Η ΜΕΤΑ-ΕΡΝΤΟΓΑΝΙΚΗ ΤΟΥΡΚΙΑ ΕΙΝΑΙ, ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ, ΕΔΩ

Sinan Ciddi Ανώτερος Συνεργάτης

Steven A. Cook Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων

via Foreign Policy

4 Απριλίου 2024

Η τουρκική πολιτική είναι και πάλι ενδιαφέρουσα. Για χρόνια, η αντιπολίτευση της Τουρκίας ήταν ετοιμοθάνατη. Υπό την ηγεσία του Kemal Kilicdaroglu, το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) της αξιωματικής αντιπολίτευσης είχε πρόβλημα να προσελκύσει περισσότερο από το 25% έως το 30% των ψηφοφόρων.

Όταν, ξαφνικά, το περασμένο Σαββατοκύριακο, η αντιπολίτευση πέρασε μπροστά. Δεν είναι μόνο ότι το CHP διατήρησε τις δημαρχίες σε μεγάλες πόλεις όπως η Άγκυρα, η Σμύρνη και η Κωνσταντινούπολη, όπου ο εν ενεργεία δήμαρχος, Ekrem Imamoglu, έχει καθιερωθεί ως ο πιο δυναμικός Τούρκος πολιτικός από τότε που ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ήταν ο ίδιος δήμαρχος στην Πόλη, στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Κάνοντας τα πράγματα χειρότερα για τον Τούρκο ηγέτη, το CHP και άλλα κόμματα κέρδισαν τις δημαρχίες από το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) σε 15 άλλους δήμους.

Μόλις πριν από πέντε χρόνια, το πορτοκαλί του AKP κάλυπτε σχεδόν εξ ολοκλήρου τον τοπικό εκλογικό χάρτη της Τουρκίας σε μια ευρεία ζώνη από την ανατολή προς τη δύση και σε μια ως επί το πλείστον αδιάλειπτη περιοχή από βορρά προς νότο στη μέση της Ανατολίας. Τώρα το κόμμα ελέγχει ελάχιστα συνεχόμενες κηλίδες πορτοκαλιού χρώματος αε 15 επαρχίες που εκτείνονται από τα βορειοανατολικά έως το κεντρικό τμήμα της χώρας όπου χτυπά σε έναν χοντρό τοίχο από κόκκινο CHP. Και παρά τις προσπάθειες του Ερντογάν να υπονομεύσει τους Κούρδους πολιτικούς, το μωβ του φιλοκουρδικού Κόμματος Ισότητας και Δημοκρατίας των Λαών (DEM) κυριαρχεί στο νοτιοανατολικό τεταρτημόριο της Ανατολίας. Το βασιλικό γαλάζιο του Κόμματος Εθνικιστικού Κινήματος που γειτνιάζει με το φασισμό εμφανίζεται με οκτώ διαφορετικές κηλίδες σε όλο το τοπίο. Μολονότι οι φωτογραφίες λένε χίλιες λέξεις, ο τουρκικός εκλογικός χάρτης χρειάζεται μόνο μία.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας της Κυριακής ήταν απροσδόκητα. Όχι επειδή το AKP είναι ισχυρό. Είναι, στην πραγματικότητα, ένα κέλυφος του δυναμικού κόμματος με το συναρπαστικό όραμα για το μέλλον της Τουρκίας που ήταν κάποτε. Αυτό το AKP έχει φύγει προ πολλού.

Αντίθετα, ο Ερντογάν και το κόμμα του μπόρεσαν να επικρατήσουν τα τελευταία δώδεκα χρόνια, επειδή έγινε ένας έμπειρος και οξυδερκής αυταρχικός ηγέτης που χρησιμοποίησε τον Τύπο, τα δικαστήρια και την κοινοβουλευτική διαδικασία για να δυσκολέψει την αντιπολίτευση να τον ανταγωνιστεί. Χρησιμοποίησε επίσης αρκετό εκφοβισμό και βία κατά των αντιπάλων.

Είναι απόδειξη του πολιτικού σθένους των Τούρκων και της συνεχιζόμενης ισχύος των δημοκρατικών πρακτικών της Τουρκίας -χωρίς η χώρα να χαρακτηρίζεται ως δημοκρατία- ότι οι άνθρωποι εξακολουθούσαν να βγαίνουν σωρηδόν το περασμένο Σαββατοκύριακο στους δρόμους για να καταγράψουν την αποδοκιμασία τους για τον Ερντογάν και το AKP. Τουλάχιστον προς το παρόν, οι Τούρκοι ψηφοφόροι έχουν μετριάσει την ιδέα ότι η τρέχουσα εποχή είναι εποχή ανελευθερισμού, στην οποία οι μη δημοκρατικοί ηγέτες μπορούν να αξιοποιήσουν φαινομενικά δημοκρατικούς θεσμούς για να προωθήσουν αντιδημοκρατικές ατζέντες και να εδραιώσουν την εξουσία τους. Ο Ερντογάν βρισκόταν στην αιχμή αυτού του φαινομένου (ακόμα και πριν ο Ούγγρος Βίκτορ Όρμπαν γίνει το αγόρι της αφίσας για τον εκλογικό αυταρχισμό), αλλά τώρα αντιμετωπίζει την πιο σοβαρή επίπληξη της πολιτικής του καριέρας.

