Του Gregg Roman – 24 Μαΐου 2025
Το Ισραήλ πρόκειται να πλήξει τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν εντός ημερών.
Αυτό το ανησυχητικό συμπέρασμα προκύπτει από τη σύγκλιση τριών παραγόντων: συναγερτικές εκτιμήσεις πληροφοριών, αποτυχημένες διπλωματικές προσπάθειες και τα διδάγματα από τη φετινή προσομοίωση πολεμικού σεναρίου του Middle East Forum (MEF). Η Υπηρεσία Αμυντικών Πληροφοριών του Πενταγώνου (DIA) προειδοποιεί πλέον ότι η Τεχεράνη είναι σε θέση να παράγει επαρκή ποσότητα ουρανίου εμπλουτισμένου σε βαθμό κατάλληλο για την κατασκευή πυρηνικού όπλου σε «πιθανόν λιγότερο από μία εβδομάδα».
Από την οπτική του Ισραήλ, το χρονικό αυτό περιθώριο δεν αφήνει κανένα περιθώριο σφάλματος.
Ο πέμπτος γύρος πυρηνικών συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν στη Ρώμη κατέστησε σαφές ότι η προοπτική διαπραγματευτικής λύσης είναι ανύπαρκτη. Η αποχώρηση του Ειδικού Απεσταλμένου Steve Witkoff εν μέσω της συνεδρίασης την Παρασκευή — επισήμως λόγω «προγράμματος πτήσεων», ενώ τα τεχνικά κλιμάκια παρέμειναν — αποκαλύπτει κάτι πολύ βαθύτερο από ένα απλό ζήτημα προγραμματισμού. Η βασική διαφωνία παραμένει αδιαπραγμάτευτη:
Η Τεχεράνη επιμένει στο «δικαίωμά» της να εμπλουτίζει ουράνιο εντός της χώρας, ενώ η Ουάσινγκτον απαιτεί πλήρη μηδενισμό της ικανότητας εμπλουτισμού.
Αυτό το θεμελιώδες αδιέξοδο επιβεβαίωσε όσα παρατηρήσαμε στο πλαίσιο της ετήσιας πολιτικής διάσκεψης του Middle East Forum στην Ουάσιγκτον (19–22 Μαΐου). Η προσομοίωση κρίσης που διεξήχθη την Πέμπτη, με αντικείμενο ένα θερμό επεισόδιο στα Στενά του Ορμούζ, και τη συμμετοχή έμπειρων αναλυτών και υποστηρικτών του MEF, κατέδειξε πόσο γρήγορα οι διπλωματικές αποτυχίες μπορούν να εξελιχθούν σε στρατιωτικές συγκρούσεις.
Η ιρανική «ομάδα» εκμεταλλεύτηκε κάθε δισταγμό των δυτικών παικτών: χρησιμοποίησε τις διαπραγματεύσεις για να επιταχύνει το πυρηνικό της πρόγραμμα, να ναρκοθετήσει τα Στενά και να αποκαλύψει μυστικό πυρηνικό οπλοστάσιο.
Η αποτυχία της Παρασκευής στη Ρώμη μοιάζει με ακριβή αντανάκλαση του σεναρίου που προσομοιώθηκε.
Παραμονές των συνομιλιών, η Τεχεράνη προχώρησε σε μία πρωτοφανή κίνηση που θα έπρεπε να θορυβήσει κάθε σοβαρό παρατηρητή.
Με επιστολή προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ και τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA), ο Υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi απείλησε πως το Ιράν θα μετακινήσει εμπλουτισμένο ουράνιο σε μυστικές τοποθεσίες, εφόσον «συνεχιστούν οι απειλές από τους Σιωνιστές φανατικούς».
