Συνέντευξη του Andrew Hartman στους Cal Turner & Sara Van Horn για το Jacobin
Πίνακας του Καρλ Μαρξ στο γραφείο του, περίπου το 1875. (Imagno / Getty Images)
Για σχεδόν δύο αιώνες, οι ιδέες του Καρλ Μαρξ επηρέασαν βαθιά την αμερικανική πολιτική και διανόηση ― ενώ ταυτόχρονα, η δική του μελέτη των Ηνωμένων Πολιτειών συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της σκέψης του για τον καπιταλισμό και την ανθρώπινη ελευθερία.
Στο βιβλίο Karl Marx in America, ο ιστορικός Andrew Hartman (Illinois State University) ιχνηλατεί την πορεία και την επιρροή του Μαρξ στις ΗΠΑ ― από την αλληλογραφία του με στρατιώτες της Ένωσης στον Εμφύλιο, μέχρι τις εργατικές εξεγέρσεις του 20ού αιώνα και τον σημερινό δεξιό μύθο περί «πολιτισμικού μαρξισμού». Όπως τονίζει, η σχέση Μαρξ και Αμερικής είναι αμφίδρομη: οι ΗΠΑ επηρέασαν τη μαρξική σκέψη όσο και ο Μαρξ τον πολιτικό και ιδεολογικό χάρτη των ΗΠΑ.
Sara Van Horn
Γιατί θεωρείτε το βιβλίο αυτό σημαντικό; Ποιες κυρίαρχες αφηγήσεις για τη σχέση Μαρξ–ΗΠΑ είναι εσφαλμένες;
Andrew Hartman
Υπάρχει μια γενική αντίληψη ότι δεν μπορείς να βάλεις τον Καρλ Μαρξ και τις ΗΠΑ στην ίδια πρόταση ― ότι ο Μαρξ δεν έχει τίποτα να μας πει για την αμερικανική ιστορία και ότι η αμερικανική ιστορία δεν έχει τίποτα να του προσφέρει. Πριν ξεκινήσω την έρευνα, ήδη ήξερα πως αυτό είναι λάθος. Αλλά όσο προχωρούσε η μελέτη μου, καταλάβαινα πόσο πιο λάθος ήταν απ’ όσο πίστευα.
Σκοπός μου είναι να δείξω ότι ο Μαρξ μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε την αμερικανική ιστορία, την πολιτική, την οικονομία και τη σημερινή συγκυρία. Διαπίστωσα ότι σχεδόν κάθε σημαντικός πολιτικός, διανοούμενος, συγγραφέας, ακτιβιστής ― ακόμα και πολλοί απλοί πολίτες ― ασχολήθηκαν με τον Μαρξ. Τον διάβασαν, τον σχολίασαν, τον εφάρμοσαν ή τον απέρριψαν.
Ο αριθμός των προσώπων στο βιβλίο μου διαρκώς μεγάλωνε. Η συνύφανση του Μαρξ με την αμερικανική ιστορία φωτίζει και τα δύο ― και τον στοχαστή και τη χώρα.
Cal Turner
Ποια είναι τα βασικά σημεία καμπής στην αμερικανική στάση απέναντι στον Μαρξ;
Andrew Hartman
Μπορούμε να εντοπίσουμε τέσσερις περιόδους όπου πολλοί Αμερικανοί διάβαζαν και προσέγγιζαν θετικά τον Μαρξ.
- Πρώτη Χρυσή Εποχή (Gilded Age) – Στα τέλη του 19ου αιώνα, αναδύθηκαν μαζικά σοσιαλιστικά και ριζοσπαστικά εργατικά κινήματα. Ο Μαρξ έγινε εργαλείο ανάλυσης και δράσης μέσα στους αγώνες για κοινωνική δικαιοσύνη.
