της Αλεξάνδρας Ζάχου

Αντικειμενικά μιλώντας.

Ωραίος άνδρας.

Νέος.

Ψηλός, λεπτός, περιποιημένος. Με τρόπους και λεπτό μουστάκι.

Από καλή οικογένεια, ευκατάστατος.

Μπήκε στο καράβι. Διέσχισε τον ωκεανό. Πήγε να διεκδικήσει το όνειρό του.

Κηρύχθηκε επιστράτευση στην πατρίδα. Μάζεψε αμέσως τα πράγματά του και ξεκίνησε το μακρύ ταξίδι της επιστροφής. Πήγε να παρουσιαστεί στον στρατό.

Κανείς δεν του το ζήτησε. Κανείς δεν τον υποχρέωσε. Ακολούθησε το πρόσταγμα της καρδιάς του.

Βρετανός ήταν ο David Niven. Σκωτσέζικης καταγωγής, συγκεκριμένα.

Έκανε το αυτονόητο. Αυτό που έπραξε η πλειονότητα των ανθρώπων το 1939, μόλις ξέσπασε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, εκπληρώνοντας το ηθικό της χρέος. Απέναντι στον εαυτό του και στην κοινωνία. Επειδή αυτά τα δύο ήταν όψεις του ίδιου νομίσματος.

Αυτού του νομίσματος που βρίσκεται στην εσωτερική τσέπη του κοστουμιού ή μέσα στο στόμα του καθενός, όταν το σαρκίο φτάσει στις πηγές του Αχέροντα.

Ο Živojin Mišić είχε επίσης μουστάκι. Πυκνό. Βαλκανικό.

Αλλά δαμασμένο.

Το 1912, στο Κουμάνοβο, σε μία από τις σημαντικότερες μάχες του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, το ξέφρενο, παροιμιώδες σθένος του συνέβαλε στην εκδίωξη των Οθωμανών από τα σερβικά εδάφη που είχαν καταλάβει.

Ο άνθρωπος-θρύλος της γειτονικής μας χώρας πολέμησε και περπάτησε στα αλβανικά βουνά και αγαπήθηκε βαθιά από τους δικούς του ανθρώπους. Λέγεται πως, όταν κατά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο του ανέφεραν ότι οι Βούλγαροι τους είχαν πλέον περικυκλώσει, γέλασε και είπε:

«Ωραία! Δεν χρειάζεται πια σκέψη…

Επίθεση παντού!»

Τα ίδια βουνά, μέσα στα ίδια χιόνια, περπάτησαν και Έλληνες. Όταν υπήρχε λόγος.

Ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, σε συνέντευξή του στον Φρέντυ Γερμανό, είπε πως κάποτε αποκοιμήθηκε πάνω στη σκηνή, στη διάρκεια μιας παράστασης, με τα μάτια ανοιχτά, επειδή έτσι είχε μάθει στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, στον οποίο υπηρέτησε.

Πόσο τυχερός αισθανόταν, είπε, που βρισκόταν στην τελευταία μεραρχία και, έτσι, κρατούσε την ουρά του γαϊδάρου περπατώντας μέσα στα χιόνια. Από τότε λάτρευε τα γαϊδούρια — όπως οι ανθρακωρύχοι αγαπούν και ελευθερώνουν τα καναρίνια, εάν είναι τυχεροί και επιστρέψουν στο σπίτι τους.

Ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος δεν ήταν David Niven.

Επειδή, όμως, πολέμησαν και οι δύο, θα σέβονταν εξίσου μια εκεχειρία εν καιρώ πολέμου, εάν συνέπιπτε με την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων.

Ο Ηρόδοτος κατέγραψε τις αντιδράσεις των Περσών υπό τον στρατηγό Τιγράνη. Θορυβήθηκαν, γράφει, όταν έμαθαν πως οι Έλληνες αγωνίζονταν όχι για χρήματα και πλούτη, αλλά για ένα κλαδί ελιάς, κομμένο στην Αρχαία Ολυμπία.

Μόνο.

Ο John Locke πρέσβευε πως σκοπός του νόμου δεν είναι να καταργεί ή να περιορίζει την ελευθερία, αλλά να τη διατηρεί και να τη διευρύνει.

Από την άλλη, ο Hermann Hesse είχε γράψει πως ο ρόλος του ποιητή —δηλαδή του καλλιτέχνη— δεν είναι να υποδεικνύει τον δρόμο, αλλά να αφυπνίζει τους υπόλοιπους.

Να τους ψυχαγωγεί.

Η ψυχαγωγία δεν είναι διασκέδαση.

Ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος δεν ήταν David Niven.

Ήταν, όμως, και οι δύο καλλιτέχνες, σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, οι οποίοι, όταν χρειάστηκε, έπραξαν κατά συνείδηση.

Κάποτε, φαίνεται, αυτό ταυτιζόταν με το εθνικό συμφέρον.

Σήμερα, τι θα έκανε ένας νέος, όμορφος άνθρωπος;