Συγκλονιστική φωτογραφία με αιχμάλωτο του 1974: Στο φως για πρώτη φορά το εν λόγω ιστορικό ντοκουμέντο – Η αναζήτηση του άνδρα με τα κλειστά μάτια και ο ρόλος της μοιραίας Μερσεντές

Μια ακόμη συγκλονιστική στιγμή της τραγωδίας της Κύπρου έρχεται στο προσκήνιο μέσα από την αποκάλυψη φωτογραφίας ενός αιχμάλωτου του 1974. Ένας άνδρας στέκει περήφανος, με δεμένα μάτια και χέρια, ανάμεσα στους βασανιστές του. Το εν λόγω ιστορικό ντοκουμέντο φέρνει για πρώτη φορά στο φως ο ερευνητής Οδυσσέας Χρήστου μέσω ανάρτησής τους, απευθύνοντας έκκληση σε όσους γνωρίζουν να συνδράμουν με την μαρτυρία τους. Παράλληλα, αποτελεί ακόμη ένα τεκμήριο για τη «μαύρη Μερσεντές», ένα αυτοκίνητο που όπως αναφέρει και ο ερευνητής, συνοδεύει πολλές ακόμη ιστορίες αιχμαλώτων.

Ο κ. Χρήστου αναφέρει πως το φωτογραφικό τεκμήριο βλέπει για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας στην ελληνική πλευρά «και αποτελεί ένα από τα στοιχεία της έρευνάς μας για την ταυτότητα και την τύχη του “γίγαντα αιχμαλώτου του 1974”. Από τη μέχρι τώρα έρευνά μας δεν έχει προκύψει κάτι χειροπιαστό, παρά μόνο ενδείξεις ότι η φωτογραφία συνδέεται με τη “μαύρη Μερσεντές” στο εξωκλήσι του Αγίου Δημητρίου, στην περιοχή Μάνδρες Καϊμακλίου, λίγο νοτιότερα του χωριού Μια Μηλιά».

Η ανάλυση του φωτογραφικού τεκμηρίου

Η φωτογραφία, σύμφωνα με τον ερευνητή, καταγράφει τρεις άνδρες σε μια στιγμή που αποπνέει την ένταση και την τραγικότητα του πολέμου, μπροστά από ένα εμβληματικό αυτοκίνητο της εποχής.

Δεξιά (Τούρκος αξιωματικός): Άνδρας με στρατιωτική στολή, πιθανώς αξιωματικός (παρόλο που δεν φαίνονται διακριτικά), ο οποίος φέρει πλήρη εξοπλισμό. Κρατά ένα υποπολυβόλο τύπου Thompson και στο άλλο του χέρι κρατά ένα στρατιωτικό κράνος με κάλυμμα παραλλαγής. Στη ζώνη του διακρίνεται θήκη πιστολιού, γεγονός που ενισχύει την υπόθεσή μας ότι πρόκειται για Τούρκο αξιωματικό. Η χαλαρή του στάση υποδεικνύει τη στρατιωτική κυριαρχία στην περιοχή λήψης της φωτογραφίας.

Αριστερά: Άνδρας με πολιτική περιβολή (μπλε μπλουζάκι πόλο και καφέ παντελόνι), ο οποίος φαίνεται να συνοδεύει τη στρατιωτική μονάδα ή το τηλεοπτικό συνεργείο της TRT ή να σχετίζεται με τη «Μαύρη Μερσεντές» των αγνοουμένων.

Η εμφάνιση της Μερσεντές στο φωτογραφικό τεκμήριο προσθέτει μια έντονη αντίθεση ανάμεσα στην πολυτέλεια του οχήματος και τη σκληρότητα της σκηνής. Εκτιμάται ότι δύσκολα κάποιος ιδιοκτήτης θα χρησιμοποιούσε ένα τέτοιο όχημα σε αγροτικό τοπίο, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι πρόκειται για κλεμμένο όχημα από κάποιον Ελληνοκύπριο.

