Άρθρο με αφορμή την επέτειο της Άλωσης, βασισμένο στο βιβλίο
του Στήβεν Ράνσιμαν
Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης
Υπάρχουν γεγονότα που δεν ανήκουν μόνο στην ιστορία. Ανήκουν στη μνήμη των λαών. Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης, στις 29 Μαΐου 1453, είναι ένα από αυτά. Δεν υπήρξε απλώς η πτώση μιας πόλης, ούτε μόνο το τέλος μιας αυτοκρατορίας. Υπήρξε η στιγμή κατά την οποία ένας ολόκληρος κόσμος, κουρασμένος από τις ήττες, τις έριδες, την εγκατάλειψη και τη μακρά του μοναξιά, έκλεισε τον κύκλο του κάτω από τα τείχη της Βασιλεύουσας.
Όταν ο Μωάμεθ Β΄ εμφανίσθηκε μπροστά στην Κωνσταντινούπολη, δεν πολιορκούσε απλώς μια στρατηγική θέση. Πολιορκούσε ένα σύμβολο. Η πόλη που ίδρυσε ο Κωνσταντίνος ως Νέα Ρώμη εξακολουθούσε, έστω και απογυμνωμένη από την παλαιά της δύναμη, να φέρει πάνω της το κύρος της ρωμαϊκής οικουμένης, της ελληνικής παιδείας και της χριστιανικής αυτοκρατορικής ιδέας. Είχε χάσει τις επαρχίες της, είχε χάσει τον πλούτο της, είχε χάσει το μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής της ισχύος. Αλλά δεν είχε χάσει το όνομά της. Και στην ιστορία, κάποτε, το όνομα είναι το τελευταίο οχυρό.
Η αυτοκρατορία που έφθανε στο τέλος της δεν ήταν πλέον η μεγάλη δύναμη του Ιουστινιανού, ούτε η αναγεννημένη στρατιωτική μηχανή των Μακεδόνων αυτοκρατόρων. Ήταν ένα υπόλειμμα, σχεδόν μια σκιά, περιορισμένη στην ίδια την Πόλη και σε λίγα ακόμη εδάφη. Όμως ακόμη και στη φτώχεια της, η Κωνσταντινούπολη διατηρούσε μια παράξενη αξιοπρέπεια. Οι εκκλησίες της, τα μοναστήρια της, οι βιβλιοθήκες της, τα ανάκτορά της, ακόμη και μισοερειπωμένα, θύμιζαν ότι εδώ είχε υπάρξει κάποτε το κέντρο ενός κόσμου.
Απέναντί της στεκόταν ένας νέος κόσμος. Το οθωμανικό κράτος, γεννημένο στα σύνορα, ανάμεσα στη βυζαντινή παρακμή και την τουρκική πολεμική ενέργεια, είχε πια μεταβληθεί σε αυτοκρατορική δύναμη. Ο νεαρός Μωάμεθ δεν ήταν απλώς ένας φιλόδοξος πολέμαρχος. Ήταν ένας ηγεμόνας με ιστορική φαντασία. Καταλάβαινε ότι όποιος κατείχε την Κωνσταντινούπολη δεν αποκτούσε μόνο λιμάνι, τείχη και πέρασμα ανάμεσα σε δύο ηπείρους. Αποκτούσε νομιμοποίηση. Γινόταν κληρονόμος, έστω με τη βία, μιας αυτοκρατορικής ιδέας που είχε διαρκέσει περισσότερο από χίλια χρόνια.
Ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος γνώριζε, ασφαλώς, ότι οι δυνάμεις του ήταν ανεπαρκείς. Ήταν αυτοκράτορας χωρίς πραγματική αυτοκρατορία. Είχε περισσότερη ευθύνη παρά ισχύ. Περισσότερη μνήμη παρά στρατό. Περισσότερη τιμή παρά ελπίδα. Και όμως, ίσως ακριβώς γι’ αυτό, η μορφή του παραμένει τόσο συγκινητική. Δεν υπήρξε μεγάλος κατακτητής ούτε μεταρρυθμιστής που άλλαξε τη μοίρα του κράτους του. Υπήρξε ο τελευταίος φρουρός. Και υπάρχουν στιγμές στην ιστορία όπου ο τελευταίος φρουρός είναι πιο μεγάλος από τον νικητή.
Η Δύση, στην οποία στράφηκε η Κωνσταντινούπολη για βοήθεια, στάθηκε διστακτική, καθυστερημένη και διαιρεμένη. Η μνήμη του 1204 βάραινε ακόμη πάνω στις σχέσεις Ελλήνων και Λατίνων. Η ένωση των Εκκλησιών, που κάποιοι στην Κωνσταντινούπολη αποδέχθηκαν ως αναγκαία πολιτική θυσία, δεν έγινε ποτέ πραγματικά δεκτή από τον λαό. Για τους πολλούς, η Δύση δεν ήταν μόνο πιθανός σωτήρας. Ήταν και παλαιός προδότης. Έτσι, η Πόλη βρέθηκε ανάμεσα σε δύο φόβους: τον φόβο του Τούρκου που ερχόταν και τον φόβο του Λατίνου που είχε ήδη έρθει κάποτε ως φίλος και είχε φερθεί ως κατακτητής.
Η πολιορκία υπήρξε σύγκρουση δύο εποχών. Τα θεοδοσιανά τείχη, θαύμα της παλαιάς αμυντικής τέχνης, είχαν αποκρούσει επί αιώνες εχθρούς και επιδρομείς. Όμως τώρα μπροστά τους στεκόταν η νέα δύναμη της πυρίτιδας. Τα μεγάλα κανόνια του Μωάμεθ δεν ήταν μόνο όπλα. Ήταν το μήνυμα ότι ο μεσαιωνικός κόσμος έδινε τη θέση του σε έναν άλλο. Οι πέτρες που είχαν αντέξει Άραβες, Βούλγαρους, Ρώσους και σταυροφόρους άρχισαν να υποχωρούν μπροστά στη μηχανική βία της νέας εποχής.
