ΠΗΓΗ: Εφημερίδα “Θεσσαλονίκη”
Του Παντελή Σαββίδη
Καθώς οδεύουμε προς το Πάσχα, μια συγκρατημένα ευχάριστη είδηση έρχεται από τη Μέση Ανατολή: η προσωρινή κατάπαυση του πυρός ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, έστω με όρους, ασάφειες και ανοιχτά μέτωπα γύρω από τον Λίβανο, το Στενό του Ορμούζ, τις κυρώσεις και το πυρηνικό πρόγραμμα, αφήνει ένα μικρό παράθυρο αποκλιμάκωσης σε μια περιοχή που φλέγεται. Η συγκυρία αυτή μάς καλεί να ξανασκεφθούμε όχι μόνο το παρόν της περιοχής, αλλά και το βαθύ ιστορικό της υπόστρωμα: τον τόπο όπου συναντήθηκαν ο ελληνισμός, η ιουδαϊκή παράδοση και, αργότερα, ο χριστιανισμός.
Η ελληνική παρουσία στη Μέση Ανατολή υπήρξε μακρά ιστορική διαδρομή γλώσσας, παιδείας, πόλεων, εμπορίου και πνεύματος. Μετά τον Αλέξανδρο, ο ελληνικός κόσμος απλώθηκε από την Αίγυπτο έως τον Ευφράτη και η ελληνική έγινε η γλώσσα της οικουμένης.
Ο ελληνισμός δεν ορίζεται φυλετικά αλλά ως κοινότητα γλώσσας, παιδείας και τρόπου. Η δύναμή του βρισκόταν ακριβώς σε αυτή την οικουμενική του ικανότητα: να απορροφά, να μετασχηματίζει και να συνθέτει.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να ιδωθεί και η σχέση του ελληνισμού με τον ιουδαϊκό κόσμο που μας ενδιαφέρει και σήμερα. Δεν υπήρξε μια μονοσήμαντη αντιπαράθεση «Ελλήνων και Εβραίων». Η ισχυρότερη πλευρά αυτής της σχέσης δεν ήταν η καταστολή αλλά ο εξελληνισμός του ιουδαϊκού κόσμου, ο οποίος προηγήθηκε των συγκρούσεων και συνεχίσθηκε και μετά από αυτές. Ήδη από τον 3ο αιώνα π.Χ. μεγάλες εβραϊκές κοινότητες ζούσαν όχι μόνο στην Ιουδαία αλλά και στην Αλεξάνδρεια και αλλού, στο κέντρο δηλαδή του ελληνιστικού κόσμου. Η Ανατολή μιλούσε ελληνικά· και η ελληνική δεν ήταν απλώς ένα διεθνές εργαλείο συνεννόησης αλλά φορέας ενός πολιτισμικού τρόπου.
Όπως παρατηρεί ο Λιβάνιος, η ελληνική δεν σε βοηθούσε απλώς να επικοινωνήσεις με τον άλλον· σε έφερνε μέσα στον ελληνικό τρόπο, σε έκανε μέτοχο ενός κοινού κόσμου.
Η μεγάλη ένταση στην Ιουδαία του 2ου αιώνα π.Χ. μπορεί να κατανοηθεί μέσα σε αυτό το περιβάλλον. Στην Ιερουσαλήμ υπήρχαν ισχυρές τάσεις που έβλεπαν θετικά τη σύνδεση με τον ελληνιστικό κόσμο. Ο αρχιερατικός παράγοντας Ιάσων, επιλέγοντας ο ίδιος ελληνικό όνομα, ίδρυσε γυμνάσιο και εφηβείο, επιδιώκοντας να φέρει τον λαό του εγγύτερα στο ελληνιστικό περιβάλλον. Αυτό δείχνει ότι η σύγκρουση περνούσε μέσα από την ίδια την ιουδαϊκή κοινωνία. Η ρήξη που ακολούθησε με τον Αντίοχο Δ΄ δεν πρέπει να εκληφθεί απλώς ως πολιτισμικός πόλεμος ελληνισμού και ιουδαϊσμού. Ο Αντίοχος είχε πρωτεύουσα δίπλα στην Ιουδαία και οι λόγοι της επέμβασής του ήταν πρωτίστως πολιτικοί: αφορούσαν τον έλεγχο μιας ευαίσθητης περιοχής. Η μεταγενέστερη ανάγνωση αυτής της σύγκρουσης αξιοποιήθηκε ιστορικά και για να σφυρηλατήσει τη συνοχή των Εβραίων.