Η Τεχεράνη προειδοποίησε ότι θα εφαρμόσει «ειδικά μέτρα για την προστασία των πυρηνικών εγκαταστάσεων και υλικών της» — μια καλυμμένη απειλή ότι προτίθεται να αποσύρει τα πιο κρίσιμα στοιχεία του πυρηνικού της προγράμματος από το διεθνές καθεστώς επιτήρησης.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν πλέον περάσει από τη φάση της ήσυχης προετοιμασίας στην ανοικτή επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Ο επικεφαλής της Μοσάντ David Barnea και ο Υπουργός Στρατηγικών Υποθέσεων Ron Dermer ταξίδεψαν στη Ρώμη παράλληλα με τις συνομιλίες του Witkoff, με εντολή να λαμβάνουν άμεσες ενημερώσεις για κάθε διπλωματική εξέλιξη. Η παρουσία τους κατέδειξε την αποφασιστικότητα της Ιερουσαλήμ να μην αιφνιδιαστεί, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί ενεργά τα στρατιωτικά της σχέδια.
Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν υποκλέψει ισραηλινές επικοινωνίες που υποδεικνύουν σχέδια για πιθανή επίθεση, ενώ έχουν παρατηρηθεί απτά στρατιωτικά σημάδια κινητοποίησης:
προωθημένη μεταφορά εξειδικευμένων πυρομαχικών, ολοκλήρωση μεγάλης κλίμακας ασκήσεων της Πολεμικής Αεροπορίας και σαφείς ενδείξεις επιχειρησιακής ετοιμότητας.
Όπως δήλωσε ο Υπουργός Άμυνας Israel Katz:
«Το Ιράν είναι πιο εκτεθειμένο από ποτέ σε πλήγματα κατά των πυρηνικών του εγκαταστάσεων. Έχουμε την ευκαιρία να πετύχουμε τον σημαντικότερο στόχο μας — να αποτρέψουμε και να εξαλείψουμε την υπαρξιακή απειλή».
Η επιχειρησιακή πραγματικότητα όμως παραμένει δυσχερής.
Οποιαδήποτε ισραηλινή επίθεση θα απαιτούσε εβδομαδιαία εκστρατεία με στόχο πολλαπλές εγκαταστάσεις:
- το συγκρότημα εμπλουτισμού Natanz,
- τη βαθιά υπόγεια μονάδα Fordow,
- το εργοστάσιο μετατροπής ουρανίου στο Isfahan,
- καθώς και ύποπτες εγκαταστάσεις σχετικές με την οπλοποίηση του πυρηνικού προγράμματος.
Το Ισραήλ έχει κινηθεί μεθοδικά για την υπονόμευση των αποτρεπτικών ικανοτήτων του Ιράν:
- το ρεπορτάζ αναφέρει 80% μείωση στο οπλοστάσιο ρουκετών της Χεζμπολάχ,
- κατακερματισμό των συριακών φιλοϊρανικών δικτύων,
- και απομόνωση της Χαμάς μετά τον πόλεμο στη Γάζα.
Όπως σχολίασε Ισραηλινός αξιωματούχος ασφαλείας:
«Οι περιφερειακοί σύμμαχοι του Ιράν βρίσκονται σε συντρίμμια».
Η προσομοίωση πολέμου του Middle East Forum, όπως παρουσιάστηκε στο συνέδριο, επιβεβαιώνει σεναριακές εξελίξεις που πλέον διαδραματίζονται στην πραγματικότητα.
Όταν, κατά τη διάρκεια του σεναρίου, αποκαλύφθηκαν ενδείξεις για οπλοποιημένο εμπλουτισμό, οι εξελίξεις κλιμακώθηκαν ραγδαία:
παρεμβολές GPS, κυβερνοεπιθέσεις και πυρηνική έκρηξη σημειώθηκαν μέσα σε τρεις γύρους, συμπυκνώνοντας σε ώρες αυτό που στον πραγματικό κόσμο μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες.
Ο ρόλος της Κίνας στην προσομοίωση αποδείχθηκε ιδιαίτερα διδακτικός.
Το Πεκίνο εμφανίστηκε ως προστάτης του Ιράν, αλλά και ως εναλλακτικός εγγυητής ασφαλείας για τα κράτη του Κόλπου, καταρρίπτοντας τελικά ισραηλινό αεροσκάφος όταν ξέσπασε σύγκρουση.