Και όμως, η Πόλη αντιστάθηκε. Αντιστάθηκε με λίγους άνδρες, με εξαντλημένους πόρους, με ελάχιστες ελπίδες. Έλληνες, Γενουάτες, Βενετοί, λίγοι ξένοι και οι κάτοικοι της Βασιλεύουσας βρέθηκαν μαζί πάνω στα τείχη. Ο Ιουστινιάνης, ο Γενουάτης πολεμιστής, στάθηκε από τους γενναιότερους υπερασπιστές της. Για λίγο, η παλαιά χριστιανική οικουμένη φάνηκε σαν να ξαναγεννιέται επάνω στις επάλξεις. Αλλά ήταν αργά. Η ενότητα που δεν μπόρεσε να υπάρξει σε καιρό ειρήνης δεν μπορούσε να σώσει την Πόλη την ύστατη ώρα.
Τη νύχτα πριν από την τελική έφοδο, η Κωνσταντινούπολη πρέπει να έζησε μια από τις πιο βαριές σιωπές της ιστορίας. Στην Αγία Σοφία, όσοι μέχρι χθες διαφωνούσαν για την ένωση, για τη Δύση, για τη θεολογία και την πολιτική, ενώθηκαν μπροστά στο αναπόφευκτο. Ήταν η τελευταία λειτουργία της ελεύθερης Πόλης. Εκεί, κάτω από τον τρούλο που είχε υπάρξει σύμβολο της χριστιανικής αυτοκρατορίας, η ιστορία και η προσευχή έγιναν ένα.
Η τελική επίθεση έφερε το τέλος. Τα τείχη παραβιάστηκαν. Η άμυνα κατέρρευσε. Ο Κωνσταντίνος, σύμφωνα με την παράδοση, πέθανε πολεμώντας, χωρίς τα αυτοκρατορικά του διάσημα ή χάνοντας τα μέσα στη σύγχυση της μάχης. Ήταν σαν να έπρεπε ο τελευταίος Ρωμαίος αυτοκράτορας να πεθάνει όχι ως μονάρχης αλλά ως στρατιώτης. Η αυτοκρατορία που είχε αρχίσει με έναν Κωνσταντίνο τελείωνε με έναν άλλον.
Η είσοδος του Μωάμεθ στην Πόλη ήταν θρίαμβος, αλλά και στιγμή περισυλλογής. Ο κατακτητής γνώριζε τι είχε πάρει. Δεν είχε κυριεύσει μια συνηθισμένη πόλη. Είχε κατακτήσει την πρωτεύουσα της μνήμης. Από εκείνη τη στιγμή, η Κωνσταντινούπολη θα γινόταν Ιστανμπούλ, πρωτεύουσα ενός νέου αυτοκρατορικού κόσμου. Αλλά κάτω από τα οθωμανικά στρώματα θα συνέχιζε να ζει η παλαιά Πόλη: στους δρόμους, στα τείχη, στις εκκλησίες που άλλαξαν χρήση, στα ονόματα, στις σιωπές.
Η Άλωση δεν έσωσε τη Δύση από τους φόβους της ούτε την Ανατολή από τις αντιφάσεις της. Αντίθετα, αποκάλυψε πόσο ακριβό μπορεί να γίνει το τίμημα της διαίρεσης. Η Κωνσταντινούπολη δεν έπεσε μόνο επειδή ο Μωάμεθ ήταν ισχυρός. Έπεσε επειδή επί αιώνες είχε αποδυναμωθεί, λεηλατηθεί, απομονωθεί και εγκαταλειφθεί. Έπεσε από τα κανόνια, αλλά και από τη φτώχεια. Από τους Οθωμανούς, αλλά και από τους σταυροφόρους. Από την εξωτερική πίεση, αλλά και από την εσωτερική εξάντληση.
Και όμως, το Βυζάντιο δεν χάθηκε ολοκληρωτικά το 1453. Η πολιτεία έπεσε, αλλά ο πολιτισμός επέζησε. Οι λόγιοι του μετέφεραν στη Δύση κείμενα, γλώσσα και μνήμη. Η Ορθοδοξία κράτησε τη ρωμαίικη συνείδηση ζωντανή. Οι υπόδουλοι λαοί διατήρησαν μέσα από την Εκκλησία, την παιδεία και τη γλώσσα ένα νήμα συνέχειας. Η Άλωση υπήρξε τέλος, αλλά όχι εξαφάνιση.
Γι’ αυτό και η 29η Μαΐου δεν είναι μόνο ημέρα πένθους. Είναι ημέρα ιστορικής αυτογνωσίας. Μας θυμίζει ότι οι πολιτισμοί δεν πεθαίνουν μόνο όταν νικώνται από ισχυρούς εχθρούς. Πεθαίνουν όταν χάνουν την ενότητα, την πίστη στον εαυτό τους, την ικανότητα να διαβάζουν την εποχή τους. Αλλά μας θυμίζει και κάτι ακόμη: ότι ακόμη και μέσα στην ήττα, ένας πολιτισμός μπορεί να παραδώσει στην ιστορία ένα φως που οι νικητές δεν μπορούν να σβήσουν.
Η Κωνσταντινούπολη έπεσε. Αλλά η μνήμη της δεν παραδόθηκε. Και ίσως αυτό να είναι το τελευταίο, βαθύτερο μάθημα της Άλωσης: υπάρχουν πόλεις που, ακόμη και όταν χάνονται, εξακολουθούν να κυβερνούν τη φαντασία των ανθρώπων.
