του Δρ. Ηρακλή Γωνιάδη, Οικονομολόγου
Η εικαζόμενη μετεκλογική συνεργασία των κομμάτων δεν ενισχύει την ελπίδα για μια δημοκρατία και ένα κράτος αντάξιο των θυσιών προηγούμενων γενεών καθώς οι μέχρι τώρα συνέργειες στη διακυβέρνηση της χώρας δεν ενίσχυσαν το αφήγημα της θεσμικής σταθερότητας μέσω «συναινέσεων» και «συμπράξεων». Θέτοντάς το διαφορετικά, ενώ η θεωρία περί κυβερνητικών συνασπισμών προκρίνει τη θεσμική σταθερότητα, τη συνέχεια πολιτικών και την ενίσχυση της δημοκρατικής λογοδοσίας, η ελληνική εμπειρία από το 1974 και μετά καταδεικνύει το αντίθετο. Οι επτά κυβερνήσεις συνεργασίας (Καραμανλή/Τζανετάκη/Ζολώτα/Παπαδήμου/Σαμαρά/Τσίπρα Χ 2) οι οποίες προέκυψαν λειτούργησαν σαν πρόχειρα συναρμολογημένα σχήματα-«Φρανκενστάιν»-πολιτικά υβρίδια χωρίς συνοχή, στρατηγική και θεσμική συνέχεια, τα οποία διαλύθηκαν καθότι προέκυψαν ως συγκυριακή και όχι πραγματική ανάγκη.
Η πολυπόθητη απαρτίωση, δηλαδή η ενοποίηση διαφορετικών δομών, λειτουργιών και υπηρεσιών σε ένα ενιαίο και λειτουργικό σύνολο δεν επιτεύχθηκε ποτέ καθώς κάθε κυβερνητικός εταίρος επιδίωκε τη διατήρηση ή διεύρυνση της επιρροής του στο εκλογικό σώμα προστατεύοντας, παράλληλα, τα συμφέροντα των οικονομικών του υποστηρικτών. Το αποτέλεσμα ήταν ένα κράτος-Πρωτέας που άλλαζε μορφή ανάλογα με τις κομματικές ισορροπίες χωρίς να αποκτά σταθερούς κανόνες, αξιοκρατία ή πραγματική ανεξαρτησία θεσμών. Συνεπεία τούτων, «θεοποιήθηκαν» οι αυτοδύναμες κυβερνήσεις οι οποίες το βέβαιο που απέφεραν ήταν η αύξηση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων, ιδιαίτερα την τελευταία πενταετία. Η αυτοδυναμία ουσιαστικά λειτούργησε περισσότερο ως μηχανισμός συγκέντρωσης εξουσίας με όρους ιδιοκτησίας και όχι σαν εργαλείο θεσμικής ανασυγκρότησης.
Ως συνέπεια, η θεσμική και κοινωνική ταυτότητα η οποία θα ταίριαζε στην ιστορία και την κουλτούρα της χώρας υποχώρησε μπροστά σε ένα καθεστώς με πολίτες «σε αναμονή» και προσμονή κάποιου «σωτήρα»-God(ot)– αντί να απαιτούν θεσμούς που να λειτουργούν ανεξάρτητα από κυβερνήσεις. Αντίθετα, άλλες (νεότερες θεσμικά) χώρες επένδυσαν σε ισχυρούς θεσμούς, κανόνες και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό αξιοποιώντας πολιτικούς συνασπισμούς ικανούς να δημιουργήσουν λειτουργικά κράτη με βάση τη συλλογική εμπειρία των λαών τους.
Με δεδομένη την τραυματική εμπειρία των προηγούμενων συμπράξεων, πόση αισιοδοξία μπορεί να προκαλέσει η προοπτική νέων συνεργασιών; Η παρούσα συγκυρία δεν επιτρέπει άλλες πρόχειρες λύσεις δεδομένου ότι η χώρα βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο με τις διεθνείς εξελίξεις να απαιτούν πολιτική βούληση και ικανότητα διασφάλισης της θέσης της στο παγκόσμιο περιβάλλον. Ως εκ τούτου, χρειάζεται ένα κυβερνητικό σχήμα όχι σαν αποτέλεσμα του αθροίσματος κομματικών ισορροπιών, αλλά ως σύνθεση ικανών στελεχών συστηματικά παραγκωνισμένων από τα κόμματα επειδή δεν υπόκεινται σε πελατειακές λογικές.
Μια κυβέρνηση που θα πρέπει να προτάξει το συλλογικό συμφέρον και να υιοθετήσει ένα συνεκτικό μείγμα λειτουργικών αρχών, ακόμη και αν αυτές προέρχονται από διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες, με στόχο:
1. Ένα λειτουργικό, ψηφιακό και διαφανές κράτος αξιοκρατίας, πραγματικής αξιολόγησης, σταθερούς κανόνες και ουσιαστική ψηφιοποίηση μείωσης της γραφειοκρατίας και όχι αναπαραγωγής της. Μια οντότητα επιδέξια, ούτε δεξιά ούτε αριστερή!
