του ΠΑΝΤΕΛΗ ΣΑΒΒΙΔΗ
(Φωτ.: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Συμέλα Παντζαρτζή)
Σαν χθές το 1453 έπεσε η Κωνσταντινούπολη. Μια νέα δύναμη εγκαταστάθηκε στην περιοχή, έφτασε μέχρι τα πρόθυρα της Βιέννης, δημιούργησε έναν πολιτισμό (τον δικό της πολιτισμό), άρχισε να υποχωρεί τον 19ο αιώνα αρχής γενομένης από την Ελληνική Επανάσταση, έφτασε στα όρια της πλήρους αποδόμησής της και δημιούργησε ένα νέο εθνικό κράτος σφάζοντας λαούς και επιβάλλοντας με τη βία μια νέα κεμαλοϊσλαμική ιδεολογία με χαρακτηριστικά σε ορισμένες περιπτώσεις φασιστικά. Ο Κεμάλ ενέπνευσε τον Χίτλερ.
Στα 400 χρόνια του οθωμανικού ζυγού ο υπόδουλος ελληνισμός αναζήτησε και βρήκε τρόπους επιβίωσης. Ανέπτυξε θεσμούς μέσα στο πλαίσιο της Αυτοκρατορίας, και αξιομνημόνευτο πολιτισμό.
Λίγο πριν από την Επανάστασή του 1821 συγκρούστηκαν δύο ισχυρές απόψεις στο εσωτερικό του: επανάσταση ή έλεγχος της Αυτοκρατορίας εκ των έσω. Στην πρώτη ανήκαν όσοι επαναστάτησαν. Στη δεύτερη οι Φαναριώτες αλλά και το Πατριαρχείο. Επικράτησε η πρώτη άποψη.
Η Επανάσταση εκδηλώθηκε στο πλέον καθυστερημένο τμήμα της Αυτοκρατορίας στο οποίο ζούσαν Έλληνες. Η πορεία του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους από το 1833 ως σήμερα δεν είναι άμοιρη αυτού του γεγονότος. Ένα κράτος συγκεντρωτικό, πελατειακό, με κυρίαρχο ακόμα το ρόλο των κοτζαμπάσηδων οι οποίοι δολοφόνησαν και τον πρώτο κυβερνήτη. Ήταν πολύ μπροστά για την εποχή του για να τον αποδεχθούν.
Μέσα από τις ιστορικές μυλόπετρες το κράτος αυτό οδηγήθηκε λίγο πριν από την ολοκλήρωση του ονείρου του, το 1922. Πολλοί θεωρούν πως χρειαζόταν λίγη τύχη για να φτάσει στο σκοπό του, ή στην ενότητα την τελευταία στιγμή. Μάλλον οι δυνάμεις της εποχής δεν θα επέτρεπαν σε κανένα κράτος να ελέγχει και τις δύο πλευρές του Αιγαίου. Απαγορεύεται γεωπολιτικά για τις δυνάμεις κάθε εποχής.
Με δυσκολίες, αίμα και θυσίες το ελληνικό κράτος κατόρθωσε να βρίσκεται στον πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την οποία πολλοί διανοούμενοι αλλά και πολιτικοί ηγέτες έχουν πει πως δεν γίνεται χωρίς την Ελλάδα. Η Ευρώπη ήταν μια εξέλιξη οντοτήτων που βασίστηκε στον ελληνικό πολιτισμό της αρχαιότητας. Και αυτή η σχέση δεν μπορεί να λησμονηθεί. Ή, καλύτερα, δεν μπορεί να μην βρίσκεται στον πυρήνα της νοηματοδότησης της θνητότητας του Ευρωπαίου πολίτη.
Υπάρχουν, όμως, και άλλες δυνάμεις που θεωρούν πως η Ευρώπη γεννήθηκε τον Μεσαίωνα. Πως η Ευρώπη αρχίζει από την εποχή του Καρλομάγνου. Αυτές οι αντιλήψεις βρίσκονται σε αντιπαράθεση.