Ποιος έβγαλε τη φωτογραφία και πότε

Η φωτογραφία, σύμφωνα με τον κ. Χρήστου, λήφθηκε μετά βεβαιότητας από μέλος του τηλεοπτικού συνεργείου της TRT (Turkish Radio and Television Corporation), με υπεύθυνο τον δημοσιογράφο Selim Esen (έναν από τους 15 Τούρκους δημοσιογράφους που τιμήθηκαν με τον τίτλο «Gazi» – Βετεράνος).

Ο Selim Esen βρέθηκε αρχές Αυγούστου στις στρατιωτικές φυλακές των Αδάνων (γνωστός από το βίντεο με τους αιχμαλώτους, Λοχαγό Φωτιάδη του 306 ΤΕ και Λαλιώτη, υποδιοικητή της 181 ΜΠΠ) και στις 11 Αυγούστου έφτασε στην Κύπρο με ελικόπτερο. Αναχώρησε το απόγευμα από το Ovacık —βάση εξόρμησης των ελικοπτέρων— μαζί με άλλα έξι ελικόπτερα και κατέλυσε στο ξενοδοχείο Saray οπού και διέμενε. Την επόμενη ημέρα επισκέφθηκε για ρεπορτάζ τον Σύσκλιπο, τον Άγιο Ερμόλαο, τη Λάπηθο, τον Καραβά και τον Άγιο Επίκτητο.

Στις 14 Αυγούστου όταν και εκδηλώθηκε ο δεύτερος Αττίλας, ακολούθησε τα προελαύνοντα τουρκικά άρματα προς την Αμμόχωστο. Βρέθηκε στη Μια Μηλιά, στο αεροδρόμιο της Τύμπου και πιθανότατα στον Άγιο Δημήτριο (λίγο νοτιότερα του χωριού Μια Μηλιά) την επόμενη ημέρα, δηλαδή στις 15 Αυγούστου. Επέστρεψε στην Τουρκία στις 17 Αυγούστου. Εκ των παραπάνω, εκτιμάται ότι η φωτογραφία λήφθηκε στο χρονικό διάστημα από 14 έως 17 Αυγούστου, με πιθανότερη ημερομηνία τη 15η Αυγούστου.

Οι σκιές του ήλιου στη φωτογραφία, επισημαίνει ο κ. Χρήστου, δείχνουν συνολικά χαμηλή γωνία πρόσπτωσης (πιθανώς <30°), γεγονός που υποδηλώνει ώρα κοντά στην ανατολή ή τη δύση, με επιμήκεις σκιές λόγω της γωνίας αυτής (μήκος σκιάς >2-3 φορές το ύψος του αντικειμένου). Τον Αύγουστο του 1974, στην περιοχή της Μεσαορίας, η εποχιακή γωνία του ήλιου ήταν περίπου 66° το μεσημέρι.

Από την ανάλυση των σκιάσεων (κατεύθυνση, μήκος και γωνία), με βάση τις αρχές της ηλιακής γεωμετρίας, προκύπτει ότι η λήψη έγινε:

Απογευματινό σενάριο (πιθανότητα 80%): Μεταξύ 18:30-19:30, δηλαδή 1-2 ώρες πριν τη δύση του ηλίου (στις 19:45), με τον φωτογράφο να κοιτάζει προς τα Βορειοανατολικά (45°-60° από τον Βορρά).

Πρωινό σενάριο (πιθανότητα 20%): Μεταξύ 06:00-07:00, δηλαδή 1-2 ώρες μετά την ανατολή (στις 05:45), με τον φωτογράφο να κοιτάζει προς τα Νοτιοδυτικά (225°-240° από τον Βορρά).

Στο σημείο αυτό αναφέρουμε ότι το απογευματινό σενάριο, που είναι και το επικρατέστερο, είναι συμβατό με μαρτυρίες για τη «Μαύρη Μερσεντές» με τους αγνοουμένους. Επίσης, σημειώνεται ότι από το τηλεοπτικό συνεργείο της TRT λήφθηκαν σίγουρα και άλλες φωτογραφίες από την περιοχή, καθώς και τηλεοπτικά πλάνα (τα οποία και αναζητούμε).