Για πρώτη φορά εδώ και πολλά χρόνια, χωρίς μεγάλη ευπιστία, οι αναλυτές μπορούν να φανταστούν πώς μπορεί να μοιάζει μια μετα-AKP Τουρκία.

Το αποτέλεσμα, είναι, πραγματικά, χειρότερο για τον Ερντογάν απ’ όσο νομίζει κανείς. Ενώ υπάρχουν πολλοί ηττημένοι στις εκλογές της Κυριακής, υπάρχει πραγματικά μόνο ένας ξεκάθαρος νικητής: ο Imamoglu. Ο Ιμάμογλου σημείωσε εντυπωσιακή νίκη 51% έναντι του Μουράτ Κουρούμ του AKP, ο οποίος έλαβε 39%. Αυτό το αποτέλεσμα δεν ήταν, στην πραγματικότητα, μια κούρσα μεταξύ Imamoglu και Kurum, ήταν ένας διαγκωνισμός μεταξύ Ιμάμογλου και Ερντογάν. Στην προσπάθειά του να υποστηρίξει τον Κουρούμ, ο Ερντογάν χρησιμοποίησε κάθε στρατηγική, συμπεριλαμβανομένης της αποστολής 17 υπουργών του υπουργικού συμβουλίου για εκστρατεία στην πόλη, καθώς και πολυάριθμες εμφανίσεις του ίδιου. Τα μέσα ενημέρωσης υπέρ του Ερντογάν έκαναν ό,τι καλύτερο μπορούσαν για να μην παρέχουν κάλυψη στον Ιμάμογλου. Τίποτα από αυτά δεν τον εμπόδισε να κερδίσει μία στις δύο ψήφους σε έναν αγώνα όπου ψήφισαν περισσότεροι από 8 εκατομμύρια πολίτες.

Η επανεκλογή του δημάρχου αντιπροσωπεύει την τρίτη συνεχόμενη νίκη του (δύο φορές το 2019) σε αναμετρήσεις με τους επιλεγμένους υποψηφίους του Ερντογάν και, για το AKP, την πιο ανησυχητική.

Ο Ιμάμογλου είναι ο πολιτικός αντίπαλος που φοβάται περισσότερο ο Τούρκος πρόεδρος και είναι ο πιο πιθανός να αμφισβητήσει τον Ερντογάν για την προεδρία, που έχει προγραμματιστεί επί του παρόντος για το 2028. Το αποτέλεσμα του 51% υπερβαίνει κατά πολύ την εθνική υποστήριξη προς το CHP. Είναι δύσκολο να μην αναρωτηθεί κανείς, αν ο Ιμάμογλου βρισκόταν επικεφαλής της αντιπολίτευσης κατά τις προεδρικές εκλογές του Μαΐου 2023 αντί του δύσμοιρου Κιλιτσντάρογλου, πόσο διαφορετική θα μπορούσε να μοιάζει η Τουρκία σήμερα. Είναι εύλογο ότι την περασμένη Κυριακή, ο Πρόεδρος Ιμάμογλου θα είχε συγχαρεί την αντιπολίτευση για μια ισχυρή εμφάνιση.

Η νίκη του Ιμάμογλου επί του Κουρούμ ήταν περίπου η ίδια ποσοστιαία διαφορά (~10 τοις εκατό) που ο Ιμάμογλου προβλεπόταν να κερδίσει την προεδρία αν ήταν ο υποψήφιος για να αμφισβητήσει τον Ερντογάν.

Ωστόσο, το αν ο Imamoglu θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τον Ερντογάν παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Ο Ιμάμογλου θα μπορούσε να απαγορευτεί να ασκεί πολιτικό αξίωμα εάν μια επιπόλαιη μήνυση που κατέθεσε εναντίον του εισαγγελέας το 2019 γίνει δεκτή από εφετείο. Εάν το δικαστήριο επικυρώσει την απόφαση του κατώτερου δικαστηρίου, θα εμποδίσει τον Imamoglu να είναι υποψήφιος εναντίον του Ερντογάν ή να παραμείνει δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης.

Δεδομένης της σφοδρότητας με την οποία ο Ερντογάν είχε δεσμευτεί να ανακαταλάβει την Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα από τότε που αυτές οι πόλεις κερδίθηκαν από την αντιπολίτευση, είναι συγκλονιστικό ότι ο Ερντογάν απέτυχε. Αλλά δεν είναι απαραίτητα έκπληξη. Το ΑΚΡ παρουσίασε υποψηφίους δημάρχους που δεν είχαν χάρισμα και θεωρούνταν ότι δεν είχαν επαφή με το αίσθημα των ψηφοφόρων. Για να αντισταθμίσει τη σύνθεση της ομάδας C του AKP, ο Ερντογάν ανέλαβε τον ρόλο του αρχηγού της εκστρατείας και προσπάθησε να είναι ο υποψήφιος πίσω από τον υποψήφιο σε πολλές δημαρχιακές κούρσες.