Ποιος Έλληνας σύγχρονος ιστορικός , ή ιστοριογράφος , ή συγγραφέας μπορούσε να γράψει(δυστυχώς ουδείς έγραψε) αυτό που ο -της ημετέρας παιδείας κάτοχος-Έλληνας Στήβεν Ράνσιμαν ΕΓΡΑΨΕ για το ανοιχτό τραύμα του Ελληνισμού την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως ΜΑΣ την αποφράδα Τρίτη 29η Μαϊου 1453 και για τον ΙΑ’ (11ο) Κωνσταντίνο ,τελευταίο Αυτοκράτορα του Μεσαιωνικού Ελληνισμού;;;.
Καλά η Παπική Δύση μας μισούσε από το 1054 και μας ζήλεψε από το 1204 εκείνη η Ρωσική Αυτοκρατορία ,-παρ’ότι στον ηγεμόνα της ΙΒΑΝ τον Γ΄ ”δώσαμε” γυναίκα την ανεψιά του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου ΣΟΦΙΑ (Ζωή)-,γιατί δεν απείλησε -έστω-τον Πορθητή Μωάμεθ ,να παραμείνει -ως Ασιάτης-στις κτήσεις του στην Ασία και από τότε μας έκλεψε -και ακόμη τον διατηρεί (σαν τον Έλγιν)- τον ΔΙΚΕΦΑΛΟ ΑΕΤΟ και τώρα δεν μας αφήνει να επεκτείνουμε σε 12 ναυτικά μίλια την κυριαρχία μας στο Αιγαίο;;;.
ΑΧΑΡΙΣΤΟΙ ΟΛΟΙ ΚΑΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΟΥ ΔΩΡΕΟΔΟΤΗ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ -ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΩΡΑ -ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ, ο οποίος (ποτέ δεν είναι αργά)-χωρίς τους διεθνιστές Αριστερούς -ΕΠΙΒΑΛΛΕΤΑΙ να καθιερώσει ΚΑΙ τον Δικέφαλο Αετό ως δεύτερο εθνικό σύμβολο ΚΑΙ τον ΜΑΡΜΑΡΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΙΑ να τραγουδάει στα παραμύθια η κάθε Ελληνίδα γιαγιά, νηπιαγωγός και δασκάλα.
Υ.Γ
1.Γιατί δεν επέμεναν οι δικοί μας το 1919 να μας δώσουν οι τότε σύμμαχοι μας την υπό τον δικό τους έλεγχο τελούσα Κωνσταντινούπολη και ΟΛΟΙ μας να προστατεύαμε τους ορθόδοξους της Μικράς Ασίας ;;;.
2.-Να ακούσουμε όλοι-ΠΡΕΠΕΙ σήμερα- το τραγούδι της Χαρούλας Αλεξίου και κυρίως τον Μαρμαρωμένο Βασιλιά του Σταμάτη Σπανουδάκη.
Η ΕΛΛΑΔ ποτέ ΔΕΝ ΠΕΘΑΙΝΕΙ.
Σταύρος Αθαν.Ναλμπάντης.
“το 1204 εκείνη η Ρωσική Αυτοκρατορία”
Το 1204 δεν υπήρχε Ρωσική Αυτοκρατορία.
Κανενός δεν “δώσαμε” τίποτε. Ο πάπας Παύλος Β’, κανόνισε τον γάμο τής καθολικής Ζωής με τον μεγάλο πρίγκιπα της Μόσχας Ιβάν Γ’, με σκοπό των προσυλιτισμό των Ρώσσων στον καθολικισμό. Πώς να βοηθήσει από την Μόσχα ο Ιβάν, όντας ο ίδιος φόρου υποτελής στους Τατάρους; Τίποτε δεν έκλεψε. Ο δικέφαλος αετός ήταν το οικόσημο των Παλαιολόγων, το οποίο η Ζωή, ως μόνη πλέον κληρονόμος τού οίκου (είχε κι έναν αλήτη αδελφό, ασήμαντο υποκείμενο), που μετά την επαναβάπτισή της σε ορθόδοξη, πήρε το όνομα Σοφία, το δώρισε στον άνδρα της. Η Σοφία τον έβαλε να χτίσει τα τείχη τού Κρεμλίνου, για να προστευθεί από τις επιδρομές των Τατάρων.
“και τώρα δεν μας αφήνει να επεκτείνουμε σε 12 ναυτικά μίλια την κυριαρχία μας στο Αιγαίο;;;.”
Η Ρωσία Νομιμοποιεί την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο-Ζήτησε άδεια δέσμευσης χώρου ασκήσεων
Άνοιξε κανένα βιβλίο, ρε … “ορμώμενε”, και φρόντισε να ενημερωθείς. Έχεις χάσει πολλές συνέχειες. Το σχόλιό σου είναι μία πατώκορφη ανοησία, που φαναιρώνει μονάχα ημιμάθεια.
“Γιατί δεν επέμεναν οι δικοί μας το 1919..” Πού το ξέρεις ότι δεν το ζήτησαν (δεν μπορούσαν να επιμείνουν ασφαλώς); Τούς ρώτησες;
Εσύ που μιλάς και ξαναμιλάς για ορθοδοξία, ξέρεις τι ακριβώς είναι αυτό; Αν ναι, πες μας κι εμάς να μάθουμε.
