25/05/2026
Η αισθητική είναι η ηθική μας. Η ύστερη Μεταπολίτευση δεν καταρρέει μόνο οικονομικά, θεσμικά ή πολιτικά. Έχει καταρρεύσει πρωτίστως ηθικά. Έχει χάσει την αίσθηση του μέτρου, της αρμονίας, της μορφής και τελικά της ίδιας της ταυτότητάς της. Η ηθική απώλεια δεν αποτελεί μια παράπλευρη συνέπεια της παρακμής. Αποτελεί το βαθύτερο σύμπτωμά της. Η κουλτούρα της ύστερης Μεταπολίτευσης οικοδομείται στην ιδέα ότι το εύκολο χρήμα, η κατανάλωση, η επίδειξη και η κερδοσκοπία μπορούν να υποκαταστήσουν κάθε ηθική. Οι πόλεις μας και τα νησιά μας γίνονται οι καθρέφτες αυτής της μετάλλαξης.
Η Αθήνα, μία από τις ιστορικότερες πόλεις του κόσμου, μετατρέπεται σταδιακά σε ένα ανοργάνωτο τοπίο τσιμέντου, αυθαίρετης δόμησης, υπερτουρισμού και αναπτυξιακής βίας. Το τσιμέντο δεν καταστρέφει μόνο την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της πρωτεύουσας. Καταστρέφει την ίδια τη σχέση των ανθρώπων με τον χώρο. Η πόλη παύει να είναι φορέας μνήμης και συλλογικής ζωής. Γίνεται εμπόρευμα. Η Ελλάδα ξεπουλιέται.
Αυτό κατάντησε να είναι το ελληνικό όνειρο. Η πώληση της γης των προγόνων μας σε υπεράκτιες εταιρίες. Όσοι εποφθαλμιούν τη χώρα μας δεν χρειάζεται να μας κατακτήσουν. Εξαγοράζουν ό,τι βρουν. Χωρίς καμία γνωστοποίηση του πραγματικού δικαιούχου, χωρίς κανέναν έλεγχο, χωρίς καμία απαγόρευση. Ακόμη και σε ιστορικά κέντρα, παραμεθόριες και ακριτικές περιοχές. Η πρόσβαση των πολιτών στη στέγη περιορίζεται.
Οι εργαζόμενοι εκτοπίζονται από τα ιστορικά κέντρα των πόλεων. Τα νησιά και οι τουριστικές περιοχές χάνουν τον μόνιμο πληθυσμό τους. Οι τοπικές κοινωνίες αποδυναμώνονται και η κοινωνική ζωή αντικαθίσταται σταδιακά από μία οικονομία προσωρινής κατανάλωσης. Για τις νεότερες γενιές, η δυνατότητα απόκτησης κατοικίας γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Οι νέοι αδυνατούν να δημιουργήσουν οικογένεια. Η κατοικία παύει σταδιακά να αποτελεί κοινωνικό αγαθό. Η συνεχής ανάπτυξη γίνεται εφιάλτης.
Η κουλτούρα της αρπαχτής
Όλα πρέπει να γίνουν γρήγορα, πρόχειρα και με μοναδικό κριτήριο το εύκολο χρήμα. Το δημόσιο συμφέρον εξαφανίζεται από τον σχεδιασμό των πόλεων. Η ποιότητα ζωής θεωρείται πολυτέλεια. Το φυσικό τοπίο αντιμετωπίζεται σαν οικόπεδο προς εκμετάλλευση. Η θάλασσα, τα βουνά, τα νησιά, ακόμη και η ίδια η ιστορική μνήμη, εντάσσονται σε μία διαδικασία συνεχούς εμπορευματοποίησης. Η σημερινή εικόνα της λεγόμενης Αθηναϊκής Ριβιέρας αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο αυτής της παρακμής.
