. Πολλά από τα στοιχεία που περιγράφω ως «σύγχρονη άκρα δεξιά» κρυσταλλώθηκαν εκείνη τη στιγμή, όταν δηλαδή ο αντικομμουνιστικός αγώνας μετατοπίστηκε προς νέους «εχθρούς». Αυτοί πήραν τη μορφή του οικολογικού κινήματος, του φεμινισμού, του αντιρατσιστικού κινήματος, των διεκδικήσεων δικαιωμάτων από την queer κοινότητα. Η ιδέα του κοινωνικού εποικοδομισμού και η πεποίθηση ότι η ταυτότητα μπορεί να ανακατασκευαστεί όπως ένα καταναλωτικό προϊόν, έγιναν εξαιρετικά απειλητικές για τους ανθρώπους της άκρας δεξιάς.

Η αντίληψη ότι ο εχθρός πέρασε από το κόκκινο στο πράσινο και το ροζ έγινε ο κοινός άξονας αντίστασης για ανθρώπους που υπό άλλες συνθήκες δεν θα συνεργάζονταν ποτέ — από νεοσυνομόσπονδους και χριστιανούς παραδοσιοκράτες έως αναρχοκαπιταλιστές όπως ο Murray Rothbard και ο Lew Rockwell. Μπορεί να μην είχαν πολλά κοινά, αλλά συμμερίζονταν την πεποίθηση ότι, αν και ο σοσιαλισμός είχε πεθάνει, ο «Λεβιάθαν» ζούσε ακόμη — και έπρεπε να αντιμετωπιστεί με νέους τρόπους.

Serpe: Αναφέρεσαι σε αυτό το φαινόμενο ως «νέο φουσιονισμό». Ποιο είναι το περιεχόμενο αυτού του εγχειρήματος; Αντικαθιστά τον παλαιό φουσιονισμό της δεξιάς ή χτίζει πάνω του;

Slobodian: Υπάρχει ένας πολύ γνωστός τρόπος να περιγραφεί το αμερικανικό συντηρητικό κίνημα ως φουσιονισμός — δηλαδή συγχώνευση — μεταξύ δύο τάσεων: αφενός όσων ενδιαφέρονταν κυρίως για την οικονομική ελευθερία και τον φιλελευθερισμό της αγοράς, και αφετέρου όσων ενδιαφέρονταν για τις χριστιανικές αξίες και την παραδοσιακή τάξη. Οι ιστορικοί έχουν περιγράψει μια συμμαχία αυτών των δύο πτερύγων της αμερικανικής δεξιάς ήδη από τη δεκαετία του ’50, η οποία κατέκτησε την εξουσία με διάφορους τρόπους κατά την περίοδο Ρήγκαν και, αργότερα, στη δεύτερη προεδρία του Μπους.

Ο «νέος φουσιονισμός» που περιγράφω στο βιβλίο αρχίζει να διαμορφώνεται τη δεκαετία του ’90. Οι άνθρωποι που τότε μιλούσαν για τον κίνδυνο του κράτους και της επιβίωσης του σοσιαλισμού, και την ανάγκη υπεράσπισης του καπιταλισμού και της οικονομικής ελευθερίας, άρχισαν να προσφεύγουν όχι σε θρησκευτικές αλλά σε επιστημονικές κατηγορίες — ιδιαίτερα στη εξελικτική βιολογία, τη γνωσιακή ψυχολογία και ακόμη και στη φυλετική επιστήμη. Ήταν μια περίοδος μεγάλης διανοητικής έξαρσης, ειδικά καθώς βιβλία όπως The Bell Curve νομιμοποιούσαν ιδέες περί φυλετικών διαφορών και ευφυΐας, ενώ επιστημονικά επιτεύγματα όπως το Human Genome Project δημιουργούσαν την αίσθηση ότι τα σώματά μας περιέχουν μια αντικειμενική αλήθεια που δεν μπορεί να αναιρεθεί από τους καθηγητές των ανθρωπιστικών σπουδών.

Οι αναφορές στην επιστήμη έγιναν έτσι ένα αποτελεσματικό όπλο στη μάχη των ιδεών — στον ακαδημαϊκό χώρο, στα περιοδικά, στις τηλεοπτικές εκπομπές. Ήταν μια στρατηγική που προσέφερε περισσότερη «σταθερότητα» από την παλιά επίκληση στη χριστιανική θεολογία.

