Του Κωνσταντίνου Λουκόπουλου*
Η διαδοχή του Αντόνιο Γκουτιέρες στην ηγεσία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών εξελίσσεται σε μια σκληρή αναμέτρηση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία, την Κίνα και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να αναζητούν έναν υποψήφιο που θα εξυπηρετεί, σε διαφορετικό βαθμό, τις δικές τους στρατηγικές επιδιώξεις.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, η κυβέρνηση Τραμπ διερεύνησε το ενδεχόμενο υποψηφιότητας του Βίκτορ Όρμπαν, ενώ η διπλωμάτης των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων Λάνα Νουσέιμπα εισήλθε επισήμως στην κούρσα. Παράλληλα, η Τουρκία εξετάζει σοβαρά την προώθηση του Φερίντουν Σινιρλίογλου, Γενικού Γραμματέα του ΟΑΣΕ (σημ. και με την υποστήριξη της Ελλάδας) ο οποίος είναι μία από τις πιο εμβληματικές προσωπικότητες του τουρκικού αναθεωρητισμού.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως δεν είναι ποιος θα διαδεχθεί τον «πολύ λίγο» Γκουτιέρες. Είναι ποιος θα ελέγχει πολιτικά την κορυφή του σημαντικότερου διεθνούς οργανισμού και πώς η επιλογή του θα επηρεάσει τη διεθνή ασφάλεια και για εμάς τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα.
Πέντε κλειδιά και 193 ψηφοφόρους
Ο ΓΓ/ΟΗΕ δεν είναι απλώς ο επικεφαλής μιας διεθνούς γραφειοκρατίας. Καταστατικά διαμορφώνει την ατζέντα της διεθνούς διπλωματίας, ασκεί πολιτική επιρροή σε κρίσεις και συγκρούσεις, διαχειρίζεται ειρηνευτικές επιχειρήσεις και ανθρωπιστικές παρεμβάσεις και εκπροσωπεί τον Οργανισμό σε ένα διεθνές σύστημα που γίνεται ολοένα πιο ανταγωνιστικό.
Ουδόλως είναι ένας παγκόσμιος κυβερνήτης. Οι αρμοδιότητές του έχουν σαφή όρια και εξαρτώνται από τον Καταστατικό Χάρτη, τις αποφάσεις των κρατών-μελών και, κυρίως, τους συσχετισμούς στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Η πολιτική του επιρροή όμως μπορεί να είναι σημαντική όταν οι μεγάλες δυνάμεις αδυνατούν να συνεννοηθούν.
Η διαδικασία διαδοχής του Αντόνιο Γκουτιέρες, του οποίου η θητεία ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026, αποκαλύπτει ακριβώς αυτή την αντίφαση. Ένας Οργανισμός που υποτίθεται ότι εκπροσωπεί ισότιμα τη διεθνή κοινότητα εξακολουθεί να εξαρτάται, στην κορυφαία πολιτική του επιλογή, από τη συναίνεση πέντε κρατών με προνόμια που ανάγονται στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ο Τραμπ, ο Όρμπαν και η πιθανότητα μιας αμερικανορωσοκινεζικής σύγκλισης
Η είδηση ότι η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ διερεύνησε την πιθανότητα υποψηφιότητας του Βίκτορ Όρμπαν προσθέτει μια εντυπωσιακή διάσταση στην αναμέτρηση.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της WSJ το οποίο αναπαράχθηκε από το Anadolu (σημ. έχει την σημασία του) στις 26 Οκτωβρίου 2026, Αμερικανοί αξιωματούχοι εξέτασαν το ενδεχόμενο να διεκδικήσει ο Ούγγρος πολιτικός τη θέση του ΓΓ. Το ίδιο δημοσίευμα ανέφερε ότι η Μόσχα και το Πεκίνο εμφανίζονταν θετικά διακείμενα προς την ιδέα, χωρίς αυτό να ισοδυναμεί με επίσημη συμφωνία .
Εάν επιβεβαιωνόταν μια τέτοια σύγκλιση, θα δημιουργούσε μια ασυνήθιστη κατάσταση. Ουάσιγκτον, Μόσχα και Πεκίνο θα μπορούσαν να στηρίξουν τον ίδιο υποψήφιο, παρά τις αντιθέσεις τους σε ζητήματα ασφάλειας, εμπορίου και διεθνούς τάξης.
Για τον Τραμπ, μια υποψηφιότητα Όρμπαν που τον θεωρεί «δικό του άνθρωπο» θα μπορούσε να συνδέεται με την επιδίωξη αναμόρφωσης του ΟΗΕ και αμφισβήτησης του υφιστάμενου πολυμερούς πλαισίου για το οποίο έχει μία αποδεδειγμένη… «δυσανεξία»! Για τη Ρωσία και την Κίνα, μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε να αποκτήσει ενδιαφέρον εφόσον θεωρούσαν ότι εξυπηρετεί τις δικές τους προτεραιότητες. Βέβαια είναι και το ΗΒ και η Γαλλία με δικαίωμα βέτο. Εάν μία από τις δύο αντιταχθεί επισήμως στην υποψηφιότητα, η διαδικασία μπορεί να μπλοκαριστεί!
