Δημοσιεύθηκε
26 Ιουνίου 2026, 04:00 π.μ. EDT
Ενημερώθηκε
26 Ιουνίου 2026, 04:45 π.μ. EDT
Του Tom O’Connor
Ανώτερος συντάκτης, Εξωτερική Πολιτική & Αναπληρωτής Συντάκτης, Εθνική Ασφάλεια και Εξωτερική Πολιτική
Το Newsweek είναι μέλος του Trust Project.
Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εργάζονται για μια διαρκή ειρηνευτική συμφωνία, η πορεία της σχεδόν τετράμηνης σύγκρουσης και οι προσπάθειες που ακολούθησαν για τον τερματισμό της έχουν ήδη βαθιές επιπτώσεις στις γεωπολιτικές γραμμές ρήξης της Μέσης Ανατολής.
Η περιοχή βρισκόταν εδώ και καιρό σε κατάσταση ρευστότητας. Η αλληλουχία συγκρούσεων στις οποίες εμπλέκεται το Ισραήλ στη Γάζα, στον Λίβανο και, πιο πρόσφατα, στο Ιράν, έχει προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη αμφισβήτηση των παραδοσιακών συμμαχιών που αφορούν βασικούς παίκτες.
Παρότι τα αναδυόμενα μπλοκ παραμένουν ρευστά και υπόκεινται σε απρόβλεπτες μεταβολές, το μέχρι τώρα αποτέλεσμα είναι η διαμόρφωση τουλάχιστον τριών αδρών συνασπισμών, βασισμένων στη σύγκλιση κρατών που επιδιώκουν να προωθήσουν τα άμεσα συμφέροντά τους σε μια εξαιρετικά ασταθή στιγμή για τη Μέση Ανατολή.
«Ο πόλεμος με το Ιράν θα επιταχύνει την ανάπτυξη περιφερειακών συμμαχιών και μιας γενικής ύφεσης με το Ιράν, καθώς όλο και περισσότεροι παράγοντες αμφισβητούν τη διάρκεια και την αξιοπιστία της αμερικανικής ισχύος», δήλωσε στο Newsweek ο Prem Kumar, πρώην ανώτερος διευθυντής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας για τη Μέση Ανατολή και σήμερα διευθύνων σύμβουλος του DGA Group.
«Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα ενισχύσουν τη συμμαχία τους με το Ισραήλ, οι Σαουδάραβες θα επενδύσουν περισσότερο στις σχέσεις τους με την Τουρκία και το Πακιστάν, και το Ιράν θα επιδιώξει να στηρίξει τη Χεζμπολάχ, τους Χούθι και τη Χαμάς, ενώ παράλληλα θα εγκαθιδρύσει έναν νέο τρόπο συνύπαρξης με τους γείτονές του στον Κόλπο», είπε ο Kumar.
Το σύμφωνο ΗΑΕ – Ισραήλ
Οι αραβικές χώρες έχουν σε μεγάλο βαθμό καταδικάσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ σε ολόκληρη την περιοχή από τότε που ο πόλεμος ξέσπασε αρχικά στη Γάζα, τον Οκτώβριο του 2023, μετά τη φονική επίθεση του παλαιστινιακού κινήματος Χαμάς.
Όμως, καθώς η μάχη εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την περιοχή, οι διαιρέσεις εντάθηκαν, ιδίως ανάμεσα στα έξι κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, στο οποίο συμμετέχουν η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ως ηγετικά μέλη, μαζί με το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Ομάν και το Κατάρ.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν είχαν ήδη διαφοροποιηθεί από τους εταίρους τους στο Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου, αναγνωρίζοντας το Ισραήλ το 2020 στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ, που μεσολαβήθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και στις οποίες προστέθηκαν αργότερα το Σουδάν και το Μαρόκο. Έκτοτε, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν επιταχύνει τη συνεργασία τους με το Ισραήλ σε διάφορα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών και πληροφοριακών δεσμών.
Η σχέση αυτή έχει προκαλέσει ιδιαίτερη οργή στο Ιράν, το οποίο στοχοποίησε τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Σε ό,τι αφορά το Ισραήλ, ο πολιτικός αναλυτής των Εμιράτων Salem Al Ketbi υποστήριξε ότι «ο πόλεμος ενίσχυσε την ευρύτερη αρχή πως οι διμερείς σχέσεις πρέπει να συμβάλλουν στην περιφερειακή σταθερότητα και όχι στην περιφερειακή πόλωση».
«Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εξακολουθούν να θεωρούν τη διπλωματία, την οικονομική συνεργασία και την αποκλιμάκωση ως συμπληρωματικούς και όχι αντιφατικούς στόχους», δήλωσε ο Al Ketbi στο Newsweek.
Υπό αυτό το πρίσμα, είπε ότι «ο πόλεμος ενίσχυσε, αντί να μεταμορφώσει, τη στρατηγική οπτική των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων». Το δόγμα αυτό υπαγορεύει ότι «ο διάλογος παραμένει απαραίτητος, αλλά τα πρόσφατα γεγονότα έδειξαν πως ο διάλογος από μόνος του δεν μπορεί να προσφέρει διαρκή περιφερειακή σταθερότητα χωρίς αξιόπιστη αποτροπή, σεβασμό της κυριαρχίας και τήρηση του διεθνούς δικαίου».
Η ευθυγράμμιση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων με το Ισραήλ έφερε στο προσκήνιο και έναν τρίτο σημαντικό παράγοντα: την Ινδία, η οποία έχει καλλιεργήσει αυξανόμενους δεσμούς και με τις δύο χώρες.
Ο Al Ketbi αναγνώρισε ότι «ο πόλεμος έχει αλλάξει ριζικά το περιφερειακό περιβάλλον ασφαλείας», αλλά προειδοποίησε πως τα συμπεράσματα που προκύπτουν λειτουργούν ως προειδοποίηση απέναντι στην εξάρτηση από μπλοκ ασφαλείας.
«Αντί να ενισχύσει ανταγωνιστικούς άξονες, έδειξε τα όρια της περιφερειακής πόλωσης και το υψηλό κόστος της στρατιωτικής αντιπαράθεσης», είπε ο Al Ketbi. «Ενίσχυσε επίσης ένα σημαντικό μάθημα: η ασφάλεια του Κόλπου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτημα μέσα στους ευρύτερους υπολογισμούς ΗΠΑ – Ιράν ή Ισραήλ – Ιράν».
Ο σαουδαραβικός συνασπισμός
Η Σαουδική Αραβία, η μεγαλύτερη οικονομία και το παραδοσιακό κέντρο ισχύος στο Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου, έχει επιδιώξει να επαναβεβαιώσει την επιρροή της, καθώς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επεκτείνουν την παρουσία τους σε διάφορα μέτωπα.
Το Άμπου Ντάμπι έχει κατηγορηθεί ότι βοηθά αντάρτικες παρατάξεις στη Λιβύη και στο Σουδάν, ενώ ένα υποστηριζόμενο από τα ΗΑΕ νότιο αυτονομιστικό κίνημα στην Υεμένη ηττήθηκε νωρίτερα φέτος από τη σαουδαραβικής ηγεσίας κυβέρνηση της διαιρεμένης χώρας.
Την ίδια στιγμή, ο σύμμαχος του Ιράν στην Υεμένη, η Ανσάρ Αλλάχ, γνωστή και ως κίνημα των Χούθι, εξακολουθεί να ελέγχει μεγάλο μέρος της χώρας. Η ισχυρή αυτή οργάνωση έχει δείξει ότι διαθέτει την ικανότητα να διαταράσσει όχι μόνο την περιφερειακή ασφάλεια αλλά και την παγκόσμια οικονομία, μέσω επιθέσεων στη ναυσιπλοΐα — με τρόπο όχι ανόμοιο με την πολεμική αξιοποίηση των Στενών του Ορμούζ από την Ισλαμική Δημοκρατία.
Παρότι η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν προσπαθήσει να υποβαθμίσουν τις αντιλήψεις περί ρήγματος ανάμεσα στις δύο κορυφαίες δυνάμεις του Κόλπου, η ξεχωριστή ευθυγράμμιση των ΗΑΕ με το Ισραήλ έχει γίνει όλο και πιο εμφανής.
«Αναμφίβολα, μια στρατηγική “αξόνων” έχει πλέον διαμορφωθεί καθαρά, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τον άξονα ΗΑΕ – Ισραήλ, ο οποίος εξελίχθηκε από την οικονομική εξομάλυνση σε μια ισχυρή συμμαχία ασφαλείας», δήλωσε στο Newsweek ο πρώην Σαουδάραβας διπλωμάτης Saad Abdullah Al Hammad.