Μπορεί να είναι ισχυρές οι ρητορικές δεξιότητες του Ερντογάν, αλλά δεν μπορούσαν να αναπληρώσουν τις συντριπτικές οικονομικές συνθήκες που νιώθουν οι πολίτες, ιδίως τον καταναλωτικό πληθωρισμό άνω του 120%.

Πίσω από τους δύσκολους οικονομικούς καιρούς, φαίνεται ότι μετά από σχεδόν 22 χρόνια, ο Ερντογάν και το ΑΚΡ έχουν εξαντλήσει την υποδοχή τους.

Το θετικό όραμα του Ερντογάν για το μέλλον της Τουρκίας έχει χαθεί εδώ και καιρό.

Στη θέση του υπάρχουν μια σειρά από απειλές που φωνάζουν στα πλήθη ότι αν δεν ψήφιζαν το ΑΚΡ, τότε θα ανέστειλε τις υπηρεσίες τοπικής αυτοδιοίκησης. Οι κακοί υποψήφιοι, η τρομερή οικονομική κατάσταση και η πολεμική του Ερντογάν κατέρρευσαν την Κυριακή. Όχι μόνο ο Ιμάμογλου κέρδισε ηχηρά στην Κωνσταντινούπολη, αλλά ο κατεστημένος του CHP στην Άγκυρα, Μανσούρ Γιαβάς, συνέτριψε τον αντίπαλό του του ΑΚΡ κατά σχεδόν 30 μονάδες και η αντιπολίτευση ανέτρεψε όσα θεωρούνταν προπύργια του AKP σε ολόκληρη τη χώρα.

Μπορεί ο Ερντογάν να κάνει κάτι για να ανατρέψει αυτή τη ζοφερή εικόνα; Φαίνεται απίθανο. Ένας άνθρωπος που ανέκαθεν ανακάμπτει από τις πολιτικές πτώσεις, όπως η απόπειρα πραξικοπήματος (2016) και οι διαδηλώσεις στο πάρκο Γκεζί (2013), φαίνεται να είναι πολιτικά αποδυναμωμένος που δεν μπορεί να ανακάμψει.

Τις πρώτες πρωινές ώρες της Πρωταπριλιάς, ο Ερντογάν εκφώνησε μια ομιλία στην Άγκυρα, την οποία πολλά τηλεοπτικά κανάλια εγκατέλειψαν, καθώς ο Imamoglu ξεκίνησε την νικητήρια ομιλία του στην Κωνσταντινούπολη την ίδια στιγμή.

Ενώ ο Ερντογάν φαινόταν ξεφουσκωμένος και φθαρμένος, ο Ιμάμογλου ήταν γεμάτος ενέργεια, απευθυνόμενος σε μια χαρούμενη θάλασσα ψηφοφόρων. Ωστόσο, ο Ερντογάν δεν ήταν διατεθειμένος να δεχτεί την ήττα ξαπλωμένος. Λίγες ώρες μετά τις εκλογές, προσπάθησε να εμποδίσει τον νικητή στην κούρσα του δημάρχου της πόλης του Βαν- από το Κουρδικό Κόμμα DEM – υπέρ του υποψηφίου του AKP που έχασε άσχημα. Η βία ξέσπασε έως ότου το Ανώτατο Εκλογικό Συμβούλιο αδιαφόρησε μπροστά στην πίεση του Ερντογάν και αναγνώρισε τον νόμιμο νικητή.

Προχωρώντας, δεν υπάρχουν πολλές καλές επιλογές για τον Ερντογάν. Εάν προσφύγει στο δικαστήριο για να απαγορεύσει τον Imamoglu, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μαζική δημόσια αντίδραση, πολύ πέρα από τα όρια της Κωνσταντινούπολης.

Ομοίως, η απομάκρυνση του Ιμάμογλου δεν αλλάζει τον εκλογικό χάρτη της Τουρκίας που κυριαρχεί το CHP. Είναι αλήθεια ότι αυτές ήταν τοπικές εκλογές και όχι απαραίτητα καθοριστικές για μια εθνική κούρσα, αλλά ο Ερντογάν δεν θα διακινδύνευε μια πρόωρη προεδρική κούρσα τώρα. Η προσπάθεια επαναφοράς του AKP στις εργοστασιακές του ρυθμίσεις και η επιστροφή στο 2002 δεν θα λειτουργήσει.

Ολόκληρο το AKP αμαυρώνεται από τη διαφθορά, την αλαζονεία και τον αυταρχισμό του Ερντογάν. Μην υπολογίζετε ποτέ τον Ερντογάν, αλλά φαίνεται ότι η Τουρκία βρίσκεται στο κατώφλι μιας νέας εποχής. Ο Ερντογάν θα παραμείνει στη θέση του, αλλά φαίνεται ξεκάθαρο ότι το μέλλον βρίσκεται τώρα στον Imamoglu.

Πηγή: Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων