Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς έχασε τις εκλογές, αλλά δεν έχει ηττηθεί ακόμη, γράφει βουλγαρικό δημοσίευμα που επικρίνει έντονα την πολιτική -εδώ και αρκετά χρόνια- του πρώην προέδρου της Σερβίας.
Η Φοιτητική Λίστα κέρδισε πάνω από 52% των ψήφων, σε σύγκριση με περίπου 39% για το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SPP) του .
Η προσέλευση των ψηφοφόρων ήταν κοντά στο 70% και ο ίδιος ο Βούτσιτς παραδέχτηκε γρήγορα την ήττα του, θέτοντας υπό έλεγχο ακόμη και τα μέσα ενημέρωσης που εργάζονταν γι’ αυτόν, τα οποία έσπευσαν πρόωρα να ανακηρύξουν τη νίκη του καθεστώτος με βάση τα αποτελέσματα μόνο μερικών εκατοντάδων εκλογικών τμημάτων.
Η διακυβέρνησή του, η οποία φαινόταν αιώνια, είχε τελειώσει, και μαζί της η ανεξέλεγκτη πολιτική του κυριαρχία.
Είναι ένα περίπλοκο τέλος;
Ο επί μακρόν θητευόμενος πρόεδρος της Σερβίας δεν γεννήθηκε πολιτικά στις Βρυξέλλες ή σε κάποια φιλελεύθερη σχολή ευρωπαϊκής δημοκρατίας. Ο Βούτσιτς μεγάλωσε ως άτομο στο Σερβικό Ριζοσπαστικό Κόμμα, εν μέσω της ιδεολογίας και των βαθιών νερών του δόγματος της «Μεγάλης Σερβίας», και το 1998 έγινε υπουργός Πληροφοριών (εκείνη την εποχή η πιο ακριβής λέξη ήταν «προπαγάνδα») του δικτάτορα Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, ο οποίος δεν έζησε για να δει καταδίκη στη Χάγη.
Ο τότε δρακόντειος νόμος για τα μέσα ενημέρωσης χρησίμευσε για να επιβάλει πρόστιμα, να κλείσει και να καταπνίξει τον επικριτικό Τύπο στη χώρα.
Μέχρι το 2008, ο Βούτσιτς ήταν επίσημα μέρος του ριζοσπαστικού εθνικιστικού ρεύματος που σημάδεψε τους πολέμους της δεκαετίας του 1990, για τους οποίους ο Μιλόσεβιτς φέρει ιστορική ευθύνη.
Ευρωπαϊκή στάση του Βούτσιτς
Στη συνέχεια, ο Βούτσιτς άλλαξε στάση, η ρητορική του έγινε «ευρωπαϊκή», αλλά οι μηχανισμοί εξουσίας μέχρι τη νύχτα των εκλογών ήταν οδυνηρά οικείοι – υποδεέστερα θεσμικά όργανα, τεράστια κυριαρχία στα μέσα ενημέρωσης, πίεση σε ανεξάρτητους δημοσιογράφους, πολιτική επιρροή στην εισαγγελία και τη δικαστική εξουσία.
Ένα κόμμα, ένα κράτος, με έναν ηγέτη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέφερε φέτος μια σημαντική αύξηση της πολιτικής πίεσης στη δικαστική εξουσία, και το Freedom House σημείωσε τη συστηματική διάβρωση των πολιτικών δικαιωμάτων, της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης και των θεσμών.
Οι Βρυξέλλες τα είδαν όλα αυτά, αλλά συνέχισαν να «ειρηνεύουν» τον Βούτσιτς με την ελπίδα ότι ο «σταθερός» άνθρωπος στο Βελιγράδι θα έλυνε το ζήτημα του Κοσσυφοπεδίου, θα διατηρούσε τα Βαλκάνια ήρεμα και μια μέρα θα οδηγούσε τη Σερβία στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Λοιπόν, δεν έκανε τη Σερβία ευρωπαϊκό κράτος ούτε την απέσπασε από τη Μόσχα. Το Βελιγράδι έχτισε ισχυρές σχέσεις με την Κίνα, εμβάθυνε την καταστροφική αντιευρωπαϊκή περιφερειακή επιρροή του και μετέτρεψε τους πολιτικούς ελιγμούς μεταξύ Βρυξελλών, Μόσχας και Πεκίνου σε κρατικό δόγμα.
Η νίκη των λεγόμενων φοιτητών θα πρέπει να χαιρετιστεί με ελπίδα, αλλά όχι με κλειστά μάτια, επειδή η λίστα δεν είναι ακριβώς «φοιτητική» στη φύση.