«Ενώ αρχικά στηριζόταν στην οικονομία, την τεχνολογία και τη θεσμική εξομάλυνση, σταδιακά μετατράπηκε μετά τον πόλεμο σε έναν ρητό περιφερειακό άξονα ασφαλείας που αντιμετωπίζει τις ιρανικές απειλές και ενισχύει τη βαθύτερη συνεργασία στον τομέα των πληροφοριών, παρά το πολιτικό κόστος που προκύπτει από την ευαίσθητη περιφερειακή κοινή γνώμη», είπε ο Al Hammad.
Όσον αφορά το Ριάντ, ο Al Hammad είπε ότι η στρατηγική του βασιλείου μετατοπίζεται «προς την περιφερειακή ηγεσία σε οικονομικό, διπλωματικό και αμυντικό επίπεδο, υιοθετώντας μια πολιτική αντιστάθμισης κινδύνων αντί για επέκταση».
«Αυτό περιλάμβανε μια λεπτή πράξη ισορροπίας ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, με έμφαση στην αποφυγή φθοράς στον τομέα της ασφάλειας στον Κόλπο και στην Υεμένη», είπε ο Al Hammad. «Ακόμη και καθώς οι εντάσεις με το Ιράν υποχώρησαν, το Ριάντ βρέθηκε σε ένα περιβάλλον όπου δεν μπορούσε να βασιστεί πλήρως σε μια σταθερή αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας. Κατά συνέπεια, ο πόλεμος ώθησε το βασίλειο να διαφοροποιήσει τις εταιρικές του σχέσεις».
Αυτό περιλαμβάνει την ενίσχυση των δεσμών με την Τουρκία, η οποία κάποτε θεωρούνταν περιφερειακός αντίπαλος της Σαουδικής Αραβίας. Το μοναδικό μέλος του ΝΑΤΟ στη Μέση Ανατολή έχει επεκτείνει το δικό του αποτύπωμα στην περιοχή, μεταξύ άλλων μέσω συνεργασιών με τη Λιβύη, το Κατάρ και τη συριακή κυβέρνηση που ανέτρεψε τον μακροχρόνιο πρόεδρο Μπασάρ αλ Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024.
Η σαουδαραβική στροφή περιλαμβάνει επίσης ένα σύμφωνο ασφαλείας που συνήφθη με το Πακιστάν λίγους μήνες πριν από τον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο κατά του Ιράν και αμέσως μετά το ισραηλινό πλήγμα στο Κατάρ τον περασμένο Σεπτέμβριο. Το Πακιστάν είναι το μοναδικό μουσουλμανικό κράτος στον κόσμο που διαθέτει πυρηνικά όπλα και, με βασική υποστήριξη από το Κατάρ, έχει φιλοξενήσει τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν.
Καθώς η ακόμη αβέβαιη έκβαση αυτών των συνομιλιών δημιουργεί σκεπτικισμό για το μέλλον των αμερικανικών δεσμεύσεων ασφαλείας στην περιοχή, τέτοιες εξωτερικές συνεργασίες ενδέχεται να αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική αξία.
«Αυτό δημιουργεί ένα σχετικό κενό στην ηγεσία της ασφάλειας, που ενδέχεται να ωθήσει τις περιφερειακές δυνάμεις —τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία, τα ΗΑΕ και το Ιράν— προς μεγαλύτερη αυτονομία και έναν εντονότερο αγώνα έμμεσης επιρροής», είπε ο Al Hammad.
«Αντιστρόφως, η πιθανότητα ενός ολοκληρωτικού πολέμου μειώνεται, ενώ αυξάνεται η πιθανότητα “σκιωδών πολέμων” — περιορισμένων πληγμάτων, κυβερνοεπιχειρήσεων και συγκρούσεων μέσω αντιπροσώπων», είπε ο Al Hammad. «Αυτό σηματοδοτεί για την περιοχή μια μετάβαση από τη “σταθερή αποτροπή” στην “ασταθή αποτροπή”».
Ο ιρανικός άξονας
Παρά τα σοβαρά πλήγματα που έχει υποστεί στη διάρκεια σχεδόν 1.000 ημερών πολέμου από την αρχική του παρέμβαση στη σύγκρουση Ισραήλ – Χαμάς, ο Άξονας της Αντίστασης του Ιράν παραμένει άθικτος.
