Nordic Monitor
24 Ιουλίου 2026
Levent Kenez / Στοκχόλμη
Η τουρκική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε νομοθεσία που παρέχει εκτεταμένες φορολογικές απαλλαγές στις εταιρείες εκμετάλλευσης πυρηνικών σταθμών έως το τέλος του 2045. Η απόφαση αναμένεται να προσφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη στη ρωσική κρατική εταιρεία που κατασκευάζει και θα εκμεταλλεύεται τον πυρηνικό σταθμό του Ακούγιου, στις μεσογειακές ακτές της Τουρκίας.
Τα μέτρα, τα οποία προστέθηκαν την τελευταία στιγμή ως τροπολογίες σε ένα ευρύτερο πολυνομοσχέδιο οικονομικού χαρακτήρα, απαλλάσσουν τις επιλέξιμες εταιρείες εκμετάλλευσης πυρηνικών σταθμών από διάφορους φόρους και τέλη. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται έξοδα συναλλαγών που σχετίζονται με εταιρικές δραστηριότητες, υποχρεώσεις καταβολής φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) για ορισμένες επενδύσεις και τέλη χαρτοσήμου.
Η νομοθεσία εγκρίνεται ενώ ο πρώτος αντιδραστήρας του πυρηνικού σταθμού του Ακούγιου πλησιάζει στην έναρξη της εμπορικής λειτουργίας του, η οποία αναμένεται στο τέλος του έτους.
Οι τροπολογίες αναθεωρούν τη νομοθεσία περί φορολογίας εταιρειών, δημιουργώντας ένα ξεχωριστό καθεστώς κινήτρων για τις επιχειρήσεις που διαθέτουν προκαταρκτική ή πλήρη άδεια λειτουργίας πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής.
Οι εταιρείες που υπάγονται στον νόμο θα απαλλάσσονται από τέλη χαρτοσήμου για επενδυτικές συμβάσεις, χρηματοδοτικές συμφωνίες και συναλλαγές προμηθειών. Θα δικαιούνται επίσης επιστροφές ή απαλλαγές από τον ΦΠΑ για κατασκευαστικές εργασίες, εξοπλισμό και άλλες αγορές που σχετίζονται με τις επενδύσεις.
Κυβερνητικοί αξιωματούχοι υπερασπίστηκαν τη νομοθεσία κατά τις συνεδριάσεις της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Σχεδιασμού και Προϋπολογισμού, υποστηρίζοντας ότι τα κίνητρα είναι απαραίτητα για την προσέλκυση μακροπρόθεσμων επενδύσεων, καθώς η Τουρκία επιδιώκει να αυξήσει την παραγωγική της ικανότητα στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας στα 20.000 μεγαβάτ έως το 2050.
Οι αξιωματούχοι ανέφεραν επίσης ότι τα κίνητρα θα ενισχύσουν τις διαπραγματεύσεις με δυνητικούς εταίρους από την Κίνα και τη Νότια Κορέα για την κατασκευή του δεύτερου και του τρίτου πυρηνικού σταθμού της Τουρκίας. Οι δύο εγκαταστάσεις προβλέπεται να κατασκευαστούν στη Σινώπη, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας, και στην περιοχή της Ανατολικής Θράκης.
Ο βουλευτής του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), Ντενίζ Γιαβουζιλμάζ, μιλά κατά τη διάρκεια κοινοβουλευτικής συζήτησης για τον πυρηνικό σταθμό του Ακούγιου, στις 22 Ιουλίου. Ο Γιαβουζιλμάζ δήλωσε ότι η συμφωνία για το έργο θα διατηρήσει την Τουρκία εξαρτημένη από τη Ρωσία έως το 2125, χαρακτηρίζοντάς την «τρομερή συμφωνία».
Ωστόσο, η μόνη εταιρεία που βρίσκεται άμεσα σε θέση να επωφεληθεί από τα νέα κίνητρα είναι η Akkuyu Nuclear JSC, η εταιρεία έργου που είναι υπεύθυνη για τον πρώτο πυρηνικό σταθμό της Τουρκίας. Η νομοθεσία εγκρίθηκε ενώ η ρωσική κρατική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας Rosatom προετοιμάζεται να θέσει σε λειτουργία τον πρώτο από τους τέσσερις αντιδραστήρες του Ακούγιου. Ο διευθύνων σύμβουλος της Rosatom, Αλεξέι Λιχατσόφ, έχει δηλώσει ότι η πρώτη μονάδα αναμένεται να αρχίσει να λειτουργεί πριν από το τέλος του 2026.