- Η δεκαετία του 1930 – Η Μεγάλη Ύφεση, η χειρότερη κρίση του καπιταλισμού, εκτόξευσε την ανεργία στο 30%. Εμφανίζεται το Κομμουνιστικό Κόμμα ΗΠΑ και πολλαπλά παρακλάδια του μαρξιστικού κινήματος. Η κοινωνική κρίση ώθησε πολλούς να ερμηνεύσουν τον κόσμο μέσα από μαρξικά σχήματα ― τόσο εντός όσο και εκτός ΗΠΑ.
Οι τέσσερις «εκρήξεις Μαρξ» στην Αμερική
Ο Hartman εντοπίζει τέσσερις περιόδους κατά τις οποίες οι Αμερικανοί στράφηκαν έντονα στις ιδέες του Μαρξ:
- Gilded Age (τέλη 19ου αιώνα) – Εμφάνιση μαζικών σοσιαλιστικών και εργατικών κομμάτων.
- Η δεύτερη περίοδος ήταν η δεκαετία του 1930, η οποία γνώρισε τη χειρότερη κρίση που έχει βιώσει ποτέ ο καπιταλισμός, τη Μεγάλη Ύφεση. Τα ποσοστά ανεργίας έφτασαν το 30% σε ορισμένες στιγμές εκείνης της δεκαετίας. Κατά την περίοδο αυτή εμφανίστηκε όχι μόνο το Κομμουνιστικό Κόμμα ΗΠΑ, αλλά και πολλές παραφυάδες του κομμουνιστικού κινήματος. Οι άνθρωποι άρχισαν να σκέφτονται τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο μέσα από μαρξιστική οπτική.
- Η τρίτη αναβίωση του ενδιαφέροντος για τον Μαρξ σημειώθηκε τη δεκαετία του 1960. Αυτό μπορεί να φαίνεται παράδοξο, καθώς η αμερικανική οικονομία δεν είχε ποτέ γνωρίσει καλύτερες μέρες και ένα ευρύ τμήμα του πληθυσμού, ιδιαίτερα οι λευκοί, ανήκε πλέον στη μεσαία τάξη. Ωστόσο, λόγω του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα και της αναπτυσσόμενης αριστερής αντίστασης στον πόλεμο των ΗΠΑ στο Βιετνάμ, πολλοί άνθρωποι τη δεκαετία του 1960 διάβαζαν τον Μαρξ, μαζί με άλλους αριστερούς θεωρητικούς.
- Η τέταρτη αναβίωση του ενδιαφέροντος για τον Μαρξ συμβαίνει τώρα, από την οικονομική κρίση του 2008, το κίνημα Occupy Wall Street και τις προεκλογικές εκστρατείες του Μπέρνι Σάντερς. Υπάρχει κατακόρυφη αύξηση στο ενδιαφέρον για τον Μαρξ: περισσότεροι άνθρωποι διαβάζουν τα έργα του, γράφουν βιβλία για αυτόν, συμμετέχουν σε ομάδες μελέτης μαρξισμού και κατεβάζουν τις διαλέξεις του David Harvey για το «Κεφάλαιο». Είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς πού θα καταλήξει όλο αυτό το ενδιαφέρον, αλλά σε όλες τις προηγούμενες περιόδους που οι άνθρωποι διάβαζαν Μαρξ, υπήρχε ένας ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο η Αριστερά συνέβαλε στο να αλλάξει η ιστορία.
Σάρα Βαν Χορν:
Υπάρχουν πλευρές της επιρροής του Μαρξ στην αμερικανική ιστορία που πιστεύετε ότι θα εξέπλητταν τους αναγνώστες;
Άντριου Χάρτμαν:
Ο Μαρξ πέρασε δέκα χρόνια της ζωής του γράφοντας για τη New-York Tribune. Στη δεκαετία του 1850, αυτή ήταν η κύρια πηγή εισοδήματός του, πέρα από τις χρηματικές ενισχύσεις του Φρίντριχ Ένγκελς. Έγραψε πάνω από πεντακόσια άρθρα για την Tribune, η οποία τότε ήταν η πιο πολυδιαβασμένη εφημερίδα στον κόσμο, με 200.000 συνδρομητές. Η Tribune ήταν η «Βίβλος» του αναδυόμενου Ρεπουμπλικανικού Κινήματος και του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Όλοι οι Αβολονιστές είχαν διαβάσει τις αναλύσεις του Μαρξ για την ευρωπαϊκή πολιτική.