Η αναφορά στον Άγιο Δημήτριο τον Αύγουστο του 1974

Σύμφωνα με τον κ. Χρήστου, στις 4:45 της 14ης Αυγούστου, μόλις δύο ώρες από το ναυάγιο των συνομιλιών της Γενεύης, η Τουρκία εξαπέλυσε μεγάλης κλίμακας επίθεση κατά των θέσεων της Εθνικής Φρουράς. Το αποτέλεσμα ήταν προδιαγραμμένο, αφενός λόγο του υπέρτερου εχθρού και αφετέρου λόγω της απομείωσης της μαχητικής ικανότητας της Εθνικής Φρουράς από την απώλεια υλικού και ηθικού.

Η κύρια προσπάθεια των τουρκικών δυνάμεων την 14η Αυγούστου, ήταν η προέλαση προς τα Ανατολικά έως την Αμμόχωστο. Οι εχθρικές δυνάμεις εφορμώντας από το χωριό Χαμίτ Μάντρες, διέσπασαν την αμυντική γραμμή στην περιοχή του Αμερικανικού Σταθμού στην Μια Μηλιά (περίπου 2 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Αγίου Δημητρίου) και κινήθηκαν ανατολικά.

«Δίχως ίχνος υπερβολής, οι κάτοικοι της Μιας Μηλιάς βρέθηκαν στο “μάτι του κυκλώνα”. Η σφοδρότητα των βομβαρδισμών συνέθετε ένα σκηνικό απόκοσμο, με απόκοτες στήλες μαύρου καπνού και σκόνης να υψώνονται ως τον ουρανό, πνίγοντας το φως. Αν και το χωριό μου, το Έξω Μετόχι, βρισκόταν μερικά χιλιόμετρα ανατολικότερα, οι ήχοι της μάχης και το “μαύρο κακό” που άπλωνε απειλητικά πάνω μας, σφραγίστηκαν ανεξίτηλα στη μνήμη μου», υπογραμμίζει ο ερευνητής.

Όπως αναφέρει, πολλοί κάτοικοι της Μιας Μηλιάς, έντρομοι, αναζήτησαν καταφύγιο στο ξωκλήσι του Αγίου Δημητρίου στην περιοχή Μάνδρες Καϊμακλίου, λίγο νοτιότερα του χωριού. Μαζί τους βρίσκονταν πρόσφυγες από την πρώτη εισβολή, καθώς και λιγοστοί κάτοικοι γειτονικών χωριών. Η περιοχή του Αγίου Δημητρίου βρέθηκε μοιραία στον άξονα προέλασης των εχθρικών αρμάτων μάχης, τα οποία ελίχθηκαν για να αποφύγουν την εγκιβωτισμένη κοίτη του Πεδιαίου ποταμού –που λειτουργούσε ως φυσική αντιαρματική τάφρος– αλλά και τυχόν αμυντικά κωλύματα της Εθνικής Φρουράς.

Παράλληλα, αναφέρει, οι Τούρκοι εισβολείς συνέλαβαν όσους είχαν καταφύγει στην περιοχή του Αγίου Δημητρίου —γύρω στις τρεις το απόγευμα της 14ης Αυγούστου— ενώ αργότερα μετέφεραν εκεί και όσους είχαν πιαστεί αιχμάλωτοι μέσα στο χωριό. «Η περιοχή μετατράπηκε βίαια σε χώρο συγκέντρωσης· τα γυναικόπαιδα περιορίστηκαν στα υποστατικά των γύρω μαντρών, όπου οι αναφορές για μαζικούς βιασμούς συνθέτουν μια από τις πιο μαύρες σελίδες της τραγωδίας. Την ίδια στιγμή, οι άνδρες οδηγούνταν σε παρακείμενο χωράφι, με τα μάτια και τα χέρια δεμένα, περιμένοντας τη μοίρα τους».