Η Ευρώπη δεν είναι ενιαία. Τα συμφέροντα των εθνικών κρατών της γίνεται προσπάθεια να συγκλίνουν. Δεν μπορούν, όμως, να ταυτιστούν. Εκεί που εστιάζεται το ενδιαφέρον είναι στην αναζήτηση μιας κοινής πολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό ως ένα βαθμό μπορεί να επιτευχθεί. Ως ένα βαθμό, όμως, γιατί αρκετοί στην Ευρώπη δεν θέλουν να περιλάβουν στην πορεία της το Βυζάντιο. Το θεωρούν ως μια αναφορά ευρωπαϊκού ετεροπροσδιορισμού. Το πολέμησαν, το κατέλαβαν, δεν το βοήθησαν όταν χρειάστηκε. Αντιπαρατέθηκαν με την Εκκλησία του και συνεχίζουν να αντιπαρατίθενται.
Η ευρωπαϊκή προσπάθεια ενοποίησης πέρασε από πολλά κύματα. Συνεχίζεται και σήμερα βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Η ευρωπαϊκή ενοποίηση έχει επιτευχθεί σε μεγάλο βαθμό στην οικονομία. Αναζητείται στον πολιτισμό. Είναι δύσκολη στον πολιτικό και στρατιωτικό τομέα.
Η οικονομική κρίση έθεσε και πάλι την Ευρώπη μπροστά στα μεγάλα διλήμματά της. Στην αρχή η ελληνική περίπτωση και τώρα η ιταλική ταρακουνούν τα θεμέλιά της. Το ανησυχητικό είναι ότι δεν υπάρχουν οι ηγετικές δυνάμεις του παρελθόντος που υπερέβαιναν τα προβλήματα με αμοιβαίες υποχωρήσεις και με μια στρατηγική ενοποίησης.
Σήμερα κυριαρχεί η γερμανική αντίληψη. Είναι η ισχυρότερη οικονομική δύναμη και ο δυνατός έχει πάντα τον τελευταίο λόγο. Στο κομβικό σημείο που βρίσκεται η Ευρώπη θα πρέπει να λάβει σημαντικές αποφάσεις. Αν παραμείνει όπως σήμερα το ευρωπαϊκό σύστημα θα γεννά συνεχείς κρίσεις. Αν αποφασίσει να προχωρήσει δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κοινή αντίληψη για το που θα πρέπει να πάει. Και το κρίσιμο ζήτημα είναι πως δεν φαίνεται να μπορεί να διαμορφωθεί κοινή θέση.
Σε τέτοιες περιπτώσεις οι κρίσεις είναι δημιουργικές. Θα έχουν θύματα αλλά χωρίς θύματα δεν κερδίζονται μάχες.
Στην οικονομία η Γερμανία και οι γερμανόφωνες χώρες αναπαράγουν την αντίληψη των μεγάλων πλεονασμάτων και της εσωτερικής αποταμίευσης. Με την αντίληψη αυτή ποιος θα επενδύσει στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης; Αν οι χώρες που εμφανίζουν πλεονάσματα δεν επενδύουν στις χώρες με ελλείμματα πώς θα μειωθεί η ανεργία στις τελευταίες και πώς θα ξεφύγουν από τις πολιτικές της λιτότητας; Πέρα από το γεγονός ότι η Γερμανία πρέπει να μειώσει το πλεόνασμά της γιατί το απαιτούν οι κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι χώρες-μέλη είναι υποχρεωμένες να προβαίνουν σε διορθώσεις όταν το πλεόνασμα στο ισοζύγιο των τρεχουσών συναλλαγών τους υπερβαίνει το 60% του ΑΕΠ.