Ακόμη όμως και μετά την εξέγερση των Μακκαβαίων, η απόρριψη του ελληνισμού δεν υπήρξε ποτέ πλήρης. Το κράτος των Ασμοναίων λειτούργησε με πολλούς ελληνιστικούς όρους: οι ηγεμόνες του υιοθέτησαν τίτλους της εποχής, τα νομίσματά τους έφεραν πολλαπλές γλώσσες και η ιστορία των αγώνων τους διαδόθηκε στα ελληνικά. Η σχέση, λοιπόν, δεν κατέληξε σε απόλυτο χωρισμό αλλά σε μια παράδοξη και ιστορικά γόνιμη συμβίωση.
Οι Εβραίοι εισήλθαν στον ευρύτερο πολιτισμικό ορίζοντα της εποχής διά του ελληνισμού.
Από αυτή τη μακρά συνάντηση γεννήθηκε αργότερα και ο χριστιανισμός, που αποτελεί το κατεξοχήν σημείο συνεύρεσης ελληνισμού και ιουδαϊκής παράδοσης. Ο χριστιανισμός ξεκίνησε από τον εβραϊκό κόσμο, από τη βιβλική πίστη, την προφητική εμπειρία και τη μεσσιανική προσδοκία. Όμως έγινε οικουμενική θρησκεία μέσα από την ελληνική γλώσσα και τον ελληνικό κόσμο. Το σύνολο σχεδόν της διδασκαλίας των αποστόλων αναπτύχθηκε σε ελληνικές πόλεις και διατυπώθηκε ελληνικά. Η Καινή Διαθήκη γράφτηκε στα ελληνικά. Το ευαγγελικό μήνυμα διαδόθηκε όχι απλώς μέσω της ελληνικής, αλλά μέσα στο ελληνικό κλίμα της εποχής.
Αυτό ισχύει και για τον ίδιο τον πυρήνα του χριστιανικού ήθους. Η εντολή του Χριστού «αγαπάτε αλλήλους» συνομιλεί με τον ελληνικό κόσμο και τον υπερβαίνει, όπως η χριστιανική αγάπη συνομιλεί με τη μεγάλη ελληνική επεξεργασία της φιλίας, από τον Αριστοτέλη έως την ύστερη αρχαιότητα.
Ο χριστιανισμός δεν μπήκε στον ελληνισμό ως ξένο σώμα, αλλά ως νέα ιστορική του μορφή.
Γι’ αυτό και η σχέση ελληνισμού και χριστιανισμού πρέπει να περιγράφεται με μεγαλύτερη ακρίβεια. Είναι υπεραπλούστευση να λέγεται ότι για αιώνες το όνομα «Έλλην» σήμαινε μόνο τον μη χριστιανό. Στις πηγές, το όνομα διατήρησε και την εθνοτική και πολιτισμική του σημασία, όπως και το «Γραικός». Οι ελληνόφωνοι χριστιανοί της Ανατολής αυτοπροσδιορίστηκαν βεβαίως και ως Ρωμαίοι, δηλαδή Ρωμιοί, αλλά αυτό δεν σήμαινε εγκατάλειψη της ελληνικής συνείδησης.
Ο ρωμαίικος κόσμος δεν ήταν άρνηση του ελληνισμού· ήταν η χριστιανική και πολιτειακή του μετεξέλιξη.
Σήμερα, μέσα στις φλόγες της Μέσης Ανατολής, οι παλιές αυτές ιστορικές συντεταγμένες αποκτούν και πάλι σημασία. Κάθε σχέδιο που ιεροποιεί αποκλειστικά το έδαφος, μετατρέπει την πίστη σε γεωπολιτικό εργαλείο και τον άλλον σε εμπόδιο, βρίσκεται σε ένταση με το οικουμενικό πνεύμα του ελληνισμού.
Αν κάτι διδάσκει η μακρά ιστορία της περιοχής, είναι ότι οι μεγάλοι πολιτισμοί δεν μεγαλουργούν με την καθαρότητα αλλά με τη σύνθεση.