Η Rosatom κατέχει το πλειοψηφικό πακέτο της Akkuyu Nuclear JSC, στο πλαίσιο του μοντέλου «κατασκευή–ιδιοκτησία–λειτουργία». Το στοιχείο αυτό καθιστά το έργο μοναδικό μεταξύ των πυρηνικών σταθμών, καθώς η ρωσική κρατική εταιρεία θα διατηρήσει την ιδιοκτησία και τον επιχειρησιακό έλεγχο και μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής.
Τα νέα φορολογικά κίνητρα μειώνουν το λειτουργικό και επενδυτικό κόστος του έργου σε μια περίοδο κατά την οποία η Ρωσία βρίσκεται αντιμέτωπη με διεθνείς κυρώσεις που έχουν περιορίσει την πρόσβασή της σε δυτική χρηματοδότηση.
Οι βουλευτές της αντιπολίτευσης επέκριναν έντονα τη νομοθεσία, υποστηρίζοντας ότι μεταφέρει σημαντικό οικονομικό βάρος στους Τούρκους φορολογουμένους, ενώ ευνοεί μια εταιρεία που ανήκει στη ρωσική κυβέρνηση.
Μέλη του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης, του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), δήλωσαν ότι τα προηγούμενα φορολογικά κίνητρα που είχαν παραχωρηθεί στο έργο του Ακούγιου ανέρχονταν ήδη σε περίπου 9,8 δισεκατομμύρια δολάρια. Σύμφωνα με τους βουλευτές της αντιπολίτευσης, το τελευταίο πακέτο θα μπορούσε να προσθέσει ακόμη 5 δισεκατομμύρια δολάρια σε φορολογικά οφέλη κατά τα επόμενα χρόνια.
Υποστήριξαν ότι, αντί να παραχωρεί φορολογικές απαλλαγές σε μια εταιρεία ξένης ιδιοκτησίας, η κυβέρνηση θα μπορούσε να είχε χρησιμοποιήσει αντίστοιχους οικονομικούς πόρους για να αποκτήσει το τουρκικό Δημόσιο μερίδιο ιδιοκτησίας στον πυρηνικό σταθμό.
Η κριτική επικεντρώθηκε επίσης στον χρόνο και στον τρόπο κατάθεσης της νομοθεσίας. Οι διατάξεις για την πυρηνική ενέργεια προστέθηκαν στο πολυνομοσχέδιο κατά τα τελευταία στάδια της κοινοβουλευτικής συζήτησης. Στο ίδιο νομοσχέδιο περιλαμβάνονταν και μέτρα για τη ρύθμιση της κατώτατης σύνταξης στην Τουρκία, η οποία καθορίστηκε στις 23.552 τουρκικές λίρες (498 δολάρια).
Οι βουλευτές της αντιπολίτευσης επισήμαναν ότι η κυβέρνηση ζητά από τους πολίτες να αντιμετωπίσουν τον πληθωρισμό και τις αυξανόμενες φορολογικές επιβαρύνσεις, ενώ παράλληλα παραχωρεί γενναιόδωρα δημοσιονομικά κίνητρα σε ένα από τα μεγαλύτερα έργα υποδομής της χώρας.
Επέκριναν επίσης τη νομοθετική διαδικασία, υποστηρίζοντας ότι οι διατάξεις για την πυρηνική ενέργεια εισήχθησαν με τροπολογίες της τελευταίας στιγμής, χωρίς ευρύτερη δημόσια διαβούλευση ή λεπτομερή κοινοβουλευτικό έλεγχο.
Πέρα από τις νέες φορολογικές απαλλαγές, οι επικριτές επισημαίνουν επίσης τις μακροπρόθεσμες οικονομικές δεσμεύσεις που περιλαμβάνονται στην αρχική συμφωνία για το Ακούγιου.
Βάσει της σύμβασης, η κρατική Τουρκική Εταιρεία Εμπορίας και Συμβάσεων Ηλεκτρικής Ενέργειας (TETAŞ) —οι αρμοδιότητες της οποίας έχουν έκτοτε μεταβιβαστεί σε διάδοχους δημόσιους φορείς— υποχρεούται να αγοράζει, επί 15 χρόνια, το 70% της ηλεκτρικής ενέργειας που θα παράγεται από τους δύο πρώτους αντιδραστήρες του σταθμού και το 30% της παραγωγής των άλλων δύο αντιδραστήρων.