Το παραλιακό μέτωπο της Αθήνας, ένας από τους σπουδαιότερους φυσικούς χώρους της Μεσογείου, μετατρέπεται σταδιακά σε μία βιτρίνα επίδειξης διεθνούς και εγχώριου νεοπλουτισμού. Η πόλη δεν ανοίγει προς τη θάλασσα. Αντιθέτως, απομακρύνεται από αυτήν. Η πρόσβαση περιορίζεται, οι δημόσιοι χώροι συρρικνώνονται και η ακτογραμμή μετατρέπεται σε επενδυτική ζώνη.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι αυτή η μετάλλαξη παρουσιάζεται ως ανάπτυξη. Οι έννοιες πρόοδος και ανάπτυξη έχουν αποσυνδεθεί. Η αισθητική της υπερβολής, των πύργων, των καζίνο, των κλειστών συγκροτημάτων και των γιγαντιαίων εμπορικών εγκαταστάσεων εμφανίζεται ως δήθεν εκσυγχρονισμός. Στην πραγματικότητα πρόκειται για την πλήρη εγκατάλειψη κάθε έννοιας ελληνικού αστικού πολιτισμού. Η Αθήνα παύει να εξελίσσεται ως ιστορική μεσογειακή πόλη και αρχίζει να μοιάζει με οποιαδήποτε ανώνυμη ζώνη real estate του πλανήτη.
Το παραλιακό μέτωπο της Αττικής αποτελεί τη μεγαλύτερη χαμένη πολεοδομική ευκαιρία της σύγχρονης Ελλάδας. Μια έκταση μοναδική για ευρωπαϊκή πρωτεύουσα. Έναν χώρο που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως η μεγάλη οικολογική και κοινωνική ανάσα της Αθήνας. Ένα μητροπολιτικό πάρκο διεθνούς εμβέλειας. Έναν χώρο πολιτισμού, αθλητισμού, δημόσιας ζωής και επανασύνδεσης της πόλης με τη φύση και τη θάλασσα. Αντί για αυτό, κυριαρχεί η λογική της μέγιστης εμπορικής αξιοποίησης. Η πολιτική εγκαταλείπει οριστικά τον ρόλο της ως δύναμη σχεδιασμού του συλλογικού μέλλοντος και παραδίδεται ολοκληρωτικά στις αγορές. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς ένα βίαιο μοντέλο ανάπτυξης. Είναι η οριστική ιδεολογική επικράτηση μιας αντίληψης, που βλέπει την πόλη αποκλειστικά ως προϊόν. Το χρήμα λατρεύεται από την πολιτεία σαν θεός.
Η πολιτική ως απουσία
Η αισθητική χρεοκοπία της ύστερης Μεταπολίτευσης δεν αφορά μόνο τα κτίρια. Αφορά τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη ζωή. Η κουλτούρα της επίδειξης αντικαθιστά τη δημιουργία. Η εμμονή στον πλούτο αντικαθιστά την έννοια της ποιότητας. Η κοινωνία μαθαίνει να θαυμάζει τον όγκο, την κατανάλωση και την υπερβολή. Ο νεοπλουτισμός μετατρέπεται σε πολιτισμικό πρότυπο. Η Ελλάδα δυσκολεύεται πλέον να παράγει πολιτισμό. Διότι ο πολιτισμός προϋποθέτει μέτρο, παιδεία, ιστορική συνείδηση και εσωτερική ισορροπία. Προϋποθέτει μια κοινωνία που δεν αντιμετωπίζει τον δημόσιο χώρο ως πεδίο λεηλασίας, αλλά ως κοινό αγαθό. Η αισθητική δεν είναι δευτερεύον ζήτημα. Είναι πολιτική πράξη. Είναι ο τρόπος με τον οποίο μία κοινωνία αποκαλύπτει τι πραγματικά πιστεύει για τον άνθρωπο και για τον κόσμο.
