Μπορεί η κυβέρνηση Τραμπ να υπόσχεται τη σκληρότερη εκστρατεία οικονομικής πίεσης που έχει δεχθεί ποτέ η Τεχεράνη, όμως απέφυγε μέχρι στιγμής να χρησιμοποιήσει τα ισχυρότερα όπλα της απέναντι στην Κίνα, τον μεγαλύτερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου.
Το δίλημμα είναι σαφές: όσο το Πεκίνο παραμένει ανοικτό στο ιρανικό πετρέλαιο, ο οικονομικός στραγγαλισμός του καθεστώτος των μουλάδων έχει όρια. Αν, όμως, οι ΗΠΑ χτυπήσουν τις μεγάλες κινεζικές τράπεζες και τους κρατικούς ομίλους, κινδυνεύουν να ανοίξουν ένα πολύ μεγαλύτερο οικονομικό μέτωπο.
Η νέα επιχείρηση, με την ονομασία «Operation Economic Outcast» («Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας»), βάζει στο στόχαστρο περίπου 60 φυσικά πρόσωπα, εταιρείες και πλοία που συνδέονται με τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, τα πυρηνικά και πυραυλικά προγράμματα, τις κυβερνοεπιθέσεις και τα δίκτυα προμήθειας στρατιωτικής τεχνολογίας.
Στη λίστα βρίσκονται και επιχειρήσεις στην ηπειρωτική Κίνα και στο Χονγκ Κονγκ. Απουσιάζουν, όμως, οι μεγάλες κινεζικές τράπεζες και οι ισχυροί κρατικοί όμιλοι, η στοχοποίηση των οποίων θα μπορούσε να προκαλέσει πραγματικό οικονομικό σοκ.
Αυτή ακριβώς η επιλογή αποκαλύπτει και τα όρια της αμερικανικής στρατηγικής. Η κυβέρνηση Τραμπ θέλει να απομονώσει πλήρως την Τεχεράνη, χωρίς ταυτόχρονα να ανοίξει ένα ανεξέλεγκτο οικονομικό μέτωπο με το Πεκίνο.
Το μέγεθος του προβλήματος φαίνεται στους αριθμούς. Σύμφωνα με διαφορετικές εκτιμήσεις διεθνών μέσων και αναλυτών, τις οποίες επικαλείται η βρετανική εφημερίδα The Guardian, η Κίνα απορροφά περισσότερο από το 80% και, κατά ορισμένους υπολογισμούς, έως και το 90% των θαλάσσιων εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου
Με άλλα λόγια, οποιαδήποτε προσπάθεια οικονομικού στραγγαλισμού του Ιράν που δεν περιορίζει αποτελεσματικά τις συναλλαγές του με την Κίνα, κινδυνεύει να αφήσει ανοικτή τη σημαντικότερη πηγή εσόδων της Τεχεράνης.
Το ιρανικό πετρέλαιο, πάντως, δεν καταλήγει κατά κανόνα στους μεγαλύτερους κρατικούς ενεργειακούς ομίλους της Κίνας. Σημαντικό μέρος του αγοράζεται από μικρότερα ανεξάρτητα διυλιστήρια, τα λεγόμενα «teapots», τα οποία έχουν περιορισμένη έκθεση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα και, κατά συνέπεια, πολύ μικρότερο λόγο να φοβούνται τις κυρώσεις της Ουάσινγκτον.
Παράλληλα, το εμπόριο στηρίζεται σε ένα σύνθετο πλέγμα παράκαμψης των περιορισμών: ενδιάμεσες εταιρείες, συχνές αλλαγές ιδιοκτησίας και σημαίας πλοίων, μεταφορτώσεις φορτίων εν πλω και διαφορετικές δηλώσεις για τη χώρα προέλευσης του πετρελαίου.
Το αποτέλεσμα είναι ένα πολυεπίπεδο δίκτυο, που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την παρακολούθηση της πραγματικής διαδρομής κάθε φορτίου.
Το όπλο των δευτερογενών κυρώσεων
Το ισχυρότερο όπλο που διαθέτει η Ουάσινγκτον είναι οι λεγόμενες δευτερογενείς κυρώσεις.
Οι ΗΠΑ δεν περιορίζονται στην απαγόρευση των συναλλαγών ανάμεσα σε αμερικανικές και ιρανικές επιχειρήσεις. Μπορούν να απειλήσουν με αποκλεισμό από το δολάριο και την αμερικανική αγορά οποιαδήποτε ξένη εταιρεία ή τράπεζα εξακολουθεί να συνεργάζεται με την Τεχεράνη.
Η δύναμη αυτού του μηχανισμού βασίζεται στον κεντρικό ρόλο του δολαρίου και των αμερικανικών τραπεζών στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Για μια μεγάλη κινεζική τράπεζα με διεθνή δραστηριότητα, η απώλεια πρόσβασης σε αυτό το σύστημα θα μπορούσε να έχει τεράστιο κόστος.
Για ένα μικρό διυλιστήριο, όμως, που πραγματοποιεί το μεγαλύτερο μέρος των δραστηριοτήτων του στο εσωτερικό της Κίνας, η απειλή είναι σαφώς λιγότερο αποτελεσματική. Και ακριβώς αυτή τη διαφορά εκμεταλλεύονται τα δίκτυα που διακινούν το ιρανικό πετρέλαιο.