Με εξαίρεση την πτώση του Άσαντ στη Συρία, ο κυρίως σιιτικός μουσουλμανικός συνασπισμός έχει σε μεγάλο βαθμό αντέξει τις δολοφονίες κορυφαίων ηγετών και πολλών μαχητών, καθώς και τα πλήγματα σε μεγάλες ποσότητες στρατιωτικών δυνατοτήτων από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Το Ιράν έχει επίσης εδραιώσει τους δεσμούς του με μεγάλες δυνάμεις-εταίρους, όπως η Κίνα και η Ρωσία. Ωστόσο, η Ισλαμική Δημοκρατία θεωρεί το δίκτυο μη κρατικών παραγόντων που εκτείνεται από τον Λίβανο, το Ιράκ και την Υεμένη έως και πέρα από τη Μέση Ανατολή, στο Αφγανιστάν και στο Πακιστάν, ως κρίσιμο στοιχείο του ασύμμετρου αμυντικού της δόγματος.
Η σημασία του Άξονα της Αντίστασης αποδεικνύεται από την επιμονή της Τεχεράνης να απαιτεί κάθε κατάπαυση του πυρός με τις ΗΠΑ να περιλαμβάνει και τον τερματισμό της παράλληλης σύγκρουσης του Ισραήλ με έναν από τους παλαιότερους και πιο επιδραστικούς συμμάχους του Ιράν, το λιβανέζικο κίνημα της Χεζμπολάχ.
Αυτό συμβαίνει παρά την απαίτηση των ΗΠΑ να διακόψει το Ιράν τους δεσμούς του με τους συμμάχους του στις πολιτοφυλακές και παρά την αποφασιστικότητα του Ισραήλ να συνεχίσει τις επιχειρήσεις εναντίον της Χαμάς και της Χεζμπολάχ.
Ορισμένοι Ιρανοί ειδικοί δήλωσαν στο Newsweek ότι η Ισλαμική Δημοκρατία είναι απίθανο να υποχωρήσει σε αυτό το μέτωπο, ακόμη και με τον κίνδυνο να απειληθεί η κατάρρευση των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ.
Όπως εξήγησε πρόσφατα ο Ιρανός αναλυτής Hassan Beheshtipour, «από την οπτική της Τεχεράνης, η υποστήριξη στρατηγικών εταίρων στο μέτωπο της αντίστασης δεν αποτελεί “κόστος”, αλλά αναπόσπαστο μέρος της εξίσωσης εθνικής ασφάλειας».
Ωστόσο, ο Al Hammad επισήμανε επίσης μια αλλαγή στον προσανατολισμό του Ιράν μετά το ξέσπασμα της αποφασιστικής αντιπαράθεσής του με τους δύο κορυφαίους εχθρούς του.
«Όσον αφορά το Ιράν, μεταβαίνει από ένα επεκτατικό σχέδιο σε μια φάση ανατοποθέτησης», είπε ο Al Hammad. «Το μεταπολεμικό Ιράν μετατοπίζεται από ένα σχέδιο άμεσης επιρροής σε ένα μοντέλο “χαμηλού κόστους επιρροής” μέσω αντιπροσώπων, μειώνοντας την άμεση εμπλοκή και αυξάνοντας την εξάρτηση από ασύμμετρες επιθέσεις, ενώ διατηρεί αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί ένας ευέλικτος, αποκεντρωμένος άξονας αποτροπής».
«Αυτό συνάδει με τη λογική ότι η σύγκρουση δεν εξάλειψε το Ιράν, αλλά αναδιαμόρφωσε τα εργαλεία του», πρόσθεσε.
Κατά συνέπεια, περιφερειακοί δρώντες που παραδοσιακά αντιμετώπιζαν με σκεπτικισμό τα σχέδια της Τεχεράνης και ήταν δεμένοι με την ομπρέλα ασφαλείας της Ουάσιγκτον βρίσκονται τώρα σε διαδικασία επαναπροσαρμογής.
«Ενώ τα περισσότερα αραβικά κράτη του Κόλπου θα συνεχίσουν να αποδίδουν αξία στη σχέση τους με τις ΗΠΑ, γνωρίζουν πλέον ότι δεν μπορούν να εξαρτώνται πλήρως από την Ουάσιγκτον», είπε ο Kumar, ο πρώην αξιωματούχος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας.
«Χρειάζονται την ικανότητα να προστατεύονται μόνα τους από επιθέσεις με πυραύλους και drones, να διευκολύνουν την έξοδο εμπορευμάτων από τον Κόλπο μέσω διαδρομών που παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ και να δημιουργήσουν οικονομικούς δεσμούς με το Ιράν που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως φρένο σε μια μελλοντική σύγκρουση», πρόσθεσε.