Αυτό αντικατοπτρίζει τη σημερινή γεωπολιτική πραγματικότητα:
η Κίνα συνεχίζει να προμηθεύει το Ιράν παρά τις κυρώσεις, αγοράζει πετρέλαιο με έκπτωση και τοποθετείται για να ωφεληθεί ανεξαρτήτως έκβασης της σύγκρουσης.
Οι πρόσφατες κυρώσεις του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ αποκάλυψαν αποστολές περχλωρικού νατρίου από κινεζικές εταιρείες προς το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, μέσω του λιμένα Bandar Abbas — το ίδιο λιμάνι όπου σημειώθηκε μια μυστηριώδης έκρηξη τον Απρίλιο.
Η Ρωσία επίσης εκμεταλλεύεται την κρίση για στρατηγικά οφέλη.
Αν και αποφεύγει άμεση στρατιωτική εμπλοκή, η Μόσχα ενισχύει τις ιρανικές δυνατότητες και απειλεί με την πώληση του εξελιγμένου συστήματος S-400, το οποίο θα δυσκολέψει σημαντικά τις ισραηλινές επιχειρήσεις.
Στην προσομοίωση, η ρωσική ομάδα κατέλαβε περιοχές στην Αρκτική την ώρα που η παγκόσμια προσοχή ήταν στραμμένη στον Κόλπο — ένα κλασικό παράδειγμα στρατηγικής ευκαιριακότητας, που αντανακλά απόλυτα την πραγματική τακτική του Βλαντιμίρ Πούτιν.
Η θέση του Προέδρου Donald Trump είναι απολύτως ξεκάθαρη, πέρα από κάθε διπλωματική ασάφεια: μηδενικός εμπλουτισμός ή αντιμετώπιση συνεπειών.
Αυτή η καθαρότητα, συνδυασμένη με την σιωπηρή απειλή ισραηλινής δράσης σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων, αποτελεί μια πολύπλοκη στρατηγική μεταμφιεσμένη σε απλότητα.
Ωστόσο, η απάντηση της Τεχεράνης ήταν κλιμάκωση, όχι συμβιβασμός.
Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης προειδοποίησε ότι το Ισραήλ θα δεχθεί «συντριπτική και καθοριστική απάντηση» σε περίπτωση επίθεσης, ενώ ο Abbas Araghchi διαμήνυσε πως οι ΗΠΑ θα θεωρηθούν νομικά υπεύθυνες ως «συμμέτοχες» σε κάθε ισραηλινή επιθετικότητα.
Το θεμελιώδες πρόβλημα παραμένει δομικό.
Το Ιράν αντιμετωπίζει τον εγχώριο εμπλουτισμό ουρανίου ως αδιαπραγμάτευτο κυριαρχικό δικαίωμα·
το Ισραήλ — και πλέον όλο και περισσότερο και οι ΗΠΑ — θεωρούν κάθε μορφή εμπλουτισμού ως υπαρξιακή απειλή.
Προηγούμενες προσπάθειες να καλυφθεί αυτό το χάσμα — κυρίως μέσω της Συμφωνίας του 2015 (JCPOA) — απλώς καθυστέρησαν τη σύγκρουση, επιτρέποντας στο Ιράν να προχωρήσει στο πρόγραμμά του και να εντείνει την περιφερειακή του επιθετικότητα.
Η προσομοίωση πολέμου του MEF απέδειξε ότι τα μη-στρατιωτικά εργαλεία — κυρώσεις, κυβερνοεπιχειρήσεις, δραστηριότητες πληροφοριών — είναι αποτελεσματικά μόνο όταν εφαρμόζονται έγκαιρα και με διεθνή υποστήριξη.
Μόλις το Ιράν υπερβεί τα πυρηνικά όρια, αυτά τα μέσα δεν επαρκούν.
