Η βρετανική εξωτερική πολιτική παραμένει εγκλωβισμένη στα ερείπια της αυτοκρατορίας

 

11 Νοεμβρίου 2026

Οι επιπτώσεις στους ανθρώπους που ζουν υπό δικτατορικά καθεστώτα τα οποία στηρίζει η Βρετανία είναι τεράστιες, όμως οι Βρετανοί ψηφοφόροι δεν έχουν σχεδόν κανέναν λόγο σε όσα συμβαίνουν, γράφει ο Adam Ramsay.

Το κεντρικό κτίριο του βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας στο Λονδίνο. (UK Government/Wikimedia Commons/OGL 2)

Του Adam Ramsay
Declassified UK

Adam Ramsay

Τα τελευταία χρόνια έχει διεξαχθεί στη Βρετανία έντονη συζήτηση σχετικά με τα σύμβολα της αυτοκρατορίας — την αποκαθήλωση αγαλμάτων ή την επιστροφή μουσειακών αντικειμένων.

Ωστόσο, σπάνια συζητάμε το γεγονός ότι η βρετανική εξωτερική πολιτική εξακολουθεί να ασκείται από τους ίδιους θεσμούς που διοικούσαν την αυτοκρατορία.

Ο υπουργός Επιχειρήσεων και Εμπορίου εξακολουθεί να φέρει τον τίτλο «πρόεδρος του Συμβουλίου Εμπορίου» (President of the Board of Trade), παραπέμποντας σε έναν θεσμό που είχε εμπλακεί στο τριγωνικό εμπόριο σκλάβων.

Ίσως το πιο εμφανές κατάλοιπο της αυτοκρατορίας να είναι η δυσανάλογα μεγάλη στρατιωτική παρουσία της Βρετανίας στο εξωτερικό. Οι περισσότερες χώρες που διατηρούν στρατιωτικές βάσεις εκτός των συνόρων τους τις έχουν κυρίως σε γειτονικές περιοχές. Μόνο η Βρετανία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Γαλλία διαθέτουν πραγματικά παγκόσμια στρατιωτική παρουσία.

Με τουλάχιστον 145 βάσεις σε 42 χώρες, η Βρετανία πιθανότατα διαθέτει το δεύτερο μεγαλύτερο δίκτυο στρατιωτικών εγκαταστάσεων στον κόσμο. Πολλές από αυτές τις βάσεις βρίσκονται σε πρώην ή εναπομείνασες αποικίες, δηλαδή σε βρετανικά υπερπόντια εδάφη. Αρκετές από τις σημαντικότερες βρίσκονται σε μικρές αυταρχικές μοναρχίες, των οποίων τις βασιλικές οικογένειες το Ηνωμένο Βασίλειο έχει βοηθήσει να διατηρηθούν στην εξουσία επί δεκαετίες — ένα άμεσο κατάλοιπο της αυτοκρατορίας.

Οι βάσεις αυτές αποτελούν σημαντικά προκεχωρημένα φυλάκια του βρετανικού κράτους. Κι όμως, ο δημοκρατικός έλεγχος σχετικά με τον τρόπο χρήσης τους είναι σχεδόν ανύπαρκτος. Μάλιστα, πολλές από αυτές είναι επισήμως μυστικές και η ύπαρξή τους παρέμενε άγνωστη μέχρι που την αποκάλυψε ο δημοσιογραφικός ιστότοπος Declassified. Είναι πολύ πιθανό να υπάρχουν και άλλες.

Αν εξετάσουμε πώς χρησιμοποιούνται, αρχίζουμε να διαπιστώνουμε ότι αυτό το εκτεταμένο τμήμα της βρετανικής κρατικής ισχύος, που έχει απομείνει από την αυτοκρατορική εποχή, αξιοποιείται — συχνά με βίαιο τρόπο — για τη στήριξη ενός παγκόσμιου συστήματος όχι βρετανικής κυριαρχίας, αλλά αμερικανικής ηγεμονίας και του εταιρικού ελέγχου που τη συνοδεύει.

