Οι Shakers ξανά στο προσκήνιο

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ SHAKERS

Οι Shakers βρίσκονται ξανά στο προσκήνιο — τα τελευταία χρόνια έχουν δει μια κινηματογραφική αναπαράσταση, ένα προφίλ στους New York Times και ένα νέο μέλος, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό τους σε τρία. Σήμερα, η συγγραφέας Kate Prengel, με έδρα τη Νέα Υόρκη, μοιράζεται περισσότερα από την ιστορία των Shakers μέσα από την τέχνη που παρήγαγαν, η οποία κυμαινόταν από εύκολα κατανοητή έως βαθιά εσωτερική και δυσνόητη.

Εικονογράφηση: Noah Hickey/The Dispatch
Της Kate Prengel

Το 1845, ο Φρίντριχ Ένγκελς έγραψε με θαυμασμό για μια αμερικανική αίρεση με «τις πιο παράξενες θρησκευτικές πεποιθήσεις» — δηλαδή τους Shakers, ένα από τα πρώτα επιτυχημένα πειράματα κοινοβιακής ζωής στην Αμερική.

«Όλες οι ανάγκες τους καλύπτονται και δεν χρειάζεται να φοβούνται καμία στέρηση», έγραψε ο Ένγκελς, προσθέτοντας επιδοκιμαστικά ότι «στις δέκα πόλεις τους δεν υπάρχει ούτε ένας χωροφύλακας ή αστυνομικός […] κι όμως υπάρχει σωστή τάξη σε όλες τις υποθέσεις τους».

Οι Shakers απαρνήθηκαν την ιδιωτική ιδιοκτησία και ζούσαν σε άγαμες, ισότιμες κοινότητες. Διατηρούσαν αυτή τη «σωστή τάξη» και τον συλλογικό τρόπο ζωής τους μέσα από έναν συνδυασμό αυστηρών κανόνων και εκστατικού μυστικισμού. Στα μέσα του 19ου αιώνα, η αίρεση βρήκε επίσης μια νέα πηγή δύναμης στην τέχνη μιας μικρής ομάδας γυναικών Shaker.

Μία από αυτές τις γυναίκες ήταν η Sarah Bates, καλλιτέχνιδα, ράφτρα και δασκάλα, η οποία ζούσε στο χωριό των Shakers στο New Lebanon της Νέας Υόρκης. Υπήρξε καθοριστική μορφή κατά τις δεκαετίες του 1840 και του 1850, μια περίοδο έντονης πνευματικής αφύπνισης γνωστή ως Era of Manifestations, δηλαδή Εποχή των Φανερώσεων.

Η Bates δεν θα αποκαλούσε τον εαυτό της καλλιτέχνιδα· οι Shakers δεν χρησιμοποιούσαν αυτή τη λέξη. Αντίθετα, θεωρούνταν μέσο θείας έμπνευσης, ένα «όργανο» που έπεφτε σε παρατεταμένες εκστάσεις και λάμβανε μηνύματα από τα πνεύματα των νεκρών. Τα «όργανα» συχνά απέδιδαν τα οράματά τους στην Ann Lee, ή «Μητέρα Ann», την ιδρύτρια της αίρεσης των Shakers. Αφού η Μητέρα Ann πέθανε το 1784, οι Shakers άρχισαν να τη σέβονται ως τη θηλυκή όψη του Θεού, και τα μηνύματα από εκείνη αποτελούσαν μεγάλη πηγή δύναμης για την κοινότητα.

Όταν ξυπνούσαν από τις εκστάσεις τους, η Bates και τα άλλα «όργανα» κατέγραφαν στο χαρτί όσα είχαν δει, συχνά ενσωματώνοντας σύντομα ποιήματα ή ενθαρρυντικά λόγια για τα μέλη της κοινότητας. Τα έργα αυτά ήταν γνωστά ως “gift drawings”, δηλαδή «σχέδια-δώρα». Πιστεύεται ότι η Bates δημιούργησε 17 τέτοια σχέδια-δώρα βασισμένα στα οράματά της. Οι μελετητές θεωρούν ότι ήταν ηγετική μορφή σε μια ομάδα τουλάχιστον έξι γυναικών στο Mount Lebanon που επίσης δημιουργούσαν σχέδια-δώρα· στην ομάδα αυτή περιλαμβανόταν και η Polly Reed, μία από τις βοηθούς της Bates στη διδασκαλία. Οι περισσότεροι Shakers δεν υπέγραφαν τα σχέδιά τους, γεγονός που καθιστά δύσκολη την εξακρίβωση της προέλευσής τους.