Ένα παράδοξο αναδείχθηκε:
Όταν το Ισραήλ έδειξε σοβαρά διάθεση για επίθεση, το Ιράν μετέβαλε στάση – από προκλητικότητα σε αγωνιώδη διαπραγμάτευση.
Η αποδεδειγμένη πρόθεση χρήσης βίας μπορεί να αποτελεί τη μόνη πραγματική ώθηση προς συμβιβασμό.
Οι Ισραηλινοί ηγέτες γνωρίζουν το τίμημα που θα πληρώσει η χώρα τους.
Οι ιρανικοί πύραυλοι θα στοχεύσουν την Ιερουσαλήμ, τη Χάιφα και το Τελ Αβίβ.
Οι Χούθι θα κλιμακώσουν τις επιθέσεις από την Υεμένη.
Δίκτυα των Φρουρών της Επανάστασης ανά τον κόσμο θα ενεργοποιηθούν κατά ισραηλινών πρεσβειών και εβραϊκών κοινοτήτων από το Μπουένος Άιρες έως τη Μπανγκόκ.
Το εσωτερικό μέτωπο θα υποστεί απώλειες και ψυχολογικό πόλεμο χωρίς προηγούμενο από το 1973.
Κι όμως, κάθε Ισραηλινός πρωθυπουργός καλείται να σταθμίσει αυτό το τρομακτικό αλλά πρόσκαιρο κόστος έναντι της μόνιμης απειλής ενός πυρηνικά εξοπλισμένου Ιράν.
Η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από τα χτυπήματα.
Η προσομοίωση απέδειξε ότι οι εγκαταστάσεις ξαναχτίζονται, η γνώση επιβιώνει, η αποφασιστικότητα ενισχύεται κάτω από επίθεση — εάν δεν ασκηθεί διαρκής πίεση.
Το Ισραήλ πρέπει να συντρίψει το πυρηνικό σκέλος, ενώ οι ΗΠΑ πρέπει να εντείνουν τον έλεγχο σε όλα τα υπόλοιπα:
- πλήρης οικονομική απομόνωση,
- συνεχής κυβερνο-αποσταθεροποίηση,
- ολιστική διείσδυση πληροφοριών,
- και διπλωματική καραντίνα, μέχρι να τερματίσει πλήρως το Ιράν τον εμπλουτισμό.
Η στρατηγική αμφισημία της Ουάσινγκτον — απλώνοντας το χέρι της διπλωματίας ενώ ταυτόχρονα στέλνει βομβαρδιστικά B-2 στο Diego Garcia και μεταφέρει διατρητικές βόμβες σε ισραηλινά οπλοστάσια — εξυπηρετεί πολλαπλούς στόχους:
Καθησυχάζει την Ιερουσαλήμ, ασκεί πίεση στην Τεχεράνη και διατηρεί ελιξιμότητα επιλογών.
Ωστόσο, αυτή η αμφισημία έχει όρια.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι προειδοποιούν ιδιωτικά ότι εάν δεν υπάρξει πρόοδος, θα προχωρήσουν σε μονομερή πλήγματα.
Το πολυμερές πλαίσιο που επέτρεψε προηγούμενες συμφωνίες έχει πλέον καταρρεύσει:
- Η Ρωσία συνεργάζεται με το Ιράν κατά της Ουκρανίας.
- Η Κίνα ενδιαφέρεται περισσότερο να εκτοπίσει την αμερικανική επιρροή παρά να αποτρέψει τη διάδοση πυρηνικών.
- Η Ευρώπη στερείται επιρροής.
- Οι περιφερειακοί δρώντες παίζουν και στις δύο πλευρές.
Αυτό αφήνει το βάρος σε Ουάσινγκτον και Ιερουσαλήμ, με τη διαμεσολάβηση του Ομάν να έχει αξία, αλλά όχι τη δύναμη να γεφυρώσει θεμελιώδεις διαφορές.
