του Σπύρου Κάνουρα, Φυσικού, Περιβαλλοντικού Συμβούλου
Πρόσφατα είδαμε στον τύπο δημοσιεύματα σχετικά με την κατάταξη από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος ελληνικών πόλεων όσον αφορά στον εκτιμώμενο κίνδυνο θνησιμότητας από τη μακροχρόνια έκθεση του πληθυσμού στους πλέον επικίνδυνους αέριους ρύπους. Οι δεκατέσσερις ελληνικές πόλεις που αξιολογήθηκαν βρίσκονται στο χειρότερο 30% ανάμεσα σε 761 ευρωπαϊκές πόλεις, με την Θεσσαλονίκη στην 729η· μόλις 32 θέσεις από το τέλος…
Η πόλη μας έχει βρεθεί την τελευταία εικοσαετία επανειλημμένα στο στόχαστρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και το Ελληνικό Δημόσιο έχει εγκληθεί για συστηματική και διαρκή υπέρβαση των ημερήσιων οριακών τιμών αερολυμάτων στην πόλη (πιο συγκεκριμένα αφορά τα αιωρούμενα σωματίδια PM₁₀) και για παράλειψη λήψης κατάλληλων μέτρων ώστε η διάρκεια των υπερβάσεων να περιοριστεί στο ελάχιστο δυνατό. Στις 23 Μαρτίου 2023 το Δικαστήριο της ΕΕ έλαβε καταδικαστική απόφαση επί του συγκεκριμένου θέματος.
Στο συνημμένο άρθρο της εφημερίδας ΑΥΓΗ, η Δάφνη Παρλιάρη (Daphne Parliari), μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας του ΑΠΘ και στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, αναφερόμενη στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης, την οποία μελετά συστηματικά, δηλώνει πολύ σωστά πως, “αυτό που απουσιάζει είναι μια πρωτοβουλία μεγάλης χωρικής και χρονικής κλίμακας, η οποία θα αξιοποιεί συστηματικά την επιστημονική γνώση που έχει ήδη παραχθεί για τη Θεσσαλονίκη“.
Βέβαια τέτοιες πρωτοβουλίες μεγάλης κλίμακας στον τομέα του περιβάλλοντος λείπουν γενικά από τις ελληνικές πόλεις και αυτό δεν είναι τυχαίο. Απορρέει από μια γενικότερη στάση η οποία μας χαρακτηρίζει ως χώρα και μας κρατά σε μια κατάσταση -βαθιάς πολλές φορές- αναποτελεσματικότητας, παρά το γεγονός ότι δεν μας λείπουν οι πόροι.
Από τότε που μπήκαμε στην τότε ΕΟΚ (στη συνέχεια ΕΕ) έχουμε δομήσει μια υπερτροφική “οικονομία υπηρεσιών μελέτης και διαπίστωσης”. Εκατομμύρια Ευρώ πηγαίνουν σε προγράμματα “μελέτης, καταγραφής και ανάδειξης” προβλημάτων και χιλιάδες άνθρωποι -υπάλληλοι δημοσίων οργανισμών, σύμβουλοι, μελετητές, ερευνητές, πανεπιστημιακοί, αλλά και απλοί πολίτες- εμπλέκονται και επωφελούνται ποικιλοτρόπως.
Οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης της χώρας μας συμμετέχουν -συνήθως ως εταίροι και πιο σπάνια ως επικεφαλής επισπεύδοντες- σε άπειρα τέτοια προγράμματα και δίκτυα. Πληρώνουν μελετητές, προσλαμβάνουν εξωτερικούς συνεργάτες, μετατρέπουν προσωπικό σε “προγραμματολόγους”, το στέλνουν σε συναντήσεις οι οποίες συνήθως διαπιστώνουν και επαναδιατυπώνουν τα χιλιοδιαπιστωμένα, σε ένα μη παραγωγικό ως προς την ουσία, αποδοτικό όμως σε εντυπώσεις προς τους πολίτες-ψηφοφόρους παιχνίδι. Η ίδια αρρώστια έχει προσβάλει και τον ερευνητικό τομέα, ο οποίος παρά το εντυπωσιακό μέγεθός του και κάποιες ενθαρρυντικές κατατάξεις, δεν έχει, όσον αφορά στο πραγματικό κοινωνικό όφελος, τα αποτελέσματα που χρειάζεται μια χώρα που δυστυχώς παραμένει ουραγός στην καινοτομία και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Βέβαια, και στους ΟΤΑ και, πολύ περισσότερο στα ερευνητικά ιδρύματα, αλλά και σε άλλους τομείς, όπως στη βιομηχανία, υπάρχουν και εξαιρέσεις και μάλιστα αρκετές φορές λαμπρές· αυτές όμως απλώς επιβεβαιώνουν τον κανόνα.
Θα αναφερθώ σε ένα παράδειγμα το οποίο αφορά στο αστικό περιβάλλον και την υγεία και ασφάλεια των πολιτών: την αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης των πόλεων· ένα κορυφαίο πρόβλημα του καιρού μας το οποίο επιδεινώνεται λόγω της προϊούσας κλιματικής αλλαγής, δημιουργώντας όλο και πιο αφόρητες συνθήκες σε όλο και περισσότερες ημέρες του καλοκαιριού.
Πέρα από τους βερμπαλισμούς των πολιτικών και παρά τις συμμετοχές σε σχετικά με το αντικείμενο ευρωπαϊκά προγράμματα, ελάχιστοι δήμοι φαίνεται να έχουν κατανοήσει την ουσία του προβλήματος και να προχωρούν στην αντιμετώπισή του μέσω της υλοποίησης Σχεδίων Δράσης για την ενέργεια και το κλίμα. Οι ελληνικές πόλεις (ανεξαρτήτως μεγέθους) με τη συμπαγή δόμησή τους, η οποία διαχρονικώς έχει αγνοήσει και παραβιάσει κάθε αρχή βιοκλιματισμού, πάσχουν κατά τους θερινούς μήνες από αφόρητη υπερθέρμανση, η οποία, παράλληλα με την ατμοσφαιρική ρύπανση, φθάνει συχνά σε απειλητικά για την υγεία των πολιτών επίπεδα.
Εν κατακλείδι, πρέπει να γίνει αντιληπτό πως οι όντως σημαντικές πρωτοβουλίες που αναλαμβάνει η παρούσα Δημοτική Αρχή για τον ευπρεπισμό και την βελτίωση της ζωής στην πόλη, πρέπει επιπλέον να βασίζονται στις αρχές του βιοκλιματικού σχεδιασμού και ταυτόχρονα να εξαπλωθούν σ’ όλη την πόλη (και στους λοιπούς δήμους του πολεοδομικού συγκροτήματος), σε κλίμακα η οποία θα φέρει αισθητά αποτελέσματα όσον αφορά στο περιβάλλον και το κλίμα της.