Η ύστερη Μεταπολίτευση αποτυγχάνει ακριβώς επειδή χάνει αυτή τη βαθύτερη σχέση με το μέτρο. Όπως χάνει τη Δημοκρατία της. Διότι η ασχήμια δεν είναι ουδέτερη. Παράγει κυνισμό, αποξένωση και παραίτηση. Οι άνθρωποι παύουν να αισθάνονται ότι ανήκουν σε έναν κοινό κόσμο. Η πόλη μετατρέπεται σε χώρο μοναχικής επιβίωσης και ατομικού ανταγωνισμού. Η μεγάλη κρίση της Ελλάδας είναι κρίση πολιτισμού. Η παρακμή που βιώνουμε αποτελεί απλώς τη συνέπειά της. Πίσω από το χρέος, τη διαφθορά και την υποβάθμιση των θεσμών βρίσκεται η βαθύτερη αλλοίωση του ίδιου του αξιακού πυρήνα της χώρας. Η απώλεια κάθε συλλογικής φιλοδοξίας για ομορφιά, ποιότητα και ιστορική συνέχεια.
Σήμερα, η ανάγκη ενός νέου πατριωτισμού δεν αφορά μόνο την οικονομία ή την εθνική κυριαρχία. Αφορά την ίδια την αποκατάσταση της σχέσης της κοινωνίας με τον χώρο, την αισθητική και τον πολιτισμό. Η υπεράσπιση του δημόσιου χώρου, της ελληνικής πόλης, του τοπίου και του μέτρου αποτελεί πλέον βαθιά πολιτική πράξη. Ο πολιτισμός μιας χώρας αποτυπώνεται στους δρόμους της, στις πλατείες της, στις ακτές της, στον τρόπο που χτίζει και στον τρόπο που κατοικεί τον κόσμο. Η σημερινή εικόνα της Ελλάδας αποκαλύπτει με σκληρότητα το μεγαλύτερο αδιέξοδο της ύστερης Μεταπολίτευσης. Μία εποχή που πιστεύει ότι μπορεί να υπάρξει εξέλιξη χωρίς μέτρο, πλούτος χωρίς πολιτισμό και ανάπτυξη χωρίς πρόοδο.
Αυτά ήταν τα αποτελέσματα του «εξαμερικανισμου» της χώρας μας…
Μία ἄλλη Ἑλλάδα εἶναι ἰδεατὴ καὶ ἐφικτή. Ἂν τὴν κατανοήσουν, ἂν τὴν πιστέψουν, ἂν τὴν ὀνειρευτοῦν; Ὄχι ἄν. Γιατί πλέον εἶναι χρέος. Δὲν εἶναι ὑπόθεση τελικῆς ἀποτίμησης ἡ αἰσθητικὴ χρεοκοπία. Εἶναι ὑπόθεση ἐργασίας.
«Τελικό συμπέρασμα: Μαζί τα καταστρέψαμε. Όλοι μας. Η εξουσία του κομματισμού και της ευκολίας μαζί με τον λαό της αρπαχτής και του εύκολου, του αντιπαραγωγικού πλουτισμού. Του λαού, όλων ημών δηλαδή, που χαζεύει αποχαυνωμένος τον τόπο του να βουλιάζει. Χωρίς όραμα, χωρίς κεντρική ιδέα, χωρίς ηγεσία. Η ύβρις του Αγίου Κοσμά είναι η εκδίκηση – σαν ταφόπλακα – εκείνης της Ιστορίας που επικαλούμαστε μεν, αλλά ούτε γνωρίζουμε στ’ αλήθεια, ούτε τιμούμε. Μια επανάσταση θα έπρεπε να γίνει στη χώρα. Κι αυτή δεν μπορεί παρά να είναι πολιτιστική. Ποιός όμως είναι ο άξιος;»
τοῦ Μάνου Στεφανίδη
«Σιγά! Η πατρίδα επωλήθη…»
Δὲν παραλάβαμε αὐτὴ τὴν ἀσχήμια καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐφησυχάζουμε ὅτι ἔτσι εἶναι τώρα. Γιατί ἡ δική μου γενιὰ δὲν τὰ βρῆκε ἔτσι. Ὑμνήθηκε ὁ τόπος αὐτός, ὅπως τὸν προλάβαμε, ἀπὸ τοὺς ποιητές.