Όπως υπενθύμισε στους συνέδρους μας η Ιρανοαμερικανίδα δημοσιογράφος και συγγραφέας Masih Alinejad:
«Οι Ιρανοί αξίζουν κάτι πολύ καλύτερο από ένα καθεστώς που χτίζει φυγοκεντρητές ενώ οι πολίτες του λιμοκτονούν».
Αυτή η ηθική διάσταση ξεκαθαρίζει το διακύβευμα.
Το καθεστώς δεν θα εγκαταλείψει εθελοντικά τις πυρηνικές του φιλοδοξίες — το απέδειξε η προσομοίωση, το επιβεβαιώνει η Ιστορία, και το επιβεβαιώνει η ισραηλινή κατασκοπεία.
Κάθε ένδειξη οδηγεί σε στρατιωτική δράση εντός ημερών.
Η αποχώρηση του Witkoff από τη Ρώμη, οι αναφορές των μυστικών υπηρεσιών για απειλές μετακίνησης ουρανίου, η αποδυνάμωση των ιρανικών δικτύων δι’ αντιπροσώπων και η στρατιωτική ετοιμότητα του Ισραήλ συγκλίνουν σε ένα μόνο συμπέρασμα.
Σύμφωνα με την Times of Israel, ο Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου «αναμένει την κατάρρευση των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα και τη στιγμή που ο Τραμπ θα απογοητευθεί… και θα είναι έτοιμος να του δώσει το πράσινο φως».
Αυτή η στιγμή έχει πλέον φτάσει.
Το χρονοδιάγραμμα πυρηνικής απόκτησης του Ιράν έχει συρρικνωθεί σε σημείο που αχρηστεύει την περαιτέρω διαπραγμάτευση.
Κάθε γύρος συζητήσεων χαρίζει πολύτιμο χρόνο στην Τεχεράνη, ενώ η υπομονή της Ιερουσαλήμ εξαντλείται.
Η φράση που κυκλοφορεί στους κόλπους του ισραηλινού στρατού είναι σοκαριστικά λιτή:
«Πρόκειται για θέμα ημερών, όχι εβδομάδων».
Μακάρι να ήταν αλλιώς.
Μακάρι η διπλωματία και μόνη να αρκούσε για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων μας και τη διασφάλιση της επιβίωσης του Ισραήλ.
Αλλά οι ευχές δεν αρκούν απέναντι σε ένα καθεστώς που απειλεί με αφανισμό ενώ επιδιώκει τα μέσα για να τον πραγματοποιήσει.
Ο κόσμος ίσως πολύ σύντομα ξυπνήσει με εκρήξεις πάνω από ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις — μια καμπή που θα δοκιμάσει τη βούληση της Δύσης να αποτρέψει τη διάδοση πυρηνικών όπλων μέσα από διαρκή πίεση:
συνδυάζοντας στρατιωτική δράση του Ισραήλ με ολοκληρωτική διπλωματική και οικονομική απομόνωση υπό την ηγεσία των ΗΠΑ.
Η εναλλακτική προοπτική είναι σκοτεινή:
- Ιρανικά πυρηνικά όπλα,
- περιφερειακή ανάφλεξη,
- στρατηγικά οφέλη για την Κίνα και τη Ρωσία εις βάρος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ορισμένες φορές, η αδράνεια μεταμφιεσμένη σε σύνεση αποδεικνύεται η πιο επικίνδυνη επιλογή.
Η εβδομάδα αυτή θα δοκιμάσει την αλήθεια αυτού του αξιώματος.
Ας ελπίσουμε πως οι ηγέτες μας θα εσωτερικεύσουν τα διδάγματα προτού να είναι αργά
— και ας έχουμε τη βούληση να ολοκληρώσουμε αυτό που πρέπει να γίνει.
*Ο Gregg Roman είναι εκτελεστικός διευθυντής του Middle East Forum.
Το Middle East Forum, μη κερδοσκοπικός οργανισμός, προωθεί τα αμερικανικά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή και υπερασπίζεται τον δυτικό πολιτισμό απέναντι στον ισλαμισμό, μέσα από πρωτότυπες ιδέες και στοχευμένο ακτιβισμό.