Ο Μαρξ έγραψε επίσης εκτενώς για τον Αμερικανικό Εμφύλιο. Πολλοί άνθρωποι που είχαν φύγει από την Ευρώπη μετά τις επαναστάσεις του 1848 κατέληξαν στις ΗΠΑ. Ενώ ο ίδιος εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο, πολλοί από τους στενότερους φίλους του εντάχθηκαν στον στρατό της Ένωσης. Ήταν φανατικοί υπέρ της κατάργησης της δουλείας και πίστευαν πως ο Βορράς θα νικούσε μόνο αν μετέτρεπε τον πόλεμο σε αγώνα για την απελευθέρωση των σκλάβων. Πολλοί από αυτούς πολεμούσαν στο δυτικό μέτωπο, κατά μήκος του Μισισιπή, και ο Μαρξ αλληλογραφούσε μαζί τους.
Αν διαβάσετε τα κείμενά του για τον πόλεμο, είναι εντυπωσιακά διορατικά. Συμφωνούν με πολλά από τα πορίσματα της σύγχρονης ιστοριογραφίας: είναι ξεκάθαρα κατά της δουλείας και βασίζονται στην πεποίθηση ότι ο Αβραάμ Λίνκολν έπρεπε να μεταφέρει τη σύγκρουση στην ίδια τη Συνομοσπονδία και ότι, αν ο πόλεμος γινόταν για την κατάργηση της δουλείας, η Ένωση θα νικούσε εύκολα.
Διαπίστωσα ότι η στενή παρακολούθηση του Μαρξ στον Εμφύλιο Πόλεμο των ΗΠΑ ― η κατανόηση της κατάστασης της καταναγκαστικής εργασίας και το πώς οι σκλαβωμένοι Αμερικανοί συμμετείχαν στον αγώνα ― τον έπεισε απόλυτα πως ένα από τα βασικά στοιχεία του καπιταλισμού δεν είναι μόνο ότι το κέρδος προκύπτει από την εκμετάλλευση του εργάτη, αλλά και ότι η ελευθερία απαιτεί να έχουν οι άνθρωποι έλεγχο πάνω στο σώμα τους, στον χρόνο τους και στην εργασία τους. Από τα γραπτά του προκύπτει ξεκάθαρα η αντίληψη ότι υπάρχει ένα φάσμα εργασιακών μορφών ― από την πλήρη ελευθερία έως τη δουλεία ― και ότι αυτό που οι Ρεπουμπλικάνοι αποκαλούσαν «ελεύθερη εργασία» δεν ήταν δουλεία, αλλά ούτε και πλήρως ελεύθερη. Για να είναι πραγματικά ελεύθεροι, η εργατική τάξη θα έπρεπε να ανατρέψει τον καπιταλισμό.
Παρόλο που ο Μαρξ είχε από νωρίς κατανοήσει πως ο καπιταλισμός είναι αποανθρωποποιητικός για τον εργάτη, και παρότι τόσο αυτός όσο και άλλοι διανοούμενοι στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ παρομοίαζαν τη μισθωτή εργασία με τη δουλεία, η εις βάθος μελέτη της δουλείας στις ΗΠΑ ― και ακόμα περισσότερο η αναγνώριση των ρίσκων που ανέλαβαν οι σκλαβωμένοι για να απελευθερωθούν από αυτό το απεχθές καθεστώς ― έκανε τη θεωρία τους πιο απτή και συγκεκριμένη από ποτέ.