Εκεί ακριβώς μεγαλούργησε ο ελληνισμός: στη δύναμη να μετασχηματίζει και να μετασχηματίζεται. Και ίσως εκεί βρίσκεται ακόμη και σήμερα η μόνη ουσιαστική ελπίδα για τη Μέση Ανατολή. Από την οποία, δυστυχώς, η Ελλάδα απουσιάζει ή ακολουθεί μονοδιάστατη πολιτική. Τα παλιά μεγαλεία είναι, δυστυχώς, παρελθόν. Το νεοελληνικό κράτος δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί στον ιστορικό ρόλο του ελληνισμού.
Η βάση, το κύριο γνώρισμα τού Ελληνισμού είναι το φιλέρευνο πνέυμα, που αναζητά την αλήθεια δια τής σκέψεως (φιλοσοφία) ή/και τού πειράματος. Απορρίπτει δε ό,τι δεν μπορεί να αποδειχθεί.
Ο Χριστιανισμός είναι μία των τριών αβρααμικών θρησκειών, που δεν έχει σχέση με την έρευνα για την εξεύρεση τής αληθείας, αλλά την παρουσιάζει prêt-à-porter, βασιζομένοι εν πολλοίς σε μη αποδείξιμα δόγματα, τής μορφής take it or leave it.
Συνεπώς, ουδεμία σχέση μπορεί να έχει με τον Ελληνισμό και τούς φορείς του. Η προσπάθεια συνταιριασμού (ελληνοχριστιανισμός κατά Παπαρρηγόπουλο) γίνεται για να καλύψει ότι η θρησκεία αυτή επεβλήθη στους Έλληνες, ξένη εντελώς προς τον Ελληνισμό. Οι Έλληνες ουδέποτε προσπάθησαν να επιβάλουν τις απόψεις των, άλλωστε τις συζητούσαν, ενώ ο Χριστιανισμός δεν συζητά, θρησκευτικές ή άλλες, το δε παράδειγμα τού Αντιόχου, ο οποίος θέλησε δια τής βίας να επιβάλει στους Εβραίους το Δωδεκάθεο, είναι μοναδικό και ουδεμία σχέση έχει με τον έλληνα τρόπο και την ελληνική νοοτροπία.
Το θέμα είναι τεράστιο, αλλά δεν μπορεί να συζητηθεί εδώ.
Ο Χριστός δεν είναι ο Θεός της Λογικής, δηλαδή άλλος ένας Θεός του Δεκατριάθεου, δίπλα σε κάποιον ισότιμο Θεό της ΑΙ ή της Κβαντικής Φυσικής. Τον Χριστό, μόνο με την καρδιά, με την ευσπλαχνία μπορείς να τον προσεγγίσεις. Ίσως για αυτό να είναι πιο προσιτός στους απλούς και στους πτωχούς από υπερηφάνεια ανθρώπους.
Ο καλύτερος δικανικός για τον Ελληνοχριστιανισμό-αγαπητέ μας κύριε Σαββίδη (να είστε γερός)- ,που δεν ”εγκαταβίωσε” μόνο στην Μέση αλλά και στην Άπω Ανατολή -ως τους Ινδούς μας πήγε ο Μακεδών Μέγας -να αναφέρεται ως Μέγας ,γιατί ήταν ο πρώτος Μέγας στην Παγκόσμια Ιστορία- Αλέξανδρος , -ο οποίος Αλέξανδρος , εάν δεν εστάλη από τον Θεό για να προετοιμάσει την έλευση του μονογενούς Του Χριστού- είναι ανεξήγητη ιστορική συγκυρία , που άλλαξε όχι μόνον την χρονολόγηση (προ Χριστού και μετά Χριστόν) ,αλλά και τον ανθρώπινο πολιτισμό με το ανεπανάληπτο ”ΑΓΑΠΑΤΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΧΘΡΟΥΣ ΥΜΩΝ”.
Και αν δεν εμφανιζόταν ο μικρέμπορος Μωάμεθ , αυτή η παραδοσιακή Ελληνορθοδοξία θα ήταν εκεί ,γιατί δεν θα είχαμε τα στίφη των απίστων να επιτίθενται διαρκώς και με μανία εναντίον της.