Οἱ λαοὶ ποὺ θαυμάζουμε βάζουν στόχους δύσκολους καὶ προσπαθοῦν νὰ τοὺς πραγματοποιήσουν. Δὲν ὑπάρχει δικαιολογία στὴ χώρα μας γιὰ κανένα κομματικὸ χῶρο. Πρώτιστη ὑποχρέωση ἡ σταδιακὴ ἀποκατάσταση τῆς ὀμορφιᾶς αὐτῆς τῆς χώρας. Ἂν δὲν βλέπουν οἱ πολιτικοὶ τὴν ἀσχήμια, τότε δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ δοῦν τίποτα. Γιατί δὲν εἶναι μόνο αἰσθητικὴ χρεοκοπία. Ἂν δὲν μποροῦν νὰ σκεφτοῦν λύσεις, νὰ ζητήσουν βοήθεια ἀπὸ εἰδικούς, ἀπὸ τοὺς τόσους ἄξιους νέους μας μὲ τὰ ἀναξιοποίητα προσόντα. Δὲν εἶναι τόσο δύσκολες οἱ λύσεις. Καὶ ἄλλες πόλεις καὶ χῶρες σκέφτονται καὶ δρομολογοῦν λύσεις σὲ ἀνάλογα προβλήματα. Στὴν Κίνα καὶ στὸ Παρίσι ἡ δενδροφύτευση πραγματοποιεῖται συνεχῶς καὶ σταδιακὰ προσεγγίζουν τὸν στόχο ποὺ ἔχουν θέσει. Ἡ προσθήκη ἀληθινοῦ πρασίνου εἶναι ἀπαραίτητη γιὰ τὴν τσιμεντούπολη Ἀθήνα ποὺ σὲ λίγο θὰ εἶναι ἀβίωτη λόγω καὶ τῆς ἔλλειψής του. Ἡ αἰσθητικὴ ἐπανάσταση εἶναι ἀπαραίτητη γιὰ τὸ μέλλον ὅλης τῆς Ἑλλάδος καὶ αὐτὸ σημαίνει πολιτιστικὴ ἐπανάσταση, παιδεία, μόρφωση στὰ σχολεῖα καὶ στὴν κοινωνία ὥστε νὰ ξαναμάθει ὁ λαὸς νὰ βλέπει τί εἶναι τό ὡραῖο, συλλογικὴ καὶ δημόσια ἀνάληψη εὐθύνης ἀποκατάστασης καὶ προστασίας καὶ ὄχι ἐθελοντικὰ εὐκαιριακὰ ἰδιωτικὰ μόνο. Δὲν χρειάζονται funds καὶ προγράμματα ποὺ ἐξυπηρετοῦν μόνο κάποια συμφέροντα ὀλίγων ἀλλὰ ἀπαιτεῖται ἐνεργοποίηση, κινητοποίηση τῶν πολλῶν, νὰ ξαναμάθει νά σκέφτεται λύσεις σοβαρὲς καὶ ὄχι ἀδιέξοδα, νὰ προγραμματίζει, νὰ συμμετέχει, νὰ παρακολουθεῖ τὴν πορεία, νὰ βλέπει ἀποτελέσματα ποὺ νὰ τοῦ ἀξίζουν καὶ νὰ εἶναι ὑπερήφανος γι αὐτά. Ἂν δὲν ἔχουν τέτοιους στόχους τὰ κόμματα, τότε δὲν εἶναι ἄξια γι αὐτὴ τὴ χώρα στὴν ὁποία ὁ πολιτισμὸς εἶναι ἡ μεγάλη εὐθύνη.