Αλλά δεν είναι μόνο η οικονομία το πρόβλημα στην Ευρώπη. Υπάρχει και ζήτημα δημοκρατίας και δημοκρατικής νομιμοποίησης. Η Ευρώπη για να είναι ελκυστική πρέπει να διατηρήσει τις δημοκρατικές παραδόσεις της. Αυτή τη στιγμή τόσο το παράδειγμα της Ελλάδας και η πολιτική διαχείριση της κρίσης όσο και της Ιταλίας δημιουργούν ερωτηματικά κατά πόσο λειτουργεί η δημοκρατία στην Ευρώπη. Και εδώ δεν λαμβάνεται υπόψη το έλλειμμα δημοκρατίας στον τρόπο που λειτουργούν οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η περίπτωση του Ιταλού προέδρου να μην δώσει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στα δύο κόμματα που πλειοψήφησαν στις εκλογές είναι χαρακτηριστική για τα δημοκρατικά διλήμματα που τίθενται στη σημερινή Ευρώπη. Ο Σέρτζιο Ματαρέλα δήλωσε πως δεν έλαβε την απόφαση ελαφρά τη καρδία. Σκέφτηκε τους Ιταλούς και την Ιταλία. Ακόμη κι αν είχε αυτό το δικαίωμα από το Σύνταγμα το ερώτημα είναι αν μπορεί να παραβιάζεται η λαϊκή βούληση τέτοιες στιγμές. Αν ναι, δεν υπάρχει πρόβλημα δημοκρατίας; Ποιος είναι εκείνος πλην του λαού που θα αποφασίσει για το δικό του και το εθνικό συμφέρον; Υπάρχει κάποια ομάδα ανθρώπων που γνωρίζει το συμφέρον του λαού καλύτερα από τον ίδιο το λαό;
Αν επικρατήσει ένα ολιγαρχικό πολίτευμα στο οποίο μια ομάδα ανθρώπων, ενδεχομένως ευφυών κατά τ’ άλλα, λαμβάνει τις τελικές αποφάσεις, μπορούμε να μιλάμε για δημοκρατία; Ή μήπως θέλουν να μας πουν πως το δημοκρατικό πολίτευμα είναι ξεπερασμένο στις ημέρες μας; Αν αυτό θέλουν να μας πουν, μπορούμε να αποδεχτούμε μια τέτοια αντίληψη; Φυσικά όχι. Εδώ αρχίζει όχι πλέον η κρίση αλλά η αντίθεση με τους θεσμούς. Οι οποίοι μοιάζουν ξεπερασμένοι.
Και κάτι τελευταίο. Αν ένας λαός συνηθίσει στον ευνουχισμό του από τις ηγετικές ομάδες του μήπως τότε δεν είναι διατεθειμένος να δείξει ενδιαφέρον και για τα προβλήματα της κρατικής οντότητας που ζει; Μήπως όταν λαμβάνονται υπόψη οι αντιδράσεις του αρχίσει να σκέπτεται πιο σοβαρά όταν προσέρχεται στις κάλπες διότι θα θεωρεί δεδομένο ότι αυτός θα αποφασίσει αν θα υποστεί τις συνέπειες;
Η Ελλάδα πέρασε τον σκληρό πυρήνα μιας πολύ σοβαρής κρίσης και κινείται στο φάσμα αυτών των προβληματισμών.
Πεντακόσια εξήντα πέντε χρόνια από την αποφράδα ημέρα προσπαθούμε να επιβιώσουμε σε έναν κόσμο πιο σύνθετο και με συμμάχους δυνάμεις που τότε αρνήθηκαν την υποστήριξη. Η απειλή, όμως, της άλλης πλευράς παραμένει ορατή με ένα νεοοθωμανικό όραμα που φαίνεται δύσκολο να καταφέρει να επικρατήσει.
Είναι, όμως, ακόμη υπαρκτό. Η ιστορία έδειξε πως θέλει ενότητα και ρηξικέλευθες προτάσεις για την επιβίωσή μας. Στις κρίσιμες στιγμές τα καταφέρναμε. Μια κρίσιμη στιγμή είναι και η σημερινή.
Παντελής Σαββίδης/pontos-news.gr
Ας ξεκινησουμες απο τα ευλογα και επιφανειακως δημοκρατικα δυο ερωτηματα σας , αγαπητε κ. Σαββιδη. ”Ποιος ειναι εκεινος ,πλην του λαου, που θα αποφασισει για το δικο του και το εθνικο συμφερον;;;” .Υπαρχει καποια ομαδα ανθρωπων , που γνωριζει το συμφερον του λαου ,καλυτερα απο τον λαο;;;”. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ . Στην ΠΡΩΤΗ ερωτηση .Ο κ. Τσιπρας , που το 60% του ΟΧΙ του λαου στο δημοψηφισμα της 5ης Ιουλιου 2015 το εκανε ΝΑΙ, ,λογο για τον οποιον δημοκρατικωτατα την επομενη επρεπε να τον καταργησει ο λαος ,με τις -πραγματικα – δημοκρατικες εφημεριδες στο χερι και με επικληση του αρθρου 120 του ισχυοντος Ελληνικου Συνταγματος . Στην ΔΕΥΤΕΡΗ ερωτηση . ΝΑΙ. Ενα πολιτικο κομμα , που κερδισε τις εκλογες και παρ’οτι τωρα μειοψηφια- που μειωνεται καθημερινως- αποφασιζει για το συμφερον του λαου και το εθνικο συμφερον , αγνοωντας την θεληση του λαου. Αυτο δεν γινεται οκτω μηνες τωρα με το Σκοπιανο ,που σημερα-αυριο θα καταληξει σε Συμφωνια και για πρωτη φορα θα εχουμε γειτονικο -με τις τρεις Περιφερειες της Μακεδονιας ΜΑΣ( που θα λεγονται ΕΛΛΑΣ) – ΚΡΑΤΟΣ με το ονομα και την σφραγιδα Μακεδονια, υστερα απο ΤΟ 168 π.Χ συν 2018 μ.Χ (συνολο 2.186) χρονια απο της καταληψεως του Ελληνικου Βασιλειου των Μακεδονων απο τους Ρωμαιους;;;.” Τι χρειαν αλλων μαρτυρων εχομεν” .
