Αντρέας Νολ
Οι παραδόσεις βοήθειας στη Γάζα ξαναρχίσει, αλλά οι ομάδες βοήθειας λένε ότι δεν έχουν. Εικόνα: Hani Alshaer/Anadolu/picture alliance
Έπειτα από περισσότερους από δύο μήνες απόλυτου αποκλεισμού της ανθρωπιστικής βοήθειας προς τη Γάζα, το Ισραήλ επιτρέπει πλέον την είσοδο ενός πολύ περιορισμένου αριθμού φορτηγών. Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις προειδοποιούν πως αυτό δεν αρκεί και ότι λιμός απειλεί τον πληθυσμό τις επόμενες εβδομάδες.
Μετά από έντεκα εβδομάδες αποκλεισμού, η κυβέρνηση του Ισραηλινού Πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου υποχώρησε: αυτή την εβδομάδα, φορτηγά επετράπη να εισέλθουν στη Λωρίδα της Γάζας μεταφέροντας ανθρωπιστική βοήθεια στον πληθυσμό, που κινδυνεύει από λιμό εν μέσω του συνεχιζόμενου πολέμου. Ο Νετανιάχου δήλωσε ότι είναι σημαντικό να μην ξεπεραστεί η «κόκκινη γραμμή» της πείνας, ώστε να διατηρηθεί η διεθνής υποστήριξη.
Σύμφωνα με τον Συντονιστή Κυβερνητικών Δραστηριοτήτων στα Εδάφη (COGAT), μονάδα του ισραηλινού Υπουργείου Άμυνας που επιβλέπει την πολιτική έναντι των κατεχόμενων παλαιστινιακών περιοχών, 198 φορτηγά ανθρωπιστικής βοήθειας πέρασαν από το συνοριακό πέρασμα Κερέμ Σαλόμ μεταξύ 20 και 22 Μαΐου. Το πέρασμα αυτό βρίσκεται στο σημείο σύνδεσης δύο συνοριακών περιοχών — μεταξύ Ισραήλ και Γάζας αφενός, και μεταξύ Γάζας και Αιγύπτου αφετέρου. Το COGAT ανέφερε ότι στις 20 και 21 Μαΐου ελέγχθηκαν 98 φορτηγά και άλλα 100 στις 22 Μαΐου. Η ανθρωπιστική βοήθεια περιλάμβανε αλεύρι για φούρνους, βρεφικές τροφές, ιατρικό εξοπλισμό και φάρμακα.
Οι επικριτές χαρακτηρίζουν αυτή την παροχή ως «σταγόνα στον ωκεανό». Κατά την εκεχειρία νωρίτερα φέτος —την οποία έσπασε το Ισραήλ τον Μάρτιο— περνούσαν μέχρι και 600 φορτηγά ημερησίως στη Γάζα, εξυπηρετώντας έναν πληθυσμό περίπου 2 εκατομμυρίων.
Επιπλέον, τα Ηνωμένα Έθνη δήλωσαν ότι χρειάστηκε χρόνος μέχρι να συλλεχθεί και να αρχίσει η διανομή της βοήθειας, προσθέτοντας ωστόσο πως κάποια αρτοποιεία κατάφεραν να ξαναρχίσουν την παραγωγή ψωμιού την Πέμπτη.
Η διανομή των προμηθειών καθυστέρησε λόγω έλλειψης αδειών ασφαλείας. Ο Μάρτιν Φρικ, επικεφαλής του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος (WFP) για τη Γερμανία, δήλωσε στη DW ότι κατέστη δυνατή η διανομή της πρώτης παρτίδας βοήθειας. «Αυτό είναι μια μικρή αχτίδα ελπίδας, αλλά εξαιρετικά ανεπαρκής σε σχέση με τις ανάγκες. Απαιτούνται εκατοντάδες φορτηγά ημερησίως. Είναι έτοιμα πίσω από τα σύνορα», τόνισε.
Φορτηγά με βοήθεια σε ουρά στη νεκρή ζώνη
Μια τεράστια νεκρή ζώνη έχει δημιουργηθεί πίσω από τα σύνορα. Εδώ και εβδομάδες, το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP) έχει έτοιμους περισσότερους από 116.000 τόνους επισιτιστικής βοήθειας σε διάφορους διαδρόμους παροχής σε Αίγυπτο, Ιορδανία και Ισραήλ — ποσότητα αρκετή για να καλύψει τις ανάγκες ενός εκατομμυρίου ανθρώπων για περίπου τέσσερις μήνες. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Αρωγής και Έργων του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες στην Εγγύς Ανατολή (UNRWA), σχεδόν 3.000 φορτηγά πλήρως φορτωμένα με βοήθεια είναι επίσης έτοιμα προς αναχώρηση.