ΤΙ ΝΑ ΣΟΥ ΚΑΝΕΙ ΤΩΡΑ ΤΟ ΜΙΚΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΟΤΑΝ ΤΟ ΙΣΛΑΜ ΚΑΤΕΛΑΒΕ ΑΠΟ ΤΟ 1453 ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΤΟΥ -ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ-ΤΗΣ ΧΙΛΙΟΧΡΟΝΗΣ ΕΛΛΗΝΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ -την οποίαν ας μη λησμονούμε αρκετοί νεοέλληνες δεν την θεωρούν δική μας , επειδή δεν ήταν δημοκρατική ;;;.
Ποιος ξέρει τι κρύβει ο Θεός για όλους μας και την αγαπημένη μας Πατρίδα;;;.
Ἑλληνισμὸς ἴσον πολιτισμὸς δυναμικός, μὲ ἱερά, γλώσσα, θεοὺς καὶ ἥρωες, ὅπου οἱ φιλοσοφοῦντες περὶ τὸν ἄνθρωπο ἔφτιαξαν δημοκρατία. Ἡ δημοκρατία στὴν ἀρχαία Ἀθήνα εἶχε θεολογικὲς ρίζες. Ὁ Ἑλληνισμὸς σὲ ἐπαφὴ μὲ ἄλλους λαούς, ἀνέπτυξε σχέσεις μὲ αὐτούς, μὲ ἐπίκεντρο τὸν πολιτισμό του. Ἡ θεολογική του ρίζα ὁδήγησε στὸν Χριστιανισμό. Ὁ Ἑλληνισμὸς καὶ ὁ Χριστιανισμὸς ἔχουν ἱερὰ μυστήρια, χαρακτηρίζονται ἀπὸ τὰ πνευματικά τους ἐπιτεύγματα καὶ ὄχι ἀπὸ τὰ τεχνολογικά. Ἡ δημοκρατία καὶ ὁ Χριστιανισμὸς εἶχαν στὸ ἐπίκεντρο τὸν ἄνθρωπο, τὴν ἐνεργὸ παρουσία του, τὴν δυνατὴ ἐξέλιξή του. Τὰ σπουδαῖα ἐπιτεύγματα τῆς ἐποχῆς μετὰ τὸ 1945 συνέβαιναν σὲ μία ἐποχὴ ὅπου ὁ Χριστιανισμὸς καὶ οἱ δημοκρατικὲς ἰδέες ἦταν ζωντανὰ καὶ ἐνεργὰ στὴν Δύση. Τὰ ὄνειρα γιὰ ἕναν καλύτερο κόσμο γιὰ ὅλους συνεπῆραν τὰ πιὸ καλὰ πνεύματα τῆς ἀνθρωπότητας. Ἡ μεγάλη τεχνολογικὴ ἐξέλιξη πού προέκυψε βοήθησε τοὺς ἀνθρώπους, στὴν ἐργασία, στὴν παιδεία, στὴν κοινωνικὴ ζωή. Παραμελήθηκε ὅμως, ἀφοῦ δὲν κατανοήθηκε ὀρθά, ἡ πνευματικότητα τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ ἡ ἐπιστήμη δὲν ἔχει προσεγγίσει ἀκόμα. Δυναμικὴ ποὺ ἦταν γνωστὴ ἀπὸ τὰ πανάρχαια χρόνια καί δέν ἐννοῶ τήν μαγεία. Πλέον ὁ ἄνθρωπος ἀναμετρᾶται ὄχι μὲ τὸν πνευματικό του ἢ μὲ τὸν ψυχολόγο του, γιὰ τὰ πραττόμενα ἢ τὰ δέοντα πράττειν, ἀλλὰ μὲ τὶς προβλέψεις τῶν μηχανῶν γιὰ τὸ τί τοῦ ταιριάζει. Τὸ νόημα τῆς ζωῆς παραμένει ὅμως μυστήριο ποὺ τὴν καλύπτει, ὅπως ἡ παρουσία μας σ` αὐτὸν τὸν ἀπέραντο κόσμο, σ` αὐτὸν τὸν πανέμορφο πλανήτη ὅπως τὸν εἴδαμε στὶς πρόσφατες εἰκόνες. Δημιουργήθηκε