Τα σχέδια-δώρα των Shakers χωρίζονται χονδρικά σε δύο κατηγορίες. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν πλούσιες, ζωηρές βοτανικές απεικονίσεις δέντρων και λουλουδιών σε κοντινή θέα. Από την άλλη, υπάρχουν έργα που μοιάζουν με διαγράμματα και απεικονίζουν γενεαλογικά δέντρα, χάρτες ενός φανταστικού πνευματικού παραδείσου, καθώς και σειρές από πραγματικά και μυστικιστικά αντικείμενα σχεδιασμένα με ακρίβεια.

Τα βοτανικά σχέδια τείνουν να είναι πιο εύκολα αποδεκτά από το σύγχρονο βλέμμα μας. Έχουν την πλούσια, παλλόμενη όψη των ζωγραφικών έργων του Henri Rousseau με ζούγκλες. Η ομορφιά τους είναι στιλιζαρισμένη και αποδεσμευμένη από την κοινωνική τους προέλευση· σε κάποιο επίπεδο, μέσα σε όλη αυτή την ανθισμένη ακινησία βλέπουμε ό,τι θέλουμε να δούμε.

Τα διαγραμματικά σχέδια-δώρα, όμως, μας ζητούν να κάνουμε ένα μεγαλύτερο άλμα κατανόησης και συμπάθειας. Τα σχέδια της Sarah Bates ανήκουν ξεκάθαρα σε αυτή την κατηγορία. Απεικονίζουν σειρές από φαινομενικά συμβολικές μορφές: περιστέρια με ανθρωπόμορφα κεφάλια, ανθισμένες καρδιές και ανοιχτά βιβλία. Ενσωματώνουν επίσης «κοσμικές», μη Shaker εικόνες, συμπεριλαμβανομένων μασονικών συμβόλων, όπως το άγρυπνο μάτι και η σκακιέρα. Το αποτέλεσμα μοιάζει με γρίφο για τους σύγχρονους θεατές.

Κι όμως, τα σχέδια της Bates φαίνεται να συνενώνουν τόσο την περίφημη αίσθηση τάξης των Shakers όσο και τις υπερκόσμιες επιθυμίες της ομάδας. Οι ευθείες γραμμές και οι σειρές φέρνουν στον νου τα διάσημα έπιπλά τους και τα τακτοποιημένα κτίριά τους, ενώ τα σύμβολα μας θυμίζουν τον μυστικισμό στον οποίο βασίζονταν ως ζωτική δύναμη. Τα σχέδια ίσως υπενθύμιζαν στους άλλους Shakers την αποστολή τους: να φέρουν τη βασιλεία των ουρανών στη γη και να επιτύχουν την αληθινή ανθρώπινη άνθηση.

Στα ράφια μας

Της Sharla Moody

What Grows in Weary Lands, Tish Harrison Warren, κυκλοφόρησε στις 12 Μαΐου 2026.

Πολλά έχουν ειπωθεί για το πρόσφατο κύμα μεταστροφών σε θρησκείες όπως ο Καθολικισμός. Στους θρησκευτικούς κύκλους, οι προσήλυτοι συχνά στερεοτυποποιούνται ως ζηλωτές και παθιασμένοι, αν και η φλόγα μερικές φορές σβήνει καθώς η νέα πίστη μετατρέπεται στη μονότονη καθημερινότητα.

Από την άλλη πλευρά, οι εκκλησίες τα τελευταία χρόνια έχουν έρθει αντιμέτωπες με την «αποδόμηση» — έναν ασαφή, γενικό όρο που χρησιμοποιείται για να περιγράψει ανθρώπους που μεγάλωσαν μέσα σε μια, συνήθως παραδοσιακή, θρησκεία και στη συνέχεια απομακρύνθηκαν από την οργανωμένη θρησκευτική ένταξη, για λόγους που κυμαίνονται από την πολιτική και την πνευματικότητα έως την πολυπλοκότητα της οικογένειας.

Η Tish Harrison Warren, Αγγλικανή ιερέας, αρθρογράφος και συγγραφέας, καταπιάνεται με το ζήτημα του ζήλου και της απομάκρυνσης από την εκκλησία στο νέο της βιβλίο What Grows in Weary Lands, γράφοντας:

«Αυτό που τείνει να λείπει από τον πολιτισμό μας —και από την εκκλησία— είναι ιστορίες μακράς, σταθερής συνέχειας στην πίστη […] δεν έχουμε κατηγορίες για το παρατεταμένο ενδιάμεσο στάδιο, για το κουραστικό βάδισμα, ειδικά όταν αυτό το βάδισμα συνοδεύεται από την αίσθηση εγκατάλειψης από τον Θεό ή απόστασης από Αυτόν. Να όμως το ζήτημα: δεν μπορούμε να περάσουμε από τον νεοαποκτημένο ενθουσιασμό στη δοκιμασμένη και ώριμη σοφία χωρίς αυτό το ελικοειδές ενδιάμεσο μονοπάτι».