Ωστόσο, η μετακίνηση προς τα σημεία διανομής είναι αργή. Στο Κερέμ Σαλόμ —το μοναδικό συνοριακό πέρασμα προς τη Γάζα που είναι αυτή τη στιγμή ανοιχτό— όλα τα εφόδια πρέπει να μεταφορτώνονται σε άλλα φορτηγά. Οι συνοδείες κατόπιν περιμένουν σε σημείο συγκέντρωσης, έως ότου η ισραηλινή στρατιωτική διοίκηση εγκρίνει τόσο τα φορτία όσο και τη σχεδιασμένη διαδρομή. Η άδεια μπορεί να ανακληθεί ανά πάσα στιγμή, με αποτέλεσμα τα φορτηγά να μένουν και πάλι καθηλωμένα. Έτσι, παλέτες με αλεύρι και παιδικές τροφές συσσωρεύονται, ενώ τα κοινωνικά μαγειρεία δεν έχουν τίποτα να μαγειρέψουν ή να διανείμουν.
Ποιος είναι υπεύθυνος για τη διανομή της βοήθειας;
Καθοριστικό ρόλο στη Γάζα διαδραματίζει η UNRWA (Υπηρεσία του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες), η οποία διαχειρίζεται τα καταφύγια έκτακτης ανάγκης και έχει εφοδιάσει 3.000 φορτηγά με ανθρωπιστική βοήθεια. Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP) προμηθεύεται αλεύρι, οργανώνει τις συνοδείες και διαχειρίζεται 25 φούρνους — οι οποίοι έκλεισαν στο τέλος Μαρτίου λόγω έλλειψης καυσίμων. Ορισμένοι από αυτούς επαναλειτούργησαν στις 22 Μαΐου.
Το UNICEF και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) παρέχουν ειδικές τροφές, εμβόλια, χειρουργικά εργαλεία και ιατροφαρμακευτικό εξοπλισμό.
Τις προσπάθειες στηρίζουν οι Ερυθρές Ημισέληνοι της Αιγύπτου, της Ιορδανίας, του Κατάρ, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Τουρκίας, καθώς και η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού (ICRC) και δεκάδες διεθνείς ΜΚΟ, όπως η Islamic Relief.
Οι διμερείς αποστολές βοήθειας από κράτη-μέλη της ΕΕ ή τις ΗΠΑ υποβάλλονται στους ίδιους αυστηρούς ελέγχους από τον ισραηλινό στρατό, γεγονός που συνεπάγεται καθυστερήσεις πριν από την είσοδο στη Γάζα.
Η ισραηλινή κυβέρνηση έχει ανακοινώσει σχέδιο συνεργασίας με ιδιωτικές αμερικανικές εταιρείες ασφαλείας και logistics, για τη δημιουργία λεγόμενων «ασφαλών κόμβων» (secure hubs), μέσω των οποίων οι ανθρωπιστικοί οργανισμοί θα διανέμουν την παροχή προς τον παλαιστινιακό πληθυσμό. Ο ΟΗΕ έχει επικρίνει έντονα το σχέδιο, προειδοποιώντας ότι δημιουργεί επικίνδυνο προηγούμενο, τονίζοντας πως διαθέτει ήδη έτοιμα δίκτυα διανομής και πολυετή εμπειρία στην περιοχή.
Το Ισραήλ ρίχνει την ευθύνη στις Χαμάς
Το Ισραήλ αιτιολόγησε τον πλήρη αποκλεισμό που επέβαλε στις 2 Μαρτίου υποστηρίζοντας ότι η Χαμάς —η ισλαμιστική οργάνωση που κυβερνά τη Γάζα και χαρακτηρίζεται τρομοκρατική από πολλές χώρες— λεηλατούσε τις προμήθειες. Μόνο υπό την πίεση της διεθνούς κοινότητας επέτρεψε την προσωρινή και περιορισμένη είσοδο βοήθειας, έως ότου τεθούν σε λειτουργία τα νέα κέντρα διανομής.
Καθώς Ισραήλ και ΟΗΕ συζητούν για το ποιος θα έχει την ευθύνη, οι προμήθειες παραμένουν αχρησιμοποίητες σε προσωρινές αποθήκες.
Λογιστικά προβλήματα και χάος επί του πεδίου
Ταυτόχρονα, τα πρακτικά προβλήματα εντείνονται. Ακόμα και τα φορτηγά που επιτρέπεται να περάσουν, εμποδίζονται από βομβαρδισμούς, λεηλασίες και κατεστραμμένους δρόμους. Η έλλειψη ντίζελ καθιστά δυσχερή τόσο τη μεταφορά του αλευριού όσο και τη λειτουργία ψυκτικών αλυσίδων. Ως αποτέλεσμα, ακόμη και οι αποθηκευμένες ποσότητες βοήθειας εντός της Γάζας παραμένουν απρόσιτες.
Η τιμή του ψωμιού έχει εκτοξευθεί, ενώ για τους ανθρώπους στη Γάζα «δεν έχει μείνει σχεδόν τίποτα να φάνε».