Οι υπόλοιποι υποψήφιοι
Η μάχη δεν περιορίζεται στον Όρμπαν ή στη νέα υποψηφιότητα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Στον επίσημο κατάλογο του ΟΗΕ περιλαμβάνονται πρόσωπα με σημαντική εμπειρία στη διεθνή διπλωματία, στη διακυβέρνηση και στη διοίκηση διεθνών οργανισμών. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται:
Ρεμπέκα Γκρίνσπαν — Κόστα Ρίκα. Πρώην Αντιπρόεδρος της χώρας της και επικεφαλής της UNCTAD, με εμπειρία στην οικονομική διπλωματία και στην ανάπτυξη.
Ραφαέλ Μαριάνο Γκρόσι — Αργεντινή. Γενικός Διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας με εμπειρία σε ζητήματα πυρηνικής ασφάλειας, επιθεωρήσεων και διαχείρισης διεθνών κρίσεων
Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα — Ισημερινός. Πρώην Υπουργός Εξωτερικών και πρώην Πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Διαθέτει εμπειρία τόσο στην εθνική διπλωματία όσο και στους μηχανισμούς του ίδιου του Οργανισμού.
Λάνα Ζάκι Νουσέιμπα — Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Έμπειρη διπλωμάτης και πρώην πρέσβειρα των Εμιράτων στον ΟΗΕ, η οποία εισήλθε επισήμως στην κούρσα τον Οκτώβριο με την υποψηφιότητά της να στηρίζεται στις περιφερειακές διασυνδέσεις των Εμιράτων.
Σινιρλίογλου: Η τουρκική διεκδίκηση και η ελληνική διάσταση
Για την Ελλάδα, η ενδεχόμενη υποψηφιότητα του Φερίντουν Σινιρλίογλου έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Τουρκία εξετάζει σοβαρά την προώθησή του για τη θέση του Γενικού Γραμματέα. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Associated Press, Τούρκοι διπλωμάτες συζήτησαν το ενδεχόμενο κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης στη Νέα Υόρκη.
Ο Σινιρλίογλου έχει διατελέσει Υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, έχει υπηρετήσει ως Μόνιμος Αντιπρόσωπος της χώρας του στον ΟΗΕ και είναι σήμερα Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ). Ως Τούρκος Μόνιμος Αντιπρόσωπος στον ΟΗΕ, είχε προωθήσει επιστολές που παρουσίαζαν με μορφή … «μανιφέστου» τις αυθαίρετες διεκδικήσεις της Άγκυρας απέναντι στην Ελλάδα.
Η εθνική διπλωματική διαδρομή ενός υποψηφίου, όμως, αποτελεί εύλογο αντικείμενο εξέτασης όταν αξιολογούνται η αντίληψή του για τις διεθνείς διαφορές και η προσέγγισή του στη διεθνή νομιμότητα. Για την ελληνική διπλωματία, το ζήτημα δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ούτε με αδιαφορία ούτε με απλουστευτικές εκτιμήσεις.
Η θέση βέβαια της Ελλάδας θα πρέπει να βασιστεί σε μία τεκμηριωμένη αξιολόγηση των θέσεών του, στην αρχή της αμεροληψίας και στις απαιτήσεις που απορρέουν από τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ.
Το βέτο πραγματικό κέντρο ισχύος
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της αναμέτρησης. Ο Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση κατόπιν σύστασης του Συμβουλίου Ασφαλείας. Δεν αρκεί, επομένως, να συγκεντρώσει την υποστήριξη μιας μεγάλης πλειοψηφίας κρατών στη Γενική Συνέλευση, εάν προηγουμένως δεν εξασφαλίσει την απαραίτητη σύσταση του Συμβουλίου.
Σύμφωνα με το άρθρο 27 του Καταστατικού Χάρτη, οι αποφάσεις επί ουσιαστικών ζητημάτων απαιτούν τουλάχιστον εννέα θετικές ψήφους στο 15μελές Συμβούλιο Ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένης της μη άσκησης βέτο από οποιοδήποτε μόνιμο μέλος. Ένα μόνο από αυτά μπορεί να ανατρέψει μια υποψηφιότητα, ακόμη και αν αυτή διαθέτει ευρεία υποστήριξη μεταξύ των υπόλοιπων κρατών.
Αυτό δημιουργεί μια ιδιόμορφη πολιτική πραγματικότητα! Τα 193 κράτη-μέλη του ΟΗΕ συμμετέχουν στη διαδικασία, αλλά η τελική επιλογή δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς την κρίσιμη συνεννόηση των πέντε Μονίμων Μελών. Η αντίφαση είναι εμφανής. Ο Οργανισμός ιδρύθηκε για να αποτρέπει τον πόλεμο και να διασφαλίζει τη συνεργασία των κρατών, αλλά το θεσμικό του σύστημα επιτρέπει στις μεγαλύτερες δυνάμεις να εμποδίζουν αποφάσεις που δεν εξυπηρετούν τις προτεραιότητές τους. Η εκλογή του νέου Γενικού Γραμματέα δεν λύνει αυτή τη θεσμική αντίφαση. Την αποκαλύπτει, όμως, με ιδιαίτερη ένταση.