Η προβολή της αμερικανικής ισχύος

Οι βάσεις στα βρετανικά υπερπόντια εδάφη — συγκεκριμένα στο Γιβραλτάρ, στο νησί της Αναλήψεως, στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια στην Κύπρο και στο Ντιέγκο Γκαρσία — διαδραματίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην προβολή της αμερικανικής ισχύος.

Όλες αυτές οι βάσεις αποτελούν ζωτικούς κόμβους του παγκόσμιου συστήματος επιτήρησης του Πενταγώνου. Για παράδειγμα, υπάρχουν τέσσερις βασικοί επίγειοι σταθμοί κεραιών του Παγκόσμιου Συστήματος Εντοπισμού Θέσης (GPS). Δύο βρίσκονται σε αμερικανικό έδαφος, στη Φλόριντα και τη Χαβάη, και δύο σε βρετανικό έδαφος, στο νησί της Αναλήψεως και στο Ντιέγκο Γκαρσία, εξασφαλίζοντας παγκόσμια γεωγραφική κάλυψη.

Το Ακρωτήρι και η Δεκέλεια αποτελούν σημαντικό κέντρο των βρετανικών και αμερικανικών επιχειρήσεων παρακολούθησης στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, επιτρέποντας στο βρετανικό Κέντρο Κυβερνητικών Επικοινωνιών (GCHQ) και στην αμερικανική Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας (NSA) να υποκλέπτουν τηλεφωνικές κλήσεις, μηνύματα και διαδικτυακές επικοινωνίες σε ολόκληρη την περιοχή.

Η κύρια μοίρα πληροφοριών της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας διατηρεί επίσης βάση εκεί και, καθ’ όλη τη διάρκεια της γενοκτονίας στη Γάζα από το Ισραήλ, η Βρετανία πραγματοποιούσε πτήσεις επιτήρησης πάνω από τη Γάζα από αυτές τις βάσεις, πιθανότατα συλλέγοντας πληροφορίες για λογαριασμό του Ισραήλ.

Διαδρομή βρετανικού αεροσκάφους προς τη Γάζα
Η διαδρομή πτήσης βρετανικού κατασκοπευτικού αεροσκάφους με κατεύθυνση τη Γάζα. (Στιγμιότυπο οθόνης: RadarBox)

Παράλληλα, οι βάσεις χρησιμοποιούνται και για πιο άμεσους στρατιωτικούς σκοπούς. Κατά τη διάρκεια της γενοκτονίας, Κύπριοι ανέφεραν κατακόρυφη αύξηση των πτήσεων από το Ακρωτήρι, ενώ η βρετανική κυβέρνηση παραδέχθηκε ότι πολλές από αυτές κατευθύνονταν προς το Ισραήλ. Παρατηρήθηκε επίσης σημαντική αύξηση στον ανεφοδιασμό των βάσεων με οπλισμό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδόν σίγουρα επανεξόπλιζαν το Ισραήλ χρησιμοποιώντας βρετανικό κυρίαρχο έδαφος.

Αντίστοιχα, το Ντιέγκο Γκαρσία αποτελεί τη σημαντικότερη αμερικανική στρατιωτική βάση από την οποία διεξάγονται επιθέσεις στη Μέση Ανατολή και τη Νότια Ασία — συμπεριλαμβανομένων, για παράδειγμα, των αρχικών βομβαρδισμών της Βαγδάτης το 2003.

Πέρα από κάθε λογοδοσία

Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν στρατιωτικές βάσεις σε ξένα εδάφη σε ολόκληρο τον πλανήτη, όταν επιθυμούν να τις χρησιμοποιήσουν πρέπει να διαπραγματευτούν με τις εσωτερικές πολιτικές δυνάμεις των περισσότερων κρατών που τις φιλοξενούν. Έτσι, καθίστανται, έστω και σε κάποιον βαθμό, υπόλογες απέναντι στην παγκόσμια κοινή γνώμη.

