Επιτακτική η ανάγκη διαμόρφωσης και εφαρμογής Εθνικής Στρατηγικής  σε ένα κόσμο που αλλάζει.

του Γιώργου Χατζηθεοφάνους*

Η αιφνιδιαστική και μάλλον απρόσμενη απόφαση του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, να αποσύρει τα αμερικανικά στρατεύματα από τη Συρία δημιουργεί νέα δεδομένα στην ευρύτερη περιοχή και προκαλεί ανησυχίες σε παραδοσιακούς συμμάχους και φίλους της Αμερικής όπως το Ισραήλ. Ίσως να μην αιφνιδιάστηκαν όσοι γνώρισαν τον τρόπο που λαμβάνονται οι αποφάσεις στο Λευκό Οίκο επί Τραμπ μέσα από βιβλίο «Πυρ και Μανία» του δημοσιογράφου Μάικλ Γουλφ.

Η απόφαση αυτή έρχεται να μας υπενθυμίσει πως ζούμε σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον χωρίς τα σταθερά δεδομένα ούτε του πρόσφατου παρελθόντος. Το διεθνές περιβάλλον σήμερα χαρακτηρίζεται από μια επικίνδυνη για την παγκόσμια ειρήνη αστάθεια. Βρισκόμαστε σε ένα μεταβατικό στάδιο από ένα σημείο ισορροπίας σε ένα άλλο τη μορφή του οποίου αγνοούμε, όπως αγνοούμε τον χρόνο και κυρίως τον τρόπο που θα φθάσουμε σε αυτό.

Το τοπίο σε ότι αφορά στη Χώρα μας έρχεται να συμπληρώσει μια ΕΕ σε αναζήτηση ταυτότητας, στην οποία έκαναν την εμφάνισή τους και πάλι μετά από δεκαετίες ο εθνικισμός και οι εγωιστικές εθνικές πολιτικές  στην εξάλειψη των οποίων χτίστηκε το οικοδόμημα αυτό. Είναι μια κατάσταση δύσκολα αναστρέψιμη όσο οι επικεφαλής των κρατών-μελών επιμένουν να έχουν ως βασική τους προτεραιότητα τον ισοσκελισμό των δημόσιων λογιστικών τους βιβλίων αντί της διαμόρφωσης ενός νέου οράματος που θα εμπνεύσει και πάλι τους λαούς της Ευρώπης.

Η πορεία της ΕΕ θα επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό την κατάσταση στο εγγύς γεωστρατηγικό περιβάλλον της Χώρας μας και φυσικά αναφέρομαι στα ταλαιπωρημένα λόγω εθνικισμού Βαλκάνια, ο οποίος είναι ιστορικά αποδεδειγμένο πως αναζωπυρώνεται και θεριεύει σε περιόδους οικονομικής κρίσης και φτώχειας, όπως αυτή που τώρα βιώνουν όλοι οι λαοί στα Βαλκάνια.  Φοβάμαι πως ο ευρωσκεπτικισμός τα επόμενα χρόνια θα αυξάνεται με ότι αυτό συνεπάγεται για την ειρήνη στην ευαίσθητη αυτή περιοχή που αποτελεί τη πυριδιταποθήκη της Ευρώπης και στην οποία βρίσκονται σε εξέλιξη σενάρια αλλαγής συνόρων με υπαρκτό τον κίνδυνο να ανοίξει για άλλη μια φορά ο Ασκός του Αιόλου.

Και βέβαια από το κάδρο δεν μπορεί να λείπει η αναθεωρητική Τουρκία του Ερτογάν, με ξεκάθαρες διεκδικήσεις σε βάρος των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων, η οποία βλέπει την δυναμική της διεθνούς κατάστασης ως ευκαιρία δημιουργίας νέων σχέσεων με τους δρώντες σε παγκόσμιο επίπεδο με όραμα τη συμμετοχή της στη διαδικασία διαμόρφωσης-μετάβασης στο νέο σημείο ισορροπίας.

Το ερώτημα είναι τι κάνει και τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα σε αυτό το περιβάλλον. Δυστυχώς, η ελληνική εξωτερική πολιτική χαρακτηρίζεται από την απουσία μακροχρόνιου σχεδιασμού και συνέχειας και, κατά συνέπεια, απουσία επίσημων θεσμικών κειμένων με προσδιορισμένα τα εθνικά συμφέροντα και μια αποτελεσματική εθνική στρατηγική για την υποστήριξη-προώθησή τους στο διεθνές περιβάλλον.

Από την παθογένεια αυτή ξεκινούν όλα τα προβλήματα στην εξωτερική πολιτική της Χώρας. Από την στιγμή που δεν υπάρχει εθνική στρατηγική, κάθε νέο γεγονός-περιστατικό, απειλή ή ευκαιρία, που προκύπτει και άπτεται των εθνικών συμφερόντων, αποτελεί για το Υπουργείο Εξωτερικών και μια νέα κρίση. Ουσιαστικά καλείται να διαχειρίζεται σε μόνιμη βάση κρίσεις και φυσικά το μόνο που μπορεί να πετύχει είναι μια καλή διαχείριση κρίσης, υπό την αναγκαία πάντα προϋπόθεση να είναι ικανοί οι εκάστοτε χειριστές.