Ο Μαρξ εμπνεύστηκε από τους σκλαβωμένους εργάτες που, κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, εγκατέλειψαν τα εργαλεία τους και δραπέτευσαν στις γραμμές του στρατού της Ένωσης ― μια πράξη που ο W.E.B. Du Bois θα περιέγραφε αργότερα ως «γενική απεργία». Εμπνεύστηκε επίσης από τους Αβολονιστές και τους αγωνιστές της ελευθερίας που πολέμησαν στον στρατό της Ένωσης, ανάμεσά τους πολλοί πρώην σύντροφοί του από τη γερμανική επανάσταση του ’48, αλλά και πρώην σκλαβωμένοι. Εμπνεύστηκε ακόμη και από τους Άγγλους εργάτες που στήριξαν την Ένωση και την κατάργηση της δουλείας, ακόμη και όταν αυτό έβλαπτε τα δικά τους οικονομικά συμφέροντα ― ένα αληθινό παράδειγμα διεθνούς εργατικής αλληλεγγύης.
Με λίγα λόγια, ο Αμερικανικός Εμφύλιος συνέβαλε καθοριστικά στο να μετατραπεί η θεωρία της εργασίας του Μαρξ σε πράξη.
Καλ Τέρνερ:
Σε ποια άλλα σημεία εντοπίζετε την επίδραση των ΗΠΑ στη σκέψη του Μαρξ;
Άντριου Χάρτμαν:
Ο νεαρός Μαρξ διάβασε πληθώρα ταξιδιωτικών αφηγήσεων Ευρωπαίων που είχαν ταξιδέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέσα από αυτές διαμορφώθηκε η πεποίθηση ότι ο σοσιαλισμός θα μπορούσε να έρθει πρώτα στις ΗΠΑ. Γιατί; Επειδή στις Ηνωμένες Πολιτείες, όλοι οι λευκοί άνδρες ― ακόμη και οι φτωχοί εργάτες ― είχαν δικαίωμα ψήφου. Αν η εργατική τάξη είχε δικαίωμα ψήφου, γιατί να μην ψηφίσει υπέρ του σοσιαλισμού, που θα την ενίσχυε και θα της έδινε δύναμη;
Αν και ο Μαρξ δεν διαφώνησε ποτέ με αυτή την αρχική παραδοχή, όσο μελετούσε περισσότερο τις Ηνωμένες Πολιτείες, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούσε ότι η δημοκρατία στις ΗΠΑ ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. Εξαιτίας της δύναμης του κεφαλαίου, η δημοκρατία δεν άγγιζε τις ζωές της πλειοψηφίας της εργατικής τάξης. Αυτή η ιδέα διέτρεχε πάντοτε το έργο του: ότι η πολιτική δημοκρατία είναι αστική, με την έννοια ότι προσφέρει ένα προσωπείο ελευθερίας, αλλά μέχρι οι εργάτες να αποκτήσουν έλεγχο στον χρόνο και στην εργασία τους, δεν θα βιώσουν ποτέ την πλήρη έννοια της δημοκρατίας.
Σάρα Βαν Χορν:
Γράφετε ότι τρεις διαφορετικές εκδοχές του Μαρξ αναδείχθηκαν στην αμερικανική πολιτική. Μπορείτε να μας τις περιγράψετε;
Άντριου Χάρτμαν:
Η πιο ισχυρή εκδοχή του Μαρξ στην πολιτική των ΗΠΑ βασίζεται στην ιδέα ότι δεν μπορούμε να είμαστε ελεύθεροι ως ανθρώπινα όντα αν δεν έχουμε έλεγχο πάνω στην εργασία μας. Αυτή είναι μια κεντρική ιδέα στον Μαρξ, που διατρέχει μεγάλο μέρος του έργου του, αλλά ειδικά το κεφάλαιο για την εργάσιμη ημέρα στο Κεφάλαιο, το οποίο κυκλοφόρησε και σε φυλλάδια ανάμεσα σε σοσιαλιστές και ριζοσπάστες συνδικαλιστές του 19ου αιώνα.
Αυτή η ιδέα διαμόρφωσε βαθιά τα αμερικανικά εργατικά κινήματα στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Την βλέπουμε να επανεμφανίζεται σε διάφορες στιγμές ― για παράδειγμα τη δεκαετία του 1930, κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης. Ήταν επίσης βασικό στοιχείο στην πρόσληψη του Μαρξ μετά την ύφεση του 2008.
Η δεύτερη εκδοχή είναι ο υβριδικός Μαρξ. Από την εποχή του Εμφυλίου Πολέμου και μετά, πολλοί Αμερικανοί διάβασαν τον Μαρξ ευνοϊκά, ως έναν στοχαστή από τον οποίο μπορούσαν να μάθουν, αλλά τον προσέγγισαν μέσα από διαφορετικά πρίσματα: από χριστιανική σκοπιά ― εξαιρετικά διαδεδομένη στις ΗΠΑ ― ή από φεμινιστική, μαύρη εθνικιστική ή λαϊκιστική σκοπιά.
Υπήρξε μια περίοδος τη δεκαετία του 1930 όπου πολλοί επιφανείς Αμερικανοί φιλόσοφοι μελετούσαν τον Μαρξ εντατικά, προσπαθώντας να βελτιώσουν τον κόσμο μέσα από τον πραγματισμό ― μία από τις σημαντικότερες αμερικανικές φιλοσοφικές παραδόσεις. Από τη δεκαετία του 1970 και μετά, πολλοί επιχείρησαν να συνδυάσουν τον Μαρξισμό με αυτόχθονες παραδόσεις. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια τόσο μεγάλη και πολυδιάστατη χώρα, που σχεδόν σε κάθε χρονική στιγμή βλέπουμε Αμερικανούς να προσπαθούν να συγχωνεύσουν τον Μαρξισμό με άλλες πολιτικές παραδόσεις.
Η τρίτη εκδοχή του Μαρξ στην Αμερική είναι οι Αμερικανοί που τον διαβάζουν σοβαρά ακριβώς επειδή είναι αντιμαρξιστές. Πολλοί το κάνουν αυτό: φιλελεύθεροι, μερικοί αναρχικοί, κοινοτιστές, αλλά κυρίως φιλελεύθεροι και συντηρητικοί. Όταν η φιλελεύθερη ηγεμονία βρισκόταν στο απόγειό της στις αρχές του Ψυχρού Πολέμου, ήταν αδύνατο να βρεις φιλελεύθερο διανοούμενο που να μην διαβάζει Μαρξ ως μέσο για να επινοήσει μια αμερικανική φιλελεύθερη πολιτική παράδοση. Δεν μπορούσαν να την εφεύρουν χωρίς να αντικρούσουν τον Μαρξ, γιατί ο Μαρξ είχε τόσο ισχυρή επιρροή στον διανοητικό λόγο.
Από την άλλη πλευρά, υπήρξαν και συντηρητικοί που ανέκαθεν μιλούσαν για τον Μαρξ χωρίς απαραίτητα να τον διαβάζουν. Κάποιοι πιο σοβαροί συντηρητικοί διανοούμενοι πήραν σοβαρά τα κείμενά του. Άλλοι απλώς τον χρησιμοποιούν ως δαιμονικό σύμβολο, κάτι εξαιρετικά συνηθισμένο σήμερα. Αυτοί οι συντηρητικοί δεν διαβάζουν τον Μαρξ για να τον αντικρούσουν — το θεωρούν δεδομένο — αλλά επειδή επιδιώκουν να δείξουν ότι ο φιλελευθερισμός και ο μαρξισμός είναι στενά συνδεδεμένοι, και ότι το πρόβλημα με τον φιλελευθερισμό είναι ακριβώς αυτή η εγγύτητά του με τον μαρξισμό.