Ναι, οι θυμωμένοι φοιτητές μετά το Νόβι Σαντ έθεσαν τα θεμέλια για το κίνημα και αφύπνισαν την πολιτική ενέργεια του σερβικού λαού, αλλά μεταξύ των 250 υποψηφίων υπάρχουν καθηγητές πανεπιστημίου, γιατροί, οικονομολόγοι, αθλητές, ηθοποιοί, ακτιβιστές και άλλα δημόσια πρόσωπα.
Ο ηγέτης τους, Ίλια Σρντάνοβιτς, είναι καθηγητής ιατρικής και καρδιολόγος.
Ο Σερβικός Κόσμος
Το φοιτητικό κίνημα έχει δηλώσει επίσημα ότι δεν θα επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία και η θέση του για το Κόσοβο είναι ότι αποτελεί «αναφαίρετο και αναπόσπαστο μέρος» της Σερβίας. Ταυτόχρονα, γίνεται ακόμη και λόγος για αναθεώρηση και πιθανή αναθεώρηση των συμφωνιών που έχουν ήδη επιτευχθεί.
Παρόλα αυτά, η αντικατάσταση του Βούτσιτς δεν προμηνύει την ταφή του «Σερβικού Κόσμου» ή, με άλλα λόγια, της σύγχρονης εκδοχής της «Μεγάλης Σερβίας», προσαρμοσμένης στην τρέχουσα γεωπολιτική πραγματικότητα.
Την τελευταία δεκαετία, το Βελιγράδι άσκησε επιδέξια πολιτική, οικονομική, ενημερωτική και πολιτιστική επιρροή στο Κοσσυφοπέδιο, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο και τη Βόρεια Μακεδονία, και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μόλις τα τελευταία χρόνια καταδίκασε τις προσπάθειες της Σερβίας να υπονομεύσει την κυριαρχία των γειτονικών χωρών.
Η έρευνα για την έννοια του «Σερβικού Κόσμου» αποδεικνύει τον στόχο της – να ενώσει τις σερβικές κοινότητες εκτός των συνόρων της πατρίδας σε έναν κοινό πολιτικό χώρο. Κανένας πολιτικός στο Σεράγεβο, την Ποντγκόριτσα ή την Πρίστινα, ή ακόμα και στα Σκόπια, στο βαθμό που η πρωτεύουσα της ΠΓΔΜ έχει πολιτικούς με πολιτικό πνεύμα, δεν θα πρέπει να αποδεχτεί ανεπιφύλακτα ότι το χθεσινό εκλογικό αποτέλεσμα έλυσε αυτό το πρόβλημα.
Η βραδιά των εκλογών μας έκανε μάρτυρες των παράδοξων χαρακτηριστικών της σερβικής πολιτικής.
Ο ίδιος ο Μίλοραντ Ντόντικ έσπευσε να συγχαρεί τον σύμμαχό του Βούτσιτς για τη νίκη του και διαβεβαίωσε ότι η Δημοκρατία Σέρπσκα και η Σερβία θα συνεχίσουν «μαζί» επειδή οι Σέρβοι και στις δύο πλευρές του Ντρίνα ήταν «ένας λαός».
Οι φοιτητές έλαβαν επίσης συγχαρητήρια από τον πρωθυπουργό και τον πρόεδρο του Μαυροβουνίου, οι οποίοι οφείλουν την πολιτική τους καριέρα ακριβώς στον Βούτσιτς.
Η σιωπή ενός από τους ισχυρότερους πυλώνες του «Σερβικού Κόσμου» – της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας – είναι επίσης εντυπωσιακή.
Ο επίσημος κανόνας του διαχωρισμού μεταξύ εκκλησίας και κράτους δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ στη Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία, γι’ αυτό και η εκτίμησή της για την πολιτική αλλαγή θα εξακολουθεί να βαραίνει πολύ στη ζυγαριά.
Εδώ είναι το σημείο για το επώδυνο ερώτημα – έχει αλλάξει η Σερβία;
Το μακρινό 2000, ο Μιλόσεβιτς έπεσε από την εξουσία και ο Ζόραν Τζίντζιτς άνοιξε το παράθυρο για τον εκδημοκρατισμό και τη δημιουργία ενός διαφορετικού κράτους – ενός ευρωπαϊκού, που είναι ικανό να αποχωριστεί την εγκληματική κληρονομιά της «Μεγάλης Σερβίας».