ΥΓ: Λέγεται ότι στο σημερινό “διάγγελμά” του, ο Κούλης θα πει στον Ερντογάν “το δ’ Αιγαίον σοι δούναι μόνον εμόν εστί και ουδενός ετέρου των αυτοκαλουμένων Ελλήνων”. Δεν ξέρω αν αληθεύει….
https://www.protagon.gr/themata/29-mai-alitheies-kai-mythoi-gia-tin-alwsi-tis-polis-44343376797
Ας μείνουμε σήμερα, -που κλαίμε για την Πρωτεύουσα της καρδίας μας Κωνσταντινούπολη-σε αυτά που έγραψε ο αείμνηστος Στήβεν Ράνσιμαν και ας ακούσουμε το ρεφρέν ”για τον Μαρμαρωμένο βασιλιά ούτε φωνή ,ούτε λαλιά….και το ”θ’άρθεις σαν αστραπή…” του Σπανουδάκη.
Εντάξει ,μαλώνουμε από τον Τρωϊκό πόλεμο, αλλά σήμερα ας κάνουμε μια παύση .Έλληνες εσμέν.
https://www.anixneuseis.gr/1453-%ce%b7-%ce%ac%ce%bb%cf%89%cf%83%ce%b7-%cf%87%cf%89%cf%81%ce%af%cf%82-%ce%bc%ce%bf%ce%b9%cf%81%ce%bf%ce%bb%ce%b1%cf%84%cf%81%ce%af%ce%b1/
Το προχώρησα με τον κ. Αντώνη Καλδέλλη (το προτιμώ από Antony Kaldellis) ,νεαρό καθηγητή στις ΗΠΑ (που αλλού) κ τον οποίον άκουσα -για πάνω από μία ώρα -στην εκπομπή ”Βαριές κουβέντες” του κ. Γεωργίου Σταμάτη.
Άξιζε και ”θεραπεύει” πολλές αμφιβολίες των ερευνητών σχολιαστών για την Ρωμανία-τους Ρωμιούς και όσους μας βάφτισαν -και γιατί-Βυζαντινούς .
Τι καλά θα ήταν να διαφωνούσαμε χωρίς βρισιές (τι τραβάω );;;.
Καληνύχτα.
“Από εκείνη τη στιγμή, η Κωνσταντινούπολη θα γινόταν Ιστανμπούλ, πρωτεύουσα ενός νέου αυτοκρατορικού κόσμου.”
Δεν έχει δίκιο ο Ράνσιμαν. Επί Σουλτάνων η ονομασία της Πόλης ήταν Κωσταντίνιγιε (ή όπως προφέρεται) – και με λατινική γραφή: Kostantiniyye.
Η ονομασία Ιστανμπούλ καθιερώθηκε μετά το 1922.
Ονομάστηκε Ιστανμπούλ στις 28 Μαρτίου 1930. Το αβέβαιο είναι πότε ονομάστηκε Κωνσταντινούπολη. Επικρατέστερη άποψη, επί Θεοδοσίου Β’ (401 – 450 μ.Χ.).
Ακριβώς. Η ονομασία Κωνσταντινούπολη (λόγω της τεραστίας αίγλης της) παρέμεινε εν ισχύι, έστω και σε τούρκικη παραφθορά, κατά το μεγαλύτερο διάστημα της οθωμανικής κατοχής.
Επί της ουσίας: προ της αλώσεως η ελληνική επίσημη ονομασία δεν ήταν Κωνσταντινούπολη. Σε όλες σχεδόν της πηγές της εποχής (χρονογραφίες, ιστορικά έργα, πολιτικά κείμενα) η Πόλις ονομάζεται Βυζάντιον.
Είναι εξάλλου γνωστό ότι έχει πλέον καταρριφθεί η άποψη κατά την όποια ο όρος “Βυζάντιο” είναι δήθεν μεταγενέστερο επινόημα του Γερμανού Ιερωνύμου Βολφ.
Δηλαδή -υποστηρίζετε- ότι στις 11 Μαϊου 330 ο δεύτερος Μέγας του Ελληνισμού ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος, γιος της Αγίας Ελένης, που έκτισε την Κωνσταντινούπολη , δεν την μετονόμασε σε Νέα Ρώμη και Κωνσταντινούπολη ,αλλά την άφησε με την παλιά ονομασία (Βυζάντιο), δηλαδή κατά εσάς- και οι Πατριάρχες δεν είχαν τον τίτλο της Κωνσταντινουπόλεως ,αλλά ήταν Αρχιεπίσκοποι του Βυζαντίου .
Να ”δούμε” τι έγραφαν ως τόπο και οι Νόμοι και τα Διατάγματα των Αυτοκρατόρων από το 330 μέχρι της Αλώσεως το 1453.
Το παρατραβάτε φίλε ,όταν αναφέρεστε σε ιστορικά γεγονότα ,χωρίς παραπομπές σε γραπτές πηγές.
Άλλα μάθαμε στην ”Βυζαντινή” Ιστορία στα Σχολεία και τα Γυμνάσια.
Καλό 3ημερο .
Όποιος θέλει να μάθει, ψάχνει και διαβάζει, δεν μένει στα σχολικά βιβλία.
Κωνσταντίνος Ζ’ Πορφυρογέννητος (περί Θεμάτων):
“Πρῶτον θέμα τὸ καλούμενον Ἀνατολικόν Ἀνατολικὸν τοίνυν τὸ θέμα καλεῖται, οὐχ ὅτι τῆς ἄνω καὶ πρώτης ἀνατολῆς ἐστιν, ὅθεν ἀνίσχει ὁ ἥλιος, ἀλλ’ ὅτι πρὸς ἡμᾶς τοὺς κατοικοῦντας τὸ Βυζάντιον καὶ τὴν τῆς Εὐρώπης γῆν λέγεται ἀνατολικόν.”