Γιατί ο Τραμπ διστάζει
Θεωρητικά, η επιβολή κυρώσεων στις μεγάλες κινεζικές τράπεζες θα μπορούσε να στερήσει από το Ιράν το σημαντικότερο χρηματοδοτικό του κανάλι. Θα μπορούσε, όμως, ταυτόχρονα να πυροδοτήσει μια πολύ ευρύτερη αντιπαράθεση ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη.
Το Πεκίνο διαθέτει και το ίδιο ισχυρά εργαλεία οικονομικής πίεσης. Μεταξύ αυτών είναι ο έλεγχος μεγάλου μέρους της παγκόσμιας παραγωγής και επεξεργασίας σπάνιων γαιών, υλικών απαραίτητων για την αμερικανική αυτοκινητοβιομηχανία, τον τεχνολογικό τομέα και την αμυντική βιομηχανία.
Παράλληλα, η Ουάσινγκτον δεν θέλει η μάχη για το Ιράν να τινάξει στον αέρα τη συνολικότερη προσπάθεια διαχείρισης της σχέσης της με την Κίνα. Η εκστρατεία οικονομικής πίεσης απέναντι στην Τεχεράνη έρχεται, επομένως, σε σύγκρουση με άλλες σημαντικές αμερικανικές προτεραιότητες.
Το Πεκίνο, από την πλευρά του, απορρίπτει τις αμερικανικές κυρώσεις ως μονομερείς και στερούμενες διεθνούς νομιμοποίησης. Επιμένει ότι οι εμπορικές σχέσεις του με το Ιράν είναι νόμιμες και προειδοποιεί ότι θα λάβει «όλα τα αναγκαία μέτρα» για να προστατεύσει τις κινεζικές επιχειρήσεις και τα συμφέροντά του.
Η συγκεκριμένη διατύπωση είναι σκοπίμως αόριστη. Επιτρέπει στην Κίνα να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αντιποίνων, χωρίς να δεσμεύεται εκ των προτέρων για την έκταση ή τη μορφή τους.
Ταυτόχρονα, όμως, το Πεκίνο έχει ισχυρούς λόγους να μην θέλει περαιτέρω αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή. Η κινεζική οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ενεργειακές εισαγωγές της περιοχής και επηρεάζεται άμεσα από οποιονδήποτε περιορισμό στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Η αμερικανική στρατηγική μπορεί αναμφίβολα να κάνει τις εξαγωγές του Ιράν ακριβότερες, πιο περίπλοκες και λιγότερο κερδοφόρες. Μπορεί να αναγκάσει την Τεχεράνη να προσφέρει μεγαλύτερες εκπτώσεις, να χρησιμοποιεί περισσότερους μεσάζοντες και να αναλαμβάνει μεγαλύτερο κίνδυνο για κάθε φορτίο που βγαίνει από τη χώρα.
Δεν είναι, όμως, καθόλου βέβαιο ότι μπορεί να διακόψει πλήρως τη ροή των εσόδων όσο η τεράστια κινεζική αγορά παραμένει διαθέσιμη. Ακόμη λιγότερο βέβαιο είναι ότι η αυξανόμενη οικονομική πίεση θα υποχρεώσει γρήγορα το καθεστώς των μουλάδων σε πολιτική υποχώρηση.
Η κυβέρνηση Τραμπ βρίσκεται, έτσι, μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα, παρατηρεί η Wall Street Journal.
Εάν περιορίσει τις κυρώσεις σε μικρότερες εταιρείες, πλοία και δίκτυα του λεγόμενου σκιώδους εμπορίου, το Ιράν πιθανότατα θα εξακολουθήσει να βρίσκει τρόπους για να εξάγει τουλάχιστον ένα μέρος του πετρελαίου του.
Εάν, αντίθετα, η Ουάσινγκτον αποφασίσει να πλήξει τους μεγάλους κινεζικούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και τους κρατικούς ομίλους, κινδυνεύει να μετατρέψει την εκστρατεία κατά της Τεχεράνης σε ανοιχτή οικονομική σύγκρουση με το Πεκίνο.
Οι νέες κυρώσεις μπορεί, επομένως, να μην αποτελούν τόσο την τελική επίθεση εναντίον της ιρανικής οικονομίας όσο μια προειδοποιητική βολή προς την Κίνα.
Το πραγματικό τεστ θα έρθει, αν το Πεκίνο αρνηθεί να περιορίσει τις συναλλαγές του με την Τεχεράνη. Τότε η αμερικανική ηγεσία θα πρέπει να απαντήσει στο ερώτημα που μέχρι σήμερα αποφεύγει: είναι πράγματι διατεθειμένη να τιμωρήσει τον σημαντικότερο οικονομικό εταίρο του Ιράν, ακόμη κι αν το τίμημα είναι μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση με την Κίνα;
Με πληροφορίες από CNBC, The Guardian, Wall Street Journal
https://hellasjournal.com/2026/08/idou-i-rodos-idou-kai-to-pidima-gia-ton-proedro-trab-borei-na-prokalesei-oikonomiki-asfyxia-sto-iran-choris-na-erthei-s-eftheia-sygkrousi-me-tin-kina-afto-einai-to-kleidi/