Αντίθετα, τα βρετανικά εδάφη προσφέρουν έναν χώρο πέρα από κάθε λογοδοσία. Οι Κύπριοι μπορεί να διαδηλώνουν ενάντια στη φαινομενική χρήση των βρετανικών στρατιωτικών βάσεων για τον επανεξοπλισμό του Ισραήλ από τις ΗΠΑ, αλλά δεν μπορούν να καταψηφίσουν το καθεστώς που το επιτρέπει.

Σε αντίθεση με τα υπόλοιπα υπερπόντια εδάφη, οι στρατιωτικές βάσεις στην Κύπρο διοικούνται μέσω του βρετανικού Υπουργείου Άμυνας και όχι του Υπουργείου Εξωτερικών και δεν διαθέτουν δημοκρατικές δομές.

Ένας διοικητής, ο οποίος επισήμως διορίζεται από τον Βρετανό μονάρχη κατόπιν εισήγησης του Υπουργείου Άμυνας, είναι στην πράξη πάντοτε ο επικεφαλής των βρετανικών ενόπλων δυνάμεων στην περιοχή και διοικεί το Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια.

Οι 11.000 Κύπριοι που ζουν σε βρετανικό κυρίαρχο έδαφος υπόκεινται στο παλαιό νομικό σύστημα που επιβλήθηκε όταν η Κύπρος ήταν βρετανική αποικία και ουσιαστικά ζουν υπό στρατιωτική δικτατορία. Η Κύπρος έχει ζητήσει επανειλημμένα από τη Βρετανία να αποχωρήσει, αλλά η Βρετανία αρνείται.

Για τους Βρετανούς ψηφοφόρους, όλα αυτά παραμένουν αθέατα, κρυμμένα πίσω από μια ιδιομορφία του συνταγματικού συστήματος. Και όταν οι βουλευτές δείχνουν ενδιαφέρον, η κυβέρνηση μπορεί απλώς να τους αγνοήσει.

Το 2025, ένας αγανακτισμένος βουλευτής μού είπε ότι η κυβέρνηση είχε επιβάλει περιορισμό στις ερωτήσεις των βουλευτών σχετικά με τη χρήση πτήσεων της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας (RAF) για τη διεξαγωγή επιχειρήσεων επιτήρησης στο Ισραήλ και τη Γάζα.

Μπορεί να το κάνει αυτό επειδή ενεργεί βάσει του βασιλικού προνομίου και όχι της κοινοβουλευτικής εξουσίας, όπως αναλύω εκτενέστερα στο βιβλίο μου Abolish Westminster.

Παρακολούθηση και ναυσιπλοΐα

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος που διαδραματίζουν αυτά τα εδάφη στη συλλογή πληροφοριών από ηλεκτρονικά σήματα και στις διαδικασίες παρακολούθησης που χρησιμοποιούν οι Ηνωμένες Πολιτείες για να προβάλλουν την παγκόσμια ισχύ τους και να υπονομεύουν την αυτοδιάθεση και, ορισμένες φορές, τη δημοκρατία σε ολόκληρο τον κόσμο.

Τη δεκαετία του 1950, οι βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών ανέπτυξαν ένα τεράστιο δίκτυο σταθμών υποκλοπών σε όλο τον κόσμο, παρακολουθώντας τις τηλεφωνικές γραμμές αντιαποικιακών ηγετών και άλλων προσώπων.

Καθώς οι αποικίες άρχισαν να κερδίζουν την ανεξαρτησία τους, προκλήθηκε πανικόβλητη αντίδραση σχετικά με το πώς θα μπορούσε να διατηρηθεί αυτή η υποδομή παρακολούθησης.

Το GCHQ αντιμετώπισε το πρόβλημα διατηρώντας τον έλεγχο υπερπόντιων εδαφών και στρατηγικών ερεισμάτων σε ανεπίσημα εξαρτημένα καθεστώτα, σε περιοχές ιδιαίτερης γεωπολιτικής σημασίας.

Σήμερα, επειδή το διαδίκτυο βασίζεται σε καλώδια οπτικών ινών που διατρέχουν ολόκληρο τον πλανήτη, το δίκτυο αυτό έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από ποτέ. Παρέχει στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις Ηνωμένες Πολιτείες τη δυνατότητα να υποκλέπτουν τηλεφωνικές και διαδικτυακές επικοινωνίες σε μεγάλο μέρος του πλανήτη — ιδιαίτερα σε πρώην αποικίες.

Το κτίριο του GCHQ στο Τσέλτεναμ
Το κτίριο του GCHQ, γνωστό ως «ντόνατ», στο Τσέλτεναμ της δυτικής Αγγλίας. (Βρετανικό Υπουργείο Άμυνας/Wikimedia Commons/OGL v1.0)

Αντίστοιχα, αυτά τα στρατηγικά ερείσματα προσφέρουν σημεία ανεφοδιασμού και στάθμευσης σε ορισμένες από τις σημαντικότερες θαλάσσιες εμπορικές διαδρομές του κόσμου — όπως στη Σιγκαπούρη και στο Μπαχρέιν.

Επιτρέπουν έτσι στο Βασιλικό Ναυτικό να διατηρεί βάσεις από τις οποίες μπορεί να προστατεύει τη βρετανική πετρελαϊκή βιομηχανία. Αυτός είναι εν μέρει και ο λόγος για τον οποίο η Βρετανία εξακολουθεί να φιλοξενεί δύο από τις τέσσερις μεγαλύτερες εισηγμένες πετρελαϊκές εταιρείες στον κόσμο.

Το δίκτυο αυτό δικαιολογείται στη συνέχεια με τη μετατροπή ορισμένων από αυτά τα εδάφη — ιδιαίτερα των Νήσων Φόκλαντ και του Γιβραλτάρ, με τους περισσότερο λευκούς πληθυσμούς τους — σε συμβολικά ενθύμια που υπενθυμίζουν στους Βρετανούς την παλαιότερη ισχύ τους και τους ωθούν να απαιτούν τη διατήρηση μιας δυσανάλογα μεγάλης στρατιωτικής δύναμης.

Συχνά ξεχνάμε ότι η υποτιθέμενη δικαιολογία για την επίθεση στο Ιράκ, η οποία ξεκίνησε από ένα βρετανικό υπερπόντιο έδαφος και οδήγησε στον καταστροφικό πόλεμο που ακολούθησε, περιλάμβανε και έναν υποτιθέμενο κίνδυνο για ένα άλλο βρετανικό υπερπόντιο έδαφος.

Ο ισχυρισμός περί «45 λεπτών», τον οποίο αναπαρήγαγαν με κραυγαλέους τίτλους η Sun, η Evening Standard και άλλα μέσα που λειτουργούσαν ως υπερασπιστές του κατεστημένου, ήταν ότι, σύμφωνα με έναν φερόμενο φάκελο πληροφοριών, ο Σαντάμ Χουσεΐν διέθετε όπλα μαζικής καταστροφής που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον βρετανικών στόχων μέσα σε 45 λεπτά από τη σχετική διαταγή.

Αυτό που πολλοί ίσως δεν είχαν αντιληφθεί από τους τίτλους των εφημερίδων ήταν ότι οι βρετανικοί στόχοι αυτών των όπλων — τα οποία, όπως αποδείχθηκε, ήταν επινοημένα — δεν ήταν το Λονδίνο.

Ήταν, τουλάχιστον σύμφωνα με ορισμένες εκδοχές αυτού του ψεύδους, το Ακρωτήρι και η Δεκέλεια.

Οι ψηφοφόροι παραμένουν στο σκοτάδι

Οι επιπτώσεις στους ανθρώπους που ζουν υπό τα δικτατορικά καθεστώτα τα οποία στηρίζει η Βρετανία για να διατηρεί αυτή την ισχύ είναι τεράστιες. Την ίδια στιγμή, οι Βρετανοί ψηφοφόροι δεν έχουν σχεδόν κανέναν λόγο σε όσα συμβαίνουν και συχνά δεν γνωρίζουν καν τι γίνεται.

Ο μηχανισμός της βρετανικής εξωτερικής πολιτικής συνεχίζει σε μεγάλο βαθμό τη λειτουργία του χωρίς δημοκρατικούς περιορισμούς.

Το Ομάν και το Μπαχρέιν, η Σιγκαπούρη και το Μπρουνέι δεν αποτελούν επισήμως βρετανικές αποικίες. Ωστόσο, τα καθεστώτα τους στηρίζονται από το βρετανικό κράτος με τρόπους που δεν υπόκεινται σε ουσιαστική λογοδοσία ούτε απέναντι στους πολίτες αυτών των χωρών ούτε απέναντι στους πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου.

Παρότι το Υπουργείο Άμυνας αρνείται να δημοσιοποιήσει τα σχετικά ποσά, το κόστος διατήρησης αυτής της παγκόσμιας στρατιωτικής παρουσίας αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους η Βρετανία έχει τις πέμπτες υψηλότερες συνολικές στρατιωτικές δαπάνες στον κόσμο.

Μόνο η Ρωσία, η Κίνα, η Ινδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες δαπανούν περισσότερα.

Εκτός από τις Ηνωμένες Πολιτείες, σχεδόν οι μόνες δημοκρατίες που δαπανούν μεγαλύτερο ποσοστό του ΑΕΠ τους για τον στρατό είναι εκείνες που διεξάγουν πολέμους εντός ή στα σύνορά τους.

Η Βρετανία δαπανά μεγαλύτερο μέρος του εθνικού της πλούτου για τον στρατό από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Δυτικής Ευρώπης.

Αυτό το επίπεδο δαπανών γίνεται εν μέρει αποδεκτό λόγω της επίδρασης που εξακολουθούν να ασκούν οι αναμνήσεις της αυτοκρατορίας στη βρετανική εθνική ταυτότητα. Η μεγαλύτερη μεμονωμένη ομάδα Βρετανών πιστεύει ότι η χώρα τους πρέπει να «έχει μεγαλύτερη επιρροή από όση αναλογεί στο μέγεθός της».

Παράλληλα, πρόκειται για ένα σύστημα που αυτοσυντηρείται, καθώς δημιουργεί ομάδες συμφερόντων οι οποίες στη συνέχεια ασκούν πιέσεις για τη διατήρησή του.

Φανταστείτε έναν υπουργό Άμυνας να προτείνει, σε μια υπηρεσιακή σύσκεψη, να μειώσει η Βρετανία τις στρατιωτικές της δαπάνες στο ίδιο επίπεδο με την Ιαπωνία — από το 2,3% στο 1,6% του ΑΕΠ — καταργώντας παράλληλα στρατιωτικές βάσεις εκτός της κυρίαρχης επικράτειάς της.

Θα αντιμετωπιζόταν άραγε μια τέτοια πρόταση με ψυχραιμία;

Ή θα ακολουθούσαν διαρροές, καταγγελίες στον Τύπο από ανώνυμους στρατηγούς, κραυγές ότι κινδυνεύει η εθνική ασφάλεια και μια ταχύτατη υπαναχώρηση του υπουργού;

Ωστόσο, ο πρωταρχικός σκοπός αυτών των δαπανών είναι η προστασία ενός συνδυασμού της αμερικανικής παγκόσμιας κυριαρχίας και των συμφερόντων μιας χούφτας τεράστιων επιχειρήσεων, οι οποίες είναι — μόνο κατά κάποιον τρόπο — βρετανικές.

Ο Adam Ramsay είναι ανεξάρτητος δημοσιογράφος και συγγραφέας. Στο παρελθόν εργάστηκε ως ειδικός ανταποκριτής, μεταξύ άλλων θέσεων, στο openDemocracy. Μπορείτε να τον ακολουθήσετε στο Substack.

Το άρθρο προέρχεται από το Declassified UK.

Οι απόψεις που εκφράζονται ανήκουν αποκλειστικά στον συγγραφέα και ενδέχεται να αντανακλούν ή να μην αντανακλούν τις απόψεις του Consortium News. 

consortiumnews.com

spot_img

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Διαβάστε ακόμα

Stay Connected

2,900ΥποστηρικτέςΚάντε Like
2,767ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
51,200ΣυνδρομητέςΓίνετε συνδρομητής

Τελευταία Άρθρα