Του ιδίου:
“Δίκαιόν ἐστι προκατάρχειν τῆς Εὐρώπης γῆς τὸ Βυζάντιον, τὴν νῦν οὖσαν Κωνσταντινούπολιν*, ἐπεὶ καὶ πόλις ἐστὶ βασιλεύουσα τοῦ τε κόσμου παντὸς ὑπερέχουσα, ὡς τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου καὶ βασιλέως τὴν ἐπωνυμίαν κληρονομήσασα· ἀρχὴν δὲ τῆς Εὐρώπης ἐγὼ τίθημι, ἐπεὶ καὶ αὐτὸ τὸ Βυζάντιον τῆς Θρᾴκης ἐστὶ μέρος τὸ κάλλιστόν τε καὶ τιμιώτατον.”
*δηλαδή συνυπάρχει ο λαϊκός τύπος Κωνσταντινούπολις και ο επίσημος Βυζάντιον
Άλλο:
Μιχαήλ Ψελλός, Χρονογραφία 3.8:
” Ἐπεὶ οὖν αὐτῷ αὐτάρκη τὰ πρὸς τὴν ἔξοδον ἔδοξεν, ἄρας ἀπὸ τῆς Βυζαντίδος ἐπὶ τὴν Σύρων ἤλαυνε γῆν·”
του ιδίου 7.33:
“ἐπὶ τὴν θάλασσαν ἀπενεύσαμεν, καὶ λειοκυμονοῦσαν αὐτὴν εὑρηκότες, λύσαντες τὰ ἀπογεία πρὸς τὸ Βυζάντιον κατεπλέομεν· ”
Άλλο:
Νικηφόρος Γρηγοράς (Ρωμαϊκή Ιστορία), 1ε:
“καὶ γὰρ τὴν μετὰ τὸν Ἰόνιον κόλπον εὐθὺς ἄχρι Βυζαντίου πᾶσαν Ῥωμαίων ἀρχὴν ἤλπισαν ἕξειν ἀπονητί·”
Θεοφάνης, Χρονογραφία, 2:
“Ἀρεόβινδος δὲ κατὰ τάχος τὴν Καρχηδόνα καταλιπὼν καὶ φυγῇ χρησάμενος, εἰς ναῦν τε εἰσελθὼν ἐπὶ τὸ Βυζάντιον πορεύεσθαι ἤμελλεν…”
Διαβάστε πηγές, όχι τα γονατογραφήματα που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο.
“ο δεύτερος Μέγας του Ελληνισμού ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος”
Τού Ελληνισμού; Από πού κι ως πού “Ελληνισμού”; Ρωμαίος ήταν ο άνθρωπος, γεννημένος στην Νίκαια (σημερινή Νις) τής Μοισίας (νοτιοανατολική Σερβία) από Ιλλυριό πατέρα και μητέρα ίσως ελληνικής καταγωγής, από το Δράπανο τής Βυθινίας. Πολύ εύκολα οικειοποιείσαι τούς πάντες.
Ο Βολφ χρησιμοποίησε πρώτος τούς όρους “Βυζαντινή Αυτοκρατορία”, “Βυζαντινός Πολιτισμός” κλπ., οι οποίοι δεν απαντώωνται στην “βυζαντινή γραμματεία”. Είναι ο πατέρας τής Βυζαντινολογίας. Πώς λέμε τούς ειδικούς με την περίοδο επιστήμονες; Βυζαντινολόγους, έτσι δεν είναι; Η Πόλη ασφαλώς ονομάστηκε αρχικά και Βυζάντιο, αφού χρίστηκε στην ομώνυμη αρχαιοελληνική πόλη-αποικία. Αλλά η πόλη μόνο, όχι όλη η αυτοκρατορία.
Ο Μ. Κωνσταντίνος την ονόμασε Roma Nova (Νέα Ρώμη) και επί πολλά χρόνια η εκκλησία χρησιμοποιούσε αυτήν την ονομασία. Ακόμη και μετά τον Θεοδόσιο Β’.
Π.χ. για τον πατριάρχη
Ιωάννης Α’
Ελέω Θεού
Επίσκοπος Νέας Ρώμης
Αυτό λέω και εγώ. Η Πόλις επισήμως ονομαζόταν Βυζάντιον.
Αλλά προσοχή: το κράτος δεν ήταν “Αυτοκρατορία”, αλλά ελληνιστικoύ τύπου οικουμενικό βασίλειο με νόμιμες αξιώσεις στο ρωμαϊκό Dominium mundi.
Ούτε οι βασιλείς του κράτους ονομάζονταν “αυτοκράτορες”, ούτε η ευρύτερη έκτασή του “Ρωμανία”.
Κατά καιρούς χρησιμοιούσαν διάφορες ονομασίες. Επικρατεστέρα ήταν αυτή τού “Βασιλείου των Ρωμαίων”, αλλά λατινικά το “Imperium Romanum”, εξ ού και το μεταγενέστερο Ρωμανία.
Κατάλογος Βυζαντινών Αυτοκρατόρων (αναφέρεται και ο τίτλος εκάστου).
ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΝ Α.Δ.Δ.
Για το «Βυζάντιον»
Δεν έχετε δίκιο όταν λέτε ότι η Πόλη «επισήμως ονομαζόταν Βυζάντιον». Το Βυζάντιον ήταν το αρχαίο όνομα της πόλης πριν από τον Κωνσταντίνο. Στη μεσαιωνική περίοδο η πόλη είναι κυρίως Κωνσταντινούπολις, Νέα Ρώμη, Βασιλεύουσα, Πόλις. Η Αρβελέρ το λέει καθαρά: οι όροι «Βυζάντιο» και «Βυζαντινός» δεν χρησιμοποιούνταν τότε από αυτούς που σήμερα ορίζουν· το επίσημο όνομα του κράτους ήταν Ρώμη / Ρωμαϊκή πολιτεία.
Άρα, το σωστό είναι: οι Βυζαντινοί δεν έλεγαν τον εαυτό τους Βυζαντινούς· έλεγαν Ρωμαίους. Η πόλη όμως δεν λεγόταν επισήμως Βυζάντιον στην εποχή της Άλωσης.