Καλ Τέρνερ:
Θα μπορούσατε να μιλήσετε περισσότερο για τον Μαρξ ως αποδιοπομπαίο τράγο και για τις δύο πλευρές, φιλελεύθερους και συντηρητικούς; Πώς, για παράδειγμα, η Δεξιά χρησιμοποιεί το τέχνασμα του «πολιτισμικού μαρξισμού»;
Άντριου Χάρτμαν:
Ένα από τα πράγματα που ελπίζω να ξεκαθαρίζει το βιβλίο μου είναι ότι δεν υπάρχει τίποτα καινούργιο εδώ. Οι ιστορικοί χαρακτηρίζουν περιόδους έντονου, παράλογου αντικομμουνισμού στην αμερικανική ιστορία ως «Κόκκινους Συναγερμούς» (Red Scares).
Ο Πρώτος Κόκκινος Συναγερμός ακολούθησε αμέσως τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Ρωσική Επανάσταση. Την περίοδο εκείνη, χιλιάδες άνθρωποι απελάθηκαν ― κάτι που ακούγεται πολύ οικείο σήμερα. Ήταν μετανάστες, αλλά απελάθηκαν λόγω των πολιτικών τους πεποιθήσεων: της σύνδεσής τους με τον σοσιαλισμό, τον κομμουνισμό, τον μαρξισμό ή τον αναρχισμό ― πιο γνωστά παραδείγματα είναι η Έμμα Γκόλντμαν. Άλλοι χιλιάδες συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν. Μερικοί λιντσαρίστηκαν ή εκτελέστηκαν από άγριους όχλους. Πολλοί σήμερα φοβούνται δικαιολογημένα το σημερινό πολιτικό κλίμα, αλλά αυτά δεν είναι καινούργια φαινόμενα.
Αυτό που οι ιστορικοί αποκαλούν Δεύτερο Κόκκινο Συναγερμό ― δηλαδή ο Μακαρθισμός στις αρχές του Ψυχρού Πολέμου ― συνέβη σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη δουλειά τους. Πολλοί φυλακίστηκαν μόνο και μόνο επειδή υπήρχε η υποψία ότι υπήρξαν μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος ή ότι είχαν σχέσεις με τον κομμουνισμό. Χιλιάδες ομοσπονδιακοί υπάλληλοι απολύθηκαν επειδή ήταν ομοφυλόφιλοι — τότε δεν μπορούσες να είσαι ανοιχτά γκέι και να εργάζεσαι στο δημόσιο. Μικρογραφειοκράτες κοιτούσαν κάποιον και έλεγαν: «Αυτός είναι εύκολος στόχος για εκβιασμό». Ο Μαρξ σχεδόν πάντα συνδεόταν με αυτούς τους Κόκκινους Συναγερμούς.
Ζούμε κάτι παρόμοιο σήμερα. Τα τελευταία είκοσι χρόνια, οτιδήποτε μισεί η Δεξιά ― όπως η κριτική θεωρία φυλής ― χαρακτηρίζεται ως μαρξιστικό, παρόλο που δεν είναι. Το Green New Deal, για παράδειγμα, χαρακτηρίζεται ως μαρξιστικό, ενώ στην ουσία πρόκειται για ένα σοσιαλδημοκρατικό πρόγραμμα. Η λίστα συνεχίζεται και συνεχώς επεκτείνεται. Η κατάσταση έχει φτάσει στο σημείο να μιλά συνεχώς ακόμα και ο ίδιος ο Τραμπ για «μαρξιστές». Κάνει λόγο για μαρξιστές γραφειοκράτες που εφαρμόζουν πολιτικές DEI (ποικιλομορφία, ισότητα και ένταξη) στα πανεπιστήμια.
Υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη παραδοχή στη Δεξιά ότι το να είσαι μαρξιστής ισοδυναμεί με το να είσαι αντιαμερικανός. Κι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ποικίλες μορφές πολιτικής καταστολής ― όχι μόνο ενάντια σε μαρξιστές, αλλά και σε οποιονδήποτε μπορεί να χαρακτηριστεί έτσι, έστω και αόριστα.