Θαλάσσιες Ανθρωπιστικές Αποστολές
Το Σχέδιο Amalthea, ένας ναυτικός διάδρομος επείγουσας βοήθειας από την Κύπρο προς τη Γάζα που εγκαινιάστηκε πριν από περισσότερο από ένα χρόνο, δεν κατέστη αξιόπιστο κανάλι παροχής. Αν και τον Μάρτιο του 2024 μεταφέρθηκαν πάνω από 100 τόνοι τροφίμων μέσω προσωρινού προβλήτα στα βόρεια της Γάζας, οι επιχειρήσεις σταμάτησαν όταν ισραηλινή επίθεση τον Απρίλιο του 2024 σκότωσε επτά εργαζόμενους της ΜΚΟ World Central Kitchen (WCK).
Τον Μάιο του 2024, ο αμερικανικός στρατός ξεκίνησε να χρησιμοποιεί πλωτή εξέδρα που είχε κατασκευάσει ανοιχτά των ακτών της Γάζας, με στόχο τη μεταφορά 90 έως 150 φορτηγών ημερησίως. Μέσω αυτής της υποδομής, περίπου 9.000 τόνοι ανθρωπιστικής βοήθειας κατάφεραν να φτάσουν στη Γάζα μέσα σε περίπου 20 ημέρες λειτουργίας. Ωστόσο, η επιχείρηση αντιμετώπισε συνεχείς διακοπές λόγω καιρικών συνθηκών, προβλημάτων ασφαλείας και λεηλασιών. Τον Ιούλιο του 2024, οι ΗΠΑ τερμάτισαν την αποστολή.
Πρόσφατες προσπάθειες μικρότερων ΜΚΟ να στείλουν βοήθεια στους Παλαιστινίους επίσης απέτυχαν. Στις 2 Μαΐου, το πλοίο Conscience της συμμαχίας Freedom Flotilla Coalition, που μετέφερε τρόφιμα και φάρμακα με προορισμό τη Γάζα, δέχθηκε πλήγμα από drone στα ανοικτά της Μάλτας. Αναγκάστηκε να επιστρέψει λόγω ζημιών, και έκτοτε καμία πολιτική θαλάσσια αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας δεν έχει φτάσει στη Γάζα.
Κίνδυνος Λιμού τις Επόμενες Εβδομάδες
Ακόμη και πριν από τον πλήρη αποκλεισμό της ανθρωπιστικής βοήθειας από το Ισραήλ, περισσότερο από τα δύο τρίτα του πληθυσμού της Γάζας εξαρτιόταν από τη διεθνή βοήθεια. Οι τελευταίες 11 εβδομάδες δεν έκαναν τίποτα άλλο παρά να επιδεινώσουν μια ήδη τραγική κατάσταση. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), το 93% του πληθυσμού της Γάζας (δηλαδή 1,95 εκατομμύρια άνθρωποι) κατατάχθηκε στην κατηγορία «κρίσης ή χειρότερη» επισιτιστικής ανασφάλειας (IPC Φάση 3 ή υψηλότερη) για το διάστημα 1 Απριλίου έως 10 Μαΐου.
Ανάμεσα σε αυτούς, το 12% (244.000 άτομα) βρέθηκαν στη Φάση 5 IPC (Καταστροφή / Λιμός), ενώ 44% (925.000 άτομα) στη Φάση 4 (Έκτακτη Ανάγκη).
Για την προβλεπόμενη περίοδο από 11 Μαΐου έως τα τέλη Σεπτεμβρίου 2025, ο FAO εκτιμά ότι το σύνολο του πληθυσμού της Γάζας θα αντιμετωπίζει οξεία επισιτιστική ανασφάλεια κρίσης ή χειρότερη (IPC Φάση 3 ή άνω).
Η Κατηγοριοποίηση IPC ορίζει τον λιμό ως κατάσταση όπου τουλάχιστον μία στις πέντε οικογένειες παρουσιάζει ακραία έλλειψη τροφής, με επακόλουθα την πείνα, την εξαθλίωση, σοβαρά επίπεδα οξείας υποσιτισμού και θανάτους, σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο του οργανισμού.
Η πραγματικότητα είναι πως η Γάζα χρειάζεται περίπου 1.300 τόνους τροφίμων ημερησίως, ώστε τα 2,2 εκατομμύρια κάτοικοι να καλύψουν την ελάχιστη ενεργειακή ανάγκη των 2.100 θερμίδων την ημέρα. Ένα τυπικό φορτηγό ανθρωπιστικής βοήθειας μεταφέρει περίπου 25 τόνους, πράγμα που σημαίνει πως απαιτούνται 50 με 60 φορτηγά ημερησίως μόνο για τρόφιμα. Αν προστεθούν οι ανάγκες σε νερό, καύσιμα, φάρμακα και είδη υγιεινής, οι οργανισμοί του ΟΗΕ εκτιμούν πως τουλάχιστον 500 φορτηγά την ημέρα είναι απαραίτητα.
Αν η είσοδος βοήθειας παραμείνει στα 100 φορτηγά ημερησίως και συνεχιστούν τα προβλήματα στη διανομή, ο πληθυσμός της Γάζας αντιμετωπίζει άμεσο κίνδυνο λιμού τις επόμενες εβδομάδες.
Το άρθρο γράφτηκε αρχικά στα γερμανικά.
Επιμέλεια: Jess Smee