Γραμμένο ως μια σειρά σύντομων στοχασμών, το βιβλίο αντλεί από διάφορες παραδοσιακές χριστιανικές πηγές, με ιδιαίτερη έμπνευση από τους Πατέρες της Ερήμου — τους πρώτους χριστιανούς μοναχούς που άσκησαν τον ασκητισμό στην Αίγυπτο — καθώς και από αγίους όπως ο Ιωάννης του Σταυρού και η Θηρεσία του Λιζιέ.

Σε όλο το βιβλίο, η Warren τονίζει ότι η ζωή της πίστης είναι ένα ταξίδι που κανείς επιλέγει ξανά και ξανά, υποστηρίζοντας ότι η συνέχιση των πρακτικών, ακόμη και μηχανικά, είναι αναγκαία για την ανάπτυξη βαθύτερης πίστης και σοφίας.

Και μέρος αυτού του ταξιδιού, υποστηρίζει η Warren, απαιτεί δέσμευση σε μια θεσμική εκκλησία, αντί για εξάρτηση από ατομικές ρουτίνες ή εσωτερικευμένες πνευματικές εμπειρίες:

«Η πίστη με την οποία πιστεύουμε είναι προσωπική και υποκειμενική — εμείς οι ίδιοι πιστεύουμε. […] Όμως η πίστη που πιστεύεται είναι συλλογική και ανεξάρτητη από εμάς. Είναι η πίστη μέσα στην οποία γινόμαστε δεκτοί, η πίστη της κοινωνίας των αγίων μέσα στον χρόνο, η πίστη που μας στηρίζει και μας συντηρεί και μας έχει παραδοθεί. Είναι ένα μεγάλο δωμάτιο που δεν το έχτισα εγώ, στο οποίο άλλοι άνθρωποι έφτασαν πριν από μένα, και βρίσκεται έξω από εμένα, σταθερό και γερό, ακόμη κι όταν η δική μου ατομική πίστη —η πίστη με την οποία πιστεύω— είναι διακεκομμένη, ασταθής, άλλοτε δυναμώνει και άλλοτε αδυνατίζει».

Για τον νέο προσήλυτο ή για τον κουρασμένο πιστό που μεγάλωσε μέσα στην πίστη, το βιβλίο της Warren ίσως να μη μεταδίδει έναν εντελώς νέο τρόπο κατανόησης της πίστης· μπορεί όμως να προσφέρει προσάναμμα όταν η φωτιά χαμηλώνει.

Πράγματα που μας αρέσουν

Του Alex Demas, ρεπόρτερ

Paddington: The Musical

Ως ο μοναδικός διαπιστευμένος ρεπόρτερ του The Dispatch για το ρεπορτάζ γύρω από τον Paddington Bear, ήμουν υποχρεωμένος να πάω να δω τη νεότερη αίσθηση του West End, το Paddington: The Musical, όσο βρισκόμουν στο Λονδίνο νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Η παράσταση σχεδόν σάρωσε τα Olivier Awards 2026 — το αντίστοιχο των Tony Awards στην Αγγλία — οπότε μπήκα στο εμβληματικό Savoy Theatre με υψηλές προσδοκίες.

Μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι αυτές οι προσδοκίες ξεπεράστηκαν και ότι η παράσταση αξίζει πλήρως τη σχεδόν καθολική αποθέωση που έχει λάβει. Ούτε καν η απώλεια ενός από τους φακούς επαφής μου στα μισά της δεύτερης πράξης — άμεσο αποτέλεσμα αρκετών ξεσπασμάτων σε κλάματα — δεν μπορούσε να αποσπάσει την προσοχή από τα υπέροχα σκηνικά, τους φωτισμούς, τα κοστούμια, τις χορογραφίες και τις ερμηνείες του θιάσου.

Η ίδια η μαριονέτα του Paddington — την οποία χειρίζεται η Arti Shah και στην οποία δίνει φωνή ο, ως επί το πλείστον εκτός σκηνής, James Hameed — είναι ένα από τα μεγάλα σημεία αναφοράς της παράστασης και καταφέρνει με κάποιον τρόπο να αποφύγει την αμηχανία του «uncanny valley», στην οποία μερικές φορές πέφτουν οι πολύ ρεαλιστικές μαριονέτες.