Σάρα Βαν Χορν:
Γράφετε ότι βρισκόμαστε σε μια περίοδο «έκρηξης του ενδιαφέροντος για τον Μαρξ». Τι σημαίνει αυτό; Υπάρχουν συγκεκριμένα διδάγματα από τον Μαρξ ή άλλους μαρξιστές που μπορεί να μας φανούν χρήσιμα;
Άντριου Χάρτμαν:
Η ερώτηση του ενός δισεκατομμυρίου. Περίπου την εποχή του Occupy Wall Street, πολλοί νέοι άνθρωποι ανέπτυξαν αυτό που έγινε γνωστό ως «σοσιαλισμός της χιλιετίας» (millennial socialism) ― ανάμεσά τους και οι ιδρυτές του Jacobin. Άρχισαν να ενδιαφέρονται ξανά για το πώς ο Μαρξ θα μπορούσε να εξηγήσει τον σύγχρονο κόσμο και να βοηθήσει να ξεφύγουμε από την εφιαλτική πραγματικότητα του νεοφιλελευθερισμού και να φτάσουμε σε κάτι καλύτερο. Μέρος αυτής της πολιτικής δυναμικής εκφράστηκε στις καμπάνιες του Μπέρνι Σάντερς.
Το ενδιαφέρον για τον Μαρξ παραμένει ζωντανό. Έχω διαβάσει τουλάχιστον δεκαπέντε βιβλία για τον Μαρξ που κυκλοφόρησαν την τελευταία δεκαετία, και αν υπάρχει ένα κοινό θέμα σε αυτά, είναι η ελευθερία. Επιστρέφουμε σε εκείνο το αρχικό, θεμελιώδες σημείο της μαρξικής σκέψης ― στις ΗΠΑ αυτό μας πηγαίνει πίσω έως τον Εμφύλιο Πόλεμο ― σύμφωνα με το οποίο το να πρέπει κάποιος να εργάζεται για να επιβιώσει στον σύγχρονο καπιταλισμό ― που δεν διαφέρει και πολύ από τον καπιταλισμό του ύστερου 19ου αιώνα ― είναι μια βαθιά αλλοτριωτική και εκμεταλλευτική συνθήκη για τους περισσότερους ανθρώπους. Και το χειρότερο είναι ότι φαίνεται να επιδεινώνεται. Είναι πραγματικά δύσκολο να ισχυριστεί κανείς ότι είμαστε ελεύθεροι άνθρωποι, ότι ευδοκιμούμε, ή ότι αξιοποιούμε τις δυνατότητές μας μέσα σε αυτό το πλαίσιο.
Πολλοί στράφηκαν στον Μαρξ για να κατανοήσουν τι είναι αυτό στον καπιταλισμό που μας στερεί την ελευθερία. Και μία απάντηση με ιστορική αντοχή στο ερώτημα «πού πάμε από εδώ» είναι η συλλογική οργάνωση της εργασίας. Το συνδικάτο διδασκόντων στο οποίο ανήκω δημιουργήθηκε πριν δύο χρόνια ― τώρα έχουμε συλλογική σύμβαση, και διαθέτουμε πολύ μεγαλύτερη δύναμη και αυτονομία στην εργασιακή μας καθημερινότητα. Κι αυτό είναι μόνο η αρχή. Εκατομμύρια άνθρωποι πρέπει να βρουν τέτοια σημεία εκκίνησης από τα οποία να προχωρήσουν.
Συντελεστές
Ο Άντριου Χάρτμαν είναι καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις. Είναι ο συγγραφέας των βιβλίων “Ένας Πόλεμος για την Ψυχή της Αμερικής: Μια Ιστορία του Πολιτισμού, των Πολέμων, της Εκπαίδευσης και του Ψυχρού Πολέμου: Η Μάχη για το Αμερικανικό Σχολείο” και “Ο Καρλ Μαρξ στην Αμερική”.
Ο Καλ Τέρνερ είναι συγγραφέας με έδρα τη Φιλαδέλφεια.
Η Σάρα Βαν Χορν είναι συγγραφέας που ζει στη Σέρα Γκράντε της Βραζιλίας.