2. Για το «δεν ήταν αυτοκρατορία»
Υπερβάλετε. Μπορεί κάποιος να πει ότι οι ίδιοι χρησιμοποιούσαν όρους όπως βασιλεία, Ρωμαϊκή πολιτεία, κράτος Ρωμαίων. Αλλά στη νεότερη ιστοριογραφία ο όρος Αυτοκρατορία είναι απολύτως θεμιτός. Μιλάμε για τη συνέχεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στην Ανατολή.
Επίσης, δεν είναι σωστό ότι οι ηγεμόνες «δεν ονομάζονταν αυτοκράτορες». Η Αρβελέρ αναφέρει τον επίσημο τίτλο: «πιστός εν Χριστώ τω Θεώ βασιλεύς και αυτοκράτωρ Ρωμαίων». Άρα ο όρος αυτοκράτωρ υπήρχε και ήταν μέρος της αυτοκρατορικής τιτλοφορίας, μαζί με το βασιλεύς.
3. Για τη «Ρωμανία»
Και εδώ μάλλον σφάλλετε. Ο όρος Ρωμανία χρησιμοποιείται για την επικράτεια / τον κόσμο των Ρωμαίων της Ανατολής. Η Αρβελέρ γράφει ότι Ρώμη ονομαζόταν η αυτοκρατορία, Ρωμανία τα εδάφη της, και Ρωμαίοι οι πολίτες της. Άρα η χρήση του όρου Ρωμανία δεν είναι αυθαίρετη.
4. Για το «Ιστανμπούλ»
Εδώ ουσιαστικά έχετε δίκιο. Η φράση «από εκείνη τη στιγμή η Κωνσταντινούπολη θα γινόταν Ιστανμπούλ» είναι λογοτεχνικά κατανοητή, αλλά ιστορικά χρειάζεται διόρθωση.
Μετά το 1453, η οθωμανική ονομασία ήταν κυρίως Κωνσταντινίγιε / Kostantiniyye / Konstantiniyye, δηλαδή οθωμανική μορφή της Κωνσταντινούπολης. Το Istanbul υπήρχε σε χρήση, προερχόμενο από το ελληνικό «εις την Πόλιν», αλλά η επίσημη διεθνής καθιέρωση του ονόματος έγινε το 1930, όταν οι τουρκικές αρχές επέβαλαν τη χρήση του Istanbul αντί του Constantinople. Η Britannica γράφει ότι μέχρι την επίσημη αλλαγή του 1930 η πόλη συνέχιζε να φέρει το χιλιετές όνομα Constantinople.
Αγαπητές Ανιχνεύσεις:
Επικαλείστε την Αρβελέρ ή τον Ράνσιμαν και όχι τις πηγές. Με όλον τον σεβασμό προς το δημοσιογραφικό και πνευματικό σας έργο, εν προκειμένω αυτό που καταθέτετε είναι λάθος. Το ζητούμενο είναι να μελετώνται οι πηγές, και όχι οι μεταχρονολογημένες αναγνώσεις που κατέθεσαν ιστορικοί, καθόλα άξιοι οπωσδήποτε στα πλαίσια της εποχής τους, πλην πλήρως επηρεασμένοι από την Δυτική αντίληψη περί Πολιτειολογίας και ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Η μεν Αρβελέρ ανατέμνει την βυζαντινή ιστορία, εμμένοντας σε μία υποτιθέμενη “ιδεολογία” του Βυζαντίου, η οποία δήθεν την στην ελληνική γλώσσα, την Παιδεία και την Ορθοδοξία. Παραβλέπει έτσι το κυριότερο στοιχείο της ταυτότητας αυτού του κράτους, η οποία ήταν η εθνική του διάσταση (δηλαδή η ελληνική). Οι αυτοκρατορίες προϋποθέτουν πολυεθνικές κοινωνίες, αλλά μετά τις κατακτήσεις του Ισλάμ (ήδη από τον 7ο μ.Χ. αιώνα) δύσκολα θα βρούμε άλλη εθνική ομάδα πλην των Ελλήνων που να περιλαμβάνεται εξ ολοκλήρου εντός του Βυζαντίου. Μειονότητες υπήρχαν βεβαίως, αλλά καμία, πλην των ελληνορθοδόξων-εξελληνισμένων Αρμενίων ουδείς άλλος λαός δεν είχε την εθνική του έδρα μέσα στα βυζαντινά εδάφη. Οι μονοφυσίτες Αρμένιοι είχαν δικό τους κράτος. Οι Αιγύπτιοι και οι Σύροι έπεσαν στους Άραβες. Οι Ιταλοί στους Γότθους. Οι Βούλγαροι και οι Σέρβοι είχαν δικά τους κράτη επίσης. Πού βρίσκουμε λοιπόν την περίφημη πολυεθνικότητα του Βυζαντίου, για να το αποκαλέσουμε “αυτοκρατορία”;
Ο δε Ράνσιμαν από την άλλη εμμένει σε μία μάλλον συμπαθητική προσέγγιση του Βυζαντινού πολιτισμού ως μία καλούτσικη προσφορά περιορισμένη στην Τέχνη και στα Γράμματα. Ναι, αλλά πολιτισμός χωρίς επιστήμη είναι κουτσός. Και το Βυζάντιο είχε αποδεδειγμένα επιστήμη, όπως και βιοτεχνική παραγωγή. Ήταν μία αστική κοινωνία, όχι αποκλειστικώς αγροτική. Θα σας θυμίσω μόνον την πρώτη μαθηματική εγκυκλοπαίδεια που γράφηκε ποτέ: είναι βυζαντινό έργο προγενέστερο κάθε αντίστοιχου δυτικού, με πιθανή χρονολογία συγγραφής το έτος 1436 μ.Χ.
https://grmath.blogspot.com/2014/05/blog-post_650.html
Περί της ονομασίας “Ρωμανία”, πάλι θα σας ανατρέξω στις πηγές: εμφανίζεται ελάχιστες φορές στην βυζαντινή γραμματεία, ενώ έχουμε εξίσου περιορισμένες αναφορές στον όρο “Ρωμαΐδα” -που δεν βλέπω να τον γνωρίζει κανείς. Αντιθέτως ο όρος “Βυζαντίς” (Βυζαντίδα) είναι πολύ πυκνότερος (βλ. τα αποσπάσματα που κατέθεσα στο προηγούμενο σχόλιο).