Όπως συμβαίνει συνήθως με κάθε μορφή επιτυχίας, είτε στη δεξιά είτε στην αριστερά των ΗΠΑ, δεν πρόκειται για πλήρη αντικατάσταση παλιών με νέα σχήματα, αλλά για μια διεύρυνση ενός ευρύτερου, ταχύρρευστου ρεύματος επιρροών. Πολλοί άνθρωποι της άκρας δεξιάς εξακολουθούν να καθοδηγούνται πρωτίστως από τη θρησκευτική τους πίστη. Και μερικοί από αυτούς που εξετάζω στο βιβλίο ήταν ιδιαιτέρως ικανοί στο να συνδυάζουν ετερόκλητα στοιχεία — όπως ο ευαγγελικός χριστιανισμός με την προσήλωση στην επιστροφή στον «κανόνα χρυσού». Υπήρχε ένα σχεδόν ακροβατικό στυλ με το οποίο τα νήματα της επιστήμης και της ιδεολογίας της ελεύθερης αγοράς πλέκονταν μαζί — συχνά και με το χριστιανικό δόγμα.

Serpe: Σε κάποιες περιπτώσεις, αυτό δεν μοιάζει τόσο με αναγκαστική συγκόλληση αντιφατικών ιδεών λόγω πολιτικής σκοπιμότητας, όσο με αλληλοενισχυόμενες ιδεολογικές συγγένειες. Συμφωνείς;

Slobodian: Νομίζω πως είναι πιο σωστό να κατανοούμε αυτές τις ιδέες ως «σε κίνηση». Δεν έχουν ενδιαφέρον επειδή είναι δογματικά καθαρές ή θεωρητικά αλάνθαστες. Είναι ιδέες που αποδεικνύονται χρήσιμες σε διαφορετικές στιγμές πολιτικής κινητοποίησης, λειτουργώντας ως σημεία σύγκλισης ανάμεσα σε ομάδες που συνήθως έχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ τους. Αυτό είναι εμφανές στο παράδειγμα του John Randolph Club, μιας μικρής πολιτικής λέσχης της δεκαετίας του ’90, παρόμοιας με την Mont Pelerin Society, αλλά πολύ μικρότερης. Η λέσχη προσπαθούσε να δει τι θα μπορούσαν να μοιραστούν κοινό δύο ομάδες που φαινομενικά δεν έχουν τίποτα να πουν η μία στην άλλη — για χάρη μιας στρατηγικής συμμαχίας.

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες ιδέες που ανέδειξαν ήταν η «συμβατική κοινότητα». Είτε είσαι αναρχοκαπιταλιστής που δεν πιστεύει στον Θεό και στηρίζει την ελευθερία επιλογής ερωτικού συντρόφου, είτε είσαι χριστιανός παραδοσιοκράτης που πιστεύει στην αποκλειστικότητα του ετεροφυλοφιλικού γάμου, μπορείς να συμφωνήσεις ότι το κράτος δεν θα έπρεπε να επιβάλλει την μία ή την άλλη συμπεριφορά από τα πάνω. Αντιθέτως, τέτοιες αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται από αυτόνομες κοινότητες που βασίζονται σε συμβάσεις — αυτό που στο Crack-Up Capitalism ονομάζω «ήπια απόσχιση» ή «μικροδιάταξη». Πρόκειται για ιδέες που γεννήθηκαν από στρατηγικό πολιτικό σχεδιασμό — όχι από κάποιον ερημίτη σε βουνό που στοχάζεται τη «καθαρότερη» μορφή ελεύθερης κοινωνίας. Κι αυτό είναι, με έναν διεστραμμένο τρόπο, εμπνευστικό. Ακόμα και ως επικριτής, με εντυπωσιάζει όταν βλέπω ανθρώπους που καταλαβαίνουν ότι οι ιδέες έχουν δύναμη. Δεν είναι μόνο αντικείμενα για προθήκες μουσείου ή πανεπιστημιακά σεμινάρια· πρέπει να έρχονται σε επαφή με τον κόσμο και να εμπλέκονται σε σχέδια κοινωνικού μετασχηματισμού.