Παράλληλα, συνεχίζει, στην περιοχή βρέθηκαν και αρκετοί εθνοφρουροί στην προσπάθειά τους να απαγκιστρωθούν από την καταληφθείσα περιοχή. Αρκετοί τα κατάφεραν, κάποιοι όμως βρίσκονται στον θλιβερό κατάλογο των αγνοουμένων μας. «Από τους 14 αγνοουμένους που θεάθηκαν για τελευταία φορά στην περιοχή του Αγίου Δημητρίου / “Μάνδρες” Καϊμακλίου, οι 8 ήταν έφεδροι ή κληρωτοί εθνοφρουροί, κυρίως από το 305 ΤΕ του Τάσου Μάρκου. Ενδεικτικό της χαοτικής κατάστασης είναι οι δύο κληρωτοί αγνοούμενοι του 251 ΤΠ, που αμυνόταν στην περιοχή Κουτσοβέντη, αρκετά βορειότερα από την περιοχή, στους πρόποδες του Πενταδακτύλου.

Εκτός από τις παραπάνω περιπτώσεις, υπάρχουν και περιπτώσεις με αντίστροφη πορεία· δηλαδή αιχμάλωτοι και αγνοούμενοι οι οποίοι, εν τη αγνοία τους, κινήθηκαν από τις ελεύθερες περιοχές προς τις κατεχόμενες και συνελήφθησαν στην περιοχή.

Μια τέτοια περίπτωση, στην οποία εστιάζουμε ιδιαίτερα, είναι αυτή του 28χρονου έφεδρου καταδρομέα Μάκη Σεργίδη, που υπηρετούσε στο φυλάκιο 1061 του 2ου Λόχου του 211 Τάγματος Πεζικού. Ο Μάκης Σεργίδης, το πρωινό της 15ης Αυγούστου, πήγε να φροντίσει τα άλογα στη φάρμα του που βρισκόταν στην περιοχή και έκτοτε η τύχη του αγνοείται. Θεάθηκε για τελευταία φορά να επιβαίνει στη “Μαύρη Μερσεντές”».

Μια άλλη περίπτωση, αναφέρει ο κ. Χρήστου, είναι εκείνη του πατέρα της Κωνσταντίνας (της γνωστής Κύπριας τραγουδίστριας). Ο 49χρονος Χρίστος Κωνσταντίνου (Φακαλάς), στις 15 Αυγούστου, με το λεωφορείο του και επιβάτες δύο από τα παιδιά του, ανακόπηκε από Τούρκους στρατιώτες στο ύψος του νέου στρατοπέδου των καταδρομών (31 ΜΚ), στον 4ο μιλιοδείκτη του παλαιού δρόμου Λευκωσίας-Αμμοχώστου. Του λεωφορείου προπορευόταν με τη μοτοσυκλέτα του ένας συγγενής τους, ο 20χρονος έφεδρος σμηνίτης Γρηγόριος Μίτα, ο οποίος θεάθηκε για τελευταία φορά στην πύλη του στρατοπέδου· άγνωστο πώς, το σώμα του εντοπίστηκε ακέφαλο στο νεκροταφείο Λακατάμιας μετά από χρόνια. Ο πατέρας της Κωνσταντίνας τραυματίστηκε ελαφρά και οδηγήθηκε στον Άγιο Δημήτριο, όπου ήταν και η τελευταία φορά που θεάθηκε ζωντανός.

Οι συνθήκες εξαφάνισης των αγνοουμένων στην περιοχή δεν έχουν διαλευκανθεί πλήρως. Φαίνεται ότι αυτές έλαβαν χώρα σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Υπάρχουν μαρτυρίες οι οποίες αναφέρουν ότι, κατά το σούρουπο της 14ης Αυγούστου, εμφανίστηκαν ένοπλοι Τουρκοκύπριοι με στρατιωτική περιβολή, οι οποίοι επέλεξαν μια ομάδα 6-7, ίσως και 10 ατόμων, και τους εκτέλεσαν λίγο πιο κάτω (ακούστηκαν οι πυροβολισμοί).