Περί της ονομασίας “αυτοκράτωρ”: και αυτή σπανίζει. Ο κύριος όρος είναι βασιλεύς (όπως ήταν και ο Μέγας Αλέξανδρος, οι Διάδοχοι και οι επίγονοι). Βασιλεύς ονομαζόταν εξάλλου και ο ηγεμόνας της παλαιάς Ρώμης (της Pax Romana). Θυμηθείτε το Ευαγγέλιο (Κατά Ιωάννην ΙΘ’, 15):
“Οἱ δὲ ἐκραύγασαν· ἆρον ἆρον, σταύρωσον αὐτόν. λέγει αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος· τὸν βασιλέα ὑμῶν σταυρώσω; ἀπεκρίθησαν οἱ ἀρχιερεῖς· οὐκ ἔχομεν βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα.”
Η αναφορά σε επίσημο τίτλο ως “βασιλέα και αυτοκράτορα” που καταθέτει η Αρβελέρ, είναι επίσης παραπειστικός. Τέτοιοι πλεονασμοί δεν συνηθίζονταν στην γλώσσα της εποχής: άλλο σημαίνει βασιλεύς (πολιτικός ηγεμόνας) και άλλο “αυτοκράτωρ” (δηλαδή στρατιωτικός αρχηγός, τίτλος που προέρχεται από τον Μεγάλο Αλέξανδρο, όταν στον Ισθμό του απέδωσαν τον τίτλο του στρατηγού αυτοκράτορος). Όταν υπήρχε συμβασιλεύς, ο ένας εκ των δύο ηγεμόνων είχε την ηγεσία του στρατεύματος. Αυτός ήταν ο “βασιλεύς και αυτοκράτωρ”. Στο συντριπτικό ποσοστό των κειμένων της βυζαντινής γραμματείας, υπάρχει μόνον ο όρος “βασιλεύς” (η Αλεξιάδα πχ αποτελεί μία από τις λίγες εξαιρέσεις).
Τέλος, το κυριότερο πρόβλημα περί της Πολιτειολογίας περί Βυζαντίου είναι η παράβλεψη της δικτυακής του δομής: Η Βασιλεύουσα επέβλεπε, αλλά δεν επεβάλλετο σε όλο αυτό το δίκτυο των σχεδόν αυτοδιοικούμενων πόλεων, που εν μέρει είχαν δημοκρατικά χαρακτηριστικά.
Όλα τα παραπάνω τα είχα αντιληφθεί εξ ιδίων αναγνωσμάτων από τις προσιτές πηγές, αλλά εδώ και κάποια χρόνια, έχω εκπλαγεί λίαν ευχάριστα από τον κ. Κοντογιώργη που έχει συμπεράνει τα ίδια, αλλά βεβαίως τα έχει αναλύσει επιστημονικώς και πολύ εμβριθώς.
Αν θέλει ο κ. Σαββίδης, ας κάνει μία εκπομπή με τον κ. Κοντογιώργη, με εστίαση στην βυζαντινή πολιτειολογία. Μία τέτοια συζήτηση θα είναι πολύ ωφέλιμη, αλλά μόνον με την προϋπόθεση ότι ο κ. Κοντογιώργης θα κάνει μία προεργασία και θα μας κομίσει τα σχετικά τεκμήρια από τις πηγές (να μας διαβάσει δηλαδή σχετικά αποσπάσματα) , ώστε να γίνουν κατανοητά κάποια πράγματα που σε πολλούς φαίνονται αδιανόητα.
Σας ευχαριστώ πολύ εκ των προτέρων.
Και κάτι τελευταίο, επί του εθνολογικού χαρακτήρα του Βυζαντίου (προσοχή: όχι του πολιτειακού):
Αν θέλουμε ένα ιστορικό αντίστοιχο του Βυζαντινού κράτους στην νεώτερη εποχή, για να γίνει πιο κατανοητό, αυτό δεν είναι οι πολυφυλετικές ΗΠΑ (σε αυτό έκανε λάθος ο κατά τα άλλα σπουδαίος π. Γεώργιος Μεταλληνός), αλλά η ΕΣΣΔ, την οποία όλοι αποκαλούσαμε “Ρωσία” και τους κατοίκους της “Ρώσους”. Αλλά παραδόξως οι ίδιοι επέμεναν να αυτοαποκαλούνται “Σοβιετικοί”, ώστε να διατηρούν στον έξω κόσμο το δικαίωμα της σοσιαλιστικής πρωτοκαθεδρίας. Κάπως έτσι και οι Βυζαντινοί Έλληνες. Όλοι οι απ’ έξω τους αποκαλούσαν Γραικούς ή Γιουνάν κλπ, αλλά οι ίδιοι τόνιζαν την “ρωμαϊκότητά” τους για λόγους εξωτερικής διπλωματίας.
Βεβαίως η ΕΣΣΔ ήταν ομοσπονδία, ενώ το Βυζάντιο όχι. Αλλά αυτά τα γνωρίζει καλύτερα ο κ. Κοντογιώργης.