2. Μια οικονομία με ελευθερία αλλά και θεσμικά όρια, ισχυρής εποπτείας για την αποφυγή μονοπωλιακών πρακτικών, ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας και συνδυασμού φιλελεύθερων και κοινωνικών πολιτικών χωρίς ακρότητες.
3. Ένα κοινωνικό κράτος προσανατολισμένο στην καθολικότητα με προτεραιότητα στην Υγεία και την Παιδεία, με στοχευμένες πολιτικές στήριξης και σύνδεση επιδομάτων και κατάρτισης με πραγματικές ανάγκες.
4. Θεσμούς πραγματικά ανεξάρτητους, όπως η Δικαιοσύνη που κατάντησε θεραπαινίδα του καθεστώτος Μητσοτάκη, με ισχυρές Αρχές (ΑΣΕΠ, ΑΔΑΕ, ΑΑΔΕ, ΡΑΣ, ΕΛΣΤΑΤ κλπ.), αλλά και με αποκοπή του ομφάλιου λώρου κόμματος και κράτους.
5. Μια παιδεία δεξιοτήτων και πολιτικής κοινωνικοποίησης χωρίς κομματικές εξαρτήσεις, με έμφαση στην κριτική σκέψη, τη διασύνδεση πανεπιστημίων και αγοράς εργασίας, αλλά και την καλλιέργεια πολιτικής συνείδησης απαλλαγμένης από κομματικές ταυτίσεις.
Η εφαρμογή όλων αυτών έχει τη δυσκολία της καθώς υπονομεύεται από πολιτικά σχήματα τα οποία συντηρούν ένα πελατειακό κράτος και μια αγορά χωρίς κανόνες, αλλά και από μεταρρυθμίσεις χωρίς θεσμικά αντίβαρα και μια πολιτική κουλτούρα της εξαίρεσης, της προσωπικής διαμεσολάβησης και της κομματικής προτεραιότητας. Με λίγα λόγια, υποσκάπτεται από μια πολιτική λογική η οποία επιβραβεύει την αδράνεια (βλέπε, άκου, σιώπα) και τιμωρεί την ικανότητα και την ευσυνειδησία!
Η Ελλάδα χρειάζεται έναν πολιτικό σχηματισμό ο οποίος, ακόμη και αν μοιάζει με σχήμα-«Φρανκενστάιν», θα είναι ικανότερος του ήρωα της Μ. Σέλλεϋ και από όσα έχουμε δει μέχρι σήμερα. Έναν σχηματισμό ο οποίος, υιοθετώντας λειτουργικά διεθνή πρότυπα και επιβάλλοντας μια στρατηγική μεταρρυθμίσεων ανεξάρτητη από κομματικές ισορροπίες, θα επιδιώξει:
- Την ήπια προσαρμογή εξισορροπώντας τη δημοσιονομική πειθαρχία με την κοινωνική πολιτική.
- Μια αποδοτική δημόσια διοίκηση και τη συνεργασία κράτους–ιδιωτών για ταχύτερες διαδικασίες και καλύτερη εξυπηρέτηση πολιτών αξιοποιώντας ικανά για τούτο στελέχη που ενδημούν στην ιεραρχία της.
- Να καθιερώσει ένα κοινωνικό κράτος συνδυάζοντας ισχυρή οικονομία με υψηλό επίπεδο κοινωνικής προστασίας (παιδεία, υγεία, πρόνοια) και δικαιότερη κατανομή πόρων, αντιμετωπίζοντας την πρόκληση της υψηλής φορολογικής συμμόρφωσης, όχι μόνο δημιουργίας «πλεονασμάτων» εξυπηρέτησης του χρέους που αναλάβαμε για λογαριασμό των «φίλων και εταίρων» μας.
- Τη δημιουργία μιας πραγματικά ισχυρής χώρας ικανής να παρεμβαίνει στρατηγικά σε κρίσιμους τομείς (ενέργεια, άμυνα, βιομηχανία, γεωπολιτική) αποφεύγοντας την υπερβολικά «θεοποιημένη» κρατικοποίηση ή τη νεοφιλελεύθερη συγκέντρωση της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας.
- Να χτίσει ένα πραγματικά ψηφιακό μηχανισμό μείωσης της γραφειοκρατίας και της διαφθοράς με σοβαρές (όχι εικονικές ή επικοινωνιακού χαρακτήρα) επενδύσεις σε υποδομές και εκπαίδευση, με στελέχη-δεξιοτέχνες της τεχνολογίας και όχι απλά κομματικά υπάκουα!
- Να μειώσει το χάσμα εμπιστοσύνης στους θεσμούς το οποίο επηρεάζει την πραγματικότητά μας όσο συντηρεί μια νοοτροπία και πολιτική κουλτούρα του τύπου «αν έχεις μπάρμπα-στην Κορώνη- διάβαινε και κομματική ατραπό περπάτα»!
Η χώρα δεν αντέχει άλλη μια δεκαετία θεσμικής προχειρότητας, οι καιροί δεν περιμένουν και η όποια επόμενη κυβέρνηση δεν έχει το περιθώριο να αποτύχει. Θα εμφανιστούν, άραγε, κάποιοι εγχώριοι εθνικοί ευεργέτες για να την στηρίξουν;