Στις 12 Μαρτίου 2003, αυτό το παράθυρο έκλεισε με πυροβολισμό ελεύθερου σκοπευτή. Η δολοφονία του Τζίντζιτς διαπράχθηκε από άτομα που συνδέονται με τη Μονάδα Ειδικών Επιχειρήσεων, τον διάδοχο των δομών Κρατικής Ασφάλειας από την εποχή Μιλόσεβιτς, σε συμμαχία με το οργανωμένο έγκλημα. Μεταφορικά μιλώντας, τότε η πρώτη μεγάλη προσπάθεια της Σερβίας να σπάσει οριστικά τους δεσμούς της δεκαετίας του ’90 καταρρίφθηκε.
Σήμερα η Σερβία έχει μια δεύτερη ευκαιρία, σημειώνει το βουλγαρικό δημοσίευμα.
Η Ουγγαρία έχει δείξει πόσο γρήγορα μπορεί να καταρρεύσει ένα φαινομενικά ακλόνητο καθεστώς.
Τον Απρίλιο, ο Πέτερ Μαγιάρ νίκησε το Fidesz και έβαλε τέλος στην 16χρονη διακυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν. Τη νύχτα των εκλογών στη Σερβία, ο Ούγγρος πρωθυπουργός απάντησε στην ήττα του Βούτσιτς με ένα κοφτό σχόλιο: «Το ξέρεις;»
Ο άξονας Βελιγραδίου-Βουδαπέστης στην παλιά του μορφή έχει καταρρεύσει, αλλά έχει εξαφανιστεί ή μήπως μετασχηματίζεται; Μπορούμε να θέσουμε το ίδιο ερώτημα για ολόκληρο το σύστημα στη Σερβία.
Θα αλλάξει προς το καλύτερο η ουσία της αυτοκρατορίας των μέσων ενημέρωσης, η οποία λειτουργούσε χάρη σε επιχειρηματίες κοντά στον Βούτσιτς, οι οποίοι διοικούν τους μεγάλους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς σταθμούς και τα ταμπλόιντ, αν αντικατασταθεί το πορτρέτο του ηγέτη στον τοίχο του γραφείου;
Θα επιτευχθεί η εκδημοκρατικοποίηση μόνο με την αλλαγή του αφεντικού; Είναι ο στόχος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης εφικτός ως κάτι περισσότερο από ένα σύνθημα εάν η Μόσχα παραμείνει ανέγγιχτη, το κινεζικό κεφάλαιο συνεχίσει να κατακλύζει τη Σερβία και το Κοσσυφοπέδιο παραμείνει ένα μυθολογικό εργαλείο για την κινητοποίηση ψήφων;
Το Βελιγράδι πρέπει να συνειδητοποιήσει και να αποδεχτεί την ενοχλητική αλήθεια ότι ο έλεγχός του επί του Κοσσυφοπεδίου χάθηκε λόγω του εγκληματικού πολέμου εναντίον των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου το 1998-1999.
Δεν είναι δίκαιο να αποδίδεται αυτό το αποτέλεσμα στην επέμβαση του ΝΑΤΟ, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πολιτικές του Μιλόσεβιτς, η εθνοτική καταπίεση και η επακόλουθη διεθνής αντίδραση. Προχωρώντας, χωρίς μια πραγματική εξομάλυνση των σχέσεων με την Πρίστινα, η ευρωπαϊκή πορεία της Σερβίας θα προσκρούσει στο ίδιο τείχος.
Ο Βούτσιτς παραδέχτηκε την ήττα του, αλλά τόνισε ότι θα συνεχίσει την πολιτική μάχη στην αντιπολίτευση.
Το σύστημα που ηγείται για περισσότερο από μια δεκαετία δεν θα διαλυθεί σε μια βραδιά εκλογών, καθώς είναι ικανό να σαμποτάρει τη νέα κυβέρνηση, χρησιμοποιώντας τα δικά της μέσα ενημέρωσης, οικονομικές εξαρτήσεις και θεσμικά στελέχη, περιμένοντας τους νικητές να κάνουν λάθη και σε λίγα χρόνια να επιστρέψουν τον Βούτσιτς ακόμα πιο δυνατό ή να κάνουν κάτι ακόμα πιο εύκολο – να βρουν έναν νέο Βούτσιτς.
Η 25η Οκτωβρίου δεν είναι το τέλος του σερβικού αυταρχικού μοντέλου, αλλά η δεύτερη σοβαρή ευκαιρία για την κατάργησή του.
Οι φοιτητές κέρδισαν τις εκλογές, αλλά η Σερβία πρέπει να αποδείξει στους γείτονές της, συμπεριλαμβανομένης της Βουλγαρίας, ότι είναι ικανή να ξεπεράσει το δικό της παρελθόν.
Ντίμιταρ Ρούσκοφ, επικεφαλής του τμήματος διεθνών ειδήσεων του πρακτορείου BGNES