Η παράσταση είναι sold out για μήνες, αλλά αν βρεθείτε στο Λονδίνο και έχετε ανάγκη από έναν συγκινητικό εορτασμό της βρετανικής κουλτούρας, της φιλίας και της οικογένειας, κάντε ό,τι μπορείτε για να παρακολουθήσετε μια παράσταση. Και αν η Ευρώπη είναι εκτός των δυνατοτήτων σας, έχω από έγκυρη πηγή στο Broadway ότι η παράσταση θα ταξιδέψει στη Νέα Υόρκη την επόμενη άνοιξη.

Pimm’s Cup

Έχετε πιει ποτέ ένα Aperol spritz μια ζεστή μέρα του Ιουλίου και πιάσατε τον εαυτό σας να αναρωτιέται πράγματα όπως: «Τι θα γινόταν αν οι πιο προβεβλημένοι influencers της Αμερικής δεν είχαν πέσει θύματα του επιθετικού μάρκετινγκ του ιταλικού ομίλου Campari;» ή «Τι θα γινόταν αν η χώρα μας εισήγαγε ένα καλοκαιρινό κοκτέιλ που πραγματικά έχει καλή γεύση;»

Αν ναι, τότε εγώ — ο ιδρυτής και πρόεδρος της εξαιρετικά επιδραστικής αμερικανικής Aperol Truthers Society — σας προσκαλώ να ενταχθείτε στις τάξεις μας και, αντί γι’ αυτό, να πιείτε μια γουλιά από το μεγαλύτερο γαστρονομικό επίτευγμα της Αγγλίας μετά την εμφάνιση του sticky toffee pudding και του sausage roll: ένα Pimm’s cup.

Εδώ και καιρό το επίσημο κοκτέιλ του Wimbledon και του Royal Ascot, τα Pimm’s cups είναι εμποτισμένα με την ίδια ακριβώς ευρωπαϊκή επιτήδευση που κάνει το Aperol spritz τόσο ελκυστικό στους αστούς zillenials — με τη σημαντική διαφορά ότι δεν έχουν γεύση σαν ελαφρώς ανθρακούχο σιρόπι για τον βήχα.

Την επόμενη φορά λοιπόν που θα θελήσετε να απολαύσετε ένα ποτό για ζεστό καιρό, αφήστε κάτω το Aperol και πιάστε ένα μπουκάλι Pimm’s No. 2. Και για τον δεύτερο γύρο, αν εξακολουθείτε να λαχταράτε εκείνη την πικρή ιταλική γεύση απεριτίφ, διαλέξτε τον φωτισμένο δρόμο και τιμήστε τα 250 χρόνια της χώρας μας επιλέγοντας ένα Americano.

Παρακολουθώντας το Παγκόσμιο Κύπελλο

Ακούστε, ξέρω ότι το να προτείνεις στους Αμερικανούς να ενδιαφερθούν για το ποδόσφαιρο είναι ανηφορική μάχη. Αλλά αυτό το καλοκαίρι, το πιο δημοφιλές αθλητικό γεγονός στον κόσμο θα διεξαχθεί σε αμερικανικό έδαφος, και αξίζει να σταθούμε για λίγο και να το εκτιμήσουμε.

Αν και η ίδια η εθνική ομάδα ανδρών των ΗΠΑ φαίνεται έτοιμη να καταρρεύσει θεαματικά, υπάρχει ακόμη πολλή διασκέδαση στο να παρακολουθήσει κανείς τη διοργάνωση. Διαλέξτε μια ομάδα — ή έστω μερικούς μεμονωμένους παίκτες — και δείτε τους να προσπαθούν να χτίσουν ένα σερί νικών που θα μπορούσε να τους μετατρέψει σε εθνικούς ήρωες.

Θα κλείσει ο Lionel Messi τη διεθνή του καριέρα μέσα στη δόξα; Θα σπαταλήσουν οι Άγγλοι την καλύτερη ομάδα που είχαν εδώ και δεκαετίες; Θα καταφέρουν το Ουζμπεκιστάν ή το Κουρασάο να βάλουν έστω ένα γκολ;

Σε μια εποχή όπου κακόβουλες μορφές εθνικισμού φαίνεται να βρίσκονται σε άνοδο παγκοσμίως, το Παγκόσμιο Κύπελλο είναι ένα θαυμάσιο παράδειγμα της χαράς, της ενότητας και του σκοπού που μπορεί να προσφέρει μια υγιής εθνική ταυτότητα — και αυτό είναι κάτι που όλοι μας θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε λίγο περισσότερο αυτή τη στιγμή.