Τι συμφέρει την Ελλάδα;
Μπορεί η Ελλάδα να μην έχει την δυνατότητα να επιβάλει τον επόμενο Γενικό Γραμματέα αλλά ως εκλεγμένο Μη Μόνιμο Μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας για τη διετία 2025–2026, έχει άμεση θεσμική παρουσία στη διαδικασία. Η ελληνική προσέγγιση πρέπει να στηριχθεί σε συγκεκριμένα κριτήρια.
Πρώτον, σεβασμός του Καταστατικού Χάρτη και του Διεθνούς Δικαίου. Η Ελλάδα έχει συμφέρον να προωθεί έναν υποψήφιο που υποστηρίζει την ειρηνική επίλυση διαφορών και την απαγόρευση της απειλής ή χρήσης βίας.
Δεύτερον, γνώση του Δικαίου της Θάλασσας. Για μια χώρα με εκτεταμένη νησιωτική επικράτεια και ζωτικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο, η κατανόηση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και των διαδικασιών ειρηνικής διευθέτησης των διαφορών είναι ουσιώδης.
Τρίτον, αμεροληψία. Ο νέος Γενικός Γραμματέας δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζει τις διεθνείς διαφορές ως προέκταση της εξωτερικής πολιτικής της χώρας από την οποία προέρχεται.
Τέταρτον, ευρωπαϊκός συντονισμός. Η Αθήνα πρέπει να βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με το Παρίσι, το Λονδίνο και τους Ευρωπαίους εταίρους της, χωρίς να θεωρεί δεδομένο ότι όλες οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες θα έχουν ταυτόσημες προτεραιότητες.
Πέμπτον, τεκμηριωμένη διπλωματία. Κάθε αξιολόγηση υποψηφίου πρέπει να βασίζεται σε συγκεκριμένες δημόσιες θέσεις, διπλωματικές παρεμβάσεις και δεσμεύσεις για την ανεξαρτησία του θεσμού.
Η επόμενη ημέρα: Ένας Γενικός Γραμματέας ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις
Ο επόμενος ΓΓ/ΟΗΕ θα αναλάβει καθήκοντα την 1η Ιανουαρίου 2027, σε μια περίοδο κατά την οποία οι συγκρούσεις, οι ανταγωνισμοί και οι αμφισβητήσεις του διεθνούς συστήματος δοκιμάζουν την αξιοπιστία του πολυμερούς πλαισίου.
Η υποψηφιότητα Όρμπαν, εφόσον τελικά προχωρήσει, θα αναδείξει τη δυνατότητα μιας ασυνήθιστης σύγκλισης μεταξύ Ουάσιγκτον, Μόσχας και Πεκίνου. Η είσοδος της Λάνα Νουσέιμπα διευρύνει τις επιλογές και ενισχύει τη διπλωματική παρουσία των Εμιράτων. Η ενδεχόμενη υποψηφιότητα Σινιρλίογλου προσθέτει μια ιδιαίτερη περιφερειακή διάσταση, καθώς η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τη διπλωματική της παρουσία σε διεθνή θεσμική επιρροή.
Καμία από αυτές τις εξελίξεις δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως προδιαγεγραμμένο αποτέλεσμα. Οι επίσημες υποψηφιότητες, οι άτυπες ψηφοφορίες και οι θέσεις των μονίμων μελών θα καθορίσουν την πραγματική εικόνα.
Η αναμέτρηση δεν αφορά μόνον την επιλογή ενός προσώπου. Αφορά το ποιος θα εκπροσωπεί τη διεθνή κοινότητα σε μια περίοδο κατά την οποία οι ισχυρότεροι παίκτες αμφισβητούν όλο και συχνότερα τους κανόνες που οι ίδιοι διαμόρφωσαν.
Το ουσιαστικό διακύβευμα για την Ελλάδα αλλά και την Κύπρο δεν είναι να αναζητήσει έναν Γενικό Γραμματέα που θα εξυπηρετεί τις εθνικές μας προτεραιότητες καθόσον αυτό δεν είναι δυνατόν. Είναι να συμβάλει στην επιλογή μία προσωπικότητας που θα υπερασπίζεται με συνέπεια τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου, την ειρηνική επίλυση των διαφορών και την ανεξαρτησία του Οργανισμού.
Όταν το βέτο μετατρέπεται σε εργαλείο ανταγωνισμού, το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα κερδίσει τη μάχη για την ηγεσία του ΟΗΕ. Είναι εάν ο Οργανισμός θα μπορέσει να διατηρήσει την αξιοπιστία του ως θεσμός συλλογικής ασφάλειας ή εάν θα συνεχίσει να λειτουργεί πρωτίστως ως πεδίο διαπραγμάτευσης των ισχυρών καταγράφοντας τις αποτυχίες της διεθνούς κοινότητας.
*O Αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Λουκόπουλος
https://www.militaire.gr/i-machi-gia-ton-epomeno-geniko-grammatea-toy-oie-to-veto-ton-5-kai-ta-ellinika-symferonta/