Πῶς κτίσθηκε καὶ γιατί εἶναι τό οὐσιαστικό καί ἄγνωστο καί παρερμηνευόμενο ἀπό Δύση καί ᾿Ανατολή. Τά γιατί καὶ τά διότι ὑπάρχουν στοὺς συμβολισμούς, στὶς πέτρες ποὺ εἶναι ἐκεῖ, στὰ ἱερὰ κτίσματα καὶ μνημεῖα ἐκεῖ, στὰ τραγούδια, στοὺς θρύλους, στὶς μνῆμες τοῦ λαοῦ. Εἶναι διακριτὲς οἱ ὀνομασίες, ἡ Κωνσταντινούπολη πῆρε τὸ ὄνομα τοῦ ἱδρυτῆ της τοῦ Ρωμαίου Αὐτοκράτορα Κωνσταντίνου, ὅπως συνηθιζόταν στόν ῾Ελληνικό κόσμο (π.χ. οἱ πόλεις τοῦ Μεγάλου ᾿Αλεξάνδρου) καὶ ὁ τελευταῖος εἶναι ὁ Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος, ὁ τελευταῖος Ἕλληνας ὅπως λέγεται, μέ σύμβολο τὸν δικέφαλο ἀετὸ. Ὑπάρχει ἀναφορὰ σὲ Islambul ὀνομασία ἀπὸ τὸν Μωάμεθ τὸν πορθητή. Μιὰ ἔρευνα στὴν ΤΝ δίνει σχετικές πληροφορίες.
H μετονομασία της Κωνσταντινούπολης σε Ιστανμπούλ | http://www.fatsimare.gr
Οδ. Ελύτης: Θάνατος και Ανάστασις του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου (ακολουθεί μετάφραση στην Αγγλική) – 24γράμματα, Εκδοτικός Οίκος
Ο παραπάνω σύνδεσμος δεν βγάζει το άρθρο. Αυτός είναι ο σωστός: https://www.fatsimare.gr/kserete-oti/2019/04/03/h-metonomasia-tis-konstantinoypolis-se-istanmpoyl
“Εἶναι διακριτὲς οἱ ὀνομασίες, ἡ Κωνσταντινούπολη πῆρε τὸ ὄνομα τοῦ ἱδρυτῆ της τοῦ Ρωμαίου Αὐτοκράτορα Κωνσταντίνου, ὅπως συνηθιζόταν στόν ῾Ελληνικό κόσμο”
Έγραψα και παραπάνω ότι η Νέα Ρώμη ονομάστηκε Κωνσταντινούπολη μάλλον επί Θεοδοσίου Β’. Και στον σοβιετικό κόσμο συνηθιζόταν και ίσως περισσότερο (Λένινγκραντ, Στάλινγκραντ, Τίτογκραντ κλπ).
Ὑπάρχει μεγάλη βιβλιογραφία νὰ ἀνατρέξει κάποιος ποὺ ἐνδιαφέρεται. Τὸ σημαντικὸ νομίζω εἶναι αὐτὸ ποὺ ἡ Ὀρθοδοξία τηρεῖ, ἡ ὀνομασία Κωνσταντίνου-πόλη δηλαδὴ ἀπὸ τὸν Κωνσταντῖνο καὶ ὄχι γιὰ Κωνσταντῖνο, κάτι ποὺ στὰ Ἑλληνικὰ δηλώνεται σαφῶς καὶ ὅτι ὁ ἱδρυτής της ἔφερε ἀπὸ ὅλες τὶς ἀνάλογες περιοχὲς ἀγάλματα καὶ ἱερὰ σύμβολα τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῶν θεῶν του.
ΑΚΟΥΣΑΤΕ-ΑΚΟΎΣΑΤΕ (και εσείς κύριε Σαββίδη),
αν θέλουμε να αποδείξουμε -ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ δε -, ότι ο Ελληνισμός ,-που προ του ”Βυζαντίου” απλώθηκε και στις δύο πλευρές του Αιγαίου και ως την και την Βακτριανή και μέχρι τον Καύκασο , την Κύπρο, την Μέση Ανατολή ,την Αίγυπτο , την Κύπρο ,την Μεγάλη Ελλάδα και την Μασσαλία -ΞΑΦΝΙΚΑ ΕΧΑΘΗ ΚΑΙ ΕΠΑΡΘΗ από τους Ρωμαίους και δεν επέζησε ούτε ως Ελληνισμός και ούτε ως Χριστιανική Ορθοδοξία ,θα δεχόμαστε και τον Φαλμεράιερ ότι στην Τουρκοκρατία γίναμε Σλάβοι .
Το κατ’εμέ που διάβασα και έμαθα ότι -αυτοί οι Έλληνες με άριστες ηγεσίες δημιούργησαν δύο Αυτοκρατορίες -,απορρίπτω κάθε ”καθηγητική” προσπάθεια λήθης της ένδοξης ιστορίας των προγόνων μας και δεν αποδέχομαι -ενώ ομιλώ και γράφω την ελληνικήν-ότι είμαι πολίτης του κόσμου , όπως υποστηρίζουν οι νεοταξίτες και οι κληρονόμοι και του Παρθενώνα μας ακόμη , που ουδέποτε έκτισαν .
Μη ”ψάχνουμε” για κομματικές διαιρέσεις ,ή εξωτερικές παρεμβάσεις .
Αυτές οι (από μέσα) διαιρέσεις άρχισαν να ”ταρακουνούν” τα κάστρα από το 1981 ,αφετηρία της αμφισβητήσεως των προτέρων δεδομένων της ιστορικής διαδρομής του Ελληνισμού.
Υ.Γ Ο πανσόφους τους αλιείς αναδείξας …καλό 3ήμερο και πάλι.