γιὰ ἐμᾶς ἢ δημιουργηθήκαμε γιὰ νὰ τὸν προσέχουμε; Αὐτὰ τὰ ἐρωτήματα τρέχουν στὸ διαδίκτυο αὐτὲς τὶς μέρες. Αὐτὲς οἱ εἰκόνες καὶ τὸ εὐάλωτο τοῦ πλανήτη θὰ πρέπει νὰ μᾶς ταρακουνήσουν, ὅπως καὶ τὸ εὐάλωτο τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ἀναζήτηση πόρων καὶ ἡ κατοχή τους φέρνει πολέμους, τώρα γιὰ τὰ τεχνολογικὰ μέσα, στὸ μέλλον δὲν γνωρίζουμε τί θὰ προκύψει. Ὁ ἄνθρωπος ὅμως εἶναι στὸ ἐπίκεντρο τῆς ζωῆς καὶ ὄχι τὰ μηχανήματα. Ὁ ἄνθρωπος ἔχει καὶ μία πνευματικὴ φύση σὲ σύνδεση μὲ τὸ σῶμα. Ὁ Χριστιανισμὸς δὲν εἶναι ἡγεσία ἀλλά δρόμος πνευματικῆς καθοδήγησης καὶ προσωπικῶν ἀναμετρήσεων. Ἡ Ἀνάσταση ψυχῶν καὶ σωμάτων εἶναι τὸ μεγαλύτερο μυστήριο, ἡ μεγαλύτερη ἑορτὴ τῆς Ὀρθοδοξίας. Ἡ ἱερότητα, τὸ μυστήριο, ἡ ἐμβάθυνση δὲν δανείζονται, δὲν ἀγοράζονται. Χρειάζεται ὡρίμανση καὶ αὐτὴ προϋποθέτει χρόνο. Ὁ χρόνος δὲν εἶναι μόνο κυκλικός, εἶναι καὶ συνεχόμενος. Ὁ Ἑλληνισμὸς ἔχει εἰδικὸ βάρος στὴν πορεία τοῦ ἀνθρώπου, τόσους αἰῶνες γραφῆς καὶ ἀνάγνωσης ποὺ ἀφῆσαν ἴχνη, τὰ ἱερὰ κείμενα, οἱ πνευματικοὶ καθοδηγητές, οἱ ποιητές μας, οἱ ἅγιοι.
«Ἡ Ὑψηλότερη μορφὴ τῆς ἄνοιξης ποὺ ξέρω: μιὰ Ἑλληνικὴ Μεγάλη Ἑβδομάδα.»
Γιῶργος Σεφέρης.
Καλὴ Ἀνάσταση καὶ καλὸ Πάσχα.
Δεν καταλαβαίνω τι λέτε. Ο χριστιανισμός ανήκει στις 3 θρησκείες του δυτικού κόσμου. Ιουδαισμος (η μάνα), χριστιανισμός, μουσουλμανισμός. Με αυτή την σειρά. Ναι οι δύο τουλάχιστον, χριστιανισμός και μουσουλμανισμός, πιθανόν να επηρεάστηκαν από το ελληνικό πνεύμα. Αλλά μην τρελαινομαστε κι ολας. Ο Καθείς έχει προσλάβει τον ελληνισμό όπως τον συμφέρει. Οι βορειοευρωπαίοι πχ ενστερνίστηκαν τον προτεσταντισμό, κατ´ εξοχήν θρησκεία ανελεύθερη, διότι, ίσως, λέω, είχαν μεγάλο πληθυσμό ασκεναζι Εβραίων;;;; Ο χριστιανισμός γενικά ήταν «δύσκολη» θρησκεία. Βέβαια ο,τι είναι πρωτοποριακό είναι δύσκολο. Και κακό πολλές φορές. Θυμηθείτε την Υπατία. Επιπλέον ο μουσουλμανισμός είναι περίπου 600 χρόνια πίσω από μας. Ο,τι περάσαμε εμείς τον μεσαίωνα, το περνάνε τώρα αυτοί. Τώρα όμως τον 21ο αιώνα. ΕΛΕΟΣ. Μπορούμε να έχουμε ειρήνη;;;; pleaseeeeee