Και ολα αυτα γινονται ,κ. Σαββιδη – με την εξαιρετικη αναφορα σας σε ιστορικα γεγονοτα , επ’ευκαιρια της επετειου (χασαμε και τον λογαριασμο)της αποφραδος Τριτης 29ης Μαιου 1453 ,και χθες Τριτη ηταν-, γιατι ισχυει η αντιπροσωπευτικη ( μερικοι την ειπαν στην Γαλλια το 1789 και κατα συνθηκη ψευδος) και οχι η αμεση Δημοκρατια της Αρχαιας Ελλαδος , σε καιρια εθνικα και κοινωνικο-οικονομικα θεματα. Οσο για την αποδοχη,η, μη των αποτεσματων τετοιων ”αντιδημοκρατικων” ενεργειων της πολιτικης εξουσιας ισχυει πληρως οτι, ο ανενημερωτος και δουλωμενος στο κομμα και σε ιδεοληψιες του , παρα την σημερινη πληθωρα των πληροφοριων, κυριαρχος λαος περι αλλα τυρβαζει και δεν αντιδρα ουτε δια της φωνης του . Παραμενει αβουλος και μοιραιος , μη πιστευοντας και τους ενημερωμενους και ”υποψιασμενους” συνελληνες. Ποιος μπορει να πεισει σημερα τους ”σκαπανεις” του Σκοπιανου -συγκυβερνητες και ομοφρονες τους- οτι η Ελληνικη Μακεδονικη Εθνικοτητα μοιαζει με τον ηλιο και ειναι τυφλος, οποιος δεν την βλεπει και την χαριζει σε Σλαβοαλβανους;;;. ”Τυφλοι τα τ’ωτα, τον τε νουν ,τα τ’ομματ ει” ΓΑΡ. ΧΑΙΡΕΤΕ.
“Το Βυζάντιο ουσιαστικά «έπεσε» το 1204. Αυτό που αναδύθηκε στη συνέχεια και ως το 1453 ήταν κάτι ολότελα ελληνικό. Το 1204 αποτελεί μια τομή της ελληνικής συνέχειας.”
“Η Επανάσταση εκδηλώθηκε στο πλέον καθυστερημένο τμήμα της Αυτοκρατορίας στο οποίο ζούσαν Έλληνες. Η πορεία του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους από το 1833 ως σήμερα δεν είναι άμοιρη αυτού του γεγονότος.”
“Μέσα από τις ιστορικές μυλόπετρες το κράτος αυτό οδηγήθηκε λίγο πριν από την ολοκλήρωση του ονείρου του, το 1922. Πολλοί θεωρούν πως χρειαζόταν λίγη τύχη για να φτάσει στο σκοπό του, ή στην ενότητα την τελευταία στιγμή. Μάλλον οι δυνάμεις της εποχής δεν θα επέτρεπαν σε κανένα κράτος να ελέγχει και τις δύο πλευρές του Αιγαίου. Απαγορεύεται γεωπολιτικά για τις δυνάμεις κάθε εποχής.”
“Εκεί που εστιάζεται το ενδιαφέρον είναι στην αναζήτηση μιας κοινής πολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό ως ένα βαθμό μπορεί να επιτευχθεί. Ως ένα βαθμό, όμως, γιατί αρκετοί στην Ευρώπη δεν θέλουν να περιλάβουν στην πορεία της το Βυζάντιο. Το θεωρούν ως μια αναφορά ευρωπαϊκού ετεροπροσδιορισμού. Το πολέμησαν, το κατέλαβαν, δεν το βοήθησαν όταν χρειάστηκε. Αντιπαρατέθηκαν με την Εκκλησία του και συνεχίζουν να αντιπαρατίθενται.”