Serpe: Μια από αυτές τις χρήσιμες ιδέες είναι το IQ. Η σκέψη γύρω από το IQ παίζει σημαντικό ρόλο στη σύγχρονη άκρα δεξιά. Πρόσφατα, ο Τραμπ κατηγόρησε τα αεροπορικά ατυχήματα στις προσλήψεις ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας βάσει των αρχών DEI και πρότεινε να αντικατασταθούν με «διάνοιες από το MIT». Εσύ υποστηρίζεις πως, αν και οι ιδέες της Bell Curve έχουν διαψευστεί εμπειρικά, είναι εξίσου σημαντικό να τις δούμε μέσα από το πρίσμα της πολιτικής οικονομίας. Τι μας αποκαλύπτει αυτό για τη σημασία του IQ;

Slobodian: Αυτό αγγίζει μία από τις παρεμβάσεις που προσπαθώ να κάνω. Η άκρα δεξιά της δεκαετίας του ’90 αναλύεται συχνά μόνο υπό το πρίσμα της κουλτούρας ή της πολιτικής. Εγώ προσπαθώ να εισάγω και τον παράγοντα του καπιταλισμού: ποια πολιτική οικονομία λειτουργούσε στο υπόβαθρο, και ποια πολιτική πρόταση εξέφραζαν. Το IQ είναι το τέλειο ευγονικό ιδίωμα για την εποχή της πληροφορίας. Δεν αφορά πια κυρίως το αν ο άνθρωπος είναι παραγωγικός εργάτης με τη φυσική έννοια· αφορά τη γνωστική του ικανότητα να λύνει σύνθετα προβλήματα, να «περιστρέφει αντικείμενα» νοητικά, να λειτουργεί δηλαδή ως πνευματικός εργάτης, προγραμματιστής, ή «υπάλληλος γνώσης». Στη δεκαετία του ’90, ο αμερικανικός ανταγωνισμός είχε μετατοπιστεί στην υψηλή τεχνολογία και την έρευνα. Άρα, έπρεπε να «επιλέξουμε» άτομα με τέτοια χαρακτηριστικά.

Αυτό ήταν το κυρίαρχο αφήγημα — και, με κάποιον τρόπο, παραμένει. Η γλώσσα της αξιοκρατίας ήταν πανίσχυρη, ειδικά στην κεντροαριστερά, από τη δεκαετία του ’90 έως και την εποχή Ομπάμα. Και τελικά επικύρωσε αυτή τη φετιχιστική εμμονή με το IQ, γιατί ενίσχυσε την ιδέα ότι υπάρχουν «διαμάντια» που πρέπει να εντοπιστούν και να ανταμειφθούν για την ατομική τους ιδιοφυΐα. Οι ρατσιστές του IQ συμφωνούν, απλώς πηγαίνουν ένα βήμα παραπέρα: λένε πως, εφόσον μπορούμε αντικειμενικά να μετρήσουμε τη γνωστική ικανότητα, τότε — στατιστικά — πρέπει να υπάρχει μια κατανομή κατά μήκος μιας καμπύλης, η οποία μπορεί να συσχετιστεί με δημογραφικά στοιχεία προέλευσης.

Η άκρα δεξιά δεν δημιουργεί κάτι από το μηδέν. Αναδύεται μέσα από κυρίαρχους λόγους και τους στρεβλώνει σε πολιτικά αποκρουστικές κατευθύνσεις. Αλλά δεν λειτουργεί σε ένα τελείως διαφορετικό νοητικό σύμπαν. Θυμήσου τα αυτοκόλλητα και τις πινακίδες στον καιρό του Τραμπ: «Trust the science» ή «I believe in scientists». Οι νέοι φουσιονιστές θα συμφωνούσαν — απλώς έχουν άλλη αντίληψη για το τι είναι «επιστήμη». Οι επικριτές της άκρας δεξιάς κάνουν το λάθος να τη θεωρούν άλογη ή μεταφυσική. Στην πραγματικότητα, λειτουργεί μέσα στο ίδιο πνεύμα έρευνας με εμάς, απλώς με διαφορετικό γνωσιολογικό υπόβαθρο.

Serpe: Πολλές από αυτές τις ιδέες ξεκίνησαν ως περιθωριακές. Αργότερα όμως μπήκαν στο mainstream, όπως το The Bell Curve. Βλέπεις κάποια στιγμή καμπής όπου ο νέος φουσιονισμός άρχισε να αποκτά ηγεμονία;

Slobodian: Αν συμπυκνώσεις την άκρα δεξιά μόνο στις λέξεις «μίσος» ή «μνησικακία», τότε πιστεύεις πως το μόνο που χρειάζεται είναι να διαλύσεις τις αυταπάτες — τύπου «Τι συμβαίνει με το Κάνσας;» και γιατί οι άνθρωποι ψηφίζουν ενάντια στα συμφέροντά τους. Αλλά αν παρακολουθήσεις μερικούς από αυτούς τους διανοητές, βλέπεις ότι τέτοιες συζητήσεις έβραζαν στο παρασκήνιο εδώ και δεκαετίες. Ένα παράδειγμα είναι ο Peter Brimelow, ιδρυτής του VDare.com, ενός από τα πιο επιδραστικά αντι-μεταναστευτικά sites. Περιγράφεται συχνά ως «νονός» της alt-right, με διασυνδέσεις με τον Larry Kudlow και τον Roger Ailes. Από τη δεκαετία του ’80 έγραφε άρθρα στο Financial Post και το Forbes, παίζοντας με ιδέες φυλετικής επιστήμης, κάνοντας προβοκατόρικες προτάσεις για επιλογή μεταναστών βάσει φυλής.

Παρόμοιες συζητήσεις υπήρχαν γύρω από τον Pat Buchanan και τον William F. Buckley στα ’90s. Πάντα υπήρχε ένα κομμάτι της άκρας δεξιάς που δεν ήταν τελείως υπόγειο — ήταν πρόθυμο να εξετάσει ιδέες που σήμερα φαίνονται τρομακτικές. Υπήρχε μια λογική «αξιοπρέπειας» μέσα στο ίδιο το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, που έκανε αυτές τις ιδέες να μοιάζουν περιθωριακές, γιατί δεν έμπαιναν στο Κογκρέσο ή τον Λευκό Οίκο. Ακόμα κι αν ο Τζορτζ Μπους έκανε ακραία πράγματα, δεν μιλούσε για φυλετικές διαφορές όσο ήταν πρόεδρος.

Το 2016 όμως, αυτές οι συζητήσεις ξέσπασαν δημόσια. Η Bell Curve, μια προσπάθεια επανεκκίνησης της φυλετικής επιστήμης, έγινε μπεστ σέλερ. Τον Charles Murray εκπροσωπούσε η Binky Urban, μια από τις ισχυρότερες λογοτεχνικές ατζέντισσες στη Νέα Υόρκη. Το Alien Nation του Brimelow κυκλοφόρησε το 1995 — και ο ατζέντης του ήταν ο Andrew Wylie, ακόμη και σήμερα από τους πιο επιδραστικούς. Εκείνο το βιβλίο ουσιαστικά έγραψε το σενάριο για την τρέχουσα αμερικανική μεταναστευτική πολιτική. Αυτές οι ιδέες κυκλοφορούσαν· ήταν στα ραδιόφωνα, στα sites, στις επιφυλλίδες.

Και τώρα, ο Τραμπ εξέδωσε προεδρικό διάταγμα κατά του Smithsonian γιατί μια έκθεση αρνήθηκε ότι η φυλή βασίζεται σε βιολογική διαφορά. Ο «φυλετικός ρεαλισμός» είναι πλέον μέρος της δεξιάς πολιτισμικής αναδιάρθρωσης. Κι αυτές οι πρώιμες εκδοχές — The Bell Curve, Alien Nation — έσπασαν τα ταμπού και ξανάβαλαν αυτές τις ιδέες σε κυκλοφορία μέσα στις ελίτ, τη δημοσιογραφία και την ακαδημία.

Serpe: Σε ένα άρθρο σου στο New York Review of Books τον Φεβρουάριο, εντοπίζεις τρεις βασικές τάσεις γύρω από την κυβέρνηση Τραμπ: τον κόσμο του private equity και του distressed debt, τη «μακρά νέα δεξιά» που συγκροτήθηκε ενάντια στο New Deal, και τη διαδικτυακή, επιταχυντική δεξιά. Πώς χαρτογραφούνται αυτές οι διαιρέσεις σε σχέση με την ιστορία που αφηγείσαι στο βιβλίο; Έχουν τα “μπάσταρδα του Hayek” κατακτήσει πλήρη ηγεμονία στη δεξιά; Αναπνέουν όλες αυτές οι φατρίες τον ίδιο ιδεολογικό αέρα;

Slobodian: Η εκδοχή του νεοφιλελευθερισμού που περιέγραψα στο Globalists ήταν πολύ νομικιστική. Εστίαζε στον σχεδιασμό ρυθμιστικών πλαισίων που θα κατοχύρωναν το ελεύθερο εμπόριο, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και τη δυνατότητα ανατροπών από νέους παίκτες της αγοράς, και θα δημιουργούσαν αγορές όπου δεν υπήρχαν. Ήταν μια αντίληψη του νεοφιλελευθερισμού που έβλεπε το κράτος όχι ως εχθρό, αλλά ως εργαλείο θωράκισης και προστασίας των αγορών. Δεν υπήρχε μεγάλη έγνοια για το ποιοι άνθρωποι θα λειτουργούσαν μέσα σε αυτά τα πλαίσια. Η ανθρώπινη φύση δεν ήταν το κεντρικό ερώτημα για εκείνους τους Hayekians, οι οποίοι από τη δεκαετία του ’30 ως τη δεκαετία του ’90 προσπαθούσαν να σκεφτούν ένα λειτουργικό πλαίσιο για την παγκοσμιοποίηση.

Αυτό που χαρακτηρίζει τη νέα γενιά είναι η εμμονή με την ανθρώπινη φύση. Τους ενδιαφέρει λιγότερο ο σχεδιασμός συστημάτων και περισσότερο η μεταφορά της ισχύος σε μικρές ομάδες. Στο άρθρο μου υποστήριξα πως, όπως και με τους παλαιοσυντηρητικούς των αρχών του ’90, οι σύγχρονες αυτές φιγούρες συμφωνούν ότι η ύπαρξη ενός μεγάλου, καλά χρηματοδοτούμενου κράτους είναι από μόνη της προβληματική — και πως οι όροι ζωής των ανθρώπων πρέπει να καθορίζονται από ιδιώτες, εκτός εποπτείας. Είτε ως πελάτες παρόχων υπηρεσιών είτε ως μέλη αυτοσυμβατικών κοινοτήτων. Αυτή η μετατόπιση του ενδιαφέροντος από το σύστημα στο άτομο — και από το «πλαίσιο» στο «ποιος αξίζει να ανήκει στην κοινότητα» — είναι το κοινό νήμα που ενώνει τα ισχυρότερα εξεγερσιακά ρεύματα της δεξιάς σήμερα.

Ο «νέος φουσιονισμός» που περιγράφω έχει, κατά κάποιον τρόπο, επικρατήσει: τόσο η τεχνοφιλελεύθερη πτέρυγα όσο και η παραδοσιοκρατική συμφωνούν ότι υπάρχει μια ιεραρχία μεταξύ των ανθρώπων, μετρήσιμη με κάποιο τρόπο, και ότι σκοπός του σχεδιασμού νέων νόμων και συστημάτων είναι να καθορίζουν ποιοι «ανήκουν» και ποιοι όχι. Αυτό το καθεστώς ένταξης και αποκλεισμού αποτελεί νέα εκδοχή νεοφιλελεύθερης λογικής — αλλά διστάζω να το ονομάσω απλώς συνέχεια του παλιού. Η μετάβαση από το «προστατεύουμε το σύστημα» στο «βαθμολογούμε τη φύση του ανθρώπου» συνιστά ρήγμα στα βασικά αξιώματα για το πώς πρέπει να οργανώνονται ή να αποδομούνται τα κράτη.

Serpe: Τι συμβαίνει με τους νεοφιλελεύθερους που δεν έκαναν αυτή τη στροφή — είτε επειδή επιμένουν στην οικονομίστικη σκέψη, είτε επειδή έχουν πιο προοδευτικές αντιλήψεις;

Slobodian: Η «καλοπροαίρετη» πτέρυγα του νεοφιλελευθερισμού — εκείνη που δίνει προτεραιότητα στην οικονομική ελευθερία αλλά δεν θέλει να θυσιάσει όλες τις άλλες — έχει επίσης προσαρμοστεί. Ίσως θυμάσαι το κίνημα των “ne0liberals” πριν μερικά χρόνια — νέοι φιλελεύθεροι που προσπαθούσαν να επανεκκινήσουν το νεοφιλελεύθερο αφήγημα. Οι πιο καλοπροαίρετοι hayekians παίρνουν την εξελικτική του μεταφορά στα σοβαρά: δεν μπορούμε να ξέρουμε εκ των προτέρων τι θα προκύψει από μια κοινωνία της αγοράς· το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να επιτρέψουμε στα άτομα να πειραματιστούν, με ελάχιστους περιορισμούς, και μέσα από τις αναζητήσεις τους να εμπλουτίσουν το συλλογικό απόθεμα επιθυμιών και φαντασιακής ενέργειας.

Τι κάνουν τώρα; Υποστηρίζουν την «αφηγηματική της αφθονίας» (abundance agenda). (Και δεν λέω καθόλου πως η αφθονία είναι «μολυσμένη».) Αν πιστεύεις στη δημιουργική ισχύ της αγοράς, τότε πρέπει να αναζητάς συμμάχους πρόθυμους να σχεδιάσουν ανοιχτά συστήματα, προσβάσιμα σε πολλούς διαφορετικούς δρώντες και καινοτόμους συμμετέχοντες. Με την παγκοσμιοποιημένη μορφή του νεοφιλελευθερισμού να υποχωρεί, είναι φυσικό οι καλοπροαίρετοι νεοφιλελεύθεροι να βλέπουν πλέον πώς μπορούν να λειτουργήσουν παραγωγικά μέσα σε ένα πιο εθνικό πλαίσιο.

Ένα από τα παράδοξα για μένα γύρω από τη «συζήτηση της αφθονίας» είναι ότι δεν αναφέρεται σχεδόν ποτέ στην οικονομική ατζέντα του Μπάιντεν — ενώ στην ουσία αυτό ακριβώς περιγράφει: μια προσπάθεια ανασχεδιασμού του κράτους ώστε να κατευθύνει επενδύσεις προς κοινωνικά επιθυμητούς στόχους, χωρίς να αφαιρεί πρωτοβουλία από τους ιδιώτες — και μάλιστα μειώνοντας τους κινδύνους που αυτοί αντιμετωπίζουν.

Αν πιστεύεις, όπως ο Hayek, ότι η ποιότητα ενός συστήματος μετριέται από το πόσες ανθρώπινες ζωές μπορεί να υποστηρίξει — ότι ο υπολογισμός κόστους είναι υπολογισμός ζωών — τότε πρέπει να είσαι πιο ανοιχτός στο να μιμηθείς επιτυχημένους ανταγωνιστές. Οι νεοφιλελεύθεροι που γοητεύονται από το μοντέλο της Κίνας, πιθανόν να είναι πιο κοντά στο πνεύμα του Hayek από όσους επενδύουν σήμερα στις ιδέες του αίματος και του εδάφους.

Ο Quinn Slobodian είναι καθηγητής διεθνούς ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης. Το τελευταίο του βιβλίο είναι το Hayek’s Bastards: Race, Gold, IQ and the Capitalism of the Far Right.

Ο Nick Serpe είναι αρχισυντάκτης του Dissent.

πηγή: dissentmagazine.org

Συνέντευξη με τον συγγραφέα του βιβλίου: “Τα μπάσταρδα του Χάγιεκ: Φυλή, Χρυσός, IQ και ο Καπιταλισμός της Άκρας Δεξιάς

Διαβάστε ακόμα

Η «Συμφωνία της Μέκκας» και η νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας

«Ὄχι» Nexans σέ Μακρόν-Μητσοτάκη

Οἱ πράξεις τῆς ὑποταγῆς μίας πρόθυμης πολιτικῆς τάξης

Τελευταία Άρθρα

Η «Συμφωνία της Μέκκας» και η νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας

«Ὄχι» Nexans σέ Μακρόν-Μητσοτάκη

Οἱ πράξεις τῆς ὑποταγῆς μίας πρόθυμης πολιτικῆς τάξης

Ο Ρούμπιο αναζήτησε μια νέα “Αναγέννηση της Δύσης”

Έμμεση αναφορά Ρούμπιο σε Τουρκία για τα ενεργειακά – «Υπάρχουν ευαίσθητα ζητήματα που αφορούν κι άλλες χώρες»

Συνέντευξη με τον συγγραφέα του βιβλίου: “Τα μπάσταρδα του Χάγιεκ: Φυλή, Χρυσός, IQ και ο Καπιταλισμός της Άκρας Δεξιάς

Διαβάστε ακόμα

Stay Connected

Τελευταία Άρθρα

Discover more from Ανιχνεύσεις.gr