Ο αρθρογράφος κ. Δημήτρης Τζιώτης ,με επιστολή του ,παραιτήθηκε χθες από το ΠΑΣΟΚ, ένα ΠΑΣΟΚ που είναι αποκλειστικά υπεύθυνο ΚΑΙ για την αισθητική -όπως την ονομάζει-χρεοκοπία της ύστερης (ποιαν εννοεί) Μεταπολίτευσης ,αφού διέκοψε κάθε σχέση με πνευματικούς- κάθε επιστημονικού πεδίου- ανθρώπους και αγκάλιασε κυριολεκτικά τον λαό που σύχναζε στα ξενυχτάδικα -σε πόλεις και χωριά-(τα πολιτιστικά κέντρα κατά τον μακαρίτη υπουργό- και Δικαιοσύνης παρακαλώ-Βαγγέλη Γιαννόπουλο) και έμαθε όλους τους οπαδούς του -άνδρες και γυναίκες-να χορεύουν ζεϊμπέκικο και τσιφτετέλι , να σπάζουν πιάτα και να γεμίζουν τις πίστες με λουλούδια.
Όλοι τότε οι σπουδαγμένοι προ ΠΑΣΟΚ απορούσαμε πως παρά τις προειδοποιήσεις των αειμνήστων κορυφαίων κυρίως Χατζηδάκι και Θεοδωράκη συνέχιζαν μορφωμένοι Έλληνες ,αλλά ”τυφλοί τα τ’ώτα, τον τε νουν τα τ’όμματα” να ψηφίζουν το 1993 και μετέπειτα- το ΠΑΣΟΚ, με τα άσχετα με κάθε πνευματικό γνώρισμα στελέχη του .
ΝΑ ΜΗ ΖΗΣΟΥΜΕ ΥΨΙΣΤΕ ΑΛΛΗ ΤΕΤΟΙΑ ΚΑΤΑΣΤΡΕΠΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ ΘΥΕΛΛΑ.
Υ.Γ Υπάρχουν 50χρονοι Ελληνίδες και Έλληνες , που δεν έγραψαν με πολυτονικό και ομιλούν και γράφουν για πενταήμερο και πενταήμερες και τόσα άλλα που έμαθαν από τα περιοδικά (ΚΛΙΚ κλπ) της 10ετίας του 1980 , που ανατρέχοντας στην προ ΠΑΣΟΚ ελληνική γραμματεία των 2.500 χρόνων -πεζογραφία και ποίηση -δεν συναντάς.
Είναι γενναιότητα να παραδέχεσαι τα λάθη σου ,αντί να λες σαν το ”όλοι μαζί τα φάγαμε” του Πάγκαλου ” όλοι μαζί τα καταστρέψαμε” , όταν κάθε φορά εκατομμύρια Ελλήνων δεν ψήφιζαν τον Πράσινο Ήλιο και τα ΘΑ,ΘΑΘΑ,ΘΑΘΑΘΑ του πρώτου και του 2009 και ύστερου του 2015 . Καλά μυαλά, γιατί πάλι καιροφυλακτούν.
Ἀπὸ τὴν δικτατορία ξεκίνησε ἡ αἰσθητικὴ χρεοκοπία καὶ μένουν ἀκόμα αὐτὰ τὰ κτίσματα καὶ περιμένουν αἰσθητικὴ ἀποκατάσταση σὲ ὅλη τὴ χώρα. Καὶ βέβαια δὲν ξεκίνησε τὸ ζειμπέκικο ἀπὸ τὸ ΠΑΣΟΚ ἀφοῦ ὁ Χατζιδάκις ὑπῆρξε θαυμαστής του ρεμπέτικου καὶ τοῦ λαικοῦ πολὺ πιὸ πρίν. Ἐμεῖς οἱ σπουδασμένοι πρὸ ΠΑΣΟΚ τὰ γνωρίζουμε αὐτά.