Ἐπισημαίνω κάποια σημεῖα στό κείμενο πού ἑστιάζει/ζουν στόν Ἑλληνισμό.
Ὃ Ἓλληνισμός, ἠ Ὀρθοδοξία, ἡ γλώσσα, σύμβολα ὅπως ὀ Δικέφαλος ἀετός, χαρακτηριστικό ἰδιαιτέρως τῆς τελικῆς ἑλληνικῆς, ὅπως τήν χαρακτηρίζετε, περιόδου, τοῦ Βυζαντίου καί ὄχι μόνο, καί πού διατηρήθηκε ἐπί αἰῶνες στήν λαϊκή τέχνη καί στήν συνείδηση τῶν Ἑλλήνων μαζί μέ τούς μύθους πού ἔθρεψαν γενιές μέ μνῆμες ὑπαρξιακές. Ἀκόμα καί στήν ἐποχή αὐτή τήν ἰντερνετική, μία ἔρευνα μπορεῖ νά μᾶς δείξει πολλά. Αὐτά πού εἶναι σημεῖα διαφορᾶς μέ τήν Δύση κατά καιρούς ὑπάρχουν τάσεις νά ξεπερασθοῦν ὄπως ὅπως. Οἱ ἀναδυόμενες ἀντιθέσεις δείχνουν ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχει πρόβλημα. Πόσοι Δυτικοί μποροῦν νά γνωρίζουν τά τῶν Ἑλλήνων; Ὁ Ράνσιμαν ἔχει γράψει ἕνα βιβλίο “Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΝ ΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑ “πού ἀφορᾶ τήν ζωή τοῦ Ἑλληνισμοῦ στήν Τουρκοκρατία, ἤ ἄλλο γιά τήν ἐπιρροή τοῦ Βυζαντίου στήν Δύση. Ὀ Ράνσιμαν πού εἶναι βαθύς ἀναλυτής τοῦ Βυζαντίου. Ὅμως εἶναι θέμα ὑπαρξιακό γιά ἐμᾶς, ἡ γνώση ὅλων τῶν πτυχῶν τῆς πορείας μας.
Ἠ γλώσσα μας, φτιαγμένη νά μιλιέται ἀπό θεούς, καθώς λέγεται, ἀποκαλύπτει τόσα πολλά ὅσο ἐμβαθύνουμε περισσότερο , ὅσο βαθαίνουμε περισσότερο. Ὁ Ἐλύτης χρειάστηκε νά κατανοήσει τούς ὐπερρεαλιστές γιά νά βρεῖ τή συνέχεια τῆς γλώσσας ἀπό τόν Ὅμηρο.
Ἐνας πολιτισμός ἰδιαἰτερος καί ἀπαιτητικός, πού μᾶς ἐξαντλεῖ τούς ἀγκῶνες μέ τό μαρμάρινο κεφάλι καί πού μᾶς καλεῖ νά δοῦμε τίς μορφές στίς ἁγιογραφίες πού μᾶς κοιτάζουν ἀπό τά βάθη τῶν αἰώνων καί νά συνομιλήσουμε μαζί τους, καί νά βροῦμε κώδικα συνομιλίας ἀπό πάνω πρός τά κάτω καί ἀπό κάτω πρός τά πάνω καί ἀπό δεξιά πρός ἀριστερά μέ ὅλους, πῶς ἀλλιῶς ἡ ἑνότητα;
‘”Η Ἑλλάδα νά γίνει ὁ ὀμφαλός τοῦ πολιτισμοῦ” συστήνει ὁ Χωμενίδης, ἀλλά γιά νά γίνει αὐτό πρέπει νά γνωρίζουμε ἐμεῖς πρῶτα τόν πολιτισμό μας.
Πολιτιστική επιρροή δεν είναι εφικτή χωρίς οικονομική επιρροή. Θα συμφωνήσω στο σημείο ότι οφείλουμε οι ίδιοι πρώτα να γνωρίζουμε τον πολιτισμό μας, αλλά αυτό δεν αφορά κάποιες διανοητικές διεργασίες. Πρέπει να βιώσουμε την παράδοσή μας, πράγμα το οποίο προϋποθέτει να ξεφύγουμε από τον καταναλωτισμό.