«Δύο αγνοούμενοι έφεδροι στρατιώτες του 305 ΤΕ, των οποίων τα οστά ανευρέθηκαν και ετάφησαν το 2016-17, είναι ο 24χρονος Γεώργιος Μύθιλλος και ο 31χρονος Αιμίλιος Ευδοκίου. Οι δύο έφεδροι, τη 14η Αυγούστου, απαγκιστρώθηκαν από τον χώρο όπου αμύνονταν και έφτασαν στην περιοχή του Αγίου Δημητρίου. Όταν μετά το μεσημέρι οι Τούρκοι στρατιώτες έθεσαν υπό τον έλεγχό τους την περιοχή, ξεχώρισαν τους δύο εφέδρους (φορούσαν στρατιωτική περιβολή) και τους οδήγησαν προς τη Μια Μηλιά, όπου υπήρχε η κοίτη ενός ποταμού (περιοχή “Ποταμούδκια”), όπου και τους εκτέλεσαν.

Ένας άλλος αγνοούμενος, του οποίου επίσης εντοπίστηκαν τα οστά, είναι ο 59χρονος άμαχος Χριστόδουλος Κούρης, του οποίου η σορός αποκαλύφθηκε από τις βροχές του Φεβρουαρίου του 1975. Οι συνθήκες εκτέλεσης και ανεύρεσης των οστών του παραμένουν άγνωστες σε εμάς· το μόνο που εντοπίσαμε είναι μαρτυρίες Τουρκοκυπρίων που αναφέρουν ότι Τούρκος έποικος περιέφερε ως τρόπαιο το κεφάλι του Κούρη στο χωριό της Μιας Μηλιάς», αναφέρει.

Ακόμη τρεις αγνοούμενοι θεάθηκαν να επιβιβάζονται σε μια Μαύρη Μερσεντές το απόγευμα της 15ης Αυγούστου. Αυτοί είναι:

Ο 28χρονος έφεδρος καταδρομέας Μάκης Σεργίδης του 211 ΤΠ.

Ο 23χρονος έφεδρος Ευάγγελος Πόρτης του 241 ΤΠ.

Ο 42χρονος άμαχος Νίκος Κολοκάσης από την Μια Μηλιά.

Στη μαύρη Μερσεντές επιβιβάστηκαν επίσης ο τότε 21χρονος διάκος του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και κάτοικος Μιας Μηλιάς, πατήρ Θεόκλητος, καθώς και ο 17χρονος Κώστας Γιάννακας. Την τελευταία στιγμή, μετά από παρέμβαση ενός Τούρκου δεκανέα και ενός Τούρκου αξιωματικού, ο Πάτερ Θεόκλητος και ο Κώστας Γιάννακας κατέβηκαν από το αυτοκίνητο και δεν είχαν την τύχη των άλλων επιβαινόντων.

Συνοψίζοντας, από τους συνολικά 14 αγνοουμένους που θεάθηκαν για τελευταία φορά στην περιοχή του Αγίου Δημητρίου, εντοπίστηκαν τα οστά μόνο τριών. Τα γυναικόπαιδα, που σύμφωνα με τον Τούρκο υπολοχαγό Atilla Cilingir του 31ου Συντάγματος Πεζικού ήταν 187, αφέθηκαν ελεύθερα την επόμενη ημέρα. Οι περίπου 60 άνδρες οδηγήθηκαν στο γκαράζ Παυλίδη ως αιχμάλωτοι επίσης την επόμενη ημέρα (απόγευμα της 15ης Αυγούστου) και αργότερα στις φυλακές των Αδάνων.

Για τη “Μαύρη Μερσεντές”, που αποτελεί ένα από τα κρίσιμα ζητούμενα της έρευνάς μας, θα αναφερθούμε εκτενώς σε επόμενη ανάρτησή μας. Εξετάζεται κατά πόσον η “Μαύρη Μερσεντές” στη φωτογραφία είναι η ίδια με εκείνη των αγνοουμένων στον Άγιο Δημήτριο.

«Είναι σημαντικό να εντοπιστεί η ταυτότητα του “γίγαντα αιχμαλώτου” που εικονίζεται στη φωτογραφία», υπογραμμίζει ο κ. Χρήστου και καλεί όλους όσοι μπορούν να συνδράμουν με τη μαρτυρία τους και να κοινοποιήσουν το ντοκουμέντο και την ανάρτησή του.

πηγή: Φιλελεύθερος