“Είμαι αϊτός χωρίς φτερά”. Το τραγούδι που έριξε η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου κάτω από την πόρτα του Χατζιδάκι. Η πρώτη εκτέλεση δεν ήταν του Μπιθικώτση, αλλά ακούστηκε σε ελληνική ταινία – ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ
Ο Μάνος Χατζηδάκις όλων μας -πλην του επίσημου ΠΑΣΟΚ , που με την ΑΥΡΙΑΝΗ του -των Αδελφών Κουρή – τον κατασυκοφάντησε και τον προσέβαλε πρωτόγονα -έγραψε , αλλά δεν συνέστησε και τον χορό του από τον πρωθυπουργό στο ξενυχτάδικο της Σωτηρίας Μπέλου.
Μέχρι και τον Τούρκο ΥΠΕΞ Τζεμ έμαθε ζεϊμπέκικο ο πρωτότοκος κληρονόμος του .ΚΑΙ όμως
οι τότε σπουδαγμένοι του ΠΑΣΟΚ ψήφιζαν πάλι ΠΑΣΟΚ μέχρι το 2009 και στη συνέχεια ”πέταξαν” και κατέληξαν στο σπίτι αυτουνού ,από τον οποίον στο ΧΙΛΙΟΣΤΟ γλυτώσαμε την γενική καταστροφή , όπως μάθαμε χθες βράδυ από το επεισόδιο του ΣΚΑΙ για το πρώτο 7μηνο του 2015 .
Ξεχνιούνται και αυτά ;;;-υπάρχουν και άλλα- .
Ὁ Μάνος Χατζιδάκις ἔγραψε αὐτὸ τὸ σπουδαῖο ζειμπέκικο, γιατί προφανῶς ἔνιωθε τὰ ἰδιαίτερα χαρακτηριστικὰ ποὺ ἐκφράζουν αὐτὸν τὸν κυρίως ἀνδρικὸ χορό. Ἡ στάση ζωῆς του τὸ ἔδειχνε ἀνεξάρτητα ποῦ τὸν τοποθετοῦν κάποιοι. Δύσκολο, πολύ δύσκολο νὰ κατανοήσετε τὴν σημασία αὐτοῦ τοῦ χοροῦ, αὐτῶν τῶν στίχων.
Μάνο και Μίκη να τους ξανακούσετε στην συναυλία της 3ης Νοεμβρίου 1989 στο Ολυμπιακό Στάδιο (ΟΑΚΑ) .
Υ.Γ Υπάρχει και έχετε καμιά φωτογραφία του Μάνου με τον Ανδρέα σας ,τον Λαλιώτη και τα άλλα παιδιά ;;;.
Ὑπάρχει κάτι καλύτερο. Ἡ συνεργασία τοῦ Μάνου Χατζιδάκι μὲ τὴν Μελίνα καὶ τὸ Ὄσκαρ καλύτερου τραγουδιοῦ, γιὰ τὸ ὁποῖο ὅμως δὲν τοῦ ἄρεσε ὁ τρόπος ποὺ μεταφραζόταν σὲ ἄλλες γλῶσσες.
«Πώς ήθελα να έχω ένα και δύο
Και τρία και τέσσερα παιδιά»
Μάνος Χατζιδάκις – Μελίνα Μερκούρη: Σπάνιο ντοκουμέντο από διαφωνία τους για τα «Παιδιά του Πειραιά»
Τότε που δεν υπήρχε ούτε ως ιδέα το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα , ο οποίος το 1965 ανέτρεψε την πορεία της Ενώσεως Κέντρου και μας πήγε αλλού μετά το 1981.
Όλα τα θυμάμαι ως βιωμένη μνήμη .
Θυμᾶστε ὅσα γνωρίζετε καί τά κατατάσσετε ὅπως φαντάζεστε. Πῶς νά θυμηθεῖτε ὅσα δέν γνωρίζετε;
Μπήκαν στην πόλη οι εχθροί
και μεις κοιτούσαμε τους ουρανοξύστες, την άλλη μέρα,