Αναμφισβήτητα η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει να επιδείξει σημαντικές επιτυχίες. Αυτό όμως ήταν το αποτέλεσμα ευνοϊκών συγκυριών στο εσωτερικό (ύπαρξη ικανών πολιτικών-διπλωματών κλπ) και κυρίως στο διεθνές περιβάλλον κι όχι εφαρμογής μιας εθνικής στρατηγικής, όπως αρμόζει σε σοβαρά κράτη, μέσα από την οποία εξασφαλίζεται σε μόνιμη βάση η αποτελεσματική διαχείριση των εθνικών θεμάτων χωρίς να ψάχνουμε μονίμως για ηγέτες. Κάποιες πάλι φορές μπορεί ακόμη και λάθος επιλογές-χειρισμοί να οδηγήσουν σε ένα καλό αποτέλεσμα εξαιτίας των επιλογών και της δράσης των άλλων διεθνικών παραγόντων ή γενικά αναπάντεχων εξελίξεων στο διεθνές περιβάλλον . Η τύχη όμως, διότι περί αυτής πρόκειται, στην οποία μας αρέσει να αποδίδουμε όλα όσα μας συμβαίνουν, είναι, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων,  με το μέρος αυτών που  πρώτον σχεδιάζουν και δεύτερον δεν την λαμβάνουν υπόψη στα σχέδιά τους μέσα από ένα αποτελεσματικό risk management χωρίς το οποίο ποτέ δεν μπορεί ένα σχέδιο να θεωρηθεί πλήρες.

Ο μακροχρόνιος σχεδιασμός και η συνέχεια, στη διαχείριση των εθνικών θεμάτων, δίνουν τη δυνατότητα εφαρμογής μιας επιθετικής εξωτερικής πολιτικής. Δίνουν τη δυνατότητα σε ένα κράτος να διαμορφώνει τις εξελίξεις κι όχι να τρέχει συνεχώς ασθμαίνοντας πίσω από αυτές, υποχρεωμένο να αντιμετωπίζει μονίμως κρίσεις, τις οποίες δρομολογεί ο «αντίπαλος» στη βάση μιας δικής του επιθετικής εξωτερικής πολιτικής για την επίτευξη των στόχων του, όπως αυτοί προκύπτουν από την εθνική του στρατηγική, που φρόντισε να διαμορφώσει.

Ένα έθνος-κράτος για να μπορέσει να επιβιώσει στο σημερινό σύνθετο και πολύπλοκο διεθνές περιβάλλον και να αντιμετωπίσει τις μεγάλες σύγχρονες προκλήσεις, δεν μπορεί να συνεχίσει να πορεύεται εναποθέτοντας τις ελπίδες του στην σπίθα του Καζαντζάκη «Το Ελληνικό γένος, αν σώθηκε ώς τα σήμερα, αν επέζησε ύστερα από τόσους εχτρούς, ύστερα από τόσους αιώνες κακομοιριά, σκλαβιά και πείνα, το χρωστάει όχι στη λογική –θυμηθείτε τους τρεις εμποράκους που ίδρυσαν τη Φιλική Εταιρεία, θυμηθείτε το ’21– το χρωστάει στο θάμα. Στην ακοίμητη σπίθα που καίει μέσα στα σωθικά της Ελλάδας. Ευλογημένη η σπίθα αυτή, που αψηφάει τις φρόνιμες συμβουλές της λογικής και όταν φτάσει το γένος στα χείλια του γκρεμού βάζει φωτιά σε ολόκληρη την ψυχή και φέρνει το θάμα. Στα θάματα χρωστάει η Ελλάδα τη ζωή της».  Μόνος δρόμος οι μεγάλες δομικές μεταρρυθμίσεις για τη δημιουργία ενός σύγχρονου, ευρωπαϊκού, βαθιά δημοκρατικού κράτους ικανού να υποστηρίξει τα εθνικά συμφέροντα που δεν είναι τίποτα άλλο από την προώθηση της ασφάλειας και ευημερίας των πολιτών στο διεθνές περιβάλλον όπου πέρα της Ελλάδας υπάρχουν κι άλλα έθνη-κράτη αλλά κι άλλοι πόλοι ισχύος ως δρώντες που δεν ελέγχονται από τη Χώρα.

Μήπως ήρθε επιτέλους η ώρα να υπάρξει ένα νέο αποτελεσματικό θεσμικό πλαίσιο με συγκεκριμένες, καθορισμένες με σαφήνεια διεργασίες-διαδικασίες και όργανα-ρόλους διαμόρφωσης και εφαρμογής μιας εθνικής στρατηγικής; Αναζητούνται σοβαρές πολιτικές μεταρρυθμιστικές δυνάμεις.

*Ο Γιώργος Χατζηθεοφάνους είναι

Υποστράτηγος ε.α. – Οικονομολόγος

Συγγραφέα του Βιβλίου «Εθνική Στρατηγική-Πρόταση για ένα νέο θεσμικό πλαίσιο» των Εκδόσεων «Ι.ΣΙΔΕΡΗ».