Η μέση εγγυημένη τιμή αγοράς ανέρχεται σε 12,35 σεντς του δολαρίου ανά κιλοβατώρα, επίπεδο που συχνά υπερβαίνει τις τιμές χονδρικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας στην Τουρκία.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι ο συνδυασμός των εγγυημένων αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και των μακροχρόνιων φορολογικών απαλλαγών περιορίζει τη δυνατότητα του κράτους να ανακτήσει τις δημόσιες δαπάνες που συνδέονται με το έργο, ενώ παράλληλα εξασφαλίζει σταθερά έσοδα για την εταιρεία εκμετάλλευσης.
Μολονότι ο σταθμός βρίσκεται στη νότια Τουρκία, η ιδιοκτησία της εγκατάστασης, η βασική τεχνολογία και τα μελλοντικά εμπορικά έσοδα θα παραμείνουν στη Rosatom, σύμφωνα με το ισχύον ιδιοκτησιακό καθεστώς.
Η νομοθεσία παρατείνει αυτές τις φορολογικές ελαφρύνσεις έως τις 31 Δεκεμβρίου 2045, προσφέροντας στο έργο μακροχρόνια προστασία από ενδεχόμενες αλλαγές στο φορολογικό πλαίσιο της Τουρκίας.
Η απόφαση εγείρει επίσης ευρύτερα γεωπολιτικά ερωτήματα, καθώς η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, ενώ η Rosatom εξακολουθεί να ανήκει εξ ολοκλήρου στο ρωσικό κράτος.
Εφόσον τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα, ο πυρηνικός σταθμός του Ακούγιου αναμένεται να αρχίσει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας έως το τέλος του τρέχοντος έτους και να φτάσει σε πλήρη ισχύ το 2028.
Το έργο του Ακούγιου έχει καταστεί ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα ενεργειακής συνεργασίας μεταξύ Άγκυρας και Μόσχας. Η νέα νομοθεσία ενισχύει περαιτέρω την οικονομική θέση της Ρωσίας στην Τουρκία, μειώνοντας για δεκαετίες τη φορολογική επιβάρυνση του έργου. Η Τουρκία θα παραμείνει επίσης εξαρτημένη από τη Ρωσία για την προμήθεια πυρηνικών καυσίμων.
Οι τέσσερις αντιδραστήρες του Ακούγιου έχουν σχεδιαστεί για να χρησιμοποιούν καύσιμα που προμηθεύει η TVEL, θυγατρική της Rosatom η οποία κατασκευάζει συστοιχίες πυρηνικών καυσίμων. Παρότι η Τουρκία διαθέτει κοιτάσματα ουρανίου στις επαρχίες Μανίσα, Γιοζγκάτ και Νεβσεχίρ, δεν διαθέτει τις εγκαταστάσεις μετατροπής ή εμπλουτισμού ουρανίου σε εμπορική κλίμακα που απαιτούνται για την παραγωγή πυρηνικών καυσίμων.
Σύμφωνα με το τεχνικό πλαίσιο του έργου, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικοί προμηθευτές καυσίμων χωρίς ρωσική πιστοποίηση. Αυτό καθιστά ουσιαστικά τον σταθμό εξαρτημένο από τη Rosatom καθ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του.
Κυβερνητικοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η πυρηνική ενέργεια θα μειώσει την εξάρτηση της Τουρκίας από το εισαγόμενο φυσικό αέριο. Εκτιμάται ότι, όταν το Ακούγιου φτάσει σε πλήρη ισχύ, θα υποκαταστήσει ετήσια κατανάλωση περίπου 7 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου.
Ταυτόχρονα, η Άγκυρα επιδιώκει να διαφοροποιήσει τα μελλοντικά πυρηνικά της έργα. Η Τουρκία υπέγραψε πρόσφατα μνημόνιο κατανόησης με τις Ηνωμένες Πολιτείες για συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς και βρίσκεται σε συνομιλίες με αμερικανικές, νοτιοκορεατικές και κινεζικές εταιρείες για την κατασκευή μελλοντικών πυρηνικών σταθμών.
Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν επισημάνει ότι στα έργα αυτά αναμένεται να υπάρχει μεγαλύτερη εγχώρια συμμετοχή και ευρύτερη μεταφορά τεχνογνωσίας σε σύγκριση με το μοντέλο του Ακούγιου.
